Πατερικές αναφορές στο Β΄ ΠΡΟΣ ΚΟΡΙΝΘΙΟΥΣ 12:8

Ερώτηση ΣΞΑ΄. Εφόσον ο Κύριος υποσχέθηκε ότι: «Όλα όσα ζητήσετε στην προσευχή έχοντας πίστη, θα τα λάβετε»· και πάλι: «Εάν δύο από εσάς συμφωνήσουν πάνω στη γη για οποιοδήποτε πράγμα ζητήσουν, θα τους γίνει»· πώς, ενώ ζήτησαν κάτι, ακόμη και οι ίδιοι οι άγιοι δεν το έλαβαν; Όπως και ο Απόστολος, ο οποίος είπε: «Για τούτο παρακάλεσα τρεις φορές τον Κύριο, ώστε να απομακρυνθεί από εμένα»· και δεν έλαβε το αίτημά του, όπως και ο προφήτης Ιερεμίας, αλλά και ο ίδιος ο Μωυσής. Απόκριση. Εφόσον ο Κύριός μας Ιησούς Χριστός είπε στην προσευχή: «Πατέρα, αν είναι δυνατόν, ας παρέλθει από εμένα αυτό το ποτήριο», και έπειτα πρόσθεσε: «Όμως, ας μη γίνει το δικό μου θέλημα, αλλά το δικό σου»· πρέπει πρώτα να γνωρίζουμε, ότι δεν μας έχει επιτραπεί να ζητάμε ό,τι θέλουμε, αλλά ούτε γνωρίζουμε πάντοτε να ζητάμε αυτό που μας συμφέρει. Διότι, το τι πρέπει να ζητήσουμε στην προσευχή όπως πρέπει, δεν το γνωρίζουμε.

Σχετικά δε με το ρητό «Γι' αυτό παρακάλεσα τρεις φορές τον Κύριο, για να απομακρυνθεί από εμένα», πρέπει να γνωρίζουμε ότι για τις δοκιμασίες, τόσο τις εξωτερικές όσο και τις σωματικές, υπάρχει πολύς και ποικίλος λόγος, είτε επειδή τις επιφέρει ο Θεός είτε επειδή τις παραχωρεί εξαιτίας κάποιας θείας οικονομίας ανώτερης από την άνεση της απαλλαγής από αυτές. Εάν, λοιπόν, μπορέσει κάποιος να αναγνωρίσει ότι πρέπει μέσω προσευχής και δεήσεως να απαλλαγεί από τη δοκιμασία, εισακούεται όταν το ζητήσει, όπως οι δύο τυφλοί στο Ευαγγέλιο και οι δέκα λεπροί, και πολλοί άλλοι. Εάν, όμως, κάποιος δεν κατανοήσει τον λόγο για τον οποίο περιέπεσε στον πειρασμό (διότι πολλές φορές ο σκοπός των όσων επιφέρονται σε αυτόν πρέπει να επιτευχθεί μέσω της υπομονής), και ενώ οφείλει να υπομείνει μέχρι τέλους, εκείνος παρακαλά να απαλλαγεί από τη δοκιμασία, τότε δεν εισακούεται· επειδή δεν συμπορεύεται με τον σκοπό της φιλανθρωπίας του Θεού. Όσο για το «εάν δύο από εσάς συμφωνήσουν», αυτή η περικοπή το αποσαφηνίζει. Διότι αναφέρεται σε εκείνον που ελέγχει αυτόν που αμάρτησε, και σε εκείνον που δέχεται τον έλεγχο. Ότι, επειδή ο Θεός δεν θέλει τον θάνατο του αμαρτωλού, αλλά να επιστρέψει και να ζήσει, εάν αυτός που ελέγχθηκε νιώσει κατάνυξη στην ψυχή του και συμφωνήσει με τον σκοπό εκείνου που τον ελέγχει, για κάθε πράγμα, δηλαδή για κάθε αμάρτημα για το οποίο θα ζητήσουν άφεση, αυτή θα τους δοθεί από τον φιλάνθρωπο Θεό.

Τρεις ημέρες και τρεις νύχτες πέρασε ο Ιωνάς στην κοιλιά του κήτους. Τριήμερη ήταν η απόφαση κατά των Νινευιτών. Τριήμερος ήταν ο θάνατος του Σωτήρα, τριήμερη και η αυτεξούσια ανάσταση του Κυρίου από τους νεκρούς. Έπειτα από τρεις ημέρες ανέβλεψε ο Παύλος, αφού είχε τυφλωθεί· τρεις φορές παρακάλεσε τον Κύριο για τον σκόλοπα, ώστε να απομακρυνθεί από αυτόν· τρεις φορές ναυάγησε· ανέβηκε έως τον τρίτο ουρανό. Τρία σάτα αλεύρι πήρε και η γυναίκα, που παρομοιάστηκε με τη βασιλεία των ουρανών, και αφού τα έκρυψε σε λίγο προζύμι, ζύμωσε όλο το φύραμα, σύμφωνα με τα γεγραμμένα.

Γι' αυτόν τον λόγο, όχι μόνο για την προσευχή και για την προφύλαξη, αλλά και εξαιτίας της λεπτότητας και της ακαταληψίας των πραγμάτων που διαρκώς μας συναντούν, τα οποία δεν γίνονται κατανοητά από τη γνώση του νου μας, μέσα στα οποία πολλές φορές και ακούσια βρισκόμαστε σε κάθε καιρό. Και ακόμη κι αν το φρόνημά μας είναι πολύ σταθερό και αναπαύεται στο αγαθό, πόσες φορές η πρόνοιά Του μας άφησε και μας έριξε στο όριο των πειρασμών, όπως είπε ο μακάριος Παύλος: «Για να μην υπερηφανεύομαι από την υπερβολή των αποκαλύψεων, μου δόθηκε ένα αγκάθι στη σάρκα, ένας άγγελος του σατανά, για να με χτυπά· και γι' αυτό τρεις φορές παρακάλεσα τον Κύριο να απομακρυνθεί από εμένα, και μου είπε· σου αρκεί η χάρη μου, διότι η δύναμή μου τελειοποιείται μέσα στην ασθένεια». Λοιπόν. Κύριε, αν αυτό είναι το θέλημά σου, και όλα αυτά τα έχει ανάγκη η νηπιότητά μας για να παιδαγωγηθεί και να αφυπνιστεί από εσένα, και όχι όταν ένας άνθρωπος είναι μεθυσμένος από τον πόθο σου, όπως εγώ, και ελκύεται πίσω από τα αγαθά, ώστε να μην βλέπει καθόλου τον κόσμο εξαιτίας της μέθης που έχει για εσένα. Και γι' αυτό, και μέχρι αυτού του σημείου, με έκανες να φτάσω σε αποκαλύψεις και θεωρίες, οι οποίες δεν μπορούν να ερμηνευθούν από σάρκινη γλώσσα, και να δω και να ακούσω τη φωνή της λειτουργίας των πνευματικών, και να αξιωθώ της θεωρίας σου που είναι γεμάτη αγιότητα.

Γι' αυτό, όχι μόνο για την προσευχή και τη φύλαξη, αλλά και εξαιτίας της λεπτότητας και της ακαταληψίας των όσων μας συμβαίνουν διαρκώς, αυτών που δεν κατανοούνται από τη γνώση του νου μας· μέσα σε αυτά, άλλωστε, βρισκόμαστε πολλές φορές και ακούσια, σε κάθε καιρό. Διότι, έστω κι αν το φρόνημά μας είναι σε μεγάλο βαθμό σταθερό και ευαρεστείται στο αγαθό, πόσες φορές μας άφησε στα όρια των πειρασμών και μας έριξε σε αυτούς η πρόνοιά Του, όπως είπε ο μακάριος Παύλος: «Για να μην υπερηφανεύομαι από την υπερβολή των αποκαλύψεων, μου δόθηκε αγκάθι στη σάρκα, άγγελος του σατανά, για να με χτυπά. Και γι' αυτό τρεις φορές παρακάλεσα τον Κύριο, για να απομακρυνθεί από εμένα. Και μου είπε: "Σου αρκεί η χάρη μου, διότι η δύναμή μου τελειοποιείται μέσα στην αδυναμία"».

ε'. Βλέπεις πώς η θλίψη στερεώνει το Ευαγγέλιο; Γι' αυτό ακριβώς και αλλού, όταν εκείνος ζητούσε απαλλαγή από τους πειρασμούς και πολλές φορές προσήλθε παρακαλώντας γι' αυτούς, άκουγε: «Αρκεί σε σένα η χάρη μου· διότι η δύναμή μου τελειοποιείται μέσα στην ασθένεια». Ως ασθένεια εδώ ονομάζει τους διωγμούς, τους πειρασμούς, τους κινδύνους, τις επιβουλές, τις επήρειες. Αυτό δε που λέγει έχει την εξής έννοια: Μπορούσα, λέγει, να τα εμποδίσω αυτά, και να σβήσω τον πόλεμο, και να ανακόψω τα κύματα, αλλά δεν το έκανα, για να φανεί ακόμη περισσότερο η δύναμή μου. Διότι δεν θα αποδεικνυόταν τόσο η δύναμή του, εάν αυτά δεν συνέβαιναν, όσο αποδεικνύεται όταν αυτά μεν συμβαίνουν, αλλά δεν μπορούν να επικρατήσουν. Επειδή και άριστο κυβερνήτη λέμε πως είναι, όχι εκείνος που μπορεί να κατευθύνει το σκάφος σε γαλήνια θάλασσα, αλλά εκείνος που ανάμεσα σε σκοπέλους, κύματα, καταιγίδες και θύελλες διασώζει τους επιβάτες· και ιατρό, εκείνον που διασώζει τον ασθενή όταν τον απειλούν αμέτρητα νοσήματα· και στρατηγό, εκείνον που μπορεί να στήσει το τρόπαιο της νίκης όταν οι εχθροί επιτίθενται και τον χτυπούν από παντού· και ποιμένα, εκείνον που διατηρεί το ποίμνιο με ασφάλεια όταν επιτίθενται αμέτρητοι λύκοι και άλλοι επιβουλευτές. Έτσι λοιπόν και τότε αυτό ακριβώς συνιστούσε το μεγαλύτερο θαύμα, το ότι δηλαδή, παρόλο που υπέφεραν αμέτρητα δεινά, επικρατούσαν και κατανικούσαν εκείνους που τους τα προξενούσαν.

Άντλησε την παρηγοριά από τα ίδια τα γεγονότα· εκ περισσού όμως εισάγει και την παρηγοριά που προέρχεται από τα λόγια, μέσα από την εξής μαρτυρία: «Μην αποκάμνεις», λέει, «όταν ελέγχεσαι από Αυτόν». Άρα, αυτά προέρχονται από τον Θεό. Και τούτο αποτελεί όχι μικρή παρηγοριά, όταν μάθουμε ότι είναι έργο του Θεού το να έχει κανείς τη δύναμη να υπομένει τέτοια πράγματα, με τη δική Του παραχώρηση. Όπως ακριβώς λέει και ο Παύλος: «Γι' αυτό παρακάλεσα τον Κύριο τρεις φορές, και μου είπε: "Σου αρκεί η χάρη μου· διότι η δύναμή μου τελειοποιείται μέσα στην αδυναμία"». Συνεπώς, Εκείνος είναι που τα παραχωρεί. «Διότι όποιον αγαπά ο Κύριος τον παιδαγωγεί· και μαστιγώνει κάθε υιό που αποδέχεται». Δεν μπορείς, λέει, να ισχυριστείς ότι υπάρχει κάποιος δίκαιος χωρίς θλίψη. Διότι, ακόμη και αν φαίνεται έτσι, εμείς δεν γνωρίζουμε τις άλλες του θλίψεις. Επομένως, είναι ανάγκη κάθε δίκαιος να περάσει μέσα από θλίψη. Άλλωστε, είναι απόφαση του Χριστού ότι η πλατιά και ευρύχωρη οδός οδηγεί στην απώλεια, ενώ η στενή και τεθλιμμένη οδός οδηγεί στη ζωή. Εάν, λοιπόν, από εκεί είναι δυνατόν να εισέλθει κανείς στη ζωή, και από πουθενά αλλού, άρα μέσα από τη στενή οδό εισήλθαν όλοι όσοι πορεύθηκαν προς τη ζωή. «Εάν υπομένετε την παιδαγωγία», λέει, «ο Θεός συμπεριφέρεται σε εσάς όπως σε υιούς. Διότι ποιος υιός υπάρχει τον οποίο δεν παιδαγωγεί ο πατέρας;» Εάν, λοιπόν, παιδαγωγεί, άρα το κάνει για διόρθωση, και όχι για καταδίκη, ούτε για τιμωρία, ούτε για να προκαλέσει πόνο. Πρόσεξε πώς, από τα ίδια τα γεγονότα εξαιτίας των οποίων νόμιζαν ότι είχαν εγκαταλειφθεί, από αυτά ακριβώς τους προτρέπει να πιστέψουν ότι δεν είναι εγκαταλελειμμένοι.

Καταπονούσε το σώμα του, ώστε να μπορέσει να εισέλθει· γι' αυτό σε όλες τις θλίψεις του συνέχιζε να ευχαριστεί τον Θεό. Ζημιώθηκες χρήματα; Αυτό σε ανακούφισε από το μεγάλο βάρος της ευρυχωρίας. Έκπεσες από τη δόξα; Αυτό είναι μια άλλη ευρυχωρία. Συκοφαντήθηκες; Έγιναν πιστευτά τα όσα ελέχθησαν εναντίον σου, για τα οποία η συνείδησή σου δεν σε ελέγχει; Να χαίρεσαι και να αγαλλιάς. Διότι «Μακάριοι είστε», λέει, «όταν σας ονειδίσουν, και πουν κάθε πονηρό λόγο εναντίον σας, ψευδόμενοι, εξαιτίας μου. Χαίρετε και αγαλλιάσθε, διότι ο μισθός σας είναι πολύς στους ουρανούς». Γιατί απορείς που εσύ δυσφορείς και θέλεις να απαλλαγείς από τους πειρασμούς; Ο Παύλος θέλησε να απαλλαγεί, και πολλές φορές παρακάλεσε τον Θεό, αλλά δεν εισακούστηκε· διότι το «τρεις φορές» σημαίνει πολλές. «Για τούτο παρακάλεσα τρεις φορές τον Κύριο», λέει, «και μου είπε: Σου αρκεί η χάρις μου· διότι η δύναμή μου τελειοποιείται μέσα στην ασθένεια»· και με τη λέξη ασθένεια εννοεί εδώ τις θλίψεις. Τι συνέβη λοιπόν; Επειδή άκουσε αυτά, τα υπέμεινε με ευχαριστία και λέει: «Γι' αυτό ευδοκώ στις ασθένειες»· δηλαδή, αρέσκομαι και αναπαύομαι στις θλίψεις.

Πού λοιπόν είχε άγνοια; Όταν παρακαλούσε να απαλλαγεί από τους πειρασμούς, λέγοντας: «Μου δόθηκε σκόλοπας στη σάρκα, άγγελος του σατανά, για να με ραπίζει. Γι' αυτό παρακάλεσα τρεις φορές τον Κύριο, και μου είπε: Σου αρκεί η χάρη μου· διότι η δύναμή μου ολοκληρώνεται μέσα στην ασθένεια». Είδες πώς δεν γνώριζε να ζητήσει όσα τον συνέφεραν; Γι' αυτό και δεν τα έλαβε, αν και τα ζήτησε πολλές φορές. «Αξιόπιστος δε είναι ο Θεός, ότι ο λόγος μας προς εσάς δεν έγινε Ναι και Όχι». Πολύ σωστά ανααιρεί την αντίρρηση που προκύπτει. Διότι, εάν, λέει, ενώ υποσχέθηκες να παρευρεθείς, το ανέβαλες, και δεν ισχύει σε σένα το Ναι να είναι ναι, και το Όχι όχι, αλλά αυτά που λες τώρα, έπειτα τα ανατρέπεις, όπως ακριβώς έκανες και με την επίσκεψή σου· αλίμονό μας, μήπως τυχόν συνέβη αυτό και στο κήρυγμα. Για να μη σκέφτονται, λοιπόν, αυτά και ταράζονται, λέει: «Αξιόπιστος δε είναι ο Θεός, ότι ο λόγος μας προς εσάς δεν έγινε Ναι και Όχι». Διότι στο κήρυγμα, λέει, δεν συνέβη αυτό, παρά μόνο στις οδοιπορίες και στις μετακινήσεις. Στο κήρυγμα, όμως, παραμένουν σταθερά και αμετακίνητα όσα έχουμε πει.

Τι σημαίνει λοιπόν αυτό που λέγεται; «Σατάν» στην εβραϊκή γλώσσα ονομάζεται ο αντίπαλος. Και στο τρίτο βιβλίο των Βασιλειών η Γραφή έτσι ονόμασε τους αντιπάλους, και διηγούμενη τα περί του Σολομώντος λέει: «Δεν υπήρχε σατάν στις ημέρες του»· δηλαδή, αντίπαλος, που να τον πολεμά ή να τον ενοχλεί. Αυτό λοιπόν που λέει, είναι το εξής: Δεν άφησε ο Θεός να προχωρήσει το κήρυγμα, προκειμένου να καταστείλει το υψηλό μας φρόνημα, αλλά επέτρεψε στους αντιπάλους να μας επιτίθενται. Διότι αυτό μεν ήταν ικανό να καταρρίψει το φρόνημα, ενώ το άλλο της κεφαλαλγίας, όχι πλέον. Άγγελο σατάν λοιπόν ονομάζει τον Αλέξανδρο τον χαλκέα, αυτούς γύρω από τον Υμέναιο και τον Φιλητό, και όλους όσοι εναντιώνονταν στον λόγο, αυτούς που τον αντιμάχονταν και τον πολεμούσαν, αυτούς που τον έριχναν στη φυλακή, αυτούς που τον έδερναν, αυτούς που τον συνελάμβαναν· επειδή έπρατταν τα έργα του σατανά. Όπως ακριβώς λοιπόν ονομάζει γιους του διαβόλου τους Ιουδαίους που μιμούνταν τα έργα εκείνου, έτσι ονομάζει και άγγελο σατάν καθέναν που εναντιώνεται. Αυτό λοιπόν λέει: «Μου δόθηκε σκόλοψ, για να με κολαφίζει»· όχι ότι ο Θεός εξοπλίζει τέτοιους ανθρώπους, μη γένοιτο, ούτε ότι κολάζει ή τιμωρεί, αλλά ότι συγκαταβαίνει και τους αφήνει προσωρινά. Γι' αυτό παρακάλεσα τον Κύριο τρεις φορές· δηλαδή, πολλές φορές.

Και δηλώνοντας αυτό ο Παύλος έλεγε: «Για τούτο τρεις φορές παρακάλεσα τον Κύριο· και μου είπε, Σου αρκεί η χάρη μου· διότι η δύναμή μου τελειοποιείται μέσα στην ασθένεια». Τι σημαίνει: «Μέσα στην ασθένεια»; Στους διωγμούς, στους κινδύνους, στους πειρασμούς, στις επιβουλές, στους θανάτους. Και για να το δηλώσει αυτό έλεγε: «Γι' αυτό ευαρεστούμαι στην ασθένεια». Έπειτα, δείχνοντας ποια ασθένεια εννοεί, δεν ανέφερε πυρετό, ούτε αμφιβολία σχετικά με την πίστη, αλλά τι; «Στις ύβρεις, στους διωγμούς, στις ανάγκες, στις στενοχώριες, στις πληγές, στις φυλακές, ώστε να επισκηνώσει πάνω μου η δύναμη του Χριστού». Διότι «όταν ασθενώ, τότε είμαι δυνατός»· δηλαδή: «Όταν καταδιώκομαι, όταν εκδιώκομαι, όταν υφίσταμαι επιβουλές, τότε είμαι δυνατός, τότε μάλλον υπερισχύω και κατανικώ αυτούς που με επιβουλεύονται, καθώς η χάρη εγκαθίσταται μέσα μου πιο άφθονα». Σύμφωνα, λοιπόν, με αυτήν την τρίτη σημασία χρησιμοποίησε τη λέξη ασθένεια ο Παύλος. Και αυτό που λέει είναι το εξής, στρεφόμενος πάλι σε εκείνο που ανέφερα και προηγουμένως, ότι δηλαδή τους φαινόταν πως ήταν ευτελής και ευκαταφρόνητος. Διότι, βεβαίως, δεν ήθελε να κομπάζει, ούτε να δίνει την εντύπωση ότι είναι αυτό που πραγματικά ήταν, ούτε να επιδεικνύει τη δύναμη που είχε για να τιμωρεί και να εκδικείται· γι' αυτό και εθεωρείτο ότι είναι ευτελής.

Αλλ' εκείνος ο μακάριος δεν ήταν τέτοιος, αλλά γνώριζε και να αγαπά, και να αγαπά όπως πρέπει και όπως άρμοζε, και ενώ ξεπερνούσε τους πάντες στην αγάπη, δεν υπερέβαινε τα μέτρα της. Παρατήρησε, λοιπόν, και τα δύο να αναβλύζουν μέσα του άφθονα: και τον φόβο του Θεού και τον πόθο του για τους Ρωμαίους. Διότι το να προσεύχεται στο διηνεκές και, όταν δεν επιτυγχάνει αυτό που ζητά, να μην εγκαταλείπει, ήταν απόδειξη σφοδρής αγάπης· ενώ το να συνεχίζει να αγαπά, υποτασσόμενος στο θέλημα του Θεού, ήταν γνώρισμα βαθύτατης ευλάβειας. Σε άλλη περίπτωση, βεβαίως, έχοντας παρακαλέσει τρεις φορές τον Κύριο, όχι μόνο δεν έλαβε, αλλά αντιθέτως, μη λαμβάνοντας, ένιωσε μεγάλη ευγνωμοσύνη που δεν εισακούστηκε· τόσο πολύ απέβλεπε προς τον Θεό στα πάντα. Εδώ όμως έλαβε αυτό που ζήτησε, όχι όμως τη στιγμή που το ζήτησε, αλλά με καθυστέρηση, και καθόλου δεν δυσανασχέτησε εξαιτίας αυτού. Και τα λέω αυτά, για να μην αγανακτούμε όταν δεν εισακουόμαστε, ή όταν εισακουόμαστε με καθυστέρηση.

Διότι δεν είπε: «Δεν γνωρίζετε», αλλά: «Δεν γνωρίζουμε». Και το ότι δεν τα έλεγε αυτά από μετριοφροσύνη, το φανέρωσε μέσα από άλλα γεγονότα. Διότι, ενώ ακατάπαυστα στις προσευχές του παρακαλούσε να δει τη Ρώμη, δεν το πέτυχε τον καιρό που το ζητούσε· και για τον σκόλοπα που του είχε δοθεί στη σάρκα, δηλαδή για τους κινδύνους, παρακάλεσε πολλές φορές, και απέτυχε ολοσχερώς· το ίδιο και ο Μωυσής στην Παλαιά Διαθήκη, όταν παρακαλούσε να δει την Παλαιστίνη, και ο Ιερεμίας, όταν ικέτευε για τους Ιουδαίους, και ο Αβραάμ, όταν μεσίτευε για τους Σοδομίτες.

Και ο ίδιος χρησιμοποιεί πάλι αυτή τη λέξη. Διότι, επειδή ήταν απλός στον λόγο, χρησιμοποιεί τη συνηθισμένη λέξη για να εκφράσει τα νοήματά του. «Μέχρι αυτή την ώρα και πεινάμε, και διψάμε, και στερούμαστε ενδυμάτων, και ραπιζόμαστε (κολαφιζόμαστε)», και δεχόμαστε επιθέσεις από τους εχθρούς, μας επιβουλεύονται, μας εμποδίζουν, μας βάζουν εμπόδια, μας αδικούν, δηλαδή: Ραπιζόμαστε, κακουχούμαστε, μαστιγωνόμαστε, υποφέρουμε δεινά, ριχνόμαστε στη φυλακή, συλλαμβανόμαστε, εξοριζόμαστε, παραδινόμαστε στην πείνα. Όλη λοιπόν αυτή την κακουχία και την ταπείνωση την ονόμασε κολαφισμό. Πρόσεξε, και μην το προσπεράσεις βιαστικά· διότι θα χρειαστώ αυτή την ερμηνεία την κατάλληλη στιγμή. Τι εννοεί λοιπόν; Ας το εξηγήσουμε με σαφήνεια. Κράτησε την ερμηνεία που σου είπα, πρόσεχε τα όσα λέγονται. Ο κολαφισμός, λοιπόν, δηλαδή η ταπείνωση που προέρχεται από τους εχθρούς, είτε μέσω φυλακίσεως, είτε μέσω βίαιης προσαγωγής, είτε μέσω δικαστηρίου, είτε μέσω πείνας, είτε μέσω οποιουδήποτε πράγματος. Τι σημαίνει λοιπόν το: «Λόγω της υπερβολής των αποκαλύψεων, για να μην υπερηφανεύομαι, μου δόθηκε σκόλοπας στη σάρκα, άγγελος Σατανά, για να με κολαφίζει· γι' αυτό τρεις φορές παρακάλεσα τον Κύριο, και μου είπε: "Σου αρκεί η χάρη μου· διότι η δύναμή μου φανερώνεται τέλεια μέσα στην αδυναμία"»; Πρόσεξε ποιος είναι αυτός ο άγγελος του Σατανά. Διότι δεν είπε: «Μου δόθηκε ο Σατανάς ως άγγελος», αλλά: «Άγγελος Σατανά».

Γιατί η αναβολή; Για να εκπαιδευτείς να μην εγκαταλείπεις από την πρώτη φορά· για να εκπαιδευτείς, ακόμη και αν ζητήσεις κάτι από τα ασύμφορα, και λάβεις το αντίθετο, να μη λυπηθείς. Ζητάς πολλές φορές αυτό που νομίζεις ότι σε συμφέρει, όμως δεν σε συμφέρει. Ο Θεός δεν προσέχει τα δάκρυά σου, αλλά τη δυστυχία σου. Επειδή και το παιδί πολλές φορές ζητά από τη μητέρα του ψωμί· αλλά αν είναι κάτι βλαβερό, το οποίο δεν πρέπει να ζητήσει, η μητέρα δεν του το δίνει, ούτε προσέχει τον πόνο του, αλλά την ωφέλειά του. Και τον ιατρό παρενοχλεί συνεχώς αυτός που έχει πυρετό για να του δοθεί κρύο νερό, και ο ιατρός δεν του το δίνει· διότι δεν προσέχει την επιθυμία που τον βλάπτει στο παρόν, αλλά την υγεία που τον ωφελεί στο μέλλον. Έτσι και ο Παύλος δεν γνώριζε να ζητήσει το συμφέρον του. Εμείς ποια δικαιολογία έχουμε; Αν, λοιπόν, απελπισμένος τον πλησίασε, του λέει: Ας αναπνεύσω λίγο, ας ανακουφιστώ από τους κινδύνους, δώσε μου μια μικρή ανάπαυλα· μόνος είμαι, και μου εμπιστεύθηκες την οικουμένη. Μία φορά τον πλησίασε, και δεν είπε τίποτα· δεύτερη φορά τον πλησίασε, τρίτη φορά τον πλησίασε· Για τούτο τρεις φορές παρακάλεσα τον Κύριο.

Γιατί; Για να απομακρυνθεί από εμένα ο άγγελος του Σατανά, οι αντίπαλοι. Τι σημαίνει αυτό; Για να κηρύξω το κήρυγμα απερίσπαστα, για να μην έχω επίβουλο, για να μην έχω εχθρό, για να μην υπάρχουν μαστιγώσεις, για να μην υπάρχουν κίνδυνοι, για να μην υπάρχουν φυλακίσεις, για να μην υπάρχουν βίαιες προσαγωγές, για να μην υπάρχει γυμνότητα.

Βλέπεις ότι δεν προσεύχεται μόνον, αλλά και προτρέπει; «Διότι το μεν πνεύμα είναι πρόθυμο», λέει, «η δε σάρκα ασθενής». Αυτό δε το έλεγε, για να αδειάσει την ψυχή τους από την αλαζονεία, να τους απαλλάξει από την υπεροψία, να τους κάνει συνεσταλμένους και να τους προετοιμάσει να είναι μετριόφρονες. Εκείνο, λοιπόν, που ήθελε να τους διδάξει να ζητούν με την προσευχή τους, αυτό προσευχήθηκε και ο Ίδιος ανθρωπίνως, όχι κατά τη θεότητα (διότι το Θείο είναι απαθές), αλλά κατά την ανθρωπότητα. Και προσευχήθηκε για να μας διδάξει να προσευχόμαστε, και να ζητούμε πάντοτε την απαλλαγή από τα δεινά· εάν όμως αυτό δεν είναι εφικτό, να αποδεχόμαστε όσα είναι αρεστά στον Θεό. Γι' αυτό έλεγε: «Πλην όχι όπως εγώ θέλω, αλλ' όπως εσύ»· όχι επειδή άλλο ήταν το δικό Του θέλημα και άλλο του Πατέρα, αλλά για να διδάξει τους ανθρώπους ότι, έστω κι αν αγωνιούν, έστω κι αν τρέμουν, έστω κι αν πλησιάζει κίνδυνος, έστω κι αν δεν θέλουν να αποχωριστούν την παρούσα ζωή, οφείλουν πάντοτε να προτιμούν το θέλημα του Θεού από το δικό τους. Όπως ακριβώς διδάχθηκε και ο Παύλος, και τα απέδειξε και τα δύο αυτά με τα έργα του. Διότι και ζήτησε να απομακρυνθούν από αυτόν οι πειρασμοί, λέγοντας τα εξής: «Για τον λόγο αυτόν τρεις φορές παρακάλεσα τον Κύριο»· και επειδή ο Θεός δεν το ενέκρινε, λέει: «Γι' αυτό χαίρομαι μέσα σε ασθένειες, σε ύβρεις, σε διωγμούς». Ίσως όμως αυτό που ειπώθηκε να είναι ασαφές· γι' αυτό θα το κάνω σαφέστερο: Ο Παύλος διέτρεξε πολλούς κινδύνους, και προσευχήθηκε να μην κινδυνεύει. Άκουσε, λοιπόν, τον Χριστό να του λέει: «Σου αρκεί η χάρη μου· διότι η δύναμή μου ολοκληρώνεται μέσα στην ασθένεια».

Ο Θεός επιτρέπει μεν η αληθινή και αποστολική Του πίστη να πολεμείται συχνά, ενώ αφήνει τις αιρέσεις και τον ελληνισμό να απολαμβάνουν ελευθερία. Γιατί άραγε; Για να αντιληφθείς την αδυναμία εκείνων, καθώς, παρότι δεν ενοχλούνται, διαλύονται από μόνες τους· και για να γνωρίσεις τη δύναμη της πίστης, η οποία, αν και πολεμείται, αυξάνεται μέσα από εκείνους που την εμποδίζουν. Και για να αποδειχθεί ότι αυτός δεν είναι δικός μου στοχασμός, αλλά θεϊκός λόγος που εστάλη άνωθεν, ας ακούσουμε τι λέει ο Παύλος για αυτά· διότι και αυτός βίωσε κάποτε κάτι το ανθρώπινο· γιατί, έστω κι αν ήταν ο Παύλος, εντούτοις συμμετείχε στη δική μας φύση. Τι είναι λοιπόν αυτό που έπαθε; Διωκόταν, πολεμούνταν, μαστιγωνόταν, δεχόταν επιβουλές με αμέτρητους τρόπους, από έξω, από μέσα, από εκείνους που φαίνονταν να είναι οικείοι, και από τους ξένους. Και τι χρειάζεται να απαριθμούμε πόσες θλίψεις υπέμεινε; Έχοντας λοιπόν αποκάμει, και μην αντέχοντας πλέον τις προσβολές των εχθρών που διαρκώς διέκοπταν τη διδασκαλία του και εναντιώνονταν στον λόγο του, προσπίπτει στον Δεσπότη, Τον παρακαλεί και λέει: Μου δόθηκε ένας σκόλοπας στη σάρκα, ένας άγγελος του Σατανά, για να με ραπίζει· για τούτο παρακάλεσα τρεις φορές τον Κύριο, και μου είπε: Σου αρκεί η χάρη μου· διότι η δύναμή μου τελειοποιείται μέσα στην αδυναμία.

Διότι η μεν σάρκα μαστιζόταν, η δε ψυχή ανακουφιζόταν, καθώς εξυψωνόταν με την ελπίδα των μελλόντων αγαθών· διότι δεν άγγιζε την ψυχή, ούτε υποσκέλιζε τους εσωτερικούς λογισμούς, αλλά οι μηχανουργίες και ο πόλεμος σταματούσαν στη σάρκα, μη μπορώντας να εισχωρήσουν στο εσωτερικό. Επειδή, λοιπόν, αυτή τραυματιζόταν, αυτή μαστιζόταν, αυτή δενόταν (αφού ήταν αδύνατον να δεθεί η ψυχή), για τον λόγο αυτό λέει: «Μου δόθηκε σκόλοπας στη σάρκα, άγγελος Σατάν, για να με χτυπά», υπονοώντας τους πειρασμούς, τις θλίψεις, τους διωγμούς. Έπειτα τι προσθέτει; «Γι' αυτό», λέει, «παρακάλεσα τρεις φορές τον Κύριο»· δηλαδή, ικέτευσα πολλές φορές, λέει, ώστε να ανασάνω λίγο από τους πειρασμούς.

Διότι υπάρχουν φορές που το να μη λάβουμε αυτό που ζητούμε, γίνεται ωφελιμότερο από το να το λάβουμε. Επειδή, εάν πολλές φορές δεν ήταν προς το συμφέρον μας το να μη λάβουμε, οπωσδήποτε θα μας το έδινε πάντοτε· όμως, το να αποτυγχάνει κανείς προς το συμφέρον του, αποτελεί επιτυχία. Γι' αυτόν τον λόγο πολλές φορές αναβάλλει και το αίτημά μας, όχι επειδή θέλει να μας ταλαιπωρήσει με την αναμονή, αλλά επειδή με την αναβολή της δωρεάς επινοεί τη συνεχή μας προσκαρτέρηση. Διότι, επειδή πολλές φορές, όταν λάβουμε αυτό που ζητούμε, έπειτα από τη λήψη χαλαρώνουμε τον ζήλο μας στις προσευχές, Εκείνος, θέλοντας να εντείνει την επαγρύπνησή μας κατά τις ικεσίες, καθυστερεί την παροχή. Έτσι πράττουν και οι φιλόστοργοι πατέρες· τα ράθυμα παιδιά τους, που παρασύρονται από τα παιδικά παιχνίδια, πολλές φορές τα συγκρατούν κοντά τους με την υπόσχεση ενός πολύ μεγάλου δώρου· γι' αυτό, άλλοτε μεν το αναβάλλουν, άλλοτε δε δεν το δίνουν καθόλου. Διότι υπάρχουν φορές που προβάλλουμε ένα βλαβερό αίτημα· ο Θεός όμως, επειδή γνωρίζει καλύτερα τα συμφέροντά μας, δεν συγκατατίθεται στις προσευχές μας, οικονομώντας το ωφέλιμο για εμάς, έστω και αν εμείς το αγνοούμε. Και τι το θαυμαστό, εάν εμείς δεν εισακουόμαστε, τη στιγμή που αυτό συνέβη ακόμη και στον Παύλο; Διότι και εκείνος, μολονότι ζήτησε πολλές φορές, απέτυχε· και όχι μόνο δεν λυπήθηκε, αλλά και ευχαρίστησε τον Θεό: «Γι' αυτό», λέει, «παρακάλεσα τον Κύριο τρεις φορές»· και το «τρεις» σημαίνει «πολλές φορές». Εάν, λοιπόν, ο Παύλος, παρόλο που ζήτησε πολλές φορές, δεν επέτυχε, πολύ περισσότερο εμείς οφείλουμε να επιμένουμε.

Διότι όχι μόνο δεν εθλίβη, αλλά και καυχάται, επειδή δεν έλαβε. Διότι, αφού είπε: «Για τούτο παρακάλεσα τρεις φορές τον Κύριο· και μου είπε: Σου αρκεί η χάρη μου· διότι η δύναμή μου τελειοποιείται μέσα στην αδυναμία», πρόσθεσε: «Πολύ ευχαρίστως λοιπόν θα καυχηθώ για τις αδυναμίες μου».

ΣΤ΄. Είδες την ευγνωμοσύνη του δούλου; Ζήτησε να απαλλαγεί από την ασθένεια, και ο Θεός δεν συγκατένευσε· και ο Παύλος όχι μόνο δεν θλίφτηκε, αλλά και καυχάται για την ασθένεια. Έτσι και εμείς, ας προετοιμάσουμε τις ψυχές μας, ώστε, είτε δώσει ο Θεός είτε δεν δώσει αυτά τα οποία ζητάμε, εμείς να ευχαριστούμε τον Θεό και για τα δύο. Διότι και τα δύο τα κάνει προς το συμφέρον μας.

Ζ΄. Και ότι αυτό ακριβώς συντελεί τα μέγιστα στο να φανερωθεί η δύναμη του Θεού, άκουσέ το από τον ίδιο τον απόστολο, ο οποίος το έχει πει προηγουμένως. Διότι, για να μην πεις ό,τι νομίζουν οι άπιστοι, ότι δηλαδή ο Θεός που τα επιτρέπει αυτά είναι αδύναμος και, επειδή δεν μπορεί να διασώσει από τους κινδύνους τους δικούς Του ανθρώπους, επιτρέπει να κακοπαθούν συνεχώς, πρόσεξε πώς μέσα από αυτά το απέδειξε ο Παύλος, δείχνοντας ότι όσα συμβαίνουν όχι μόνο δεν προσάπτουν στον Θεό αδυναμία, αλλά αντιθέτως επιδεικνύουν σε όλους ακόμη περισσότερο τη δύναμή Του. Διότι, αφού είπε ότι «Μου δόθηκε σκόλοπας στη σάρκα, άγγελος του σατανά, για να με ραπίζει», και δηλώνοντας με αυτό τους αλλεπάλληλους πειρασμούς, πρόσθεσε: «Γι' αυτό παρακάλεσα τρεις φορές τον Κύριο να απομακρυνθεί αυτό από εμένα· και μου είπε: Σου αρκεί η χάρη μου· διότι η δύναμή μου τελειούται μέσα στην αδυναμία».

Όταν, λοιπόν, δεις κάποιον να απελπίζεται εξαιτίας της θλίψης, ή να ξεστομίζει κάποιον πικρό λόγο, μη θεωρείς ως αιτία τη θλίψη, αλλά τη μικροψυχία εκείνου που τα λέει αυτά. Διότι η φύση της θλίψης συνηθίζει να κατεργάζεται τα αντίθετα: προσοχή, συντριβή της διάνοιας, σταθερό φρόνημα, αύξηση της ευλάβειας. Γι' αυτό και ο Παύλος έλεγε: «Η θλίψη κατεργάζεται υπομονή, και η υπομονή δοκιμή». Αν πάλι οι Ιουδαίοι γόγγυζαν όταν βρίσκονταν σε θλίψη, τα λόγια του γογγυσμού δεν προέρχονταν από τη θλίψη, αλλά από τη δική τους ανοησία· επειδή οι άγιοι, όταν θλίβονταν, γίνονταν λαμπρότεροι και σοφότεροι. Γι' αυτό και εκείνος έλεγε: «Είναι καλό για μένα, Κύριε, το ότι με ταπείνωσες, για να μάθω τα δικαιώματά σου». Και ο Παύλος: «Και για την υπερβολή των αποκαλύψεων, για να μην υπερηφανεύομαι, μου δόθηκε ένας σκόλοπας στη σάρκα, ένας άγγελος του Σατανά, για να με ραπίζει». Για το ζήτημα αυτό παρακάλεσα τρεις φορές τον Κύριο, και μου είπε: «Σου αρκεί η χάρη μου. Διότι η δύναμή μου τελειοποιείται μέσα στην ασθένεια»· γι' αυτό ευαρεστούμαι στις θλίψεις, στις ασθένειες, στους διωγμούς.

Διότι όσα ο ίδιος απόλαυσε από τον Δεσπότη, και όσα διδάχθηκε από εκείνον, αυτά δίδασκε και στον μαθητή. Διότι, αν και δεν περιέπιπτε σε ασθένεια, εντούτοις υφίστατο πειρασμούς καθόλου μικρότερους από την ασθένεια, οι οποίοι τον ράπιζαν και επέφεραν πολλή οδύνη στη σάρκα. «Διότι μου δόθηκε», λέει, «σκόλοπας στη σάρκα, άγγελος του Σατανά, για να με ραπίζει», εννοώντας τις πληγές, τα δεσμά, τις αλυσίδες, τα δεσμωτήρια, το να σύρεται, να σπαράσσεται, να τεντώνεται στο βασανιστήριο και να παραδίδεται πολλές φορές σε μαστιγώσεις από δήμιους. Γι' αυτό, μη αντέχοντας τις οδύνες που προκαλούνταν από αυτά στη σάρκα, έλεγε: «Γι' αυτό παρακάλεσα τρεις φορές τον Κύριο —λέγοντας εδώ "τρεις" εννοεί πολλές φορές— ώστε να ελευθερωθώ από αυτόν τον σκόλοπα». Έπειτα, επειδή δεν το επέτυχε, αφού έμαθε το κέρδος αυτού του πράγματος, και ησύχασε και χάρηκε με όσα του συνέβαιναν.

«Γι’ αυτόν τον λόγο παρακάλεσα τρεις φορές τον Κύριο», λέει, «και δεν ικανοποιήθηκε το αίτημά μου». Για ποιον λόγο, άραγε, επρόκειτο να λάβει τις μεγαλύτερες αμοιβές; Μήπως επειδή κήρυξε δίχως κόπο, απολαμβάνοντας ανέσεις και διάγοντας τον βίο του μέσα στην ευθυμία; Επειδή άνοιξε το στόμα του και κίνησε τη γλώσσα του, καθισμένος αναπαυτικά στο σπίτι του; Αλλά αυτό θα ήταν εύκολο στον οποιονδήποτε, ακόμη και σε εκείνον που είναι εντελώς ράθυμος και ζει ζωή έκλυτη και χαλαρή. Τώρα όμως, για τα τραύματα, τους θανάτους, τις οδοιπορίες στη στεριά και στη θάλασσα, για την ίδια την αθυμία, τα δάκρυα, τις οδύνες —διότι λέει: «επί μία τριετία, νύχτα και μέρα, δεν σταμάτησα να νουθετώ με δάκρυα τον καθένα σας»— με πολλή παρρησία θα λάβει τις ανταποδόσεις και τους στεφάνους. Αναλογιζόμενος λοιπόν αυτά και σκεπτόμενος πόσο μεγάλο είναι το κέρδος του επώδυνου και κοπιώδους βίου, να χαίρεσαι και να ευφραίνεσαι, καθώς από νεαρή ηλικία βαδίζεις την επικερδή οδό που είναι γεμάτη από αναρίθμητους στεφάνους, και μάλιστα μέσα από συνεχή και πυκνά παθήματα. Διότι η ποικίλη και παντοειδής ασθένεια του σώματος, που είναι χειρότερη από μύριους θανάτους, δεν έπαψε να σε πολιορκεί διαρκώς, ενώ θύελλες λοιδοριών και ύβρεων, καθώς και συκοφαντίες δεν σταμάτησαν να εξαπολύονται εναντίον σου, και πυκνές και συνεχείς αθυμίες και πηγές δακρύων σε ταλαιπώρησαν σε όλο αυτό το διάστημα. Αλλά το καθένα από αυτά τα δεινά, έστω και από μόνο του, ήταν αρκετό για να αποφέρει μεγάλη ωφέλεια σε εκείνους που τα υπέμειναν. Διότι και ο Λάζαρος, μόνο και μόνο εξαιτίας της αρρώστιας του, αξιώθηκε να μετάσχει στην ίδια μακαρία κληρονομιά με τον πατριάρχη.

Σε συμφωνία με αυτά, και ο μακάριος Δαβίδ αναφωνεί λέγοντας: «Όταν τους θανάτωνε, τότε τον εκζητούσαν, και επέστρεφαν και από τα χαράματα αναζητούσαν τον Θεό». Και προς την Ιερουσαλήμ λέει ο Θεός μέσω του Ιερεμία: «Να παιδεύεσαι διαρκώς, Ιερουσαλήμ, για να μην απομακρυνθεί η ψυχή μου από εσένα». Το ότι δε όχι μόνο για τους φαύλους, αλλά και για τους χρηστούς ανθρώπους, το να ταπεινώνονται και να κάμπτονται οδηγεί στη σωτηρία, πάλι ο προφήτης λέει: «Καλό ήταν για μένα, Κύριε, το ότι με ταπείνωσες, για να μάθω τα δικαιώματά σου». Και μετά από αυτόν, ο Ιερεμίας διακηρύσσει ακριβώς τα ίδια, έστω και αν δεν χρησιμοποιεί τα ίδια λόγια: «Καλό είναι για τον άνθρωπο όταν σηκώσει βαρύ ζυγό από τη νεότητά του· θα καθίσει ολομόναχος και θα σιωπήσει». Και παρακαλεί τον Θεό για τον εαυτό του λέγοντας: «Ας μη μου γίνεις, δείχνοντας επιείκεια σε μένα, αιτία αποξένωσης σε ημέρα πονηρή». Και ο μακάριος Παύλος, που έλαμψε τόσο πολύ μέσα στη χάρη και υπερέβη την ανθρώπινη φύση, όμως και αυτός είχε ανάγκη την ωφέλεια αυτού του καλού· γι' αυτό και έλεγε: «Μου δόθηκε αγκάθι στη σάρκα, άγγελος Σατανά, για να με χτυπά, ώστε να μην υπερηφανεύομαι. Γι' αυτό τρεις φορές παρακάλεσα τον Κύριο, και μου είπε: Σου αρκεί η χάρη μου· διότι η δύναμή μου τελειοποιείται μέσα στην ασθένεια». Αν και θα ήταν δυνατό να επιτύχει το κήρυγμα και χωρίς διωγμούς και θλίψεις και πόνους και ιδρώτες, παρ' όλα αυτά ο Χριστός δεν το θέλησε, φροντίζοντας για το καλό εκείνων που κήρυτταν.

Διότι στους Κορινθίους, απευθύνοντας επιστολή, έλεγε: «Από πολλή θλίψη και συνοχή της καρδιάς σάς έγραψα με πολλά δάκρυα»· και πάλι: «Μήπως, όταν έρθω, με ταπεινώσει ο Θεός, και πενθήσω για πολλούς από εκείνους που έχουν αμαρτήσει στο παρελθόν και δεν μετανόησαν». Στους Γαλάτες, δε: «Τεκνία μου, για τα οποία πάλι υποφέρω ωδίνες, μέχρις ότου μορφωθεί ο Χριστός μέσα σας». Για τους Ασιανούς, πάλι, εκφράζει την οδύνη του προς τον μαθητή του. Δεν τον στενοχωρούσαν όμως μόνο αυτά, αλλά και το αγκάθι που του δόθηκε τον έθλιβε και τον στενοχωρούσε τόσο πολύ, ώστε πολλές φορές να παρακαλεί τον Θεό για την απαλλαγή του από αυτό· διότι το «τρεις φορές» εδώ σημαίνει «πολλές φορές». Γενικά, πότε μπόρεσε να αναπνεύσει με ανακούφιση αυτός που σπάραζε από πόνο ακόμη και για την απουσία ενός αδελφού; «Επειδή δεν βρήκα», λέει, «τον αδελφό μου τον Τίτο, δεν βρήκα καμία ανακούφιση». Και πάλι, εξαιτίας κάποιας ασθένειας, βίωνε το ίδιο ακριβώς. «Διότι ο Θεός τον ελέησε», λέει (μιλώντας στους Φιλιππησίους για τον Επαφρά), «όχι μόνο αυτόν, αλλά κι εμένα, για να μην έχω λύπη πάνω στη λύπη». Και νιώθοντας μεγάλη βαρυθυμία για τους απατεώνες και εκείνους που του εναντιώνονταν, γράφοντας στον Τιμόθεο έλεγε: «Ο Αλέξανδρος ο χαλκουργός μού προξένησε πολλά κακά· είθε ο Κύριος να του ανταποδώσει σύμφωνα με τα έργα του».

Γι' αυτό λοιπόν λέει, «μου δόθηκε σκόλοπας, για να με ραπίζει»· όχι ότι ο Θεός εξοπλίζει τέτοιους ανθρώπους· μη γένοιτο· ούτε ότι τους κολάζει, ούτε ότι τους τιμωρεί προς το παρόν, αλλά ότι τους παραχωρεί και τους αφήνει για την ημέρα της κρίσεως. «Γι' αυτό τρεις φορές παρακάλεσα τον Κύριο, ώστε να απομακρυνθεί από εμένα.» Και αυτό είναι δείγμα μεγάλης ταπεινοφροσύνης, το ότι δεν το έκρυψε. «Και μου έχει πει: Σου αρκεί η χάρη μου.» Δηλαδή, το ότι ανασταίνεις νεκρούς, και θεραπεύεις τυφλούς, και επιτελείς τα άλλα σημεία. «Διότι η δύναμή μου ολοκληρώνεται μέσα στην ασθένεια.» Διότι, ενώ καταδιώκονταν και υφίσταντο διωγμούς, επικράτησαν των πάντων. «Με μεγάλη μου χαρά, λοιπόν, θα καυχηθώ περισσότερο για τις ασθένειές μου, για να κατασκηνώσει πάνω μου η δύναμη του Χριστού.» Για να μην καταπέσουν ηθικά, εφόσον οι ψευδαπόστολοι καυχώνταν για τα αντίθετα και αυτοί βρίσκονταν σε διωγμούς, δείχνει ότι μέσα από αυτά γίνονται πιο λαμπροί. «Γι' αυτό ευφραίνομαι στις ασθένειες, στις ύβρεις, στις ανάγκες, στους διωγμούς, στις στενοχώριες για τον Χριστό.» Για να μη νομίσει κανείς ότι εννοεί σωματική ασθένεια, περιέγραψε αναλυτικά το είδος της ασθένειας, λέγοντας: Στις ύβρεις, στους διωγμούς, στις ανάγκες, στις στενοχώριες. Είδες πώς αποκάλυψε τώρα αυτό που πιο πάνω ονόμασε Σατανά, και πως δεν επρόκειτο για πόνο στο κεφάλι που δήθεν είχε, όπως λένε όσοι φλυαρούν ανόητα; «Διότι, όταν ασθενώ, τότε είμαι δυνατός.» Όπου υπάρχει θλίψη, εκεί υπάρχει και παρηγοριά. Και όπου υπάρχει παρηγοριά, εκεί υπάρχει και χάρη.

Και τούτο πάλι μπορεί να το δει κανείς από τον Παύλο, ο οποίος λέει: Για αυτό τρεις φορές παρακάλεσα τον Κύριο, και μου είπε: Σου αρκεί η χάρη μου. Διότι η δύναμή μου τελειούται μέσα στην ασθένεια. Κατά αυτόν, λοιπόν, τον τρίτο τρόπο εκλαμβάνεται ο όρος της ασθένειας.

Ιδού, αφού αναφέρθηκε κοινώς στη θεότητα, πρόσθεσε τα εξής θέλοντας να υποδηλώσει και τις υποστάσεις: «Δίψασε η ψυχή μου για τον Θεό τον ισχυρό, τον ζώντα», δηλαδή τον αθάνατο, αυτόν που ζει αιώνια· διότι αυτός που ζει αιώνια είναι αθάνατος. Λέγοντας: «Επιποθεί η ψυχή μου προς εσένα, ω Θεέ», υποδήλωσε τη μία θεότητα. Έπειτα, λέγοντας: «Δίψασε η ψυχή μου για τον Θεό τον ισχυρό, τον ζώντα», έδειξε το τριαδικό των υποστάσεων. Και πάλι επανήλθε στο ενιαίο της φύσεως: «Πότε θα έλθω και θα εμφανιστώ ενώπιον του προσώπου του Θεού;» Εάν δε κάποιος ισχυριστεί ότι πολλές φορές και για μία υπόσταση χρησιμοποιούνται οι λέξεις τρισόλβιος, τριπόθητος και τρισμακάριστος, ας γνωρίζει ότι η λέξη «τρεις», όταν μεν γράφεται με τη δίφθογγο «ει», σημαίνει τον τριαδικό αριθμό, ενώ όταν γράφεται με το απλό ιώτα («τρις»), τίθεται αντί του «πολλές φορές», όπως λέμε «τρεις άνθρωποι» και «τρεις είναι αυτοί που μαρτυρούν, το ύδωρ και το αίμα και το πνεύμα», και το «τρις» με ιώτα επιρρηματικώς αντί του «πολλές φορές», όπως λέει ο απόστολος: «Για τούτο τρις παρακάλεσα τον Κύριο», αντί του πολλές φορές.

Διότι εκείνος του οποίου ο νους βλέπει πολλές αποκαλύψεις, επιθυμεί και να λέει πολλά· εξαιτίας αυτού, κατά θεία οικονομία, είναι φυσικό να του προκαλείται αγωνία και πόνος στο κεφάλι, για να μην υπερηφανεύεται, δηλαδή, για να μην επαίρεται ή να μεγαλοφρονεί. Και «τρεις φορές», λέει, «παρακάλεσα τον Κύριο για αυτό, ώστε να απομακρυνθεί από εμένα. Και μου είπε: σου αρκεί η χάρη μου, διότι η δύναμή μου τελειοποιείται μέσα στην αδυναμία».

Όπως ακριβώς ένας πατέρας, που έχει ένα αγαπημένο γιο, θα του δώσει μαργαριτάρια ή λαμπρά ενδύματα, και δίνοντάς τα θα χρησιμοποιήσει απειλητικά λόγια για την ασφάλεια και τη διατήρηση αυτών που δόθηκαν, μήπως και, δείχνοντας περιφρόνηση, τα χάσει. Ή όπως ακριβώς οι παιδαγωγοί και οι δάσκαλοι, εκπαιδεύοντας τους μαθητές τους, προβάλλουν τον ιμάντα και με τον φόβο της μάστιγας τους αναγκάζουν να προσέχουν περισσότερο τα μαθήματα, έτσι και ο Θεός παιδαγωγεί τους εκλεκτούς του ποικιλοτρόπως, επιφέροντας σε αυτούς κατ' οικονομίαν τις θλίψεις, και προβάλλει την αντίθετη δύναμη απέναντι σε εκείνους που λαμβάνουν τη χάρη του και αναγεννιούνται από το Πνεύμα του. Διότι, καθώς γυμνάζονται μέσα στους πειρασμούς, κατορθώνουν την υπομονή και διακρατούν με ακρίβεια και ασφάλεια όσα τους έχουν δοθεί από τον Θεό. Γιατί η ανθρώπινη φύση, όταν καθαρίζεται από την αμαρτία, κυριεύεται από έπαρση. Γι' αυτό τον λόγο λέει και ο θεοφόρος Παύλος, αφού έλαβε το Παράκλητο Πνεύμα: «Μου δόθηκε ένα αγκάθι στη σάρκα, ένας άγγελος του σατανά, για να με χτυπά, ώστε να μην υπερηφανεύομαι» εξαιτίας των αποκαλύψεων. «Γι' αυτό τρεις φορές παρακάλεσα τον Κύριο, να απομακρυνθεί από εμένα». Διότι, σε ορισμένους καιρούς, ο πονηρός λαμβάνει εξουσία εναντίον εκείνων που τελειοποιούνται κατά Θεόν, καθώς ο Θεός το παραχωρεί αυτό κατ' οικονομίαν, ώστε να τους χτυπά και να τους κακοποιεί εξωτερικά στο σώμα.