Πατερικές αναφορές στο Β΄ ΠΡΟΣ ΚΟΡΙΝΘΙΟΥΣ 13:5

Ύστερα από κάποιες ημέρες, λοιπόν, εισήλθε πάλι στο όρος. Και τότε πλέον πολλοί πήγαιναν προς αυτόν, ενώ και άλλοι που έπασχαν τόλμησαν να εισέλθουν. Προς όλους, λοιπόν, τους μοναχούς που τον επισκέπτονταν, έδινε συνεχώς αυτό το παράγγελμα: να πιστεύουν στον Κύριο και να τον αγαπούν, να προφυλάσσουν τους εαυτούς τους από ρυπαρούς λογισμούς και σαρκικές ηδονές και, όπως είναι γραμμένο στις Παροιμίες, να μην εξαπατώνται από τον χορτασμό της κοιλιάς· να αποφεύγουν την κενοδοξία, να προσεύχονται αδιαλείπτως, να ψάλλουν πριν από τον ύπνο και μετά τον ύπνο, να αποστηθίζουν τα παραγγέλματα των Γραφών και να μνημονεύουν τις πράξεις των αγίων, ώστε μέσω του ζήλου εκείνων να ρυθμίζεται η ψυχή, ανακαλώντας στη μνήμη της τις εντολές. Προπάντων δε, συμβούλευε να μελετούν συνεχώς το ρητό του Αποστόλου: «Ας μη δύει ο ήλιος πάνω στον παροργισμό σας»· και να θεωρούν ότι αυτό έχει ειπωθεί γενικά για κάθε εντολή, ώστε να μη δύει ο ήλιος όχι μόνο πάνω στον παροργισμό, αλλά ούτε και σε καμία άλλη αμαρτία μας. Διότι είναι καλό και αναγκαίο, ούτε ο ήλιος να μας κατακρίνει για κακία της ημέρας, ούτε η σελήνη για αμαρτία της νύχτας ή γενικότερα για οποιαδήποτε κακή ενθύμηση. Για να διαφυλαχθεί, λοιπόν, αυτό σε εμάς, είναι καλό να ακούσουμε τον Απόστολο και να το τηρήσουμε· διότι λέει: «Τους εαυτούς σας να ανακρίνετε και τους εαυτούς σας να δοκιμάζετε».

Α. Παρατήρησε λοιπόν σε ποιο σημείο κακίας έχουν φθάσει, έχοντας εγκαταλείψει όσο πιο μακριά γίνεται το «Εξετάζετε τους εαυτούς σας, αν είστε στην πίστη». Β. Έτσι φαίνεται. Α. Θα μπορούσε όμως κανείς, και μάλιστα χωρίς πολύ κόπο, να ανατρέψει την ανόητη πρότασή τους οδηγώντας την σε μια άλλη ατοπία, λέγοντας ότι πρέπει να αποκριθούν στο εξής. Β. Σε ποιο πράγμα; Α. Άραγε ο Θεός και Πατέρας θα μπορούσε να νοηθεί και να ονομαστεί από εμάς τους ίδιους και από τους αγίους αγγέλους δημιουργός και βασιλιάς, πολυεύσπλαχνος και αγαθός, ή όχι; Β. Μα αυτά, όπως νομίζω, θα τα παραδέχονταν αμέσως. Διότι, πώς αλλιώς; Α. Ας απαντήσουν λοιπόν ακόμη· διότι θα τους ρωτήσω επιπλέον: είναι άραγε αυτά χωρίς τη θέλησή Του ή με τη θέλησή Του; Διότι, αν πουν ότι είναι χωρίς τη θέλησή Του, θα παραδεχθούν ότι Αυτός έχει υποστεί την έλλειψη θελήσεως, δηλαδή ένα πάθος εξαιτίας κάποιας ανάγκης. Αν πάλι θεωρήσουν ότι δεν είναι χωρίς τη βούλησή Του, αλλά ότι η βούληση προϋπήρχε του να είναι Αυτός ό,τι είναι, τότε δεν είναι πάντοτε δυνάμει δημιουργός, ούτε βέβαια άναρχα βασιλιάς, ή πολυεύσπλαχνος, ή αγαθός· αλλά ίσως παρεμβάλλεται κάποιος χρόνος, κατά τον οποίο, μη όντας ακόμη αυτά, σκεπτόταν ότι πρέπει να γίνει. Ποιος λοιπόν θα μπορούσε να ακούσει τέτοιους λόγους και έπειτα να μη θρηνήσει πικρά για τις φλυαρίες τους, και μάλιστα, αφού τους απορρίψει, δεν θα σκεφθεί καλύτερα από εκείνους και δεν θα εξετάσει πολύ καλά τη φύση των πραγμάτων, αναλογιζόμενος ότι στα μεν πρακτέα ή μη πρακτέα κυριαρχεί η θέληση και η μη θέληση, στη γέννηση όμως όχι πλέον;

ΑΛΛΟ. «Να εξετάζετε τους εαυτούς σας αν βρίσκεστε στην πίστη, να δοκιμάζετε τους εαυτούς σας. Ή δεν αναγνωρίζετε στους εαυτούς σας ότι ο Ιησούς Χριστός είναι μέσα σας, εκτός αν είστε αδόκιμοι; Ελπίζω δε ότι θα γνωρίσετε πως εμείς δεν είμαστε αδόκιμοι.» Επομένως, επειδή, όταν το Πνεύμα κατοικεί στους δόκιμους, ο Χριστός είναι αυτός που κατοικεί, είναι ανάγκη να λέμε ότι αυτό ανήκει στη θεία ουσία, της οποίας καθιστά κοινωνούς όσους το μετέχουν. Διότι δεν θα ισχυριζόταν βέβαια κανείς, αν διαθέτει λογική, ότι μέσω κάποιου κτίσματος πραγματοποιείται μέσα μας η μετοχή του Θεού, εφόσον είναι εντελώς ετερογενή και ανόμοια μεταξύ τους, και είναι πολύ μεγάλο το χάσμα ανάμεσα στη γενητή και την αγένητη ουσία.

«καὶ ὅταν ἦλθαν στὴν Μυσία, δοκίμαζαν νὰ πορευθοῦν πρὸς τὴν Βιθυνία καὶ δὲν τοὺς ἄφησε τὸ Πνεῦμα», ὅπως θὰ ἔλεγε ὁ Χριστὸς «πορευθέντες βαπτίσατε ὅλα τὰ ἔθνη» ἢ «μὴ βαστάζετε σακίδιο, μήτε ράβδο, μήτε ὑποδήματα»· «οἱ ὁποῖοι (λέγει) ἔλεγαν στὸν Παῦλο μέσῳ τοῦ Πνεύματος νὰ μὴν ἀνεβαίνει στὰ Ἱεροσόλυμα», ἢ ὁ Ἄγαβος «αὐτὰ λέγει τὸ Πνεῦμα τὸ Ἅγιο, τὸν ἄνδρα στὸν ὁποῖο ἀνήκει ἡ ζώνη αὐτή», ὅμοιο μὲ αὐτὸ ποὺ εἶπε ὁ Παῦλος «ἐὰν ζητεῖτε ἀπόδειξη τοῦ Χριστοῦ ποὺ λαλεῖ μέσα μου» ἢ «νὰ θυμᾶστε τοὺς λόγους τοῦ Κυρίου, ὅτι ὁ ἴδιος εἶπε πὼς εἶναι καλὸ νὰ δίνει κανεὶς μᾶλλον παρὰ νὰ λαμβάνει»· «καὶ τώρα ἰδού, ἐγὼ δεμένος μὲ τὸ Πνεῦμα πορεύομαι», ὅπως θὰ ἔλεγε «ὁ Παῦλος, δέσμιος τοῦ Ἰησοῦ Χριστοῦ»· «ἐκτὸς τοῦ ὅτι τὸ Πνεῦμα διαμαρτύρεται σὲ ἐμένα σὲ κάθε πόλη λέγοντας», ὅμοιο μὲ τὸ νὰ λέει «ὁ Κύριος μαρτυρεῖ στὴν ψυχή μου ὅτι δὲν ψεύδομαι»· «ἐν δυνάμει κατὰ τὸ πνεῦμα τῆς ἁγιωσύνης», ὅμοιο μὲ τὸ νὰ λέει «ἅγιος εἶναι αὐτὸς ποὺ ἀναπαύεται ἐν ἁγίοις»· «καὶ ἡ περιτομὴ τῆς καρδιᾶς ἐν πνεύματι» ὅμοιο μὲ τὸ νὰ λέει «καὶ περιτμηθήκατε μὲ περιτομὴ ἀχειροποίητη, μὲ τὴν ἀπέκδυση τοῦ σώματος τῶν ἁμαρτιῶν διὰ τῆς περιτομῆς τοῦ Χριστοῦ»· «ἐὰν βέβαια τὸ Πνεῦμα τοῦ Θεοῦ κατοικεῖ μέσα σας», ὅμοιο μὲ τὸ νὰ λέει «καθὼς λάβατε τὸν Χριστό, νὰ περιπατεῖτε ἐν αὐτῷ»· καὶ «τὸ Πνεῦμα τοῦ Κυρίου ἐλάλησε μέσα μου καὶ ὁ λόγος του εἶναι στὸ στόμα μου» καὶ «ἔχοντας τὴν ἀπαρχὴ τοῦ Πνεύματος», ὅμοιο μὲ τὸ νὰ λέει «ἀπαρχὴ εἶναι ὁ Χριστός»· «ἀλλὰ τὸ ἴδιο τὸ Πνεῦμα ὑπερμεσιτεύει ὑπὲρ ἡμῶν», ὅμοιο μὲ τὸ νὰ λέει «ὁ ὁποῖος εἶναι στὰ δεξιὰ τοῦ Θεοῦ, ὁ ὁποῖος καὶ μεσιτεύει ὑπὲρ ἡμῶν»· «ὥστε νὰ γίνει ἡ προσφορὰ τῶν ἐθνῶν εὐπρόσδεκτη, ἁγιασμένη ἐν Πνεύματι Ἁγίῳ», ὅμοιο μὲ τὸ νὰ λέει «καὶ ὁ Κύριος νὰ σᾶς ἁγιάσει, ὥστε νὰ εἶστε εἰλικρινεῖς καὶ ἀπρόσκοπτοι κατὰ τὴν ἡμέρα τοῦ Χριστοῦ»· «σὲ ἐμᾶς δὲ τὸ ἀπεκάλυψε ὁ Θεὸς διὰ τοῦ Πνεύματός του», ὅμοιο μὲ τὸ νὰ λέει «ὅταν εὐδόκησε αὐτὸς ποὺ μὲ ξεχώρισε ἀπὸ τὴν κοιλιὰ τῆς μητέρας μου, διὰ τῆς χάριτός του νὰ ἀποκαλύψει τὸν Υἱό του σὲ ἐμένα»· «ἐμεῖς δὲ δὲν λάβαμε τὸ πνεῦμα τοῦ κόσμου, ἀλλὰ τὸ Πνεῦμα τὸ ἐκ τοῦ Θεοῦ», ὅμοιο μὲ τὸ νὰ λέει «δοκιμάζετε τὸν ἑαυτό σας ἂν ὁ Χριστὸς εἶναι μέσα σας»· «ναὸς τοῦ Θεοῦ εἶστε καὶ τὸ Πνεῦμα τοῦ Θεοῦ κατοικεῖ μέσα σας», ὅμοιο μὲ τὸ νὰ λέει «θὰ κατοικήσω ἀνάμεσά τους καὶ θὰ περπατήσω μαζί τους, καὶ θὰ εἶμαι Θεός τους καὶ αὐτοὶ θὰ εἶναι λαός μου». 6.

Και ο μεν νόμος είχε σκιά των μελλόντων αγαθών, όταν όμως φανερώθηκε η χάρις και ήλθε η αλήθεια, η θεοπτία όσων ευδοκίμησαν σύμφωνα με αυτήν δεν είναι ούτε σκιά σκιάς; Και ο μεν Απόστολος λέει κοινώς προς όλους: «ή δεν αναγνωρίζετε ότι ο Χριστός κατοικεί μέσα σας, εκτός κι αν είστε αδόκιμοι;»· εσύ δε ισχυρίζεσαι ότι όσοι έχουν ανέλθει πολύ ψηλά μέσω της θεωρίας δεν συναντούν ούτε καν σκιά σκιάς; Και το μεν Πνεύμα του Θεού κράζει μέσα στις καρδιές όσων έχουν αξιωθεί λόγω καθαρότητας: «Αββά, ο Πατήρ»· εσύ δε θεωρείς ότι αυτή η «επίγνωση» και η ενοίκηση και η οικείωση δεν αποτελούν ούτε καν σκιά σκιάς; Και ο μεν Κύριος μακαρίζει τους καθαρούς στην καρδιά, διότι αυτοί θα δουν τον Θεό· πότε; Όταν γίνεται και η κάθαρση. Και ο Ίδιος λέει για τον εαυτό Του ότι: «εγώ θα φανερώσω τον εαυτό μου σε αυτόν», και πάλι: «εκείνος που με αγαπά θα τηρήσει τις εντολές μου, και εγώ και ο Πατέρας θα έλθουμε και θα κατοικήσουμε μαζί του». Τέτοια, λοιπόν, και τόσα και ακόμη περισσότερα από αυτά αναφέρει η αλήθεια των Αγίων Γραφών, εσύ όμως νομίζεις ότι δεν κατέχουν ούτε σκιά σκιάς όσοι έχουν υπερβεί ακόμη και τις νοερές ενέργειες και έχουν ενωθεί με τις ολόφωτες ακτίνες, μολονότι εκείνο που δεν κατέχει ούτε σκιά σκιάς του Θεού, δεν μπορεί να είναι ούτε καν θεϊκό;

Διότι και όταν απευθυνόταν στους εγγάμους, και έτυχε να παρεμβληθεί ο λόγος για τους υπηρέτες, το ανέπτυξε με πολλή γενναιότητα και με διεξοδικότητα· και όταν έλεγε ότι δεν πρέπει να δικάζονται στα δικαστήρια, και τότε, περνώντας στη νουθεσία περί πλεονεξίας, μίλησε εκτενώς και για αυτό το ζήτημα. Αυτό ακριβώς έκανε και εδώ. Διότι, εφόσον χρειάστηκε κάποια στιγμή να κάνει μνεία των μυστηρίων, θεώρησε αναγκαίο να επεκταθεί στο θέμα· επειδή δεν ήταν ένα τυχαίο ζήτημα. Γι' αυτό και μίλησε για αυτό με τρόπο που προκαλεί πολύ δέος, θεμελιώνοντας το αποκορύφωμα των αγαθών, δηλαδή το να προσέρχεται κανείς σε αυτά με καθαρή συνείδηση. Γι' αυτό δεν αρκέστηκε μόνο στα όσα είπε προηγουμένως, αλλά προσθέτει και τα εξής λέγοντας: «Ας δοκιμάζει δε ο άνθρωπος τον εαυτό του»· το οποίο αναφέρει και στη δεύτερη Επιστολή: «Τους εαυτούς σας να ελέγχετε, τους εαυτούς σας να δοκιμάζετε»· όχι όπως κάνουμε εμείς τώρα, που προσερχόμαστε περισσότερο λόγω της εορταστικής περιόδου, παρά από εσωτερική προθυμία. Διότι δεν φροντίζουμε πώς θα προσέλθουμε προετοιμασμένοι, έχοντας καθαρίσει τον εαυτό μας από τα κακά και έχοντας γεμίσει με κατάνυξη, αλλά πώς θα προσέλθουμε κατά τις γιορτές, και όταν προσέρχονται όλοι.

Εάν όμως λέει, «Εκ δυνάμεως Θεού», [δεν το λέει επειδή ο Ίδιος αδυνατεί να ζωογονήσει τη σάρκα, αλλά διότι του είναι το ίδιο να το λέει και για τον Πατέρα και για τον Υιό. Διότι, όταν είπε, «Εκ δυνάμεως Θεού»,] εννοούσε από τη δική Του δύναμη. Διότι το ότι και ο Ίδιος την ανέστησε και τη διακρατεί, άκουσέ τον να το λέει: «Γκρεμίστε τον ναό αυτόν, και εγώ σε τρεις ημέρες θα τον εγείρω». Εάν δε αυτό που είναι δικό Του, λέει ότι ανήκει στον Πατέρα, μην ταραχθείς· διότι «Όλα όσα είναι του Πατέρα μου είναι και δικά μου», λέει· και πάλι, «Όλα τα δικά μου είναι δικά σου, και τα δικά σου είναι δικά μου». Όπως ακριβώς, λοιπόν, Εκείνος που σταυρώθηκε δεν υπέστη καμία βλάβη, λέει, έτσι και εμείς, αν και διωκόμαστε και πολεμούμαστε· γι' αυτό και προσθέτει: «Διότι και εμείς ασθενούμε εν αυτώ, αλλά θα ζήσουμε εν αυτώ εκ δυνάμεως Θεού». Τι σημαίνει, «Ασθενούμε εν αυτώ»; Διωκόμαστε, καταδιωκόμαστε, υποφέρουμε τα έσχατα. Αλλά τι σημαίνει το «Εν αυτώ»; Εξαιτίας του κηρύγματος, λέει, και της πίστεως σε Αυτόν. Αν, λοιπόν, υπομένουμε τα λυπηρά και τα βαριά για χάρη Του, είναι προφανές ότι θα απολαύσουμε και τα χαρμόσυνα· γι' αυτό και πρόσθεσε: «Αλλά σωζόμαστε εν αυτώ εκ δυνάμεως Θεού». Τον εαυτό σας να εξετάζετε εάν βρίσκεστε στην πίστη, τον εαυτό σας να δοκιμάζετε. Ή μήπως δεν αναγνωρίζετε για τον εαυτό σας ότι ο Χριστός είναι μέσα σας, εκτός πια και αν είστε αδόκιμοι; Ελπίζω, όμως, ότι θα κατανοήσετε πως εμείς δεν είμαστε αδόκιμοι.

Διότι, επειδή μέσα από όσα ειπώθηκαν απέδειξε ότι, έστω και αν δεν τιμωρεί, δεν το κάνει επειδή δεν έχει τον Χριστό μέσα του, αλλά επειδή μιμείται τη μακροθυμία Εκείνου που σταυρωνόταν και δεν εκδικούνταν, πάλι με άλλον τρόπο επιτυγχάνει το ίδιο, και μάλιστα με ακόμη μεγαλύτερη αφθονία, οικοδομώντας το επιχείρημά του με αφετηρία τους μαθητές. «Διότι τι να πω για εμένα τον δάσκαλο», λέει, «που έχω τόση μέριμνα, και μου έχει εμπιστευθεί ολόκληρη η οικουμένη, και έχω επιτελέσει τόσα σημεία; Διότι, εάν θελήσετε να εξετάσετε τους εαυτούς σας, που βρίσκεστε στην τάξη των μαθητών, θα διαπιστώσετε ότι και μέσα σας είναι ο Χριστός· και αν είναι σε εσάς, πολύ περισσότερο είναι στον δάσκαλο». Επειδή, αν έχετε την πίστη, και ο Χριστός είναι μέσα σας. Και αυτό ακριβώς έχει ειπωθεί για τους πιστούς που επιτελούσαν θαύματα· διότι οι πιστοί τότε θαυματουργούσαν· γι' αυτό και πρόσθεσε: «Να εξετάζετε τους εαυτούς σας, να δοκιμάζετε τους εαυτούς σας, εάν βρίσκεστε στην πίστη. Ή μήπως δεν αναγνωρίζετε στους εαυτούς σας ότι ο Χριστός είναι μέσα σας, εκτός πια εάν είστε αδόκιμοι;». Και εάν είναι μέσα σε εσάς, πολύ περισσότερο είναι στον δάσκαλο. Σε εμένα πάντως φαίνεται ότι εδώ με τη λέξη πίστη εννοεί και την πίστη που επιτελεί σημεία.

Διότι, εάν έχετε εκείνη την πίστη, λέει, ο Χριστός είναι μέσα σας, εκτός εάν έχετε γίνει αδόκιμοι. Είδες πώς πάλι τους φοβίζει, και αποδεικνύει περίτρανα ότι ο Χριστός βρίσκεται μαζί του; Διότι εδώ μου φαίνεται ότι κάνει υπαινιγμό και για τον τρόπο της ζωής τους. Επειδή, δηλαδή, δεν αρκεί η πίστη για να ελκύσει κανείς την πνευματική ενέργεια, ενώ είπε ότι «εάν είστε στην πίστη, έχετε τον Χριστό μέσα σας», και επειδή συνέβαινε πολλοί να στερούνται αυτής της ενέργειας παρόλο που είχαν πίστη, λύνοντας αυτή την απορία λέει: «Εκτός εάν είστε αδόκιμοι», δηλαδή εκτός εάν έχετε διεφθαρμένο βίο. «Ελπίζω όμως ότι θα γνωρίσετε πως εμείς δεν είμαστε αδόκιμοι». Το φυσικό επακόλουθο θα ήταν να πει: «Και αν εσείς έχετε γίνει αδόκιμοι, εμείς όμως όχι»· αλλά δεν το εκφράζει έτσι, για να μην τους πληγώσει, παρά το υπαινίσσεται αμυδρά, χωρίς ούτε να το δηλώνει κατηγορηματικά λέγοντας ότι «είστε αδόκιμοι», ούτε να το προβάλλει με μορφή ερώτησης λέγοντας «κι αν εσείς είστε αδόκιμοι», αλλά, παραλείποντάς το αυτό, το υποδεικνύει αινιγματικά, προσθέτοντας: «Ελπίζω όμως ότι θα γνωρίσετε πως εμείς δεν είμαστε αδόκιμοι». Πάλι και εδώ η απειλή είναι μεγάλη, ο φόβος μεγάλος. Διότι, εφόσον, λέει, θέλετε να λάβετε την απόδειξη της δοκιμής μέσω της τιμωρίας σας, δεν θα βρεθούμε σε αδυναμία να σας δώσουμε την απόδειξη. Αλλά δεν το λέει με αυτά τα λόγια, παρά με μεγαλύτερο βάρος και απειλή: «Ελπίζω όμως ότι θα γνωρίσετε πως εμείς δεν είμαστε αδόκιμοι».

Λέει, λοιπόν, ότι αν και σταυρώθηκε υπομένοντας κίνδυνο και επιβουλή, εντούτοις ουδόλως βλάφτηκε, αλλά ο Θεός είναι δυνατός, έστω και αν έπαθε εκουσίως χάριν της θείας οικονομίας. «Διότι και εμείς είμαστε αδύναμοι εν αυτώ, αλλά θα ζήσουμε μαζί του με τη δύναμη του Θεού προς εσάς. Τον εαυτό σας να εξετάζετε, εάν βρίσκεστε στην πίστη· τον εαυτό σας να δοκιμάζετε».

Ή δεν αναγνωρίζετε τους εαυτούς σας, ότι ο Χριστός Ιησούς είναι μέσα σας; Εκτός κι αν είστε αδόκιμοι. Ελπίζω όμως ότι θα γνωρίσετε πως εμείς δεν είμαστε αδόκιμοι». Δηλαδή, διωκόμαστε, εκδιωκόμαστε και υποφέρουμε τα έσχατα.

Έχει δε και ο ναός αυτός το εσώτερο του καταπετάσματος, όπου εισήλθε ως πρόδρομος για εμάς ο Ιησούς, και κατοικεί μέσα μας, σύμφωνα με τον Απόστολο που λέει: «Ή μήπως δεν επιγινώσκετε ότι ο Χριστός κατοικεί μέσα σας, εκτός πια αν είστε αδόκιμοι;». Αυτό είναι ο πιο εσωτερικός, απόκρυφος και καθαρός χώρος της καρδιάς, ο οποίος αν δεν ανοιχθεί μέσω της καθολικής και νοερής ελπίδας προς τον Θεό, δεν είναι δυνατόν να επιγνώσουμε με βεβαιότητα αυτόν που ενοικεί, ούτε να γνωρίζουμε αν έγιναν δεκτές οι λογικές μας θυσίες ή όχι. Διότι, όπως αρχικά στον Ισραήλ το πυρ κατανάλωνε τα υπολείμματα των θυσιών, έτσι συμβαίνει και εδώ: διότι, όταν ανοιχθεί η πιστή καρδιά μέσω της προαναφερθείσας ελπίδας, ο επουράνιος αρχιερέας δέχεται τους πρωτότοκους λογισμούς του νου και τους καταναλώνει με το θείο πυρ, για το οποίο είπε: «Πυρ ήλθα να βάλω στον κόσμο, και πόσο θα ήθελα να είχε ήδη ανάψει». Πρωτότοκους δε λογισμούς ονομάσαμε αυτούς που δεν δημιουργούνται από δεύτερη σκέψη της καρδιάς, αλλά από την πρώτη προσβολή και ανάδυση προσφέρονται αμέσως στον Χριστό. Διότι αυτούς που του προσφέρονται έπειτα από πολλούς συλλογισμούς, η θεία Γραφή τους ονόμασε χωλούς και τυφλούς και τερατώδεις, και γι' αυτόν τον λόγο δεν γίνονται δεκτοί από τον Δεσπότη Θεό.

Ο νόμος τυπικά παραγγέλλει να εργαζόμαστε έξι ημέρες και την έβδομη να αναπαυόμαστε. Διότι έργο της ψυχής είναι η αγαθοεργία μέσω χρημάτων ή πραγμάτων. Ανάπαυση και κατάπαυσή της είναι το να πωλήσει κάποιος τα πάντα και να τα δώσει στους φτωχούς σύμφωνα με τον λόγο του Κυρίου, και, αφού αναπαυθεί μέσω της ακτημοσύνης, να αφιερωθεί στη νοερή ελπίδα. Σε αυτήν την κατάπαυση μας προτρέπει με σπουδή να εισέλθουμε και ο Παύλος, λέγοντας: «Ας αγωνιστούμε να εισέλθουμε σε εκείνη την κατάπαυση». Αυτά δε τα είπαμε όχι για να αποκλείσουμε τα μέλλοντα, ούτε ορίζοντας ότι η καθολική ανταπόδοση βρίσκεται στην παρούσα ζωή, αλλά επειδή πρέπει πρώτα να έχουμε τη χάρη του Αγίου Πνεύματος να ενεργεί στην καρδιά, και έτσι, αναλόγως, να εισέλθουμε στη βασιλεία των ουρανών. Φανερώνοντας αυτό, ο Κύριος έλεγε: «Η βασιλεία των ουρανών βρίσκεται εντός σας». Το ίδιο έλεγε και ο Απόστολος: «Η πίστη είναι η υπόσταση αυτών που ελπίζονται» και πάλι: «Έτσι να τρέχετε, ώστε να το επιτύχετε» και πάλι: «Να δοκιμάζετε τους εαυτούς σας εάν βρίσκεστε στην πίστη. Ή μήπως δεν αναγνωρίζετε ότι ο Ιησούς Χριστός κατοικεί μέσα σας, εκτός εάν είστε αδόκιμοι;» Εκείνος που έχει γνωρίσει την αλήθεια δεν εναντιώνεται στις θλιβερές συμφορές, διότι γνωρίζει ότι αυτές οδηγούν τον άνθρωπο στον φόβο του Θεού.

«Να εξετάζετε τους εαυτούς σας» —επιπληκτικά—, «να δοκιμάζετε τους εαυτούς σας, αν είστε στην πίστη.» Διότι, όπως φαίνεται, και από αυτήν έχετε απομακρυνθεί, αφού διαφορετικά δεν θα αναζητούσατε απόδειξη. Έπειτα, σαν να λειαίνει τη σφοδρότητα της επίπληξης, λέει: ή «δεν αναγνωρίζετε στους εαυτούς σας ότι ο Ιησούς Χριστός είναι μέσα σας;» αντί του: εγώ αναγνωρίζω σε εσάς ότι ο Χριστός είναι μέσα σας· αν όμως εσείς οι ίδιοι το αγνοείτε αυτό, τότε το σφάλμα είναι δικό σας. Επομένως, κάνατε τους εαυτούς σας αδόκιμους. Συγχρόνως όμως και τους φέρνει σε αμηχανία, εννοώντας: αν εγώ γνωρίζω ότι ο Χριστός είναι μέσα σας, εκτός αν έχετε γίνει αδόκιμοι, πώς εσείς ζητάτε ακόμη απόδειξη αυτού σε εμένα; Και είναι φανερό ότι το χωρίο μπορεί να ερμηνευθεί με τρεις τρόπους: ως συμβουλή και παραίνεση όπως το θεωρούν άλλοι, ως απορία και έλεγχο, ή ως αποδοκιμασία και επίπληξη, όπως παρουσιάζεται τώρα. 2 Κορ 13,7 «Εύχομαι δε προς τον Θεό να μην κάνετε κανένα κακό.» Πώς λοιπόν και ελπίζεις να φανείς δόκιμος, και από την άλλη εύχεσαι να μη γίνει αυτό; Εύχομαι βέβαια να βελτιωθείτε και να μη χρειαστεί να σας τιμωρήσω, ούτε να αποδειχθώ δόκιμος μέσα από αυτό. Αυτό εύχομαι, για αυτό χαίρομαι. Αν όμως επιμένετε στην αμαρτία καταφρονώντας την τιμωρία, αν και θλιμμένος και στενοχωρημένος, ωστόσο θα σας τιμωρήσω· διότι μου είναι εύκολο να το ελπίζω αυτό. 2 Κορ 13,11 «Χαίρετε» μαθαίνοντας ότι αυτά με τα οποία απείλησα, δεν τα απείλησα για να τα κάνω πράξη, ούτε το θέλω αυτό, αλλά και απεύχομαι να συμβεί. Απείλησα όμως, για να διορθωθείτε και να μην πάθετε τίποτα το δυσάρεστο.

Διότι, όπως ακριβώς η λύπη κατήλθε στην Εύα και στο σπέρμα της έως τώρα, έτσι πάλι η χαρά κατέλαβε τη Μαρία και το σπέρμα της έως τώρα. Όπως λοιπόν ήμασταν κάποτε υιοί της Εύας και γνωρίζαμε την κατάρά της πάνω μας μέσω των ατιμωτικών μας λογισμών, έτσι πάλι οφείλουμε να αναγνωρίσουμε για τον εαυτό μας ότι γεννηθήκαμε από τον Θεό μέσω των λογισμών του Αγίου Πνεύματος και μέσω των παθημάτων του Χριστού, εάν όντως αυτά υπάρχουν στο σώμα μας. Διότι είναι γραμμένο στον Απόστολο: «δοκιμάστε τους εαυτούς σας», εάν ο «Χριστός είναι μέσα σας» ή δεν γνωρίζετε «ότι ο Ιησούς Χριστός είναι μέσα σας», «εκτός εάν» άραγε «είστε αδόκιμοι». Όταν λοιπόν φορούσαμε «την εικόνα του χοϊκού», γνωρίζαμε ότι είμαστε υιοί του εξαιτίας της ατιμωτικής ύλης των λογισμών του που κατοικούσαν μέσα μας, που είναι τα πάθη. Εκείνοι όμως που φόρεσαν «την εικόνα του επουρανίου» γνωρίζουν ότι είναι υιοί του επουρανίου «δια του» Αγίου «Πνεύματός του» που «ενοικεί σε» αυτούς.

«Πνευματικά» δε «της πονηρίας» είναι οι υποθέσεις του διαβόλου, οι λογισμοί της απιστίας και της κραιπάλης, καθώς λέει: «διότι τα όπλα της στρατείας μας δεν είναι σαρκικά, αλλά δυνατά στον Θεό προς καθαίρεση οχυρωμάτων, τα οποία καθαιρούν λογισμούς», μέχρι να γίνει πόλεμος με την αντίρρηση στους λογισμούς. Διότι ο εχθρός κυριεύει τον νου και του υποδεικνύει δόλια τις εξωτερικές δόξες και ηδονές, από τις οποίες γεννιέται το μίσος, το οποίο αποτελεί κάλυμμα της ψυχής, και εξαιτίας του δεν μπορούμε να δούμε, ούτε τη δική του κακία ούτε τη βοήθεια του Κυρίου, και έτσι δεν γνωρίζουμε πώς κατοικεί ο Χριστός στον άνθρωπο και πώς δένει τον ισχυρό και διαρπάζει τα σκεύη του, τα οποία εκείνος άρπαξε από τον άνθρωπο. Δεν λέμε βέβαια ότι η Βασιλεία των Ουρανών λαμβάνει τέλος εδώ, αποκλείοντας τα μέλλοντα, αλλά ότι από εδώ είναι δυνατόν να κοινωνήσουμε με το Άγιο Πνεύμα και να πιστέψουμε ενεργά για την αιώνια ζωή μέσω της ανάστασης εκ νεκρών σύμφωνα με το ρητό: «διότι εάν το Πνεύμα του Χριστού κατοικεί μέσα σας, εκείνος που ανέστησε εκ νεκρών τον Ιησού θα ζωοποιήσει και τα θνητά σώματά σας μέσω του Πνεύματός του που κατοικεί μέσα σας». Αυτά δε δεν αποτελούν έκφραση αναπόδεικτης πίστης, το να λέει: «δοκιμάζετε τους εαυτούς σας», «εάν είστε μέσα στην πίστη», «ή δεν αναγνωρίζετε τους εαυτούς σας;», «εκτός αν είστε αδόκιμοι». Γι' αυτό παραγγέλλει να μην έχουμε καμία σωματική μέριμνα, προκειμένου να κρατούμε την ελπίδα με απερίσπαστη μνήμη.