Πατερικές αναφορές στο Β΄ ΠΡΟΣ ΚΟΡΙΝΘΙΟΥΣ 12:6

Ο Ελισσαίος, λοιπόν, βλέποντας τον Ηλία, γνώριζε και πώς αναλήφθηκε. Εντούτοις, αν και το γνώριζε, όταν οι υιοί των προφητών νόμιζαν ότι ο Ηλίας είχε ριφθεί σε ένα από τα όρη από το Πνεύμα, αυτός στην αρχή, γνωρίζοντας αυτό που είχε δει, προσπαθούσε να πείσει τους άνδρες. Όταν όμως εκείνοι τον πίεζαν, σιώπησε και τους επέτρεψε να αναχωρήσουν. Μήπως, λοιπόν, επειδή σιώπησε, δεν γνώριζε; Φυσικά και γνώριζε, αλλά τους το επέτρεψε σαν να μην γνώριζε, ώστε εκείνοι, αφού πεισθούν, να μην αμφιβάλλουν πλέον για την ανάληψη του Ηλία. Επομένως, πολύ περισσότερο ο Παύλος, εφόσον ήταν ο ίδιος που αρπάχθηκε, γνώριζε και το πώς αρπάχθηκε. Διότι και ο Ηλίας γνώριζε, και αν κάποιος τον ρωτούσε, θα έλεγε πώς αναλήφθηκε. Λέει όμως ο Παύλος «δεν γνωρίζω» για δύο λόγους, όπως τουλάχιστον νομίζω: αφενός, όπως είπε ο ίδιος, για να μην τον θεωρήσει κάποιος κάτι διαφορετικό εξαιτίας της «υπερβολής των αποκαλύψεων», «παραπάνω από αυτό που βλέπει». Αφετέρου, διότι, εφόσον ο Σωτήρας είχε πει «δεν γνωρίζω», έπρεπε και ο ίδιος να πει «δεν γνωρίζω», ώστε να μη φανεί «ως δούλος ανώτερος από τον κύριό του και ως μαθητής ανώτερος από τον δάσκαλο».

Όταν δε είδε ότι ενοχλείται από πολλούς και δεν τον αφήνουν να αποσυρθεί κατά την προαίρεσή του, όπως το επιθυμούσε· φοβούμενος μήπως από τα όσα ο Κύριος επιτελεί μέσω αυτού, είτε ο ίδιος υπερηφανευθεί, είτε κάποιος άλλος νομίσει γι' αυτόν κάτι ανώτερο από αυτό που πραγματικά είναι, σκέφτηκε και αποφάσισε να αναχωρήσει για την Άνω Θηβαΐδα, προς ανθρώπους που τον αγνοούσαν. Αφού λοιπόν πήρε άρτους από τους αδελφούς, καθόταν στις όχθες του ποταμού, παρατηρώντας μήπως περάσει κανένα πλοίο, ώστε να επιβιβαστεί και να αναχωρήσει μαζί τους. Ενώ δε σκεπτόταν αυτά, ακούστηκε προς αυτόν μία φωνή από άνω: «Αντώνιε, πού πορεύεσαι και γιατί;». Εκείνος, χωρίς να ταραχθεί, αλλά όντας συνηθισμένος να καλείται έτσι πολλές φορές, αφού άκουσε, αποκρίθηκε λέγοντας: «Επειδή τα πλήθη δεν μου επιτρέπουν να ησυχάσω, γι' αυτό επιθυμώ να αναχωρήσω για την Άνω Θηβαΐδα, εξαιτίας των πολλών ενοχλήσεων που μου γίνονται εδώ, και μάλιστα διότι απαιτούν από εμένα πράγματα που υπερβαίνουν τη δύναμή μου».

Όταν, λοιπόν, ενώ δεν μπορούμε να αποφανθούμε για τη δική μας γένεση, περιεργαζόμαστε και επιχειρούμε να φιλονικούμε για τη γέννηση του Θεού, πώς να μην υπάρχει φόβος μήπως Εκείνος που δίνει όχι μόνο «γλώσσα παιδείας», αλλά και το «να γνωρίζει κανείς πότε πρέπει να πει λόγο», μας επιβάλει ως καταδίκη τη σιωπή εξαιτίας της προπετείας μας στο να μιλάμε; Αυτό ακριβώς έπραξε στην περίπτωση του μακάριου Ζαχαρία, ο οποίος, επειδή δεν πίστεψε σε εκείνον που του ευαγγελίστηκε τη γέννηση του παιδιού, κρίνοντας με ανθρώπινους λογισμούς τη χάρη και τη δύναμη του Θεού και απορώντας μέσα του αν είναι δυνατόν σύμφωνα με τη φύση ο γέροντας να αποκτήσει παιδί από γυναίκα προχωρημένης ηλικίας, τι λέει; «Πώς θα το γνωρίσω αυτό; Διότι εγώ είμαι γέροντας και η γυναίκα μου προχωρημένη στις ημέρες της». Γι' αυτό, όταν άκουσε ότι «Ιδού, θα είσαι σιωπηλός και δεν θα μπορείς να μιλήσεις», βγαίνοντας έξω δεν μίλησε. 33. Γι' αυτόν τον λόγο, εγκαταλείποντας τις φιλονικίες για τα αμφισβητούμενα και για τα όσα υπερβαίνουν τα μέτρα μας, ας κρατήσουμε αυτά που έχουμε παραλάβει. Διότι ποιος είναι αυτός που τολμά να υπερηφανεύεται για τη γνώση του, όταν ο ίδιος που αξιώθηκε «των αποκαλύψεων», που αναλήφθηκε «στον τρίτο ουρανό», που «άκουσε άρρητα ρήματα», συνετίστηκε μέσω «του σκόλοπα στη σάρκα» ώστε «να μην υπεραίρεται»; Και ο ίδιος ο προφήτης που είπε «πίστεψα, γι' αυτό και μίλησα», λέει «ταπεινώθηκα», όχι απλώς, αλλά «σφόδρα».

Και ότι βεβαίως και γι' αυτόν τον λόγο του επιτρεπόταν να πάσχει, άκουσέ τον να δηλώνει αυτό ακριβώς και να λέει: «Για να μη με θεωρήσει κανείς ανώτερο από αυτό που βλέπει σε εμένα ή ακούει από εμένα». Όταν δε τον κύκλωσαν οι μαθητές, σηκώθηκε και μπήκε στην πόλη. Βλέπεις προθυμία; Βλέπεις πόθο ζέοντα και φλογερό; Στην ίδια πάλι πόλη μπήκε, ώστε να φανεί ότι, αν κάπου υποχωρούσε, το έκανε επειδή επιθυμούσε να σπείρει τον λόγο και επειδή δεν έπρεπε να αναζωπυρώσει τον θυμό τους. Αυτά, όχι λιγότερο από τα θαύματα, τους έκαναν λαμπρότερους και τους προετοίμαζαν να χαίρονται περισσότερο. Πουθενά όμως δεν λέει ότι επέστρεψαν χαρούμενοι επειδή έκαναν θαύματα, αλλά επειδή αξιώθηκαν να ατιμαστούν υπέρ του ονόματός Του. Διότι και αυτό το διδάχθηκαν από τον Χριστό, ο οποίος έλεγε: «Μη χαίρεστε επειδή τα δαιμόνια υποτάσσονται σε εσάς». Διότι η αληθινή και ειλικρινής χαρά είναι αυτή: το να πάσχει κανείς για τον Χριστό. Έπειτα επισκέφθηκαν όλες τις πόλεις στις οποίες είχαν κινδυνεύσει.

Διότι το ότι όλος ο λόγος του αναφερόταν στον εαυτό του, το φανερώνουν και τα όσα ακολουθούν· επειδή πρόσθεσε λέγοντας: «Αν όμως και θελήσω να καυχηθώ, δεν θα είμαι άφρων· διότι θα πω την αλήθεια». Πώς λοιπόν προηγουμένως έλεγες: «Μακάρι να με ανεχόσασταν λίγο στην αφροσύνη μου», και «Αυτό που λέω, δεν το λέω κατά Κύριον, αλλά σαν σε κατάσταση αφροσύνης»· ενώ εδώ λες: «Αν όμως και θελήσω να καυχηθώ, δεν θα είμαι άφρων»; Όχι ως προς το να καυχάται, αλλά ως προς το να ψεύδεται· διότι, αν το να καυχάται κανείς δείχνει αφροσύνη, πόσο μάλλον το να ψεύδεται;

Ως προς αυτό λοιπόν λέει: «Δεν θα είμαι άφρων». Γι' αυτό και πρόσθεσε: «Διότι θα πω την αλήθεια· όμως συγκρατούμαι, μήπως σχηματίσει κανείς για μένα γνώμη ανώτερη από αυτό που βλέπει ή από αυτό που ακούει από εμένα». Αυτή είναι η ομολογημένη αιτία· διότι πράγματι τους θεώρησαν ακόμη και θεούς εξαιτίας του μεγέθους των σημείων.

Γι' αυτόν τον λόγο, στην πράξη και με τα ίδια τα γεγονότα, αποκαλυπτόταν η αδυναμία τους. Και αυτό θα μπορούσε να το διαπιστώσει κανείς στους ανθρώπους που έζησαν την εποχή της Παλαιάς Διαθήκης. Διότι και ο Ηλίας ήταν θαυμαστός, αλλά κάποτε ελέγχθηκε από δειλία· και ο Μωυσής ήταν μεγάλος, αλλά και αυτός εξαιτίας αυτού ακριβώς του πάθους δραπέτευσε. Αυτά δε τα πάθαιναν επειδή ο Θεός απομακρυνόταν και παραχωρούσε να ελεγχθεί η ανθρώπινη φύση. Διότι εάν, επειδή απλώς τους εξήγαγε, λένε: «Πού είναι ο Μωυσής;», εάν τους είχε εισαγάγει κιόλας, τι δεν θα έλεγαν; Γι' αυτό και ο ίδιος λέει: «Το αποφεύγω, μήπως και κάποιος σχηματίσει για εμένα γνώμη». Δεν είπε: «Μήπως πει», αλλά: «Για να μη λογαριάσει για εμένα κάτι μεγαλύτερο από την πραγματική μου αξία». Ώστε και από αυτό είναι φανερό ότι ολόκληρος ο λόγος αφορά τον ίδιο. Γι' αυτό και αρχίζοντας έλεγε: «Δεν με συμφέρει βεβαίως να καυχώμαι». Δεν θα το έλεγε αυτό, εάν επρόκειτο να αναφέρει για κάποιον άλλον όσα είπε· διότι για ποιον λόγο δεν θα τον συνέφερε να καυχηθεί για άλλον; Αλλά ο ίδιος ήταν αυτός που αξιώθηκε αυτά· γι' αυτό και προσθέτει λέγοντας: «Και με την υπερβολή των αποκαλύψεων, για να μην υπερηφανεύομαι, μου δόθηκε σκόλοπας στη σάρκα, άγγελος του σατανά, για να με κολαφίζει».

Διότι, εάν εξαιτίας των θαυμαστών σημείων τούς θεώρησαν θεούς, πολύ περισσότερο θα συνέβαινε αυτό, εάν διαρκώς παρέμεναν να γνωρίζουν τα πάντα. Και τούτο πάλι ο ίδιος λέει: «Για να μη με θεωρήσει κανείς ανώτερο από αυτό που βλέπει σε εμένα, ή από κάτι που ακούει από εμένα». Και πάλι, άκουσε τον Πέτρο που λέει, όταν θεράπευσε τον χωλό: «Τι μας ατενίζετε, σαν να τον κάναμε να περπατήσει με δική μας δύναμη ή ευσέβεια;». Εάν όμως, παρότι οι ίδιοι έλεγαν και έπρατταν αυτά, εντούτοις ακόμη και από τα λίγα και τα μικρά γεννιούνταν τέτοιες πονηρές υποψίες, πολύ περισσότερο θα προέκυπταν από τα μεγάλα. Και για άλλον λόγο όμως επιτρέπονταν αυτά.

«Τον δε Τρόφιμο», λέγει, «τον άφησα στη Μίλητο ασθενή». Γιατί λοιπόν δεν τον θεράπευσες, αλλά τον άφησες; Οι απόστολοι δεν είχαν δύναμη για τα πάντα, ούτε οικονομούσαν τα πάντα διά της χάριτος, ώστε να μη σχηματίσει κανείς γι' αυτούς ιδέα ανώτερη από αυτήν που βλέπει. Αυτό βλέπουμε να έχει συμβεί και στους μακάριους δικαίους που υπήρξαν πριν από αυτούς· όπως ακριβώς στην περίπτωση του Μωυσή: ήταν ισχνόφωνος· γιατί δεν μετέβαλε την ισχνότητά του; Πολλές φορές καταβαλλόταν από λύπη και αθυμία· στη γη της επαγγελίας δεν εισήλθε.

Θέλεις να σου δείξω και άλλο ένα τέτοιο παράδειγμά του; Διότι το αξιοθαύμαστο είναι ακριβώς αυτό: ότι δεν αρκούνταν στη μαρτυρία της συνειδήσεώς του, αλλά δίδασκε και εμάς πώς πρέπει να μεταχειριζόμαστε το καθένα από αυτά, μη προετοιμάζοντας απολογία μόνο για τον εαυτό του εξαιτίας της ανάγκης των περιστάσεων, αλλά εκπαιδεύοντας και τους άλλους, ώστε, όταν παρουσιαστεί η ευκαιρία, να μην αποφεύγουν κάτι τέτοιο, ούτε πάλι να το επιδιώκουν άκαιρα. Διότι με αυτά που είπε, σχεδόν έλεγε τα εξής: Είναι μεγάλο κακό το να λέει κανείς για τον εαυτό του κάτι μεγάλο και θαυμαστό· και αποτελεί δείγμα έσχατης ανοησίας, αγαπητέ, όταν δεν επιβάλλεται από καμία ανάγκη, και μάλιστα επιτακτική ανάγκη, να καλλωπίζεται κανείς με εγκώμια. Το να ενεργεί έτσι δεν σημαίνει ότι μιλάει σύμφωνα με το θέλημα του Κυρίου, αλλά μάλλον αποτελεί δείγμα παραφροσύνης κάτι τέτοιο, και μας εκμηδενίζει κάθε μισθό έπειτα από τους πολλούς ιδρώτες και τους κόπους. Διότι όλα αυτά και ακόμη περισσότερα, με τα οποία απολογήθηκε παρότι είχε προκύψει ανάγκη, τα είπε προς όλους. Το δε σπουδαιότερο από αυτό είναι ότι, ούτε όταν προέκυψε ανάγκη, δεν τα εξέθεσε όλα δημόσια, αλλά απέκρυψε τα περισσότερα και τα μεγαλύτερα. Διότι λέγει: «Θα προχωρήσω σε οπτασίες και αποκαλύψεις Κυρίου· όμως συγκρατούμαι, μήπως με θεωρήσει κανείς ανώτερο από αυτό που βλέπει σε εμένα ή από αυτό που ακούει από εμένα». Και τα έλεγε αυτά για να εκπαιδεύσει τους πάντες, ώστε, ακόμη και όταν υπάρχει ανάγκη, να μη φέρνουμε στο φως και να καταθέτουμε δημόσια όλα όσα γνωρίζουμε για τον εαυτό μας, παρά μόνο όσα είναι χρήσιμα στους ακροατές.

Το ότι, βέβαια, κάνει και εκείνους που βλέπουν τα θαύματα και εκείνους που τα ακούν να σχηματίζουν υψηλότερη ιδέα για τους θαυματουργούς, γίνεται φανερό και από εκεί. Διότι, αφού μίλησε για τις αποκαλύψεις του, λέει: «Διότι, ακόμη και αν θελήσω να καυχηθώ, δεν θα είμαι άφρων· επειδή θα πω την αλήθεια». Για ποιον λόγο, λοιπόν, δεν καυχάσαι; «Όμως το αποφεύγω, μήπως κάποιος σχηματίσει για εμένα ιδέα ανώτερη από αυτό που βλέπει σε εμένα ή ακούει από εμένα». Για να μη συμβεί, λοιπόν, κάτι παρόμοιο και στην περίπτωση του προφήτη (διότι αν και ήταν ο Ηλίας, εντούτοις ήταν άνθρωπος), ανέμειξε στο θαύμα την αδυναμία της φύσης. Για τον λόγο αυτόν, εκείνος που κυριάρχησε στους ουρανούς, δεν κυριάρχησε στην πείνα· αυτός που συγκράτησε τις ωδίνες της γης, δεν μπόρεσε να συγκρατήσει την ανάγκη του στομαχιού του, αλλά είχε την ανάγκη μιας χήρας γυναίκας, για να μάθεις και τη θεία χάρη και την ανθρώπινη αδυναμία. Το συμβάν αυτό δεν ωφέλησε μόνο σε τούτο, αλλά και σε κάτι άλλο, όχι μικρότερο. Ποιο είναι δηλαδή αυτό; Ώστε, όταν κάποιος σε προτρέπει να αποκτήσεις τον ζήλο του προφήτη, να μην καταπέσεις και να μην απελπιστείς, νομίζοντας ότι ο άνθρωπος εκείνος ήταν άλλης φύσεως, και για αυτόν τον λόγο είχε αποκτήσει τόση παρρησία προς τον Θεό. Αυτό ακριβώς, λοιπόν, υπαινίχθηκε και κάποιος λέγοντας: «Ο Ηλίας ήταν άνθρωπος ομοιοπαθής με εμάς»· σαν να έλεγε: Μη νομίσεις ότι είναι αδύνατον να φτάσεις στην ίδια κορυφή της φιλοσοφίας (αρετής) με εκείνον· διότι και εκείνος συμμετείχε στην ίδια με εμάς φύση. Αλλά όμως η θαυμαστή και θεία προαίρεσή του τον ανέδειξε πολύ υψηλότερο από τους άλλους.

Διότι εκείνος μεν λέει: «Καλό είναι για μένα, Κύριε, ότι με ταπείνωσες, για να μάθω τα δικαιώματά σου»· τούτος δε, αφού είπε ότι «Αρπάχθηκα έως τον τρίτο ουρανό και μεταφέρθηκα στον παράδεισο», πρόσθεσε λέγοντας: «Και για να μην υπερηφανεύομαι από την υπερβολή των αποκαλύψεων, μου δόθηκε σκόλοπας στη σάρκα, άγγελος του σατανά για να με ραπίζει». Τι πιο σαφές από αυτό;

Και ότι πολλοί επρόκειτο πολλές φορές να υποθέσουν γι' αυτούς πράγματα ανώτερα από την ανθρώπινη φύση, αν δεν τους έβλεπαν να πάσχουν τόσα πολλά, άκουσε πώς το φοβάται αυτό ο Παύλος. «Διότι, κι αν ακόμη θελήσω», λέει, «να καυχηθώ, δεν θα είμαι άφρων· συγκρατούμαι όμως, μήπως κάποιος σχηματίσει για εμένα γνώμη ανώτερη από αυτό που βλέπει σε εμένα ή που ακούει από εμένα». Τι είναι, λοιπόν, αυτό που λέει;

Τι έκανε όμως στην περίπτωση των αποστόλων; Επειδή επιτελούσαν πολλά σημεία και θαύματα, μεγάλα και παράδοξα, τους επέτρεψε να μαστιγώνονται συνεχώς, να καταδιώκονται, να μένουν σε φυλακές, να περιπίπτουν σε σωματικές ασθένειες, να βρίσκονται σε αδιάκοπες θλίψεις, ώστε το μέγεθος των σημείων να μη γίνει αιτία να θεωρηθούν θεοί από τους ανθρώπους. Γι' αυτόν τον λόγο, ενώ τους έδωσε τόσο μεγάλη χάρη, άφησε το σώμα τους να είναι θνητό, και σε πολλούς μάλιστα επιρρεπές σε ασθένειες, και δεν αφαίρεσε την αδυναμία τους, προκειμένου να πιστοποιείται η ανθρώπινη φύση. Και ο λόγος αυτός δεν είναι δικός μου, αλλά του ίδιου του Παύλου, ο οποίος λέει τα εξής: «Διότι, ακόμη και αν θελήσω να καυχηθώ, δεν θα είμαι άφρων· το αποφεύγω όμως, μήπως με θεωρήσει κανείς ανώτερο από αυτό που βλέπει σε εμένα ή ακούει από εμένα»· και πάλι: «Έχουμε δε τον θησαυρό αυτόν μέσα σε πήλινα σκεύη». Τι σημαίνει όμως το «μέσα σε πήλινα σκεύη»;

Αυτά δε τα λέει για τον εαυτό του, διδάσκοντάς τους να ταπεινοφρονούν. Διότι, εάν αυτός που έχει τόσα πολλά χαρίσματα είναι τέτοιος, τι δεν όφειλαν να κάνουν εκείνοι; «Γνωρίζω έναν άνθρωπο εν Χριστώ, πριν από δεκατέσσερα χρόνια· είτε με το σώμα δεν γνωρίζω, είτε εκτός του σώματος δεν γνωρίζω, ο Θεός γνωρίζει· ότι ένας τέτοιος άνθρωπος αρπάχθηκε έως τον τρίτο ουρανό. Και γνωρίζω αυτόν τον άνθρωπο· είτε με το σώμα είτε εκτός του σώματος δεν γνωρίζω, ο Θεός γνωρίζει· ότι αρπάχθηκε στον παράδεισο και άκουσε άρρητα λόγια, τα οποία δεν επιτρέπεται σε άνθρωπο να προφέρει. Για έναν τέτοιο άνθρωπο θα καυχηθώ· για τον εαυτό μου όμως δεν θα καυχηθώ, παρά μόνο για τις ασθένειές μου. Διότι, εάν θελήσω να καυχηθώ, δεν θα είμαι άφρων. Επειδή θα πω την αλήθεια. Αποφεύγω όμως να το κάνω, μήπως με θεωρήσει κανείς ανώτερο από αυτό που βλέπει σε εμένα ή ακούει από εμένα. Και για να μην υπερηφανεύομαι από την υπερβολή των αποκαλύψεων, μου δόθηκε σκόλοπας στη σάρκα». Ενώ υπάρχουν πολλές αποκαλύψεις, παραθέτει μόνο αυτήν τη μία· το ότι όμως ήταν πολλές, το είπε ο ίδιος στη συνέχεια: «για να μην υπερηφανεύομαι από την υπερβολή των αποκαλύψεων». Γι' αυτόν τον λόγο αναφέρει και τον χρόνο των δεκατεσσάρων ετών, για να δείξει ότι αυτός που σιώπησε και υπέμεινε τόσον πολύ χρόνο, δεν θα τα αποκάλυπτε τώρα, εάν δεν γνώριζε ότι υπήρχε μεγάλη ανάγκη. «Ένας άγγελος του Σατανά, για να με ραπίζει, ώστε να μην υπερηφανεύομαι». Σατάν ονομάζεται ο αντίπαλος στη γλώσσα των Εβραίων. Διότι αυτό ακριβώς λέει η Γραφή εξιστορώντας τα γεγονότα επί Σολομώντος: «Δεν υπήρχε Σατάν στις ημέρες του»· δηλαδή εχθρός, αντίπαλος.

Ίσως μάλιστα αυτά τα ανατολικά μέρη να είχαν δει και να είχαν πάθει χειρότερα από όσα δεινοπάθησε η Δύση και να είχαν συμβεί πολύ πιο επαχθή από τα εκεί γεγονότα, αν ο Θεός δεν είχε αφήσει ως σπέρμα τη βασιλεία μου (διότι αν θελήσω να καυχηθώ, δεν θα είμαι άφρων, για να μιλήσω σύμφωνα με τον πνευματορήτορα Παύλο) και δεν με είχε διασώσει παραδόξως από τα χέρια ενός άλλου Ηρώδη και από τη φυλακή, όπως ακριβώς παλαιότερα τον μαθητή που περπάτησε πάνω στα κύματα, και δεν με είχε στείλει σε αυτά εδώ τα μέρη. Διότι γνωρίζετε, όλοι γνωρίζετε τους κόπους, τις αγρυπνίες, τη μετακίνηση από αυτούς τους τόπους σε άλλους, τις ενέδρες κάποιων και τα πονηρά σχέδια, τη συχνή μετάβαση στα γειτονικά έθνη, τη βοήθεια από εκεί, τις πηγές των ιδρώτων στις Πηγές του Ελλησπόντου. Όλα αυτά βέβαια συνέβησαν και κατορθώθηκαν από τη βασιλεία μου, όχι για να αποκομίσω προσωπικό όφελος (δεν είμαι άλλωστε περισσότερο φιλάρχης παρά φιλόπατρις), αλλά για να απομακρύνω από τις ανατολικές πόλεις το καταραμένο δυτικό στράτευμα, το οποίο εισχωρούσε με κάθε ευκολία στη ρωμαϊκή επικράτεια σαν σμήνος ακρίδων, την απογύμνωνε και τη λεηλατούσε, και για να αναχαιτίσω την προς τα εμπρός ορμή του λατινικού στρατού που πολεμά εκ του συστάδην και ο οποίος, σαν ασθένεια γάγγραινας, κατατρώει πάντοτε τα γειτονικά μέρη.

Λοιπόν, κάποιοι από τους ενάρετους δοκιμάζονται εδώ, προκειμένου να λάβουν τα στεφάνια τους και για να αποδειχθεί περισσότερο πόσο θαυμαστός είναι ο θείος έρωτάς τους, ο οποίος ακμάζει ακόμη και μέσα στις θλίψεις, αλλά και αν θέλεις, για να μην υπερηφανεύονται, όπως λέει ο θείος Παύλος, ούτε να θεωρούνται από κάποιους ανώτεροι από αυτό που πραγματικά φαίνονται. Κατανόησε επίσης, αν θέλεις, ότι επειδή εντρυφούν και απολαμβάνουν μεγάλες και καθαρές χαρές μέσω της αρετής, είναι δίκαιο να αντιμετωπίζουν και θλίψεις, σαν ένα στυπτικό και συσταλτικό φάρμακο. Ακόμη, διότι η χάρη του Θεού λάμπει και θαυμάζεται περισσότερο μέσα από την αδυναμία τους, αλλά και για την τέλεια καταισχύνη και συντριβή του πονηρού, διότι, αν και στάζουν από τους ιδρώτες των πειρασμών, ούτε τον τόνο της αρετής τους χαλάρωσαν, ούτε μαλθακοποιήθηκαν στην πάλη εναντίον του. Δεν παραδίδονται όμως όλοι στους πειρασμούς, για να μην ταράσσονται οι λογισμοί των πιο αδύναμων σχετικά με τη θεία πρόνοια.

Ίσως δε ο Θεός να παραχωρεί να πέσει σε αμαρτία ο Δαβίδ, ώστε το έθνος των Ιουδαίων, ακούγοντας τις μαρτυρίες της Αγίας Γραφής γι' αυτόν, να μην τον αναδείξει σε θεό. Διότι και το σώμα του Μωυσή για τον ίδιο λόγο μετατέθηκε και παραμένει άγνωστο μέχρι και σήμερα στους Ισραηλίτες. Και ο θεσπέσιος Παύλος κάτι τέτοιο υποδηλώνει για τον εαυτό του λέγοντας, «για να μη νομίσει κάποιος για μένα κάτι περισσότερο από αυτό που βλέπει και ακούει», αλλά και κάποιοι από τους Ελληνίζοντες, επειδή είδαν αυτόν και τον Βαρνάβα να θαυματουργούν, όρμησαν να τους προσφέρουν θυσίες σαν σε θεούς.