Πατερικές αναφορές στο Β΄ ΠΡΟΣ ΚΟΡΙΝΘΙΟΥΣ 13:4

Διότι πώς θα κατανοήσουμε ότι στην ίδια ουσία συνυπάρχουν ταυτόχρονα και η αδυναμία και η δύναμη; «Το πνεύμα είναι πρόθυμο, η δε σάρκα αδύναμη»· όχι μέρος του πνεύματος, ούτε μέρος της σάρκας. Και πάλι: «Διότι, αν και σταυρώθηκε από αδυναμία, εντούτοις ζει από τη δύναμη του Θεού». Άλλα είναι τα ονόματα και άλλα τα πράγματα: πνεύμα και σάρκα, δύναμη και αδυναμία, σταυρός και ζωή, αυτό που εγείρει και αυτό που εγείρεται, αυτό που υπερυψώνει και αυτό που υπερυψώνεται. Όλα αυτά όμως συντρέχουν σε ένα πρόσωπο, όχι κατά σύνθεση μερών, αλλά κατά ένωση τέλειων φύσεων. Και αυτές δεν καθιστούν τις δύο φύσεις μία ουσία, αλλά φανερώνουν μία αξία και δόξα. Έτσι, δεν αρνούμαστε την ένωση, απορρίπτουμε όμως την ουσίωση. Διότι το ότι είναι αδύνατο οι δύο ουσίες να γίνουν μία, το διδάσκει αφενός ο νόμος της φύσης, το διδάσκει αφετέρου ο λόγος του κηρύγματος, το αποδεικνύει κάθε είδους εμπειρία, και το διακηρύσσει ολοφάνερα ο Κύριος. Όταν λοιπόν οι μαθητές δυσπιστούσαν ακόμη για την ανάσταση, είπε: «Ψηλαφήστε με και δείτε, διότι το πνεύμα δεν έχει σάρκα και οστά, όπως βλέπετε να έχω εγώ». Ψηλαφήστε πρώτα, για να αποδειχθεί ότι δεν πρόκειται για φαντασία πνεύματος που εξαπατά όσους το βλέπουν, αλλά για απτότητα σώματος που παρέχει βεβαιότητα σε όσους το αγγίζουν.

«Διότι θα φέρω ειρήνη στους άρχοντες, ειρήνη και υγεία σε αυτόν. Μεγάλη είναι η εξουσία του και η ειρήνη του δεν έχει όριο». Από αυτό καθίσταται φανερό ότι τα λεγόμενα προέρχονται από το Πρόσωπο του Πατρός. Επειδή έφερε την ειρήνη διά του αίματος του σταυρού του, είτε στα επίγεια είτε στα επουράνια, έχει λεχθεί το «Διότι θα φέρω ειρήνη στους άρχοντες, και υγεία σε αυτόν». Φρονώ ότι διά τούτου φανερώνεται το μυστήριο της αναστάσεως. Διότι, επειδή σταυρώθηκε από αδυναμία, αλλά ζει με τη δύναμη του Θεού· για τον λόγο αυτόν λέγεται ότι του φέρεται υγεία, ως προς την ασθένεια της σαρκός την οποία ανέλαβε για χάρη μας.

Διότι σαφώς δεν ομιλεί περί της ίδιας της ουσίας του Θεού Λόγου, ο οποίος ήταν εν αρχή προς τον Θεό, αλλά περί εκείνου που κένωσε τον εαυτό του στη μορφή του δούλου, και έγινε σύμμορφος με το σώμα της ταπεινώσεώς μας, και σταυρώθηκε από αδυναμία.

Επομένως, τα βέλη των αγίων δεν είναι σαρκικά, αλλά μάλλον πνευματικά και δυνατά ενώπιον του Θεού, χρήσιμα για την καθαίρεση οχυρωμάτων, εννοώ των ελληνικών και αιρετικών δογμάτων, και για να αποδεικνύουν τους συλλογισμούς εκείνων ως σαθρούς, εντελώς άτεχνους και ασύνετα δομημένους. Τέτοιους συλλογισμούς λοιπόν ας καταρρίψουμε, καθώς και κάθε ύψωμα που επαίρεται εναντίον της γνώσεως του Θεού. Θα αιχμαλωτίσουμε δε κάθε νόημα στην υπακοή του Χριστού, αντί του να πούμε: Κάθε ύψωμα ασεβών εννοιών που επαίρεται κατά του Θεού ας καταρρίψουμε, και με τις πρέπουσες φωνές ας Τον δοξολογήσουμε, χωρίς να φανταζόμαστε τίποτα το ταπεινό για Αυτόν. Διότι θα ωφελήσουμε και άλλους, οδηγώντας τους στην ορθή και εντελώς αλάνθαστη οδό των εννοιών, ώστε να τιμωρήσουμε κάθε παρακοή, αφού πρώτα εκπληρωθεί η δική μας. Διότι μεγάλος στη βασιλεία των ουρανών θα είναι όχι μόνο αυτός που δίδαξε, αλλά όποιος μαζί με τον λόγο θελήσει να προσθέσει και τα καυχήματα που προέρχονται από τα αγαθά έργα. <Επειδή ζητάτε απόδειξη κ.λπ. Διότι και εμείς είμαστε ασθενείς μαζί Του, αλλά θα ζήσουμε μαζί Του από τη δύναμη του Θεού προς εσάς.> Απειλεί αυτούς που είχαν προηγουμένως αμαρτήσει στην Κόρινθο, ότι αν δεν θελήσουν να πράξουν τα δέοντα και να ζήσουν άγια, πάλι δεν θα τους λυπηθεί. Το δε «πάλι» υπενθυμίζει την αγανάκτηση που ήδη είχε εκδηλωθεί.

Ναι, βέβαια, λέει, όπως τουλάχιστον νομίζουν μέσα τους αυτοί που βρίσκονται ακόμη μακριά από την πίστη, σταυρώθηκε από αδυναμία, έπαθε ως άνθρωπος και υπέμεινε εκούσια τον σαρκικό θάνατο, αλλά ήταν αναγκαίο, εκτός από αυτά, να γνωρίζουν ότι, αφού σκύλευσε τον άδη και καταπάτησε το κράτος του θανάτου, αναστήθηκε τριήμερος, χρησιμοποιώντας όχι ανθρώπινη δύναμη, αλλά θεία και άρρητη. Διότι μόνο στον Θεό θα ταίριαζε να μπορεί να κάνει τα πάντα, όπως και να καταλύσει το κράτος του ίδιου του θανάτου, και να στεφανώσει το σώμα που κατεχόταν από τη φθορά με τη χάρη της αφθαρσίας. Επομένως, υπέμεινε εκούσια να ασθενήσει για λίγο σύμφωνα με τη φύση της σάρκας, όπως ακριβώς λέγεται ότι πείνασε και δίψασε και κοπίασε, και μάλιστα ότι πέθανε ένεκα της θείας οικονομίας. Ζει όμως από τη δύναμη του Θεού, και δεν έλαβε από άλλον την ικανότητα να μπορεί τα πάντα, αλλά την έχει από τη φύση του και υπάρχει ουσιωδώς μέσα του. Διότι είναι Θεός κατά φύση αυτός που έπαθε κατά σάρκα για εμάς. Επομένως, αν σκανδαλίζονται λόγω του σταυρού, ας θαυμάζουν λόγω της ανάστασης, και ακόμη κι αν λέγεται ότι ζει από τη δύναμη του Θεού, δεν θα εννοήσεις τίποτε άλλο ως δύναμη του Θεού παρά τον ίδιο τον Υιό.

Αλλά κι αν έπεσε ο ιππέας, υπομένοντας θεληματικά τον θάνατο της σάρκας, εντούτοις θα αναστηθεί, έχοντας συνεργό και βοηθό τον Πατέρα. Διότι ο Υιός, όντας δύναμη του Θεού και Πατέρα, ζωοποίησε ο ίδιος τον δικό του ναό. Για τον λόγο αυτό λέγεται ότι σώθηκε από τον Πατέρα, έχοντας κινδυνεύσει ως άνθρωπος, αν και κατά φύση είναι Θεός και ο ίδιος συνέχει προς το αγαθό ολόκληρη την ορατή και αόρατη κτίση. Κατανοώντας το αυτό και ο θεσπέσιος Παύλος, λέει γι' αυτόν: «Διότι, κι αν σταυρώθηκε από αδυναμία, εντούτοις ζει με τη δύναμη του Θεού.»

Β— Αν και ο πάνσοφος Παύλος λέει: «Εφόσον ζητάτε απόδειξη ότι ο Χριστός μιλάει μέσω εμού, ο οποίος δεν είναι αδύναμος, αλλά είναι δυνατός ανάμεσά σας. Διότι σταυρώθηκε από αδυναμία, αλλά ζει από τη δύναμη του Θεού.» Τότε πώς θα μπορούσε κάποιος να πει ότι ο Λόγος «ασθένησε», και μάλιστα ότι έζησε από τη δύναμη του Θεού; Α— Δεν λέμε επανειλημμένα ότι ο Λόγος του Θεού έγινε σάρκα και ενανθρώπησε; Β— Ναι. Πώς αλλιώς; Α— Επομένως, αυτός που «ασθένησε» κατά τη σάρκα, εφόσον εμφανίστηκε ως άνθρωπος, «έζησε από τη δύναμη του Θεού,» και μάλιστα όχι από ξένη δύναμη, αλλά από αυτήν που ενυπήρχε μέσα του. Διότι ήταν Θεός εν σαρκί. Β— Και όμως, λέγεται ότι ο Πατέρας τον ανέστησε. διότι έχει γραφτεί ότι «Σύμφωνα με την ενέργεια της κυρίαρχης ισχύος του, την οποία ενήργησε στον Χριστό, εγείροντάς τον από τους νεκρούς, και καθίζοντάς τον στα δεξιά του στα επουράνια, υπεράνω κάθε Αρχής και Εξουσίας και Κυριότητας και κάθε ονόματος που μπορεί να ονομαστεί.» Α— Αλλά εμείς λέμε ότι αυτός είναι η ζωοποιός δύναμη του Πατέρα, και ότι λαμπρύνεται φυσικώς με τα αξιώματα Εκείνου που τον γέννησε, ακόμη και αν έγινε σάρκα, και ο ίδιος θα παρουσιαστεί ως μάρτυρας του εαυτού του λέγοντας: «Διότι όπως ο Πατέρας ζωοποιεί όποιους θέλει, έτσι και ο Υιός ζωοποιεί όποιους θέλει.» Και επειδή είναι απολύτως ικανός να το κατορθώσει αυτό χωρίς κόπο, προσφώνησε τα πλήθη των Ιουδαίων λέγοντας: «Γκρεμίστε αυτόν τον ναό, και σε τρεις ημέρες θα τον εγείρω.»

Και με σαφήνεια προέδειχνε σχετικά με αυτό την εξουσιαστική φύση της δύναμής του, λέγοντας: «Έχω εξουσία να παραδώσω την ψυχή μου, και να τη λάβω πάλι». Και αυτός που έχει την εξουσία, πώς δεν μπορούσε να αναστήσει τον εαυτό του; Ο απόστολος δε, γράφοντας, για να δείξει ότι τίποτα δεν έγινε χωρίς το θέλημα του Πατέρα στην οικονομία της σωτηρίας, είπε: «Ο Θεός τον ανέστησε εκ νεκρών». Διότι και σε άλλο σημείο λέει ο ίδιος ο απόστολος ότι «αν και πέθανε από αδυναμία, ζει όμως από δύναμη». Ήθελα, λοιπόν, να ρωτήσω τη διάνοια όσων γνωρίζουν με ακρίβεια τις Γραφές: ποια αδυναμία είχε ο Μονογενής, μέσω του οποίου απλώθηκε ο ουρανός [ή από τον οποίο κτίστηκε ο ουρανός], μέσω του οποίου έγινε λαμπρός ο ήλιος, μέσω του οποίου έλαμψαν τα άστρα, μέσω του οποίου τα πάντα δημιουργήθηκαν εκ του μηδενός; Άραγε, για ποια αδυναμία μιλάει; Μήπως δεν είναι αυτή που ανέλαβε ο Λόγος ερχόμενος στη δική μας σάρκα, ντυνόμενος αυτήν, για να βαστάξει τη δική μας αδυναμία; Όπως ακριβώς ψάλλει γι' αυτόν ο προφήτης λέγοντας: «Αυτός πήρε τις αδυναμίες μας και βάσταξε τις ασθένειές μας». Πέθανε, λοιπόν, εξαιτίας της δικής μας αδυναμίας, αυτός που είναι η ζωή και ο απαθής Θεός, μέσα στην προερχόμενη από εμάς ασθενέστερη σάρκα, ζει όμως από δύναμη. «Διότι ο λόγος (του Θεού) είναι ζωντανός και ενεργός και πιο κοφτερός από κάθε δίκοπο μαχαίρι». Πέθανε, λοιπόν, από αδυναμία, ζει όμως από τη δύναμη της δικής του θεότητας, και ζει μέσα στη δική μας σάρκα, στην οποία καταδέχθηκε το πάθος.

Και εις βάρος μου χάρηκαν και συνάχθηκαν· συνάχθηκαν εναντίον μου μάστιγες, και δεν το γνώριζα. Σχίστηκαν και δεν ένιωσαν κατάνυξη. Αυτά πρέπει να εκληφθούν με δύο τρόπους, όπως ήδη είπαμε. Διότι είτε ο Δαβίδ τα εξιστορούσε αυτά για τον εαυτό του, καθώς καταδιωκόταν από τον Σαούλ· είτε λέγονται προφητικά για τον Σωτήρα από το Άγιο Πνεύμα. Αντί δε του: «Εις βάρος μου χάρηκαν», ο Ακύλας, ακολουθώντας πιστά την εβραϊκή λέξη, λέει: «Και στον σκασμό (χωλότητά) μου χάρηκαν, και συνελέγησαν»· ο δε Σύμμαχος: «Και ενώ εγώ έπασχα από σκασμό (χώλαινα) χαίρονταν και αθροίζονταν»· η δε πέμπτη έκδοση: «Και κατά την ασθένειά μου χάρηκαν». Μέσω αυτών θεωρώ ότι δηλώνεται ο καιρός του πάθους, κατά τον οποίο, σύμφωνα με τον Απόστολο, σταυρώθηκε από ασθένεια, αλλά ζει από τη δύναμη του Θεού. Υπέμεινε δε και τον σκασμό για εμάς, υπομένοντας εκούσια την ασθένεια για χάρη μας.

Θα μπορούσε, λοιπόν, κανείς να δει, σε κάθε καιρό κατά τον οποίο τους επιτρέπεται να διώκουν, τους εχθρούς του να ενισχύονται, να υπερηφανεύονται και να αποκτούν μεγάλη δύναμη. Αυτοί, όμως, τον διώκουν άδικα και τον μίσησαν χωρίς αιτία. Διότι, ενώ δεν έχουν καμία αφορμή έχθρας ούτε είναι σε θέση να προβάλουν εύλογες αιτίες για τις οποίες τον διώκουν, εντούτοις τον διώκουν άδικα. Εκείνος, όμως, για πράγματα που δεν άρπαξε και για τα οποία δεν αδίκησε, υπέμεινε τιμωρία. Διότι, αν σύμφωνα με τους νόμους αρμόζει να επιβάλλεται ποινή σε όσους έχουν αδικήσει, και εφόσον ούτε ο ίδιος ούτε οι γνήσιοι μαθητές του συνελήφθησαν ποτέ για παρανομία, ευλόγως λέει: «Εκείνα που δεν άρπαξα, τότε τα απέτινα». Και κατά τον καιρό του πάθους του έπασχε αναιτίως, και πλήρωνε το τίμημα για αδικίες που δεν είχε διαπράξει. Γι' αυτό και τότε έλεγε: «Εκείνα που δεν άρπαζα, τότε τα απέτινα», ή, σύμφωνα με τον Ακύλα: «Εκείνα που δεν αφαίρεσα με τη βία, τότε τα επέστρεφα». «Θεέ μου, εσύ γνώρισες την αφροσύνη μου». Όπως ακριβώς άμεμπτα ο θείος Απόστολος ονόμασε το πάθος του Σωτήρος «μωρό του Θεού» και τον σταυρό «ασθένεια», λέγοντας: «Σταυρώθηκε από ασθένεια», και πάλι: «Εμείς όμως κηρύσσουμε Χριστόν εσταυρωμένο, στους μεν Ιουδαίους σκάνδαλο, στα δε έθνη μωρία· διότι το μωρό του Θεού είναι σοφότερο από τους ανθρώπους, και το ασθενές του Θεού είναι ισχυρότερο από τους ανθρώπους»· έτσι και τώρα δεν θα έσφαλλες αν κατανοούσες την αφροσύνη που αναφέρεται εδώ με τρόπο παρόμοιο προς τη μωρία που αναφέρει ο Απόστολος.

Αντί για το «ὅλην τὴν ἡμέραν», ο Σύμμαχος απέδωσε «κατὰ πᾶσαν ἡμέραν»: «Ας γεμίσει το στόμα μου με τους αίνους σου κάθε μέρα, με την ευπρέπειά σου μη με απορρίψεις στον καιρό των γηρατειών». Διότι, εάν πρέπει να παραταθεί η ζωή μου μέχρι τα γηρατειά, αυτό μεν δεν πρέπει να το αποφύγω, ικετεύω όμως να μη στερηθώ ποτέ το να είναι το στόμα μου γεμάτο από τον δικό σου αίνο και τη δική σου μεγαλοπρέπεια. Και εάν κάποτε, λόγω των γηρατειών, εκλείψει η δύναμή μου, ούτε και τότε εσύ να μη με εγκαταλείψεις. Αυτά, λοιπόν, θα ταίριαζε να τα λέει και ο Δαβίδ και κάθε θεοφιλής άνθρωπος στις ικεσίες του προς τον Θεό. Σχετικά όμως με τον Σωτήρα, πρόσεξε πώς έχει ειπωθεί από τον Απόστολο: «Σταυρώθηκε μεν από ασθένεια, αλλά ζει από τη δύναμη του Θεού». Διότι, αν και σταυρώθηκε από ασθένεια, ωστόσο δεν νικήθηκε από άλλους, αλλά ο ίδιος έκανε τον εαυτό του ασθενή και παρέδωσε τον εαυτό του υποχείριο στους ανθρώπους· πράγμα που διδάσκει λέγοντας: «Κανείς δεν παίρνει την ψυχή μου από εμένα, αλλά εγώ την καταθέτω από μόνος μου. Έχω εξουσία να την καταθέσω, και έχω εξουσία να την πάρω πάλι». Όπως, λοιπόν, ο ίδιος κένωσε τον εαυτό του λαμβάνοντας μορφή δούλου, έτσι έκανε τον εαυτό του ασθενή, ώστε να μπορεί να συλληφθεί από τους ανθρώπους, και για να υπομείνει τον σταυρό, γινόμενος «υπήκοος» στον Πατέρα «μέχρι θανάτου, και μάλιστα θανάτου σταυρικού». Γι' αυτό λέει: «Όταν εκλείπει η δύναμή μου, μη με εγκαταλείψεις».

Γι' αυτό έχει λεχθεί: «Ο Κύριος εβασίλευσε, ευπρέπεια ενεδύθη»· το «ενεδύθη» λοιπόν έχει ειπωθεί, ωσάν κατά κάποιον καιρό να είχε απεκδυθεί την ευπρέπεια. Και όταν μεν υπέμενε τα του πάθους, «εσταυρώθη», λέγει ο Απόστολος, «εξ ασθενείας»· όταν όμως, αφού νίκησε τον θάνατο, αναλάμβανε τη βασιλεία επί των πάντων, πάλι εκπλήρωνε το: «Ενεδύθη ο Κύριος δύναμη και περιεζώσθη».

Και ίσως, επειδή τον εγκατέλειψε ο Ισχυρός του, για τον λόγο αυτό [σταυρώθηκε], όπως λέει ο απόστολος: «διότι σταυρώθηκε από αδυναμία, αλλά ζει από τη δύναμη του Θεού», αφού δεν θα είχε σταυρωθεί, εάν ο Ισχυρός του δεν τον είχε εγκαταλείψει. Και πρόσεξε αν δεν έπρεπε ο Αμνός του Θεού, ο οποίος οδηγήθηκε «σαν πρόβατο στη σφαγή» «και σαν αμνός άφωνος μπροστά σε αυτόν που τον κουρεύει», να αναθέσει τις δικές του δυνάμεις στον Θεό, και να θεωρεί ότι δεν έχει τίποτα δικό του παρά μόνο τον Πατέρα. Γι' αυτό και αποκαλεί τον Πατέρα του Ισχυρό, όπως και στον δέκατο έβδομο ψαλμό ονομάζει τον Πατέρα ισχύ του, και στερέωμα και καταφυγή, λέγοντας: «Θα σε αγαπήσω, Κύριε, η ισχύς μου· ο Κύριος είναι στερέωμά μου, και καταφυγή μου, και ρύστης μου· ο Θεός μου, βοηθός μου, και σε αυτόν θα ελπίζω· υπερασπιστής μου, και κέρας της σωτηρίας μου, και αντιλήπτοράς μου». Τον εγκατέλειψε, λοιπόν, ο Ισχυρός του, επειδή θέλησε να κατέλθει αυτός «μέχρι θανάτου» και μάλιστα «θανάτου σταυρού», και να αναδειχθεί λύτρο και αντίψυχο για όλο τον κόσμο, και να γίνει μέσο καθαρμού για τη ζωή εκείνων που πίστεψαν σε αυτόν.

Και ας εμφανιστεί πρώτος ο κατήγορός μας, λέγοντας τα όσα έχουν γραφτεί σαν να βρίσκεται σε δικαστήριο. Εκτός δε από όσα έχουν ειπωθεί, αρνούμενος να εκλάβει το «Εποίησε» ότι αναφέρεται στην ουσία του Υιού, και ταυτόχρονα ντρεπόμενος για τον σταυρό, αποδίδει μεν στους αποστόλους πράγματα που κανείς ούτε από αυτούς που προσπάθησαν σκαιά να τους βλασφημήσουν δεν απέδωσε, σαφώς δε εισάγει δύο Χριστούς και δύο Κυρίους με τα δικά του δόγματα και λόγια· διότι λέει ότι ο Θεός δεν έκανε Κύριο και Χριστό τον Λόγο που υπήρχε στην αρχή, αλλά εκείνον που κένωσε τον εαυτό του λαμβάνοντας μορφή δούλου και σταυρώθηκε από αδυναμία. Γράφει δε ρητώς τα εξής: «Επιπλέον, ούτε η σκέψη του αποστόλου μάς παρουσιάζει την προαιώνια υπόσταση του Μονογενούς, για την οποία γίνεται λόγος στο παρόν· διότι σαφώς δεν συζητά για την ίδια την ουσία του Θεού Λόγου που υπήρχε στην αρχή μαζί με τον Θεό, αλλά για εκείνον που κένωσε τον εαυτό του στη μορφή του δούλου και έγινε σύμμορφος με το σώμα της ταπεινώσεώς μας και σταυρώθηκε από αδυναμία. Καίτοι αυτό είναι γνωστό στον καθένα που έχει επιστήσει την προσοχή του έστω και λίγο στο βούλημα του αποστολικού λόγου, ότι δηλαδή δεν μας παραδίδει κάποιον τρόπο θεολογίας, αλλά εισάγει τους λόγους της θείας Οικονομίας».

Διότι παντού στο ανθρώπινο μέρος του Χριστού αποδίδει την οικονομία του πάθους λέγοντας: «Επειδή, λοιπόν, μέσω ανθρώπου ήλθε ο θάνατος, και μέσω ανθρώπου έρχεται η ανάσταση των νεκρών», και «Ο Θεός, στέλνοντας τον δικό του Υιό με ομοίωμα αμαρτωλής σάρκας, κατέκρινε την αμαρτία στη σάρκα»· διότι «στη σάρκα», λέει, όχι στη θεότητα· και «Σταυρώθηκε από αδυναμία» (υποδηλώνοντας τη σάρκα μέσω της αδυναμίας), «ζει όμως από τη δύναμη» (δείχνοντας το θείο μέσω της δύναμης), και «Πέθανε ως προς την αμαρτία» (δηλαδή ως προς το σώμα), «ζει όμως για τον Θεό» (δηλαδή ως προς τη θεότητα)· ώστε μέσω αυτών να αποδεικνύεται ότι ο μεν άνθρωπος γεύτηκε τον θάνατο, η δε αθάνατη φύση δεν δέχτηκε το πάθος του θανάτου, και «Αυτόν που δεν γνώρισε αμαρτία», λέει, «υπέρ ημών τον έκανε αμαρτία», ονομάζοντας πάλι αμαρτία τη σάρκα. Αυτό δε, έστω και αν το αναφέρουμε παρεμπιπτόντως, η παρέκβαση αυτή ίσως δεν φαίνεται λιγότερο χρήσιμη από το προκείμενο θέμα. Διότι, επειδή ο άγιος Πέτρος είπε ότι «τον έκανε Κύριο και Χριστό», και πάλι ο απόστολος Παύλος προς τους Εβραίους ότι «τον έκανε ιερέα», ο Ευνόμιος αρπάζει τη λέξη «έκανε» (εποίησε) ως ενδεικτική της προαιώνιας ύπαρξης και μέσω αυτής νομίζει ότι πρέπει να αποδείξει πως ο Κύριος είναι ποίημα. Ας ακούσει λοιπόν τον Παύλο που λέει ότι «Αυτόν που δεν γνώρισε αμαρτία, υπέρ ημών τον έκανε αμαρτία».

Ας μη θεωρήσει, λοιπόν, κανείς την ανοχή του αδυναμία. Διότι γιατί απορείς εάν δεν τιμωρεί τώρα όσους αμαρτάνουν, ούτε απαιτεί την απόδοση δικαιοσύνης, αλλά δείχνει ανοχή και μακροθυμία, εφόσον και ο ίδιος υπέμεινε να σταυρωθεί, και παρότι υπέφερε τέτοια δεινά δεν τους τιμώρησε; Γι' αυτό και πρόσθεσε: «Ο οποίος απέναντί σας δεν είναι αδύναμος, αλλά είναι ισχυρός ανάμεσά σας». «Διότι, και αν σταυρώθηκε από αδυναμία, εντούτοις ζει με τη δύναμη του Θεού». Τα λόγια αυτά εμπεριέχουν πολλή ασάφεια και προκαλούν ταραχή στους πιο αδύναμους.

γ΄. Διότι, λέει, τους μεν έξω θα τους τιμωρήσει τότε, κατά την ημέρα της κρίσεως· εσάς όμως και τώρα σας κρίνει, ώστε να σας απαλλάξει από εκείνη την τιμωρία. Αλλά όμως, και αυτό το προστατευτικό ενδιαφέρον που πηγάζει από φιλοστοργία, δες πώς το διατυπώνει με φόβο και πολύ θυμό, λέγοντας: «Ο οποίος δεν είναι αδύναμος απέναντί σας, αλλά είναι δυνατός ανάμεσά σας». Διότι: «Ακόμη και αν σταυρώθηκε από αδυναμία, όμως ζει από τη δύναμη του Θεού». Τι σημαίνει: «Αν σταυρώθηκε από αδυναμία»; Διότι, λέει, και αν επέλεξε να υπομείνει κάτι που φαίνεται να δίνει την εντύπωση της αδυναμίας, ωστόσο αυτό καθόλου δεν ανακόπτει τη δύναμή του· διότι αυτή παραμένει ακαταμάχητη, και σε τίποτα το γεγονός που φαίνεται ως αδυναμία δεν την έβλαψε. Αντίθετα, αυτό ακριβώς δείχνει κατεξοχήν την ισχύ του, το ότι δηλαδή υπέμεινε τέτοιο πράγμα και όμως η δύναμή του δεν ακρωτηριάστηκε καθόλου. Ας μην σε θορυβεί, λοιπόν, η λέξη της αδυναμίας· επειδή και αλλού λέει: «Το μωρό του Θεού είναι σοφότερο από τους ανθρώπους, και το αδύναμο του Θεού είναι ισχυρότερο από τους ανθρώπους»· καίτοι ο Θεός δεν έχει τίποτα ούτε μωρό ούτε αδύναμο· αλλά ονόμασε έτσι τον σταυρό, εκφράζοντας την αντίληψη των απίστων γι' αυτόν.

Εάν όμως λέει, «Εκ δυνάμεως Θεού», [δεν το λέει επειδή ο Ίδιος αδυνατεί να ζωογονήσει τη σάρκα, αλλά διότι του είναι το ίδιο να το λέει και για τον Πατέρα και για τον Υιό. Διότι, όταν είπε, «Εκ δυνάμεως Θεού»,] εννοούσε από τη δική Του δύναμη. Διότι το ότι και ο Ίδιος την ανέστησε και τη διακρατεί, άκουσέ τον να το λέει: «Γκρεμίστε τον ναό αυτόν, και εγώ σε τρεις ημέρες θα τον εγείρω». Εάν δε αυτό που είναι δικό Του, λέει ότι ανήκει στον Πατέρα, μην ταραχθείς· διότι «Όλα όσα είναι του Πατέρα μου είναι και δικά μου», λέει· και πάλι, «Όλα τα δικά μου είναι δικά σου, και τα δικά σου είναι δικά μου». Όπως ακριβώς, λοιπόν, Εκείνος που σταυρώθηκε δεν υπέστη καμία βλάβη, λέει, έτσι και εμείς, αν και διωκόμαστε και πολεμούμαστε· γι' αυτό και προσθέτει: «Διότι και εμείς ασθενούμε εν αυτώ, αλλά θα ζήσουμε εν αυτώ εκ δυνάμεως Θεού». Τι σημαίνει, «Ασθενούμε εν αυτώ»; Διωκόμαστε, καταδιωκόμαστε, υποφέρουμε τα έσχατα. Αλλά τι σημαίνει το «Εν αυτώ»; Εξαιτίας του κηρύγματος, λέει, και της πίστεως σε Αυτόν. Αν, λοιπόν, υπομένουμε τα λυπηρά και τα βαριά για χάρη Του, είναι προφανές ότι θα απολαύσουμε και τα χαρμόσυνα· γι' αυτό και πρόσθεσε: «Αλλά σωζόμαστε εν αυτώ εκ δυνάμεως Θεού». Τον εαυτό σας να εξετάζετε εάν βρίσκεστε στην πίστη, τον εαυτό σας να δοκιμάζετε. Ή μήπως δεν αναγνωρίζετε για τον εαυτό σας ότι ο Χριστός είναι μέσα σας, εκτός πια και αν είστε αδόκιμοι; Ελπίζω, όμως, ότι θα κατανοήσετε πως εμείς δεν είμαστε αδόκιμοι.

«Σήμερα θα είσαι μαζί μου», λέει, «στον παράδεισο». Τι λέγεις; Έχεις σταυρωθεί και έχεις προσηλωθεί στον σταυρό με καρφιά, και υπόσχεσαι παράδεισο; Πώς, λοιπόν, χαρίζεις τέτοια πράγματα; Και βέβαια ο Παύλος λέει ότι: «Σταυρώθηκε από αδυναμία»· αλλά άκουε τα όσα ακολουθούν: «Αλλά ζει», λέει, «από τη δύναμη του Θεού». Και πάλι αλλού: «Διότι η δύναμή μου τελειοποιείται μέσα στην αδυναμία». Γι' αυτό τώρα πάνω στον σταυρό, λέει, δίδω την υπόσχεση, ώστε και μέσω αυτού να κατανοήσεις τη δύναμή μου. Διότι, επειδή το γεγονός είναι σκυθρωπό, για να μην καταστείς κατηφής προσηλώνοντας την προσοχή σου στη φύση του σταυρού, αλλά, αποβλέποντας στη δύναμη του Εσταυρωμένου, να είσαι φαιδρός και περιχαρής, γι' αυτόν τον λόγο εκεί σου επιδεικνύει την ισχύ του. Διότι όχι επειδή ανέστησε νεκρό, ούτε επειδή διέταξε τη θάλασσα, ούτε επειδή επιτίμησε δαίμονες, αλλά όντας σταυρωμένος, προσηλωμένος, υβριζόμενος, εμπτυόμενος, λοιδορούμενος, χλευαζόμενος και διασυρόμενος από όλους, κατόρθωσε να ελκύσει προς τον εαυτό του την πονηρή διάνοια του ληστή. Δες τη δύναμή του να διαλάμπει και από τις δύο πλευρές. Την κτίση συγκλόνισε, τις πέτρες διέρρηξε, και την ψυχή του ληστή, που ήταν πιο αναίσθητη από την πέτρα, την κατέστησε πιο μαλακή και από το κερί. Σήμερα θα είσαι μαζί μου στον παράδεισο. Τι λέγεις; Τα Χερουβίμ και η πύρινη ρομφαία φρουρούν τον παράδεισο, και εσύ υπόσχεσαι στον ληστή την είσοδο εκεί;

Αν μεν υπακούσετε, αυτό που επιθυμούσα έχει γίνει· αν όμως παρακούσετε, είναι ανάγκη πλέον να εφαρμόσω όσα έχουν ειπωθεί, και να επιβάλω την τιμωρία. «Διότι, εάν έλθω πάλι, δεν θα σας λυπηθώ». Για να μην προκαλέσει ραθυμία η αναβολή, δες πώς διορθώνει και αυτό λέγοντας: Εάν έλθω, δεν θα σας λυπηθώ. «Επειδή ζητάτε απόδειξη του Χριστού που μιλάει μέσα μου, ο οποίος δεν είναι ασθενής απέναντί σας, αλλά είναι δυνατός ανάμεσά σας». Αυτό το απευθύνει προς εκείνους που τον χλεύαζαν, τον κορόιδευαν και έλεγαν: «Η παρουσία του είναι ασθενική, και ο λόγος του τιποτένιος». Ελέγχοντάς τους λέει: Επειδή θέλετε να δοκιμάσετε εάν ο Χριστός κατοικεί μέσα μου· και γι' αυτό με χλευάζετε ως ευτελή και καταφρονημένο, επειδή τάχα στερούμαι εκείνη τη δύναμη· θα μάθετε ότι δεν τη στερούμαστε, εάν δώσετε την αφορμή· το οποίο μακάρι να μη γίνει. Δεν είπε όμως «εκείνου που κατοικεί», αλλά «εκείνου που μιλάει», δείχνοντας ότι τα λόγια είναι πνευματικά. «Διότι, πράγματι, σταυρώθηκε από ασθένεια, αλλά ζει από τη δύναμη του Θεού». Τρία πράγματα σημαίνει η λέξη ασθένεια. Διότι ασθένεια ονομάζεται η αρρώστια του σώματος, σύμφωνα με αυτό που ειπώθηκε για τον Λάζαρο: «Κύριε, δες, αυτός που αγαπάς, ασθενεί». Και πάλι, ασθενεί κανείς από το να μην είναι καλά στερεωμένος στην πίστη, σύμφωνα με όσα λέγονται από τον Παύλο: «Εκείνον που είναι ασθενής στην πίστη να τον δέχεστε, χωρίς να κατακρίνετε τους λογισμούς του». Και πάλι, κατά τρίτο τρόπο, ασθένειες είναι οι διωγμοί και οι επιβουλές.

Λέει, λοιπόν, ότι αν και σταυρώθηκε υπομένοντας κίνδυνο και επιβουλή, εντούτοις ουδόλως βλάφτηκε, αλλά ο Θεός είναι δυνατός, έστω και αν έπαθε εκουσίως χάριν της θείας οικονομίας. «Διότι και εμείς είμαστε αδύναμοι εν αυτώ, αλλά θα ζήσουμε μαζί του με τη δύναμη του Θεού προς εσάς. Τον εαυτό σας να εξετάζετε, εάν βρίσκεστε στην πίστη· τον εαυτό σας να δοκιμάζετε».

24. Ας κατανοήσουμε εμείς που δεν έχουμε δει, και ας πιστέψουμε στο κήρυγμα εκείνων που ευαγγελίζονται την ειρήνη. Διότι σε εμάς αποκαλύπτεται ο βραχίονας του Θεού, η παντουργός του δύναμη. Διότι θα δοξαστούμε εάν το κατανοήσουμε, και θα δοξαστούμε πάρα πολύ, αντικρίζοντας τη δόξα του Κυρίου μέσα στην ευτέλεια, και κατανοώντας την υπερβατική ωραιότητα μέσα στην άδοξη μορφή. Διότι, αν και έπαθε εξαιτίας της ανθρώπινης αδυναμίας, εντούτοις ζει από τη δύναμη του Θεού. Αν και φαίνεται κρεμασμένος πάνω στο ξύλο, άσχημος και άδοξος, υστερώντας από όλους τους υιούς των ανθρώπων, όμως αυτός είναι το απαύγασμα της δόξας, το οποίο βλέποντας η γη ντράπηκε και πένθησε. Αυτός βάσταξε τις αμαρτίες μας πάνω στο ξύλο, και πόνεσε για τον δικό μας μώλωπα, και για εμάς οδυνάται, και υπέμεινε πληγή, και πόνο, και κάκωση, ως αντίτιμο για τη δική μας ειρήνη. Διότι, επειδή πλανηθήκαμε σαν πρόβατα, έχοντας εκκλίνει από την οδό του Κυρίου, και διανύοντας το δικό μας μονοπάτι, από ευσπλαχνία παραδόθηκε για τις αμαρτίες μας· χωρίς να φιλονικεί, ούτε να κραυγάζει, αφήνοντας σε εμάς υπόδειγμα, και άγεται στον θάνατο υπέρ ημών σαν άφωνο πρόβατο. Θα δείτε, λέει ο Μωυσής, τη ζωή σας να κρέμεται απέναντι από τα μάτια σας, και δεν θα πιστέψετε στη ζωή σας.

Επειδή διαπιστώνουμε ότι οι προφητικές, οι ευαγγελικές και οι αποστολικές ρήσεις για τον Χριστό ομιλούν άλλοτε μεν ως για άνθρωπο, άλλοτε δε ως για Θεό, και άλλοτε ως για Θεό και άνθρωπο ταυτόχρονα, με ποιον τρόπο θα πούμε ότι αυτές δεν αντιφάσκουν μεταξύ τους, εάν δεν πούμε ότι ο εκ φύσεως Υιός του Θεού και Θεός, έγινε εκ φύσεως άνθρωπος και είναι, μετά την ενανθρώπηση, ο ίδιος ταυτόχρονα Θεός και άνθρωπος; Διότι έτσι, «αν και σταυρώθηκε από την αδυναμία της σάρκας» κατά τον απόστολο, «εντούτοις ζει με τη δύναμη του Θεού», και έχει αναστηθεί από τον Πατέρα και ανέστησε τον εαυτό Του και έχει αναληφθεί και ανεβαίνει αυτεξουσίως και έχει καθίσει «στα δεξιά του Πατέρα στα επουράνια, υπεράνω κάθε αρχής και εξουσίας και δύναμης και κυριότητας και κάθε ονόματος που ονομάζεται».

ΙΓ΄. Αυτός λοιπόν ήταν ο σκοπός του Κυρίου, να υπακούσει στον Πατέρα μέχρι θανάτου ως άνθρωπος υπέρ ημών, τηρώντας την εντολή της αγάπης, και να αμυνθεί απέναντι στον διάβολο με το να πάθει από αυτόν, μέσω των Γραμματέων και των Φαρισαίων που ενεργούνταν από εκείνον· και έτσι νίκησε, με το να νικηθεί εκουσίως, αυτόν που ήλπιζε ότι θα νικήσει, και λύτρωσε τον κόσμο από τη δυναστεία του. Με αυτόν τον τρόπο ο Χριστός «εσταυρώθη εξ ασθενείας»· μέσω της οποίας ασθένειας νέκρωσε τον θάνατο και κατήργησε εκείνον που είχε το κράτος του θανάτου. Με αυτόν τον τρόπο και ο Παύλος ασθενούσε και καυχιόταν «στις ασθένειες, για να επισκηνώσει» μέσα του «η δύναμη του Χριστού». ΙΔ΄. Έχοντας μάθει τον τρόπο αυτής της νίκης, έλεγε γράφοντας προς τους Εφεσίους: «Δεν είναι η πάλη σας προς αίμα και σάρκα, αλλά προς τις αρχές, προς τις εξουσίες», και τα εξής. Και λέει να αναλάβουν τον θώρακα της δικαιοσύνης, και την περικεφαλαία της ελπίδας, και τον θυρεό της πίστεως, και τη μάχαιρα του Πνεύματος, για να μπορέσουν να σβήσουν όλα τα πεπυρωμένα βέλη του πονηρού, εκείνοι που διεξάγουν τον πόλεμο ενάντια στους αόρατους εχθρούς· υποδεικνύοντας δε έμπρακτα τον τρόπο της πάλης έλεγε: «Εγώ, λοιπόν, έτσι τρέχω, όχι αβέβαια· έτσι πυγμαχώ, όχι χτυπώντας τον αέρα· αλλά καταπονώ το σώμα μου και το υποδουλώνω, μήπως, αφού κηρύξω στους άλλους, αποδειχθώ ο ίδιος αδόκιμος».

κστ΄. Εκείνος που ικανοποιεί ακόμη τις εμπαθείς ορέξεις της σάρκας, κατοικεί ως ειδωλολάτρης και ειδωλοποιός στη γη των Χαλδαίων. Όταν όμως, διακρίνοντας εν μέρει τα πράγματα, αποκτήσει συναίσθηση των τρόπων που αρμόζουν στη φύση, αφήνει τη γη των Χαλδαίων και έρχεται στη Χαρράν της Μεσοποταμίας, δηλαδή σε εκείνη την οριακή κατάσταση ανάμεσα στην αρετή και την κακία, η οποία δεν έχει ακόμη καθαριστεί από την πλάνη των αισθήσεων· διότι αυτό συμβολίζει η Χαρράν. Εάν δε υπερβεί και αυτή τη σύμμετρη αντίληψη του καλού που επιτυγχάνεται μέσω των αισθήσεων, τότε θα σπεύσει προς την αγαθή γη, δηλαδή προς την κατάσταση που είναι απαλλαγμένη από κάθε κακία και αγνωσία, την οποία ο αψευδής Θεός υποδεικνύει και υπόσχεται να δώσει ως έπαθλο αρετής σε εκείνους που Τον αγαπούν. κζ΄. Εάν ο Λόγος του Θεού σταυρώθηκε για εμάς εξαιτίας της ασθενείας και αναστήθηκε με τη δύναμη του Θεού, είναι φανερό ότι πνευματικώς για χάρη μας πάντοτε και το πράττει και το πάσχει αυτό, γινόμενος τα πάντα στους πάντες, προκειμένου να σώσει τους πάντες. Επομένως, πολύ ορθά ο θείος Απόστολος ανάμεσα στους Κορίνθιους που ασθενούσαν πνευματικά, έκρινε πρέπον να μη γνωρίζει τίποτε άλλο παρά μόνον τον Ιησού Χριστό, και μάλιστα εσταυρωμένο.

Και: «Αν σταυρώθηκε από αδυναμία, όμως ζει από δύναμη». Έτσι συμβαίνει και με τα θελήματα: το μεν θείο είναι και αγαθό· διότι πάντοτε ο Θεός θέλει να ευημερούμε και να σωζόμαστε, και αναμένει την επιστροφή και τη μετάνοια του αμαρτωλού. Το δικό μας θέλημα, όμως, είναι μεταβλητό και πεπερασμένο· διότι δεν θέλουμε πάντοτε το ίδιο πράγμα, αλλά άλλοτε έτσι, και άλλοτε αλλιώς· πότε να βαδίζουμε και πότε να ηρεμούμε· πότε να στοχαζόμαστε και να σκεφτόμαστε, και πότε όχι· πότε να ενεργούμε και πότε να αναπαυόμαστε. Και το ανθρώπινο θέλημα, όπως νοείται στον Σωτήρα, δεν ήταν αντίθετο προς το θείο θέλημα, εφόσον είχε θεωθεί εξ ολοκλήρου. Δεν ήταν δηλαδή όπως τα γνωρίσματα της τρεπτής, αλλοιωτής και ρευστής φύσης, τα οποία διαρκώς μεταβάλλονται και μεταπίπτουν ποικιλοτρόπως, και δεν έχουν τίποτα το σταθερό και εδραίο.

Και αυτό είναι δείγμα ταπεινοφροσύνης, το να ομολογεί ότι δεν υπέφερε εύκολα τις επιβουλές, και ότι, παρότι παρακάλεσε πολλές φορές, δεν το κατόρθωσε· διότι το «τρεις φορές» δηλώνει το «πολλές φορές». 2 Κορ 12,11 «Έγινα άφρονας» λέγοντας αυτά, λέει. Δεν το λέει αυτό όμως ως απόφαση —διότι ο ίδιος γνωρίζει ότι δεν είπε τίποτα άφρον— αλλά το λέει αυτό ως ερώτηση και απορία προς αυτούς, σαν να λέει: άραγε, έχοντας αναφέρει λεπτομερώς αυτά, σας φάνηκα άφρονας; Και αυτού, λέει, η αιτία ανάγεται σε εσάς· διότι εσείς «με αναγκάσατε» αποδεχόμενοι τους ψευδαποστόλους. «Εκτός από το ότι εγώ ο ίδιος δεν σας επιβάρυνα». Εκτός από το ότι εγώ ο ίδιος δεν υποχώρησα πράττοντας τα πάντα για χάρη σας, ούτε σας παραμέλησα. Μήπως σε αυτό υστερήσατε; Μήπως το θεωρήσατε αυτό αδικία; «Συγχωρήστε μου δε αυτή την αδικία». 2 Κορ 13,3 Και το ίδιο το να ζητούν «απόδειξη» ήταν αμάρτημα· διότι το να τον θέτουν σε δοκιμασία, και μάλιστα μετά από τόσα, ήταν γνώρισμα αχάριστων και αγνωμόνων και ασταθών ανθρώπων. 2 Κορ 13,4α Διότι εξαιτίας των δικών μας αμαρτιών και ασθενειών ο ισχυρός και αναμάρτητος σταυρώθηκε. Ή «από αδυναμία», όπως έλεγαν οι άπιστοι: «άλλους έσωσε, τον εαυτό του δεν μπορεί να σώσει;» Ή «από αδυναμία», όπως θα ήταν συνεπές να νομίσετε εσείς· διότι αν «ζητάτε» ακόμη «απόδειξη», τότε θα νομίσετε ότι και τον σταυρό τον υπέμεινε από αδυναμία. «Από τη δύναμη του Θεού», αντί για το ως Θεός, ως δυνατός, και ως έχοντας υποστεί εκουσίως όσα έπαθε.