Πατερικές αναφορές στο Β΄ ΠΡΟΣ ΚΟΡΙΝΘΙΟΥΣ 11:8

Ελάμβανε όμως και αυτός, έστω και αν όχι εκεί· γι' αυτό και ο ίδιος έλεγε: «Δεν θα φραγεί το καύχημά μου». Και δεν είπε απλώς, «Δεν θα φραγεί», αλλά τι; «Στα κλίματα της Αχαΐας»· και η φράση, «Άλλες Εκκλησίες εσύλησα, λαμβάνοντας εφόδια για τη δική σας διακονία», φανερώνει ότι πράγματι ελάμβανε.

Διότι δεν λέει: «Δεν λαμβάνω επειδή δεν επιτρέπεται». Διότι επιτρέπεται, και αυτό το αποδείξαμε με πολλά επιχειρήματα: από τους αποστόλους, από τα παραδείγματα του καθημερινού βίου, του στρατιώτη, του γεωργού και του ποιμένα, από τον νόμο του Μωυσή, από την ίδια τη φύση του πράγματος, από το ότι σπείραμε σε εσάς τα πνευματικά, και από όσα εσείς πράξατε προς τους άλλους. Αλλά, όπως ακριβώς διατύπωσε αυτά τα επιχειρήματα για να μη φανεί ότι ντροπιάζει τους αποστόλους που λαμβάνουν, συνετίζοντάς τους και δείχνοντας ότι δεν απέχει από κάτι το οποίο είναι απαγορευμένο, έτσι πάλι — για να μη φανεί, εξαιτίας της εκτενούς επιχειρηματολογίας και των πολλών παραδειγμάτων με τα οποία απέδειξε ότι έχει το δικαίωμα να λαμβάνει, πως επιδιώκει ο ίδιος να λαμβάνει και γι' αυτό τον λόγο τα λέει όλα αυτά — σπεύδει αμέσως να το διορθώσει. Και αργότερα το διατύπωσε σαφέστερα, όταν λέει: «Δεν τα έγραψα όμως αυτά για να εφαρμοστούν έτσι σε μένα»· εδώ, αντιθέτως, λέει ότι: «Δεν κάναμε χρήση αυτής της εξουσίας». Και το σημαντικότερο είναι ότι κανείς δεν θα μπορούσε να ισχυριστεί ούτε τούτο: «Δεν τη χρησιμοποιήσαμε επειδή βρισκόμασταν σε άνεση», αλλά, παρότι η ανάγκη μας πίεζε κατεπειγόντως, δεν υποκύψαμε στην ανάγκη. Αυτό αναφέρει και στη δεύτερη επιστολή: «Άλλες Εκκλησίες σύλησα, λαμβάνοντας εφόδια για τη δική σας διακονία· και όταν βρισκόμουν κοντά σας και στερήθηκα, δεν επιβάρυνα κανέναν»· και σε τούτη εδώ την επιστολή πάλι λέει: «Και πεινάμε και διψάμε και γυμνητεύουμε και ραπιζόμαστε». Και εδώ πάλι το ίδιο υπονοεί λέγοντας: «Αλλά τα πάντα τα υπομένουμε».

Γʹ. Αυτός είναι ο κανόνας του τελειότατου χριστιανισμού, αυτός είναι ο ακριβής όρος, αυτή είναι η ανώτατη κορυφή: το να επιζητεί κανείς το κοινό συμφέρον. Αυτό ακριβώς φανερώνοντας και ο ίδιος πρόσθεσε: «Όπως κι εγώ είμαι του Χριστού». Διότι τίποτα δεν μπορεί να κάνει κάποιον μιμητή του Χριστού τόσο πολύ, όσο το να φροντίζει τον πλησίον. Αλλά, ακόμη κι αν νηστέψεις, ακόμη κι αν κοιμηθείς κατάχαμα, ακόμη κι αν απαγχονίσεις τον εαυτό σου, εάν δεν προνοείς για τον πλησίον σου, δεν έκανες τίποτα το σπουδαίο, αλλά παραμένεις ακόμη μακριά από αυτήν την εικόνα, έστω κι αν τα κάνεις αυτά. Καίτοι εδώ βέβαια και από τη φύση της η πράξη είναι ωφέλιμη, το να απέχει δηλαδή κανείς από τα ειδωλόθυτα· εγώ όμως έπραξα και πολλά από τα ασύμφορα, λέει, όπως, για παράδειγμα, όταν έκανα περιτομή, όταν προσέφερα θυσία. Διότι αυτά, εάν κάποιος τα εξετάσει καθαυτά, και καταστρέφουν όσους τα πράττουν και τους κάνουν να εκπίπτουν από τη σωτηρία· αλλά όμως υπέμεινα και αυτά εξαιτίας του κέρδους που θα προέκυπτε από αυτά. Εδώ όμως δεν συμβαίνει τίποτα τέτοιο. Διότι εκεί, εάν δεν υπάρχει η ωφέλεια και ο σκοπός να γίνουν για χάρη των άλλων, τότε η πράξη γίνεται βλαβερή· εδώ όμως, ακόμη κι αν δεν υπάρχει κανείς που να σκανδαλίζεται, και πάλι οφείλει κανείς να απέχει από τα απαγορευμένα. Και δεν υπέμεινα μόνο τα βλαβερά, αλλά και τα επίπονα. «Διότι άλλες Εκκλησίες σύλησα», λέει, «παίρνοντας μισθό», και, ενώ μου επιτρεπόταν να τρώω και να μην εργάζομαι, δεν το επιδίωξα αυτό, αλλά προτίμησα να αφανιστώ από την πείνα, παρά να σκανδαλίσω κάποιον άλλον. Γι’ αυτό λέει: «Σε όλα αρέσω σε όλους». Είτε χρειαστεί να κάνω κάτι το παράνομο, είτε το επίπονο και επικίνδυνο, τα υπομένω όλα για το συμφέρον των άλλων.

Ας μην νομίζουμε, λοιπόν, ότι αυτό είναι ντροπή, ούτε να το απευχόμαστε και να λέμε: «Μη δώσεις να βρεθούμε στην ανάγκη κάποιου»· αλλά ας προσευχόμαστε λέγοντας: «Μην επιτρέψεις, όταν βρεθούμε σε ανάγκη, να μας αρνηθούν τη βοήθεια αυτοί που μπορούν να μας ωφελήσουν». Το να βρεθεί κανείς στην ανάγκη των άλλων δεν είναι επαχθές· επαχθές είναι το να αρπάζει κανείς τα ξένα. Εμείς όμως τώρα για αυτά τα τελευταία ποτέ δεν προσευχηθήκαμε, ούτε είπαμε: «Μην επιτρέψεις να επιθυμήσω τα ξένα»· το να βρεθούμε, αντίθετα, σε ανάγκη, αυτό μας φαίνεται απευκταίο. Καίτοι ο Παύλος βρέθηκε πολλές φορές σε ανάγκη, και δεν ντρεπόταν, αλλά και σεμνυνόταν και εγκωμίαζε εκείνους που τον διακόνησαν, λέγοντας: «Διότι και μία και δύο φορές στείλατε βοήθεια για τις ανάγκες μου»· και πάλι: «Άλλες Εκκλησίες σύλησα, λαμβάνοντας μισθό για τη δική σας διακονία». Επομένως, το να ντρέπεται κανείς για αυτά δεν αποτελεί γνώρισμα ελευθερίας, αλλά ψυχής μαλθακής, βάναυσης και ανόητης. Διότι και ο Θεός έκρινε σωστό το να έχουμε ανάγκη ο ένας τον άλλον. Μην κάνεις λοιπόν τον φιλόσοφο πέρα από το μέτρο. «Αλλά δεν μπορώ», λέει κάποιος, «να υποφέρω τον άνθρωπο τον οποίο παρακαλώ πολλές φορές και δεν ενδίδει». Και πώς θα σε υποφέρει ο Θεός, όταν παρακαλείσαι από Αυτόν και δεν πείθεσαι, και μάλιστα όταν παρακαλείσαι για όσα σε συμφέρουν; «Διότι υπέρ του Χριστού είμαστε πρεσβευτές», λέει, «σαν να σας παρακαλεί ο Θεός μέσω ημών· συμφιλιωθείτε με τον Θεό». «Αλλά βέβαια είμαι δούλος Του», λέει. Και τι σημαίνει αυτό;

«Και αιχμαλωτίζοντας κάθε νόημα στην υπακοή του Χριστού». Αν και η λέξη αιχμαλωσία έχει κακή χροιά· διότι αποτελεί αναίρεση της ελευθερίας. Για ποιον λόγο λοιπόν τη χρησιμοποίησε; Με διαφορετική σημασία. Διότι η λέξη της αιχμαλωσίας δηλώνει δύο πράγματα: και την έκπτωση από την ελευθερία, και την κατά κράτος άλωση, ώστε να μην μπορεί κάποιος να ανακάμψει ξανά. Σύμφωνα λοιπόν με αυτή τη δεύτερη σημασία την εννόησε. Όπως ακριβώς όταν λέει: «Άλλες Εκκλησίες σύλησα», δεν εννοεί το να πάρει κάτι κρυφά, αλλά την απογύμνωση και το να τα πάρει όλα· έτσι και εδώ λέγοντας: «Αιχμαλωτίζοντας». Διότι η μάχη δεν διεξάγεται επί ίσοις όροις, αλλά με πολλή ευκολία. Δεν είπε ένα και δύο, αλλά «κάθε»· και δεν είπε μόνο: «Νικάμε και επικρατούμε», αλλά και: «Αιχμαλωτίζουμε»· όπως ακριβώς και παραπάνω δεν είπε: «Προσάγουμε πολιορκητικές μηχανές στα οχυρώματα», αλλά: «Τα καθαιρούμε»· διότι είναι μεγάλη η υπεροχή των όπλων. Διότι δεν πολεμάμε με λόγια, λέει, αλλά με έργα ενάντια σε λόγια, όχι με σαρκική σοφία, αλλά με πνεύμα πραότητας και δυνάμεως. Πώς λοιπόν επρόκειτο να καυχηθώ, λέει, και να κομπάζω με λόγια, και να απειλώ με επιστολές, όπως ακριβώς εκείνοι με διέβαλαν λέγοντας, ότι «Οι επιστολές είναι βαριές», από τη στιγμή που η ισχύς μας δεν βρισκόταν σε αυτά;

Έπειτα, επειδή απολογήθηκε για τα όσα αφορούσαν τον εαυτό του, προσθέτει με βαρύτητα τα εξής, λέγοντας: «Μήπως έκανα αμαρτία ταπεινώνοντας τον εαυτό μου, για να υψωθείτε εσείς;». Και ερμηνεύοντας το αυτό, λέει: «Άλλες Εκκλησίες σύλησα, λαμβάνοντας μισθό για τη δική σας διακονία». Αυτό δε που εννοεί είναι τούτο: Έζησα μέσα σε στερήσεις· διότι αυτό σημαίνει το «ταπεινώνοντας τον εαυτό μου».

Αυτό λοιπόν έχετε να μου προσάψετε; Και γι' αυτό επαίρεστε εναντίον μου, επειδή ταπείνωσα τον εαυτό μου επαιτώντας, περνώντας στενοχώριες και λιμοκτονώντας, ώστε εσείς να υψωθείτε; Και πώς υψώνονταν αυτοί, ενώ αυτός βρισκόταν σε στενοχώρια; Μάλλον οικοδομούνταν και δεν σκανδαλίζονταν· πράγμα που θα αποτελούσε και τη μεγαλύτερη κατηγορία εναντίον τους, και έγκλημα της αδυναμίας τους, ότι δηλαδή δεν ήταν δυνατόν να τους καθοδηγήσει αλλιώς, παρά μόνο αφού πρώτα ταπεινωνόταν ο ίδιος. Με κατηγορείτε λοιπόν επειδή έγινα ταπεινός; Αλλά εξαιτίας αυτού εσείς υψωθήκατε. Επειδή, δηλαδή, και πιο πάνω έλεγε ότι τον συκοφαντούσαν, λέγοντας πως όταν είναι παρών δείχνεται ταπεινός, ενώ όταν είναι απών δείχνει θάρρος, απολογούμενος τους επιπλήττει πάλι εδώ λέγοντας ότι: «Και αυτό για χάρη σας έγινε. Άλλες Εκκλησίες σύλησα». Εδώ λοιπόν εκφράζεται με τρόπο ονειδιστικό· αλλά τα όσα προηγήθηκαν δεν αφήνουν να φανούν αυτά επαχθή. Διότι είπε: «Ανεχθείτε με για λίγο στην ανοησία μου»· και πριν από τα άλλα του κατορθώματα, για αυτό πρώτα καυχάται. Διότι αυτό κυρίως επιζητούν οι κοσμικοί άνθρωποι, και για αυτό υπερηφανεύονταν πολύ και οι αντίπαλοί του. Γι' αυτόν τον λόγο δεν προτάσσει τον λόγο περί των κινδύνων, ούτε περί των θαυμάτων, αλλά τον λόγο περί της περιφρόνησης των χρημάτων, επειδή για αυτό υπερηφανεύονταν· ταυτόχρονα δε, υπονοεί ότι και οι ίδιοι είναι πλούσιοι.

δ΄. Το θαυμαστό όμως σε αυτόν είναι τούτο, ότι, ενώ μπορούσε να πει ότι συντηρούνταν από την εργασία των χεριών του, δεν είπε αυτό, αλλά λέγει εκείνο που περισσότερο από όλα τους ντρόπιαζε, και το οποίο δεν ήταν καν προς δικό του έπαινο, ότι δηλαδή: «Έλαβα από άλλους». Και δεν είπε: «Έλαβα», αλλά: «Εσύλησα»· τουτέστιν, τους απογύμνωσα και τους έκανα φτωχούς.

Και το σπουδαιότερο βέβαια είναι ότι δεν το έκανε για να αποκτήσει περιουσία, αλλά για την κάλυψη των αναγκαίων αναγκών· διότι, όταν λέει «οψώνια», εννοεί την αναγκαία τροφή. Και το βαρύτερο: «Για τη δική σας διακονία». Σε εσάς κηρύττουμε, και ενώ όφειλα να τρέφομαι από εσάς, τα απολάμβανα αυτά από άλλους. Διπλό το έγκλημα, ή μάλλον τριπλό: διότι, και ενώ βρισκόταν ανάμεσά τους, και ενώ τους διακονούσε, και ζητώντας την αναγκαία τροφή, είχε άλλους ως χορηγούς. Και είναι πολύ μεγάλη η υπεροχή αυτών σε σχέση με εκείνους. Διότι οι μεν έδειχναν ραθυμία, ενώ οι δε προθυμία· οι μεν του έστελναν βοήθεια και όταν βρισκόταν μακριά, ενώ οι δε δεν τον έτρεφαν ούτε όταν ήταν παρών. Έπειτα, επειδή τους έψεξε με σφοδρότητα, μειώνει και πάλι ήπια τη σφοδρότητα της επιπλήξεως, λέγοντας: «Και ενώ ήμουν παρών ανάμεσά σας και βρέθηκα σε στέρηση, δεν έγινα βάρος σε κανέναν». Διότι δεν είπε: «Δεν μου δώσατε», αλλά: «Εγώ δεν έλαβα». Διότι τους σπλαχνίζεται ακόμη· όμως, ακόμη και μέσα στην ύφεση αυτή του λόγου, τους πλήττει και πάλι συγκαλυμμένα· διότι η λέξη «παρών» είναι εντονότατα εμφατική, όπως και το «στερηθείς». Διότι, για να μην πουν: «Και τι σημαίνει αυτό, αν είχες τα αναγκαία;», πρόσθεσε: «Και ενώ βρισκόμουν σε στέρηση, δεν σας έγινα βάρος». Εδώ τους πλήττει και πάλι μετριασμένα, υπονοώντας ότι με απροθυμία κατέβαλαν μια τέτοια εισφορά, σαν να δυσανασχετούσαν. Έπειτα αναφέρει και την αιτία, η οποία είναι γεμάτη από κατηγορία και ικανή να προκαλέσει καλό ζήλο. Γι' αυτό και δεν την εξέθεσε ως κύριο θέμα, αλλά σαν να εξηγεί απλώς από πού και από ποιους τράφηκε, ώστε κατά τρόπο ανύποπτο να τους παρακινήσει και πάλι στο ζήτημα της ελεημοσύνης.

Διότι, λέει, «το υστέρημά μου το αναπλήρωσαν οι αδελφοί που ήλθαν από τη Μακεδονία». Είδες πώς τους κεντρίζει πάλι τον ζήλο, φέρνοντας στο προσκήνιο αυτούς που τον διακόνησαν; Διότι, αφού προηγουμένως τους κίνησε την επιθυμία να μάθουν ποιοι ήταν αυτοί, όταν έλεγε «Άλλες Εκκλησίες εσύλησα», στη συνέχεια τους κατονομάζει· πράγμα το οποίο τους προέτρεπε και σε ελεημοσύνη. Διότι αυτούς που ηττήθηκαν, επειδή δεν έθρεψαν τον Απόστολο, τους πείθει να μην ηττηθούν και στη βοήθεια προς τους πένητες. Αυτό εξάλλου το λέει γράφοντας και προς τους ίδιους τους Μακεδόνες, ότι «στις ανάγκες μου μου στείλατε προσφορές και μία και δύο φορές, και κατά την αρχή του ευαγγελίου»· το οποίο και αποτελούσε μέγιστο εγκώμιο γι' αυτούς, το ότι δηλαδή έλαμψαν από τα ίδια κιόλας τα προοίμια.

Έτσι και ο Χριστός διέταξε αυτοί που κηρύττουν το Ευαγγέλιο να ζουν από το Ευαγγέλιο. «Αλλά εγώ», λέει, «δεν το θέλησα, αλλά κοπίαζα». Και δεν εργαζόταν απλώς, αλλά με πολύ ζήλο. Και πρόσεξε τι λέει: «Διότι θυμάστε»· δεν είπε, τις ευεργεσίες που προήλθαν από εμένα, αλλά, «Τον κόπο μας και τον μόχθο. Εργαζόμενοι νύχτα και μέρα για να μην επιβαρύνουμε κανέναν από εσάς, έτσι σας κηρύξαμε το Ευαγγέλιο του Θεού». Στους Κορινθίους όμως λέει κάτι άλλο: «Άλλες Εκκλησίες σύλησα, λαμβάνοντας αμοιβή για τη δική σας διακονία». Αν και εργαζόταν και εκεί· αλλά δεν τους το υπενθύμισε αυτό, παρά παρέθεσε κάτι άλλο, πιο αιχμηρό· σαν να έλεγε, ότι: «Τράφηκα από άλλους, ενώ υπηρετούσα εσάς». Εδώ όμως δεν λέει έτσι, αλλά τι; «Εργαζόμενοι νύχτα και μέρα».

Και εκεί μεν λέει: «Και όταν ήμουν παρών ανάμεσά σας και βρέθηκα σε στέρηση, δεν έγινα βάρος σε κανέναν», και, «Έλαβα μισθό για τη δική σας διακονία»· εδώ όμως δείχνει ότι οι άνδρες βρίσκονταν σε πενία, ενώ εκεί δεν συνέβαινε αυτό. Γι' αυτόν τον λόγο τους παρουσιάζει συνεχώς ως μάρτυρες: «Διότι εσείς», λέει, «είστε μάρτυρες, και ο Θεός»· καθιστώντας τον λόγο αξιόπιστο και προβάλλοντας εκείνο που τους παρείχε τη μεγαλύτερη βεβαιότητα· διότι το πρώτο είναι άδηλο σε όσους αγνοούν, ενώ το δεύτερο είναι πλέον σε όλους αναμφίβολο.

Τίποτα λοιπόν, λέει, τελειότερο δεν έχει εισαχθεί από αυτούς. Διότι, είτε κηρύττουν τον Ιησού, εμείς τον κηρύξαμε· είτε πάλι, αφού είπε «άλλο Πνεύμα», πρόσθεσε, «το οποίο δεν λάβατε»· ή πάλι, αφού είπε «άλλο Ευαγγέλιο», πρόσθεσε, «το οποίο δεν δεχθήκατε», δηλώνοντας με όλα αυτά ότι δεν πρέπει απλώς να προσέχετε αν λένε κάτι παραπάνω· αλλά εάν έλεγαν κάτι παραπάνω το οποίο έπρεπε να ειπωθεί και παραλείφθηκε από εμάς. Αν όμως δεν έπρεπε να ειπωθεί, γι' αυτόν τον λόγο δεν έχει ειπωθεί ούτε από εμάς· γιατί λοιπόν χάσκετε μπροστά σε εκείνους που λένε τέτοια πράγματα; «Αν όμως είμαι ακατέργαστος στον λόγο, δεν είμαι όμως στη γνώση.» Επειδή εκείνοι καυχιούνταν πολύ για την ελληνική σοφία, το θέτει έτσι αυτό, δείχνοντας ότι δεν ντρέπεται γι' αυτό, αλλά και σεμνύνεται. Διότι θεωρεί την έξωθεν σοφία όχι απλώς ανάξια λόγου, αλλά και μωρία. «Αλλά σε κάθε περίσταση και με κάθε τρόπο φανερωθήκαμε σε εσάς.» Κατηγορεί τους ψευδαποστόλους ως ανθρώπους που συμπεριφέρονται με πανουργία. «Ή μήπως διέπραξα αμαρτία ταπεινώνοντας τον εαυτό μου για να υψωθείτε εσείς, επειδή σας κήρυξα δωρεάν το Ευαγγέλιο του Θεού; Άλλες Εκκλησίες σύλησα, λαμβάνοντας μισθό για τη δική σας διακονία. Και όταν βρισκόμουν κοντά σας και είχα στερήσεις, δεν επιβάρυνα κανέναν. Διότι το υστέρημά μου το αναπλήρωσαν οι αδελφοί που ήλθαν από τη Μακεδονία, και σε όλα διατήρησα τον εαυτό μου χωρίς να σας επιβαρύνω, και θα τον διατηρήσω.» Αυτό που λέει είναι το εξής: Ζούσα σε στενοχώρια και σε έσχατη φτώχεια, ενώ βρισκόμουν κοντά σας και σας κήρυττα τον λόγο.