Πατερικές αναφορές στο Β΄ ΠΡΟΣ ΚΟΡΙΝΘΙΟΥΣ 13:2

Ας προσκολληθούμε, λοιπόν, στην αρετή· τα όσα λέγονται ας μην είναι μόνο για τέρψη, ούτε μόνο για κάποια παρηγοριά. Αυτό εδώ δεν είναι θέατρο, αγαπητέ, κιθαρωδών ή τραγωδών, όπου ο καρπός φτάνει μόνο μέχρι την τέρψη, και μόλις περάσει η μέρα, παρέρχεται και η τέρψη. Και μακάρι να ήταν μόνο τέρψη, και να μην υπήρχε και βλάβη μαζί με την τέρψη· αλλά παρ' όλα αυτά ο καθένας φεύγει από εκεί για το σπίτι του έχοντας αποκομίσει, σαν από κάποιο μίασμα, πολλά από τα όσα γίνονται εκεί. Και ο μεν νέος, έχοντας συγκρατήσει ορισμένες μελωδίες των σατανικών ασμάτων, όσες μπόρεσε να αποθηκεύσει στη μνήμη του, τις τραγουδά συνεχώς στο σπίτι· ο δε ηλικιωμένος, ως πιο σεμνός, αυτό μεν δεν το κάνει, θυμάται όμως όλα τα λόγια που ειπώθηκαν εκεί. Από εδώ, αντιθέτως, φεύγετε χωρίς να έχετε κρατήσει τίποτα. Και πώς να μην είναι αυτό άξιο ντροπής; Θέσαμε έναν νόμο· ή μάλλον δεν τον θέσαμε εμείς· μη γένοιτο· διότι λέει: «Μην ονομάσετε κανέναν διδάσκαλό σας πάνω στη γη». Ο Χριστός έθεσε τον νόμο να μην ορκίζεται κανείς. Τι έγινε, πες μου, σχετικά με αυτόν τον νόμο; Διότι δεν θα σταματήσω να μιλώ για αυτό το θέμα, μήπως και, όταν έρθω πάλι, κατά τα λόγια του Αποστόλου, δεν φεισθώ. Άραγε μεριμνήσατε για το ζήτημα; Άραγε φροντίσατε; Άραγε επιδείξατε κάποια προθυμία, ή θα καταπιαστούμε πάλι με τα ίδια λόγια;

Ιδού, σας παραγγέλλω πάλι και σας προειδοποιώ, σύμφωνα με τον μακάριο Παύλο, ότι εάν έλθω ξανά, δεν θα δείξω επιείκεια· όταν όμως το κατορθώσετε, τότε θα καταλάβετε πόσο μεγάλο είναι το κέρδος, πόση η ωφέλεια. Ναι, σας παρακαλώ και σας ικετεύω, και δεν θα δίσταζα να αγκαλιάσω τα γόνατά σας και να καταθέσω ικεσία για το ζήτημα αυτό. Τι είδους μαλθακότητα είναι αυτή; Τι είδους τρυφή; Τι είδους ύβρις; Αυτό δεν είναι τρυφή, αλλά ύβρις.

Επειδή, λοιπόν, ήταν πιθανό να υποπτευθούν και αυτό, και να πουν: «Γι' αυτόν τον λόγο δεν θέλησες να έλθεις, επειδή μας μίσησες», δείχνει το αντίθετο: ότι δεν θέλησε να έλθει γι' αυτό ακριβώς, επειδή τους αγαπούσε. Τι σημαίνει όμως το «φειδόμενος» [από επιείκεια]; «Άκουσα», λέει, «ότι κάποιοι μεταξύ σας διέπραξαν πορνεία· δεν ήθελα, λοιπόν, να έλθω και να σας λυπήσω». Διότι, εάν ήμουν παρών, θα ήταν ανάγκη να εξετάσω το ζήτημα, να το ερευνήσω εις βάθος, να τιμωρήσω και να ζητήσω τον λόγο από πολλούς. Θεώρησα, επομένως, καλύτερο να απουσιάζω και να δώσω περιθώριο για μετάνοια, παρά να είμαι παρών, να επιβάλω κυρώσεις και να οργιστώ περισσότερο. Άλλωστε, προς το τέλος της Επιστολής το δήλωσε αυτό σαφώς, λέγοντας: «Φοβάμαι μήπως, όταν έλθω, με ταπεινώσει ο Θεός μου απέναντί σας, και πενθήσω πολλούς από εκείνους που έχουν προαμαρτήσει και δεν μετανόησαν για την ασέλγεια και την ακαθαρσία την οποία διέπραξαν». Αυτό, λοιπόν, καταδεικνύει και εδώ· και ο ίδιος τα λέει μεν αυτά σαν να απολογείται, τους επιπλήττει όμως σφοδρότατα και τους φοβίζει. Διότι άφησε να εννοηθεί ότι είναι υπόλογοι και άξιοι τιμωρίας, και ότι πρόκειται να υποστούν συνέπειες, εάν δεν διορθωθούν ταχέως. Αυτό ακριβώς αναφέρει πάλι στο τέλος της Επιστολής: «Εάν έλθω ξανά, δεν θα δείξω επιείκεια». Με τη διαφορά, βέβαια, ότι εκεί το εκφράζει πιο ξεκάθαρα, ενώ εδώ, επειδή πρόκειται για προοίμιο, δεν το λέει με αυτόν τον τρόπο, αλλά πιο συγκρατημένα· και ούτε καν με αυτό αρκείται, αλλά και πάλι φροντίζει να το απαλύνει, κάνοντας χρήση διορθωτικών εκφράσεων.

Ομιλία ΚΘʹ. Αυτή είναι η τρίτη φορά που έρχομαι προς εσάς· επί στόματος δύο και τριών μαρτύρων θα σταθεί κάθε λόγος. 1. Από πολλά μεν και άλλα σημεία, αλλά κυρίως και από τούτο, μπορεί να διαπιστώσει κανείς τη φιλοσοφία του Παύλου και τη μεγάλη του στοργή· το πώς, δηλαδή, είναι πληθωρικός και σφοδρός στις παραγγελίες, αλλά διστακτικός και αναβλητικός στις τιμωρίες. Διότι δεν τιμώρησε αμέσως όσους αμάρταναν, αλλά τους προειδοποίησε μία και δεύτερη φορά· και ούτε και τότε, παρόλο που τον παράκουσαν, τους τιμωρεί, αλλά πάλι τους παραγγέλλει λέγοντας: «Αυτή είναι η τρίτη φορά που έρχομαι προς εσάς, και πριν καν φτάσω, σας γράφω και πάλι». Έπειτα, για να μην προκαλέσει η αναβολή αυτή ραθυμία, πρόσεξε πώς διορθώνει και το ενδεχόμενο αυτό, με το να απειλεί συνεχώς, να κραδαίνει το χτύπημα της τιμωρίας και να λέει: «Εάν έλθω ξανά, δεν θα σας λυπηθώ»· και, «Μήπως, όταν έλθω, θρηνήσω για πολλούς». Και αυτά τα κάνει και τα λέει, μιμούμενος ως προς αυτό τον Δεσπότη των πάντων· επειδή και ο Θεός απειλεί μεν συνεχώς και παραγγέλλει πολλές φορές, αλλά δεν κολάζει ούτε τιμωρεί συχνά.

Αυτό δε που λέει, είναι το εξής: Μία και δεύτερη φορά το είπα, όταν παρευρέθηκα· το λέω και τώρα εγγράφως. Και βέβαια, εάν με εισακούσετε, έχει γίνει αυτό που επιθυμούσα· εάν όμως παρακούσετε, είναι πλέον ανάγκη να επιβεβαιώσω τα όσα ειπώθηκαν και να επιβάλω την τιμωρία. Γι' αυτό λέει: Το έχω προείπει και το προλέγω, όπως όταν ήμουν παρών για δεύτερη φορά, έτσι και τώρα που απουσιάζω γράφω σε αυτούς που έχουν προαμαρτήσει και σε όλους τους υπολοίπους, ότι εάν έλθω πάλι, δεν θα φεισθώ. Διότι, εάν διά στόματος δύο και τριών μαρτύρων πρόκειται να στηριχθεί κάθε λόγος, εγώ παρευρέθηκα για δεύτερη φορά και μίλησα, τα ίδια λέω δε και τώρα μέσω της Επιστολής· είναι λοιπόν ανάγκη να επαληθεύσω τον λόγο μου. Διότι, μη νομίσετε ότι τα γραφόμενα έχουν μικρότερη βαρύτητα από τη φυσική παρουσία μου· επειδή, όπως ακριβώς έλεγα όταν ήμουν παρών, έτσι γράφω και τώρα που απουσιάζω.

Τι όμως προείπες όταν ήσουν παρών, και τώρα που είσαι απών γράφεις; «Ότι, εάν έλθω και πάλι, δεν θα δείξω επιείκεια». Αφού έδειξε προηγουμένως ότι δεν μπορεί, αν δεν αναγκαστεί, να το πράξει αυτό, και αφού ονόμασε το γεγονός πένθος και ταπείνωση· διότι, λέει, «μήπως, όταν έλθω, με ταπεινώσει ο Θεός μου απέναντί σας, και πενθήσω για πολλούς από εκείνους που έχουν αμαρτήσει στο παρελθόν και δεν έχουν μετανοήσει»· και αφού απολογήθηκε σε αυτούς, επισημαίνοντας ότι και μία και δύο και τρεις φορές τους προειδοποίησε, και ότι κάνει τα πάντα και μηχανεύεται κάθε τρόπο ώστε να αποτρέψει την τιμωρία και με τον φόβο των λόγων του να τους κάνει καλύτερους, τότε πρόσθεσε αυτό το βαρύ και φοβερό, λέγοντας: «Ότι, εάν έλθω και πάλι, δεν θα δείξω επιείκεια». Δεν είπε: «Θα τιμωρήσω και θα κολάσω και θα απαιτήσω δίκη», αλλά πάλι με πατρικά λόγια εκφράζει και αυτήν την ίδια την τιμωρία, δείχνοντας τη σπλαχνικότητά του και την ψυχή του που συμπάσχει μαζί τους, διότι πάντοτε, δείχνοντας επιείκεια, ανέβαλλε. Έπειτα, για να μη νομίσουν και τώρα ότι πρόκειται πάλι για αναβολή και απλώς για λεκτική απειλή, για τον λόγο αυτόν ανέφερε και πιο πριν: «Από το στόμα δύο και τριών μαρτύρων θα βεβαιωθεί κάθε λόγος»· και το: «Ότι, εάν έλθω και πάλι, δεν θα δείξω επιείκεια». Αυτό δε που εννοεί είναι το εξής: Δεν πρόκειται πλέον να αναβάλω, εάν σας βρω αδιόρθωτους –ο μη γένοιτο– αλλά οπωσδήποτε θα επιβάλω την τιμωρία, και θα κάνω πράξη αυτό ακριβώς που έχω πει.

ΟΜΙΛΙΑ Λ΄. «Γι' αυτό σας τα γράφω αυτά ενώ απουσιάζω, ώστε, όταν θα είμαι παρών, να μη χρησιμοποιήσω απότομα την εξουσία που μου έδωσε ο Κύριος για την οικοδομή σας και όχι για την καθαίρεσή σας». Α΄. Αντιλήφθηκε ότι ο ίδιος είχε μιλήσει με αρκετή σφοδρότητα, και μάλιστα προς το τέλος της Επιστολής. Διότι και προηγουμένως έλεγε: «Εγώ ο ίδιος, ο Παύλος, σας παρακαλώ με την πραότητα και την επιείκεια του Χριστού, εγώ που, όταν είμαι προσωπικά ανάμεσά σας, είμαι ταπεινός, ενώ όταν απουσιάζω, είμαι θαρραλέος απέναντί σας. Σας παρακαλώ, λοιπόν, να μη χρειαστεί, όταν θα είμαι παρών, να δείξω θάρρος με την πεποίθηση με την οποία σκοπεύω να τολμήσω να στραφώ εναντίον μερικών, οι οποίοι θεωρούν ότι εμείς συμπεριφερόμαστε σύμφωνα με τη σάρκα»· και, «Είμαστε έτοιμοι να τιμωρήσουμε κάθε παρακοή, όταν η δική σας υπακοή γίνει πλήρης»· και, «Φοβάμαι μήπως τυχόν, όταν έρθω, σας βρω όχι όπως σας θέλω, και εγώ βρεθώ για εσάς τέτοιος που δεν θέλετε»· και πάλι, «Μήπως τυχόν, όταν έρθω, με ταπεινώσει ο Θεός μου απέναντί σας και πενθήσω για πολλούς από εκείνους που έχουν αμαρτήσει στο παρελθόν και δεν μετανόησαν για την ασέλγεια και την ακαθαρσία που έπραξαν»· και μετά από αυτά, «Σας το έχω ήδη πει και σας το προλέγω, όπως όταν ήμουν παρών για δεύτερη φορά, έτσι και τώρα που απουσιάζω σας γράφω, ότι, εάν έρθω πάλι, δεν θα σας λυπηθώ· επειδή ζητάτε απόδειξη ότι ο Χριστός μιλάει μέσω εμού».

Όποιος θέλει ας αποσκιρτήσει, δεν ανέχομαι κανέναν. Αυτές οι δικαιολογίες τα κατέστρεψαν όλα: μήπως φύγει, λέει κάποιος, και προσχωρήσει σε άλλη αίρεση. «Είναι αδύναμος, δείξε συγκατάβαση». Μέχρι ποιο σημείο; Μέχρι πότε; Μία και δύο και τρεις φορές; Μήπως για πάντα; Ιδού, παραγγέλλω πάλι και διαμαρτύρομαι εντόνως, σύμφωνα με τον μακάριο Παύλο, ότι «εάν έλθω ξανά, δεν θα φεισθώ». Και όταν θα πρόκειται να κριθώ ενώπιον του βήματος του Χριστού, θα σταθείτε μακριά και εσείς και η εύνοια που ζητάτε από εμένα, ενώ εγώ θα λογοδοτώ. Επομένως, συμφέρει να πονάνε οι αμαρτάνοντες από τη δριμύτητα των λόγων, ώστε να απαλλαγούν από την αισχύνη των ίδιων των πράξεών τους. Γνωρίζω ότι όλοι είμαστε υποκείμενοι σε επιτίμια και ότι κανένας δεν μπορεί να καυχηθεί πως έχει αγνή καρδιά· αλλά το φοβερό δεν είναι αυτό, ότι δηλαδή δεν έχουμε αγνή καρδιά, αλλά το ότι, ενώ δεν έχουμε, δεν προσερχόμαστε σε Εκείνον που μπορεί να την κάνει αγνή. Γνωρίζω ότι τα λόγια πληγώνουν· αλλά τι να κάνω; Αν δεν επιθέσουμε πικρά φάρμακα, τα τραύματα δεν πρόκειται να θεραπευθούν· αν επιθέσουμε πικρά, εσείς δεν αντέχετε τον πόνο. Βρίσκομαι σε αδιέξοδο από παντού. Εντούτοις, είναι αναγκαίο να συγκρατήσω πλέον το χέρι μου· διότι όσα ελέχθησαν είναι επαρκή για τη διόρθωση εκείνων που δίνουν προσοχή. Εάν όμως παραμείνουμε αδιόρθωτοι, θα παραδοθούμε στα ίδια τα χέρια του Κριτή· και γνωρίζετε βεβαίως καλά, πόσο φοβερό είναι να πέσει κανείς στα χέρια του ζωντανού Θεού.

Και ο μακάριος Παύλος λοιπόν, αυτόν τον Ονήσιμο, τον άχρηστο, τον δραπέτη, τον κλέφτη, όχι μόνο τον αγκαλιάζει ο ίδιος επειδή άλλαξε ζωή, αλλά αξιώνει και από τον κύριό του να υποδεχθεί τον μετανοημένο με τιμή ίση με εκείνη προς τον διδάσκαλο, λέγοντας τα εξής: «Σε παρακαλώ, λέει, για το τέκνο μου, που γέννησα μέσα στα δεσμά μου, τον Ονήσιμο, ο οποίος κάποτε σου ήταν άχρηστος, τώρα όμως είναι και σε σένα και σε μένα εύχρηστος, και τον οποίο έστειλα πίσω σε σένα· εσύ λοιπόν αυτόν, δηλαδή τα ίδια μου τα σπλάχνα, δέξου τον. Τον οποίο εγώ ήθελα να κρατήσω κοντά μου, για να με υπηρετεί αντί για σένα στα δεσμά του Ευαγγελίου· χωρίς όμως τη δική σου γνώμη δεν θέλησα να κάνω τίποτα, ώστε η αγαθή σου πράξη να μη γίνει αναγκαστικά, αλλά με τη θέλησή σου. Διότι ίσως γι' αυτόν τον λόγο να αποχωρίστηκε από σένα για λίγο, για να τον έχεις αιώνια, όχι πλέον ως δούλο, αλλά ανώτερο από δούλο, ως αγαπητό υιό, προπάντων για εμένα· και πόσο μάλλον για σένα, και κατά σάρκα και εν Κυρίω; Εάν λοιπόν με θεωρείς κοινωνό σου, δέξου τον όπως εμένα». Αλλά και στους Κορινθίους γράφοντας επιστολή ο ίδιος έλεγε: «Μήπως, όταν έρθω, πενθήσω πολλούς από εκείνους που αμάρτησαν στο παρελθόν και δεν μετανόησαν». Και πάλι: «Όπως έχω πει προηγουμένως, το λέω και πάλι, ότι εάν έρθω ξανά, δεν θα λυπηθώ κανέναν». Βλέπεις ποιους πενθεί και ποιους δεν λυπάται; Όχι αυτούς που αμάρτησαν, αλλά αυτούς που δεν μετανόησαν, και όχι απλώς αυτούς που δεν μετανόησαν, αλλά εκείνους που παρακλήθηκαν γι' αυτό και μία και δύο φορές και δεν θέλησαν να πειστούν.

Διότι το «έχω προείπει και πάλι λέγω, σαν να είμαι παρών για δεύτερη φορά, και ενώ απουσιάζω τώρα γράφω», δεν υπονοεί τίποτε άλλο παρά αυτό ακριβώς που υπάρχει φόβος μήπως συμβεί και σε εμάς. Διότι τώρα, έστω κι αν δεν παρευρίσκεται ο Παύλος, ο οποίος τότε απειλούσε τους Κορινθίους, είναι όμως παρών ο Χριστός, ο οποίος τότε μιλούσε μέσω εκείνου. Και αν επιμένουμε να παραμένουμε ανένδοτοι, δεν θα μας λυπηθεί, αλλά θα μας καταφέρει μεγάλο πλήγμα και εδώ και εκεί. «Ας προφθάσουμε, λοιπόν, να παρουσιαστούμε ενώπιόν Του με εξομολόγηση», ας εκχύσουμε ενώπιόν Του τις καρδιές μας. «Αμάρτησες;» λέει, «μην το επαναλάβεις πλέον, και παρακάλεσε για τα προηγούμενα σφάλματά σου». Και πάλι: «Ο δίκαιος είναι κατήγορος του εαυτού του στην αρχή της απολογίας του». Ας μην περιμένουμε, λοιπόν, τον κατήγορο, αλλά ας προλάβουμε να καταλάβουμε εμείς τη δική του θέση, και έτσι, μέσω της ειλικρινούς μας στάσης, θα καταστήσουμε τον Κριτή πιο επιεική.

ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΙΓʹ. «Ιδού, για τρίτη φορά έρχομαι προς εσάς». Δείχνει ότι είναι μεν επίμονος και σφοδρότερος στις παραγγελίες, αλλά διστακτικός και αναβλητικός στις τιμωρίες. «Από το στόμα δύο και τριών μαρτύρων θα βεβαιωθεί κάθε λόγος. Το έχω προειπεί, και το προλέγω, όπως όταν ήμουν παρών για δεύτερη φορά, και τώρα που απουσιάζω γράφω σε όσους έχουν αμαρτήσει στο παρελθόν και σε όλους τους υπόλοιπους». Αντί για μάρτυρες τοποθετεί τις δικές του παρουσίες και τις παραγγελίες. Μία φορά, λέγει, το είπα, και δεύτερη όταν παρευρέθηκα, και το λέω και τώρα μέσω των γραμμάτων.

Αν μεν υπακούσετε, αυτό που επιθυμούσα έχει γίνει· αν όμως παρακούσετε, είναι ανάγκη πλέον να εφαρμόσω όσα έχουν ειπωθεί, και να επιβάλω την τιμωρία. «Διότι, εάν έλθω πάλι, δεν θα σας λυπηθώ». Για να μην προκαλέσει ραθυμία η αναβολή, δες πώς διορθώνει και αυτό λέγοντας: Εάν έλθω, δεν θα σας λυπηθώ. «Επειδή ζητάτε απόδειξη του Χριστού που μιλάει μέσα μου, ο οποίος δεν είναι ασθενής απέναντί σας, αλλά είναι δυνατός ανάμεσά σας». Αυτό το απευθύνει προς εκείνους που τον χλεύαζαν, τον κορόιδευαν και έλεγαν: «Η παρουσία του είναι ασθενική, και ο λόγος του τιποτένιος». Ελέγχοντάς τους λέει: Επειδή θέλετε να δοκιμάσετε εάν ο Χριστός κατοικεί μέσα μου· και γι' αυτό με χλευάζετε ως ευτελή και καταφρονημένο, επειδή τάχα στερούμαι εκείνη τη δύναμη· θα μάθετε ότι δεν τη στερούμαστε, εάν δώσετε την αφορμή· το οποίο μακάρι να μη γίνει. Δεν είπε όμως «εκείνου που κατοικεί», αλλά «εκείνου που μιλάει», δείχνοντας ότι τα λόγια είναι πνευματικά. «Διότι, πράγματι, σταυρώθηκε από ασθένεια, αλλά ζει από τη δύναμη του Θεού». Τρία πράγματα σημαίνει η λέξη ασθένεια. Διότι ασθένεια ονομάζεται η αρρώστια του σώματος, σύμφωνα με αυτό που ειπώθηκε για τον Λάζαρο: «Κύριε, δες, αυτός που αγαπάς, ασθενεί». Και πάλι, ασθενεί κανείς από το να μην είναι καλά στερεωμένος στην πίστη, σύμφωνα με όσα λέγονται από τον Παύλο: «Εκείνον που είναι ασθενής στην πίστη να τον δέχεστε, χωρίς να κατακρίνετε τους λογισμούς του». Και πάλι, κατά τρίτο τρόπο, ασθένειες είναι οι διωγμοί και οι επιβουλές.