Πατερικές αναφορές στο Β΄ ΠΡΟΣ ΚΟΡΙΝΘΙΟΥΣ 12:14

ΕΡΩΤΗΣΗ ΠΘ΄ Επειδή είναι γραμμένο: «Λύτρο για την ψυχή του ανθρώπου είναι ο δικός του πλούτος», αλλά σε εμάς δεν κατέστη αυτό δυνατό· τι θα κάνουμε; ΑΠΟΚΡΙΣΗ Εάν, αν και προσπαθήσαμε, δεν μπορέσαμε, ας θυμηθούμε την απάντηση του Κυρίου προς τον Πέτρο, ο οποίος αγωνιούσε για αυτό ακριβώς το θέμα και είπε: «Ιδού, εμείς τα αφήσαμε όλα και σε ακολουθήσαμε· τι άραγε θα γίνει με εμάς;». Και του απαντά ως εξής: «Καθένας που άφησε σπίτι ή αδελφούς ή αδελφές ή πατέρα ή μητέρα ή γυναίκα ή παιδιά ή χωράφια, για χάρη δική μου και του Ευαγγελίου, θα λάβει εκατονταπλάσια και θα κληρονομήσει ζωή αιώνια». Εάν όμως από αμέλεια δεν το πράξαμε αυτό, ας επιδείξουμε τώρα την προθυμία μας. Εάν όμως από αμέλεια δεν το πράξαμε αυτό, ας επιδείξουμε τώρα την προθυμία μας. Εάν πλέον δεν υπάρχει ούτε καιρός ούτε δύναμη, ας μας παρηγορεί ο Απόστολος λέγοντας: «Δεν ζητώ τα υπάρχοντά σας, αλλά εσάς».

Κύριε, Θεέ μου, αν έπραξα αυτό, αν υπάρχει αδικία στα χέρια μου, αν ανταπέδωσα κακό σε αυτούς που μου έκαναν κακό, ας πέσω, λοιπόν, κενός μπροστά στους εχθρούς μου. Ας καταδιώξει, λοιπόν, ο εχθρός την ψυχή μου και ας την καταλάβει. Είναι σύνηθες στην Αγία Γραφή η λέξη «ανταπόδοση» να μη λαμβάνεται μόνο με τη συνηθισμένη έννοια, δηλαδή ότι αποδίδεται κάτι μόνο εφόσον έχει προϋπάρξει κάποιο καλό ή κακό, αλλά να χρησιμοποιείται και για εκείνα που αποτελούν την αρχή μιας πράξης· όπως συμβαίνει στη φράση, «Ανταπόδωσε στον δούλο σου». Διότι, αντί να πει «Δώσε», ειπώθηκε, «Ανταπόδωσε». Δόση, λοιπόν, είναι η αρχή της ευεργεσίας, απόδοση είναι η ίση ανταπόδοση εκ μέρους εκείνου που έχει ευεργετηθεί, ενώ ανταπόδοση είναι μια δεύτερη αρχή και κύκλος αγαθών ή κακών που προσφέρονται σε κάποιους. Νομίζω δε ότι, όταν ο λόγος αντί για αίτημα προβάλλει τρόπον τινά μια απαίτηση ζητώντας την ανταπόδοση, φανερώνει το εξής περίπου νόημα: Το χρέος της φροντίδας που αναγκαστικά εκ φύσεως οφείλεται στους απογόνους από αυτούς που τους γέννησαν, αυτό ακριβώς παράσχε μου. Διότι, βάσει της φυσικής στοργής, οφείλεται από τον πατέρα προς τα τέκνα η πρόνοια για τη ζωή. Επειδή οφείλουν, λέγει, οι γονείς να αποταμιεύουν για τα τέκνα τους, ώστε μαζί με την ίδια τη ζωή, να τους παράσχουν επιπλέον και τα αναγκαία εφόδια για τον βίο τους.

Δʹ. Αυτά λέγω εγώ, ο δειλός και συνετός ποιμένας, που γι' αυτόν τον λόγο κατηγορούμαι ότι η προνοητικότητά μου είναι ραθυμία. Διότι δεν είμαι ποιμένας από εκείνους που καταναλώνουν το γάλα, και ντύνονται με το μαλλί, και σφάζουν τα παχιά πρόβατα, και τα καταπονούν με τον μόχθο, ή τα πωλούν και λένε: «Ευλογητός ο Κύριος, πλουτίσαμε»· οι οποίοι ποιμαίνουν τους εαυτούς τους και όχι τα πρόβατα, εάν θυμάστε καθόλου τις προφητικές φωνές, με τις οποίες εκείνοι οι προφήτες κατακρίνουν τους κακούς ποιμένες. Αντίθετα, ανήκω μάλλον σε εκείνους που μπορούν να πουν μαζί με τον Παύλο: «Ποιος ασθενεί, και εγώ δεν ασθενώ; Ποιος σκανδαλίζεται, και εγώ δεν φλέγομαι από πόνο ή δεν μεριμνώ;». Διότι δεν ζητώ τα υπάρχοντά σας, αλλά εσάς τους ίδιους. Και επίσης: «Κατακαιγόμουν από τον καύσωνα της ημέρας, και καταπονούμουν από τον παγετό της νύχτας»· φωνή του πατριάρχη ποιμένα, του οποίου τα πρόβατα ήταν σημαδεμένα, και που είχαν μάθει να συλλαμβάνουν κοιτάζοντας τις ποτίστρες. Έτσι, λοιπόν, και γι' αυτούς τους λόγους ορίστηκα ποιμένας σας, και έτσι έχουν τα πράγματα. Εφόσον όμως ανέλαβα την επιστασία, ας δώσουμε λόγο ο ένας στον άλλον για όσα κατορθώσαμε στο μεταξύ. Επειδή είναι σωστό να θεωρούμε ότι θα μας ζητηθεί λόγος όχι μόνο για κάθε λέξη και πράξη, αλλά και για κάθε καιρό, ακόμη και για την πιο ακαριαία και απειροελάχιστη χρονική στιγμή. Εσείς, λοιπόν, αναφέρετέ μου τη δική σας εργασία· και εγώ θα παρουσιάσω ενώπιόν σας όσα στοχάστηκα, συνομιλώντας με τον εαυτό μου μέσα στην ησυχία.

Διότι παντού αποφεύγει να δείξει ότι δεν λαμβάνει υλική ενίσχυση εξαιτίας της δικής τους αδυναμίας· γι' αυτό και εδώ λέει το εξής: αν θεωρείτε ότι αυτό είναι σφάλμα, ζητώ συγγνώμη. Και αυτά τα έλεγε, συγχρόνως πλήττοντας και θεραπεύοντας. Διότι μην πεις το εξής: «Αν θέλεις να πλήξεις, γιατί απολογείσαι; Αν θέλεις να θεραπεύσεις, γιατί πλήττεις;». Διότι αυτό αποτελεί γνώρισμα συνέσεως, και να τέμνει κανείς το τραύμα αλλά και να το επιδένει. Έπειτα, για να μη φανεί, όπως ακριβώς έλεγα και προηγουμένως, ότι συνεχώς στρέφει τη συζήτηση υπέρ του να λάβει χρήματα, το θεραπεύει μεν αυτό και στην προηγούμενη επιστολή λέγοντας: «Δεν τα έγραψα αυτά για να εφαρμοστούν σε εμένα· διότι είναι προτιμότερο για μένα να πεθάνω, παρά να ακυρώσει κανείς το καύχημά μου»· πιο γλυκά όμως και πιο προσηνή το εκφράζει εδώ. Πώς και με ποιον τρόπο; «Ιδού, για τρίτη φορά είμαι έτοιμος να έλθω σε εσάς, και δεν θα σας γίνω βάρος· διότι δεν ζητώ τα υπάρχοντά σας, αλλά εσάς. Διότι δεν οφείλουν τα τέκνα να θησαυρίζουν για τους γονείς, αλλά οι γονείς για τα τέκνα». Αυτό δε που λέει, σημαίνει το εξής: Δεν απουσιάζω επειδή δεν λαμβάνω, αλλά και δεύτερη φορά παρουσιάστηκα, και για τρίτη φορά έχω προετοιμαστεί να έλθω, και δεν θα σας γίνω βάρος. Και η αιτία είναι σεμνή. Διότι δεν είπε: «Επειδή είστε μικρολόγοι, επειδή πληγώνεστε, επειδή ασθενείτε πνευματικά»· αλλά τι; «Διότι δεν ζητώ τα δικά σας, αλλά εσάς». Τα ανώτερα επιζητώ, ψυχές αντί για χρήματα, σωτηρία αντί για χρυσάφι. Έπειτα, επειδή το ζήτημα γεννούσε ακόμη την υποψία ότι εκείνος ένιωθε πικρία απέναντί τους, για τον λόγο αυτό παραθέτει και τη λογική εξήγηση.

Επειδή, δηλαδή, ήταν επόμενο να πουν: «Δεν επιτρέπεται τάχα να έχουμε κι εμείς και τα δικά μας;», εισάγει με πολλή χάρη την απολογία του λέγοντας: «Διότι δεν οφείλουν τα τέκνα να θησαυρίζουν για τους γονείς, αλλά οι γονείς για τα τέκνα». Θέτοντας τους γονείς και τα τέκνα στη θέση των δασκάλων και των μαθητών, έδειξε ότι εκπληρώνει ως χρέος κάτι το οποίο δεν αποτελούσε χρέος. Διότι ο Χριστός δεν έδωσε τέτοια προσταγή, αλλά επειδή τους σπλαχνίζεται, λέγει αυτά· γι' αυτό και προσθέτει κάτι περισσότερο. Διότι δεν είπε μόνο ότι δεν οφείλουν τα τέκνα να θησαυρίζουν, αλλά ότι και οι γονείς οφείλουν να το πράττουν αυτό. Επομένως, εφόσον πρέπει να δοθούν, «Εγώ με μεγάλη μου χαρά θα δαπανήσω και θα δαπανηθώ πλήρως για τις ψυχές σας». Διότι τον θησαυρισμό των γονέων για τα τέκνα τον προστάζει ο νόμος της φύσεως· εγώ όμως δεν κάνω μόνο αυτό, αλλά προσφέρω επιπλέον και τον ίδιο μου τον εαυτό. Και αυτή είναι η υπερβολή, το να μη λαμβάνει δηλαδή κανείς, αλλά να προσφέρει, και μάλιστα όχι απλώς, αλλά με πολλή φιλοτιμία, και από το υστέρημά του· διότι το «θα δαπανηθώ», αυτό ακριβώς υπονοεί. Διότι και αν ακόμη χρειαστεί να αναλώσω την ίδια μου τη σάρκα, δεν φείδομαι τίποτα για τη δική σας σωτηρία. Και εκείνο που ακολουθεί εμπεριέχει ταυτόχρονα και παράπονο και αγάπη: «Αν και, αγαπώντας σας περισσότερο, αγαπιέμαι λιγότερο». Και αυτά τα πράττω, λέγει, για χάρη αυτών που αγαπώ, οι οποίοι όμως δεν με αγαπούν το ίδιο. Αναλογίσου, λοιπόν, στο εξής πόσες βαθμίδες έχει τούτο το ζήτημα.

«Διότι εγώ όφειλα να συστήνομαι από εσάς. Διότι σε τίποτα δεν υστέρησα από τους κορυφαίους αποστόλους, αν και δεν είμαι τίποτα· τα σημάδια βέβαια του αποστόλου κατεργάστηκαν ανάμεσά σας, με κάθε υπομονή, με σημεία και με τέρατα και με δυνάμεις. Διότι σε τι υστερήσατε από τις υπόλοιπες εκκλησίες, παρά μόνο στο ότι εγώ ο ίδιος δεν σας επιβάρυνα;». Αυτά τα λέει καυχώμενος. Αφού όμως ολοκλήρωσε τον λόγο για τα δικά του εγκώμια, δεν σταμάτησε μέχρι εδώ, αλλά απολογείται πάλι, και ζητάει συγγνώμη για όσα έχει πει. Διότι εσείς, λέει, με αναγκάσατε. Επειδή, αν καυχώμουν απλώς, και εκείνοι δεν το έκαναν αυτό προκαλώντας τη δική σας πλάνη, δεν θα παρακινούμουν έτσι ώστε να οδηγήσω τον εαυτό μου στο να πει αυτά τα λόγια. Επειδή όμως διέφθειραν ολόκληρη την Εκκλησία, αποβλέποντας στο δικό σας συμφέρον, αναγκάστηκα να γίνω άφρων. «Συγχωρήστε μου αυτή την αδικία. Ιδού, για τρίτη φορά είμαι έτοιμος να έρθω σε εσάς, και δεν θα σας επιβαρύνω».

«Διότι δεν ζητώ τα δικά σας, αλλά εσάς· επειδή δεν οφείλουν τα τέκνα να θησαυρίζουν για τους γονείς, αλλά οι γονείς για τα τέκνα. Εγώ δε με μεγάλη χαρά θα δαπανήσω και θα δαπανηθώ πλήρως για τις ψυχές σας, έστω κι αν, αγαπώντας σας περισσότερο, αγαπιέμαι λιγότερο.» Διατυπώνει έπαινο για αυτούς, εφόσον βέβαια θεωρούν ως δική τους αδικία το ότι δεν καταδέχθηκε ο Απόστολος να λάβει κάτι από αυτούς, ούτε ανέχθηκε να τραφεί από εκείνους. «Ως προς αυτό, εγώ δεν σας επιβάρυνα, αλλά, επειδή είμαι πανούργος, σας έπιασα με δόλο. Μήπως σας εκμεταλλεύτηκα μέσω κάποιου από αυτούς που σας απέστειλα; Παρακάλεσα τον Τίτο, και απέστειλα μαζί του τον αδελφό. Μήπως σας εκμεταλλεύτηκε ο Τίτος; Δεν συμπεριφερθήκαμε με το ίδιο πνεύμα; Όχι στα ίδια ίχνη; Πάλι νομίζετε ότι απολογούμαστε σε εσάς; Ενώπιον του Θεού εν Χριστώ ομιλούμε. Και τα πάντα, αγαπητοί, γίνονται για τη δική σας οικοδομή. Διότι φοβούμαι μήπως, όταν έλθω, δεν σας βρω όπως σας θέλω, και εγώ βρεθώ για εσάς όπως δεν με θέλετε.» Άραγε, μπορεί κάποιος να πει ότι: «Εγώ μεν δεν ζήτησα κάτι, ούτε έλαβα· αλλά, όντας πανούργος, οργάνωσα αυτούς που απεστάλησαν από εμένα να ζητήσουν κάτι από εσάς για ίδιον όφελος. Και μέσω εκείνων τα δέχθηκα εγώ ο ίδιος, θέτοντας τον εαυτό μου εκτός, ώστε να μη φανεί ότι έλαβα»; Αλλά ούτε και αυτό θα μπορούσε να το πει κάποιος, και για τούτο μάρτυρες είστε εσείς. Και με το «στο ίδιο πνεύμα» εννοεί είτε την ίδια προαίρεση, είτε την ίδια διακονία της χάριτος, ότι δηλαδή το Πνεύμα μάς χάρισε παρόμοια πολιτεία. «

ΚΑΝΟΝΑΣ Δ'. Ο κήρυκας της αλήθειας, ο θείος Απόστολος Παύλος, θέτοντας τρόπον τινά κανόνα στους Πρεσβυτέρους των Εφεσίων, ή μάλλον και σε ολόκληρο το ιερατικό πλήρωμα, μίλησε με παρρησία λέγοντας: «Ασήμι, ή χρυσό, ή ιματισμό κανενός δεν επιθύμησα· σε όλα σας υπέδειξα ότι έτσι πρέπει να κοπιάζουμε και να βοηθούμε τους αδυνάτους, θεωρώντας ότι είναι πιο μακάριο το να δίνει κανείς παρά το να λαμβάνει». Γι' αυτό και εμείς, έχοντας μαθητεύσει από αυτόν, ορίζουμε ότι δεν επιτρέπεται με κανέναν τρόπο ο Επίσκοπος να επινοεί με αισχροκέρδεια, προβάλλοντας αμαρτωλές προφάσεις, ώστε να απαιτεί χρυσό, ή ασήμι, ή οποιοδήποτε άλλο είδος, από τους Επισκόπους, ή τους Κληρικούς, ή τους Μοναχούς που υπάγονται σε αυτόν· διότι λέει ο Απόστολος, «οι άδικοι δεν θα κληρονομήσουν τη βασιλεία του Θεού· και δεν οφείλουν τα παιδιά να αποταμιεύουν για τους γονείς, αλλά οι γονείς για τα παιδιά».

Ερμηνεία. Επειδή ο μέγας Παύλος, και με τον λόγο και με το έργο του, παραγγέλλει στους αρχιερείς των Εφεσίων, και μέσω αυτών σε όλους τους μεταγενέστερους αρχιερείς, να μην επιθυμούν αργύριο ή χρυσίο ή ιμάτια, αλλά με τον κόπο των χεριών τους να βοηθούν τους ασθενείς και αυτούς που έχουν ανάγκη, και ότι είναι μακάριο το να δίνει κανείς μάλλον παρά να παίρνει· για τον λόγο αυτό και ο παρών Κανόνας προστάζει ότι κανένας αρχιερέας δεν πρέπει να ζητά ως χρέος, από αισχροκέρδεια, χρυσό ή άργυρο ή οποιοδήποτε άλλο πράγμα από τους υποκείμενους σε αυτόν επισκόπους, κληρικούς ή μοναχούς, επειδή μια τέτοια απαίτηση είναι άδικη, και οι άδικοι δεν θα κληρονομήσουν τη βασιλεία του Θεού, σύμφωνα με τον ίδιο απόστολο. Και επειδή τα τέκνα δεν οφείλουν να θησαυρίζουν για να δίνουν στους γονείς, αλλά οι γονείς για να δίνουν στα τέκνα. Όποιος αρχιερέας, λοιπόν, βρεθεί να θέτει σε αργία ή να αφορίζει κάποιον ιερέα ή κληρικό ή να κλείνει εκκλησίες για να πάρει χρήματα ή εξαιτίας κάποιας άλλης εμπάθειάς του, αυτός ας παθαίνει εκείνο που κάνει, δηλαδή ας τίθεται σε αργία και ας αφορίζεται, αν μεν είναι επίσκοπος από τον μητροπολίτη του, αν δε είναι μητροπολίτης, από τον πατριάρχη του.