Πατερικές αναφορές στο Β΄ ΠΡΟΣ ΚΟΡΙΝΘΙΟΥΣ 2:11

Αν όμως και πάλι κρύψει το δικό του ψέμα, και υποκριθεί ότι λαλεί με τα χείλη του την αλήθεια· εμείς, επειδή δεν αγνοούμε τα σχέδιά του, μπορούμε να πούμε τα όσα έχουν ειπωθεί γι' αυτόν από το Πνεύμα: «Προς τον αμαρτωλό όμως είπε ο Θεός: Γιατί εσύ διηγείσαι τα δικαιώματά μου;» και, «Δεν είναι ωραίος ο αίνος στο στόμα του αμαρτωλού». Διότι ο πανούργος δεν είναι αξιόπιστος ούτε όταν λέει την αλήθεια. Και αυτό μεν το έδειξε η Γραφή όταν διηγείται τη δολιότητά του προς την Εύα στον παράδεισο· τον ήλεγξε όμως και ο Κύριος, πρώτον μεν στο όρος, διαρρηγνύοντας το κάλυμμα του θώρακά του, και αποκαλύπτοντας ποιος είναι ο δόλιος, και αποδεικνύοντας ότι δεν είναι ένας από τους αγίους, αλλά είναι ο Σατανάς που πειράζει, με το να πει: «Ύπαγε οπίσω μου, Σατανά· διότι είναι γραμμένο: Κύριον τον Θεό σου θα προσκυνήσεις, και αυτόν μόνο θα λατρεύσεις»· αλλά και όταν φίμωσε τους δαίμονες που κραύγαζαν από τα μνημεία. Διότι ήταν μεν αληθές αυτό που έλεγαν, και δεν ψεύδονταν τότε που φώναζαν ότι «Εσύ είσαι ο Υιός του Θεού, και ο άγιος του Θεού»· αλλά δεν ήθελε να προφέρεται η αλήθεια από ακάθαρτο στόμα, και μάλιστα από εκείνους, ώστε, με την πρόφαση αυτή, να μην αναμείξουν το δικό τους κακόβουλο θέλημα και το επισπείρουν στους ανθρώπους ενώ εκείνοι κοιμούνται.

Το χωρίο, εξάλλου, «Αγάπησες τη δικαιοσύνη και μίσησες την αδικία», περιλαμβάνεται στον ψαλμό όχι για να υποδείξει, όπως εσείς πάλι νομίζετε, ότι η φύση του Λόγου είναι τρεπτή, αλλά μάλλον για να φανερώσει και μέσω αυτού το άτρεπτό Του. Διότι, επειδή η φύση των κτιστών δημιουργημάτων είναι τρεπτή· και άλλοι μεν παρέβησαν τον νόμο, άλλοι δε παρήκουσαν, όπως έχει λεχθεί· και η διαγωγή τους δεν είναι σταθερή, αλλά πολλές φορές ενδέχεται αυτός που τώρα είναι αγαθός, έπειτα να μεταβληθεί και να γίνει διαφορετικός, έτσι ώστε ο μέχρι πρότινος δίκαιος να βρεθεί μετά από λίγο άδικος· για τον λόγο αυτόν υπήρχε πάλι ανάγκη κάποιου άτρεπτου, ώστε οι άνθρωποι να έχουν το αμετάβλητο της δικαιοσύνης του Λόγου ως εικόνα και πρότυπο για την αρετή. Μια τέτοια θεώρηση, μάλιστα, είναι απολύτως εύλογη για όσους σκέφτονται ορθά. Διότι, επειδή ο πρώτος άνθρωπος Αδάμ ετράπη, και διά της αμαρτίας εισήλθε ο θάνατος στον κόσμο, γι' αυτό ακριβώς έπρεπε ο δεύτερος Αδάμ να είναι άτρεπτος· έτσι ώστε, αν πάλι ο όφις επιχειρήσει επίθεση, η απάτη αυτού του ίδιου του όφεως να εξασθενήσει, και επειδή ο Κύριος είναι άτρεπτος και αναλλοίωτος, ο όφις να καταστεί ανίσχυρος στις επιθέσεις του εναντίον όλων. Διότι όπως ακριβώς, όταν παρέβη την εντολή ο Αδάμ, η αμαρτία έφτασε σε όλους τους ανθρώπους, έτσι, όταν ο Κύριος έγινε άνθρωπος και κατανίκησε τον όφι, αυτή η δύναμη θα μεταβιβαστεί σε όλους τους ανθρώπους, ώστε ο καθένας μας να μπορεί να πει: «Διότι δεν αγνοούμε τα σχέδιά του».

Το δε «αγάπησες τη δικαιοσύνη και μίσησες την αδικία» παρατίθεται στον ψαλμό, όχι, όπως πάλι εσείς νομίζετε, επειδή ο λόγος δεικνύει ότι η φύση είναι «τρεπτή», αλλά μάλλον επειδή και από αυτό υποδηλώνεται το άτρεπτό Του. Διότι, επειδή η φύση των γενητών είναι τρεπτή, και άλλοι μεν παρέβησαν, άλλοι δε παρήκουσαν, όπως έχει προλεχθεί, και τα έργα τους δεν είναι σταθερά, αλλά συχνά ενδέχεται ο τωρινός αγαθός μετέπειτα να μεταβληθεί και να γίνει κάποιος άλλος, ώστε αυτός που μόλις πριν ήταν δίκαιος μετ' ολίγον να βρεθεί άδικος, για τον λόγο αυτόν υπήρχε πάλι ανάγκη ενός ατρέπτου, προκειμένου το αμετάβλητο της δικής του δικαιοσύνης να το έχουν οι άνθρωποι ως εικόνα και τύπο προς την αρετή. Αυτή η κατανόηση έχει και εύλογη την αιτία της για όσους σκέπτονται ορθά. Διότι, επειδή «ο πρώτος άνθρωπος Αδάμ» ετράπη και «δια της αμαρτίας ο θάνατος εισήλθε στον κόσμο», γι' αυτόν τον λόγο έπρεπε «ο δεύτερος» Αδάμ να είναι άτρεπτος, ώστε, κι αν πάλι ο όφις επιχειρήσει, αφενός μεν «η απάτη του όφεως» να εξασθενήσει, αφετέρου δε, όντας ο Κύριος άτρεπτος και αναλλοίωτος έναντι όλων, ο όφις να καταστεί ανίσχυρος στα εγχειρήματά του. Διότι, όπως ακριβώς με την παράβαση του Αδάμ η απάτη διήλθε «σε όλους τους ανθρώπους», έτσι, επειδή ο Κύριος αναδείχθηκε ισχυρός, αυτή η ισχύς στο εξής θα διαβιβαστεί και σε εμάς, ώστε ο καθένας μας να λέει: «διότι δεν αγνοούμε τα νοήματά του».

Αληθινά μακάριε και ζωοποιέ σταυρέ του Σωτήρος· τον μεν θάνατο κατατρόπωσες, τον δε διάβολο, που τον είχε στην εξουσία του, εξόντωσες. Θείε Λόγε, και αληθινή σοφία του Πατρός· εσύ και το πρόσωπο του πανούργου φανέρωσες, και την πτυχή του θώρακά του ξεγύμνωσες, ώστε και εμείς να λέμε: «Διότι δεν αγνοούμε τα τεχνάσματά του». Φιλάνθρωπε και αγαθέ Δέσποτα· εσύ και εμάς που ήμασταν αιχμάλωτοι λύτρωσες, και, ενώ ήμασταν δούλοι της αμαρτίας, διά του δικού σου θανάτου, Κύριε, μας ελευθέρωσες.

Γι' αυτόν τον λόγο υπάρχει ανάγκη από πολλή προσευχή και άσκηση, ώστε, αφού λάβει κάποιος μέσω του Πνεύματος το χάρισμα της διακρίσεως των πνευμάτων, να μπορέσει να γνωρίσει τα σχετικά με αυτούς· και ποιοι μεν από αυτούς είναι λιγότερο φαύλοι, ποιοι δε περισσότερο φαύλοι από εκείνους, και σε ποια επιδίωξη επιδεικνύει ο καθένας τους ζήλο, καθώς και πώς ο καθένας τους ανατρέπεται και εκδιώκεται. Διότι είναι πολλά τα πανουργήματά τους και οι κινήσεις της επιβουλής τους. Ο μεν λοιπόν μακάριος Απόστολος και οι όμοιοί του τα γνώριζαν αυτά λέγοντας: «Διότι δεν αγνοούμε τις προθέσεις του»· εμείς δε, από τους πειρασμούς που υποστήκαμε από αυτούς, οφείλουμε να νουθετούμε ο ένας τον άλλον σχετικά με αυτούς. Εγώ τουλάχιστον, έχοντας αποκομίσει εν μέρει πείρα από αυτούς, σας ομιλώ όπως σε τέκνα.

Ο μακάριος απόστολος, λοιπόν, και οι όμοιοί του γνώριζαν τέτοια πράγματα, λέγοντας: «Διότι δεν αγνοούμε τα νοήματά του»· εμείς δε, από όσα έχουμε πειραστεί από αυτούς, οφείλουμε να διορθώνουμε ο ένας τον άλλον, προφυλάσσοντάς τον από αυτούς. Εγώ, λοιπόν, έχοντας εν μέρει πείρα από αυτούς, σας ομιλώ όπως σε τέκνα. 1. Αυτοί, λοιπόν, εάν δουν όλους μεν τους χριστιανούς, και ιδιαίτερα τους μοναχούς, να επιδεικνύουν φιλοπονία και να προκόβουν, πρώτα επιχειρούν και προσπαθούν να τοποθετήσουν σκάνδαλα στον δρόμο τους· και τα σκάνδαλά τους είναι οι ρυπαροί λογισμοί. 2. Δεν πρέπει όμως εμείς να φοβόμαστε τις υποβολές τους· διότι με τις προσευχές, με τις νηστείες και με την πίστη στον Κύριο, εκείνοι πίπτουν αμέσως. Αλλά και όταν πέσουν δεν σταματούν, παρά έρχονται και πάλι με πανουργία και δόλο. 3. Διότι, όταν δεν μπορέσουν να εξαπατήσουν την καρδιά φανερά και ρυπαρά μέσω της ηδονής, επιτίθενται και πάλι με άλλον τρόπο. Και στη συνέχεια, πλάθοντας φαντασιώσεις, προσποιούνται ότι εκφοβίζουν, μετασχηματιζόμενοι και μιμούμενοι γυναίκες, θηρία, ερπετά, γιγάντια σώματα και πλήθος στρατιωτών. Αλλά ούτε και έτσι πρέπει να δειλιάζει κανείς μπροστά στις φαντασιώσεις τους. 4. Διότι δεν είναι απολύτως τίποτα, αλλά και γρήγορα εξαφανίζονται, ιδιαίτερα εάν κανείς οχυρώσει τον εαυτό του με την πίστη και το σημείο του σταυρού. 5. Είναι όμως τολμηροί και εξαιρετικά αναιδείς. Διότι, εάν ηττηθούν και με αυτόν τον τρόπο, επιτίθενται και πάλι με άλλη μέθοδο.

Ο ίδιος, επειδή δεν εφάρμοσε τον κανόνα διατροφής που του είχε πει ο Γέροντας, τον ρώτησε για δεύτερη φορά τα ίδια. Και εκείνος του αποκρίθηκε ως εξής: Αδελφέ, επειδή βρήκες ότι ευχαρίστως υπακούω στις προσταγές της αγάπης σου, ίσως γι' αυτό ακυρώνεις τα λόγια μου. Και αυτό δεν προέρχεται από εσένα, αλλά η αιτία όλη βρίσκεται σε εμένα, επειδή τα λόγια μου είναι άκαρπα. Διότι δεν προέρχονται από τον ιδρώτα της άσκησης, γι' αυτό και δεν έχουν καμία δύναμη. Παροργίζει τον Θεό εκείνος που ρωτά και μετά παρακούει. Διότι, μετά την ερώτηση, ακολουθεί και ο φθόνος των εχθρών. Μέχρι σήμερα δεν έχουμε μάθει τις τέχνες των δαιμόνων; Ακατάπαυστα κηρύττει ο Απόστολος λέγοντας: «Διότι δεν αγνοούμε τις πονηρές του σκέψεις». Έχε θάρρος, αδελφέ μου, αν δεν σε θεωρούσα ομόψυχό μου λόγω της κατά Χριστόν αγάπης, δεν θα σου έδινα καμία απάντηση. Διότι, όπως προείπα, δεν βρίσκομαι σε αυτό το πνευματικό μέτρο. Αλλά επειδή ο Θεός με συνέδεσε στενά με την αγάπη σου, πάλι με αφροσύνη μιλώ: κράτα τα τέσσερα λαΐτινα την εβδομάδα, όπως σου είπα, και την Κυριακή είτε κάποιο ρόφημα είτε βραστά φαγητά λόγω της ασθένειας. Μην έχεις όμως στην καρδιά σου την εντύπωση ότι σου έδωσα εντολή. Δεν είναι εντολή, αλλά γνώμη αδελφού. Το στάδιο έχει ανοίξει, ας τρέξουμε για να κατακτήσουμε το έπαθλο.

Σχετικά δε με την ασθένεια, εάν το σώμα λαμβάνει την καθημερινή τροφή και αισθάνεται χαύνωση, αυτό προέρχεται από τους δαίμονες, εάν όμως δεν τη λαμβάνει, είναι πραγματική ασθένεια. Η δε εγκράτεια συνίσταται στο να σηκώνεται κανείς από το φαγητό ενώ πεινάει ακόμη λίγο, όπως όρισαν οι Γέροντες για τους αρχαρίους. Όταν όμως ο άνθρωπος φθάσει στο μέτρο του Αποστόλου, ο οποίος λέγει: «Διότι δεν αγνοούμε τα νοήματά του», δεν είναι δυνατόν να του διαφύγει το πόσο πρέπει να τρώει, διότι είναι πλέον γυμνασμένος. Αναγκάζομαι να πω πράγματα που ξεπερνούν τα μέτρα μου, χωρίς να υπάρχει ανάγκη. Ίσως μάλιστα να μην υπάρχει και κάποιος που να μπορεί να τα δεχθεί και να τα κατανοήσει, παρά μόνο ελάχιστοι.

Ομιλία που εκφωνήθηκε στα Λάκιζα. Ο εχθρός μάς ανταγωνίζεται, φιλονικώντας με τον εξωτερικό θόρυβο για να καταπνίξει τον δικό μας λόγο. Αλλά εμείς, μη αγνοώντας τα τεχνάσματά του, ας στρέψουμε την ακοή και τη διάνοιά μας στα όσα λέγονται εδώ, σπλαχνιζόμενοι όσους μένουν μακριά από την ακρόαση, χωρίς να συμπαρασυρόμαστε νοερά μαζί με αυτούς που βρίσκονται έξω. Αντιθέτως, εκεί όπου βρισκόμαστε με τα σώματα, ας βρισκόμαστε και με τις καρδιές μας. Ανακαλέστε στη μνήμη σας τα πνευματικά λόγια που σας αναγνώστηκαν από το πρωί, τις ψυχωφελείς διδασκαλίες, τις θεραπείες των ψυχών. Θυμηθείτε τα ψαλμικά διδάγματα· συγκεντρώστε στο μυαλό σας τις παροιμιώδεις νουθεσίες· εξερευνήστε την ομορφιά των ιστοριών· προσθέστε σε αυτά τις αποστολικές παραινέσεις. Πάνω σε όλα αυτά, σαν κορωνίδα, να θέσετε τη μνήμη των ευαγγελικών λόγων, ώστε, αφού αποκομίσετε κάποιο κέρδος από όλα, να επιστρέψετε, λαμβάνοντας ο καθένας την εκ του Πνεύματος ωφέλεια σε εκείνο το σημείο προς το οποίο τυγχάνει να έχει πρόθυμη διάθεση. Διότι βεβαίως σε μια πολυάνθρωπη εκκλησία, όσες είναι οι διαφορές των προσώπων, τόσες είναι και των γνωμών· και όσες είναι οι διαφορές των ηλικιών, τόσες είναι και των αμαρτιών. Πολυειδείς εξάλλου και πολύτροπες είναι οι επινοήσεις του διαβόλου· τον καθένα τον παρασύρει με διαφορετικό τρόπο, και προς ό,τι δει τον καθένα να έχει μεγαλύτερη ροπή, προς τα εκεί χρησιμοποιεί τα δικά του δολώματα.

Άραγε οι Γραφές λέγουν ό,τι εμείς επιθυμούμε ή οφείλουμε να τις ακολουθούμε όπως ακριβώς έχουν γραφεί; Και αυτά στρέφονται εναντίον μας. Δεν είναι καλή η φιλονικία, καθώς αποκόπτει την ελπίδα. Αλλά, επειδή εξαγγέλλουμε συγχώρηση μετά το βάπτισμα (διότι αυτό αποτελεί το ισχυρότερο συγκρατητικό μέσο απέναντι στην κακουργία), γράφει ο Απόστολος στην πρώτη Επιστολή προς τους Κορινθίους ότι: «Ακούγεται γενικώς ότι υπάρχει μεταξύ σας πορνεία, και μάλιστα τέτοια πορνεία, η οποία ούτε καν στους εθνικούς δεν αναφέρεται». Ακούσατε το μέγεθος του κακού, ακούστε και το μέγεθος της αποφάσεως. «Αφού συναχθείτε», λέγει, «εσείς και το δικό μου πνεύμα με τη δύναμη του Χριστού, να παραδώσετε τον άνθρωπο αυτόν στον Σατανά προς όλεθρο της σάρκας, ώστε να σωθεί το πνεύμα». Τον παιδαγωγεί, διότι δεν τον απορρίπτει ως εχθρό. Στην μεν πρώτη επιστολή τον παρέδωσε στον Σατανά· στη δε δεύτερη δεν γράφει τίποτα που να αντιτίθεται στην πρώτη. «Να επικυρώσετε την αγάπη σας προς αυτόν, μήπως και χαθεί ένας τέτοιος άνθρωπος από την υπερβολική λύπη». Έλυσε και τα άλυτα ο Απόστολος. Τότε μεν λέγει να παραδώσουν αυτόν τον άνθρωπο στον Σατανά· μετέπειτα, γράφοντας για τον ίδιο και συγχωρώντας τον, λέγει: «Για να μην πλεονεκτήσει εις βάρος μας ο Σατανάς». Διότι, εάν πάρει κάποιον από εμάς, έχει πλεονεκτήσει εις βάρος μας. Όταν ένα πρόβατο εξέρχεται από το ποίμνιο, γίνεται βορά των λύκων. Οδήγησέ το πάλι μέσα, για να αποφύγει την επιβουλή· όπως ακριβώς οι καλοί ποιμένες, ακόμη και αν αρπαγεί το πρόβατο, σπεύδουν να πάρουν έστω το δέρμα του. Εάν είναι καλό να διασωθεί το δέρμα ενός νεκρού ζώου, δεν αξίζει τον κόπο να αποσπάσουμε μια ψυχή από το στόμα του λύκου;

Με τέτοιες απάτες ο πονηρός αιχμαλωτίζει τον άνθρωπο και, αφού τον απομακρύνει από τα δόγματα της αλήθειας, τον καθιστά πιο έτοιμο για κάθε αμαρτία. Διότι, αποδίδοντας την έκβαση των πράξεών του στην ειμαρμένη και λέγοντας ότι υπόκειται στα αναπόφευκτα δεσμά της γενέσεως, υποθέτει ότι δεν θα υποστεί καμία τιμωρία για όσα σφάλματα φαίνεται να διαπράττει. Αλλά σε αυτά ας παραμένουν εκείνοι που έχουν αποβάλει την ορθή σκέψη. Ας ομιλήσουν όμως οι κήρυκες της Εκκλησίας, εκείνοι που έχουν ενδυθεί τον Χριστό και φέρουν τον νου της αλήθειας. Διότι δεν αγνοούμε τα δικά του τεχνάσματα. Και για να μη νοσούν για πολύ καιρό από τέτοια απερισκεψία όσοι έχουν παγιδευτεί στις απάτες που μόλις αναφέρθηκαν, και αντιτάσσοντας τη δική τους σκέψη στα θελήματα του Νομοθέτη, βρίσκονται σε πόλεμο με Εκείνον με τον οποίο καθόλου δεν θα έπρεπε, ας ακούσουν αυτό που είπαμε εξαρχής: ας συνάψουμε ειρήνη μαζί Του, ας καταλύσουμε την έχθρα· ας εκλείψει η μάχη και ο πόλεμος, ας δώσουμε τα δεξιά μας στον Σωτήρα.

Και εκείνος μεν δέχτηκε τη γυναίκα εις σάρκα μία, και καταστράφηκε εξαιτίας της· ο Χριστός όμως, ενώνοντας την Εκκλησία με τον εαυτό Του διά του Πνεύματος, την ελευθερώνει και τη διασώζει, και την καθιστά ανώτερη από τη διαβολική απάτη. Γι' αυτό, άλλωστε, και την παρακινεί να αναφωνεί: «Διότι δεν αγνοούμε τα δόλια σχέδιά του». Και ο μεν προπάτορας Αδάμ δεχόταν τη φθορά ως μισθό της αμαρτίας και τιμωρία της παράβασης· για τον Χριστό όμως, η δικαιοσύνη θεωρήθηκε έγκλημα, σύμφωνα τουλάχιστον με την αφροσύνη των Ιουδαίων. Γι' αυτό, λοιπόν, εξαιτίας του πάθους του θανάτου, στεφανώνεται με τιμή και δόξα, σύμφωνα με τη ρήση του μακαρίου Παύλου. Και στον μεν Αδάμ υποτάσσονταν μόνο και μετά βίας τα επίγεια· στον Χριστό όμως τα πάντα. Διότι ενώπιόν Του θα κάμψει κάθε γόνυ επουρανίων, και επιγείων, και καταχθονίων, και κάθε γλώσσα θα ομολογήσει ότι Κύριος είναι ο Ιησούς Χριστός, εις δόξαν Θεού Πατρός. Αμήν.

Διότι αυτόν τον δαίμονα, που υποβάλλει το να περιπλανώνται τα μάτια, τον ακολουθεί ένας άλλος δαίμονας, ο οποίος από τη φύση του κατεργάζεται την αμαρτία στη σάρκα. Διότι, εάν ο δεύτερος δει τον πρώτο ότι κατόρθωσε να μετεωρίσει την ψυχή προς την περιπλάνηση, αμέσως αρχίζει να συμβουλεύει να εκτελεστεί η αμαρτία και στη σάρκα. Αρχίζει, λοιπόν, να υποβάλλει κάτι τέτοιο και να λέει σε αυτόν που έχει νικηθεί στο βλέμμα: Ιδού, έχεις αμαρτήσει ως προς την πρόθεση και έχεις μοιχεύσει στην καρδιά σου. Ήδη έχεις εκπέσει από την εντολή, και η αμαρτία της παραβάσεως της εντολής έχει ήδη καταγραφεί εις βάρος σου. Τώρα, λοιπόν, εκτέλεσε την επιθυμία σου· διότι το ίδιο είναι το να πράττεις με το να σκέφτεσαι. Απόλαυσε, λοιπόν, την επιθυμία σου. Εσύ όμως να μην πειστείς στις επινοήσεις του, καθώς λέει ο Απόστολος: Διότι δεν αγνοούμε τα νοήματά του. Επειδή με αυτά επιθυμεί να θηρεύσει την ψυχή σου. Άκουσε, λοιπόν, και μια παραβολή σχετικά με αυτό.

Αλλά να αγρυπνείς σε όλα, και να λες: διότι δεν αγνοούμε τα σχέδιά του. Να χαίρεσαι λοιπόν πάντοτε, όπως είναι γραμμένο: η επιείκειά σας ας γίνει γνωστή σε όλους τους ανθρώπους. Ο φόβος του Θεού ας καταυγάζει την καρδιά σου. Μην γίνεσαι δειλός και οκνηρός εργάτης. Μην αποφύγεις τον στέφανο. Η ζωή είναι σύντομη, ενώ η κρίση διαρκής.

Και εκείνος μεν που είχε μόνο μία γυναίκα απολαμβάνει μεγαλύτερο έπαινο και τιμή μεταξύ όλων των μελών της Εκκλησίας. Εκείνον όμως που δεν μπόρεσε να αρκεστεί στη μία, είτε επειδή αυτή πέθανε είτε εξαιτίας κάποιας αφορμής, όπως πορνείας ή μοιχείας ή άλλης αιτίας, και αφού επήλθε χωρισμός συνδέθηκε με δεύτερη γυναίκα, ή η γυναίκα με δεύτερο άνδρα, ο θείος λόγος δεν τον κατακρίνει, ούτε τον αποκηρύσσει από την Εκκλησία και τη ζωή, αλλά τον ανέχεται εξαιτίας της ανθρώπινης αδυναμίας· όχι για να έχει δύο γυναίκες ταυτόχρονα ενώ η πρώτη βρίσκεται ακόμη στη ζωή, αλλά για να μπορέσει, αφού χωρίστηκε από τη μία, να συνδεθεί νόμιμα με μια δεύτερη, αν έτσι συμβεί. Ο άγιος λόγος και η αγία Εκκλησία του Θεού ελεούν αυτόν τον άνθρωπο, μάλιστα εάν ο άνθρωπος αυτός είναι κατά τα άλλα ευλαβής και πολιτεύεται σύμφωνα με τον νόμο του Θεού. Διότι, διαφορετικά, δεν θα έλεγε ο Απόστολος για τις χήρες: «ας παντρεύονται, ας τεκνοποιούν, ας κυβερνούν το σπίτι», ούτε πάλι θα έλεγε για τον άνδρα που συζούσε με τη γυναίκα του πατέρα του και παραδόθηκε «στον σατανά για την καταστροφή της σάρκας, ώστε να σωθεί το πνεύμα του κατά την ημέρα του Κυρίου» —ούτε θα έλεγε πάλι: «επικυρώστε την αγάπη σας προς αυτόν, μήπως και καταποθεί ο άνθρωπος αυτός από την υπερβολική λύπη». Διότι είπε πάλι: «Σε όποιον συγχωρείτε κάτι, του το συγχωρώ κι εγώ. Διότι κι εγώ, αν έχω συγχωρήσει κάτι, το έχω συγχωρήσει για χάρη σας στο πρόσωπο του Κυρίου, για να μην εξαπατηθούμε από τον σατανά· επειδή δεν αγνοούμε τα τεχνάσματά του». Και δες πώς παρέχει τη δυνατότητα της μετάνοιας ακόμη και μετά από το παράπτωμα. 5.

Πρόβαλε το ύδωρ, πρόβαλε το Πνεύμα, με το οποίο θα σβηστούν όλα τα πυρωμένα βέλη του Πονηρού. Πνεύμα μεν είναι, αλλά διαλύει όρη· ύδωρ μεν είναι, αλλά σβήνει το πυρ. Εάν σου επιτεθεί μέσω της ανάγκης (διότι και απέναντι σε Εκείνον το τόλμησε), και ζητήσει να γίνουν οι λίθοι άρτοι, επιτιθέμενος μέσω της πείνας, μην αγνοήσεις τα τεχνάσματά του.

Έτσι και στην Εύα, όπως νομίζω, ψιθύρισε. Αλλά εμείς, έχοντας διδαχθεί από τη θεοσοφία των πατέρων να μην αγνοούμε τα νοήματά του, τα οποία ως επί το πλείστον τυγχάνουν στην αρχή αφανή στους πολλούς, ποτέ δεν θα σας δεχθούμε σε κοινωνία όσο λέτε ότι το Πνεύμα εκπορεύεται και εκ του Υιού.

Αυτό τους καθιστά πιο λαμπρούς, το να μπορούν δηλαδή να εκδιώκουν δαίμονες, παρά το να τους υπακούουν. Ιδού και τα σημεία, κι όμως η φιλοχρηματία επικράτησε περισσότερο. Και οι στρατηγοί, αφού τους έσχισαν τα ενδύματα, διέταξαν να τους ραβδίσουν· και αφού τους κατέφεραν πολλά χτυπήματα, τους έριξαν στη φυλακή, δίνοντας παραγγελία στον δεσμοφύλακα να τους φρουρεί με ασφάλεια. Ο μεν Παύλος, λοιπόν, τα έπραξε όλα, και τα θαύματα και τη διδασκαλία· όμως στους κινδύνους συμμετέχει και ο Σίλας. Τι σημαίνει το «Διαπονηθεὶς δὲ ὁ Παῦλος» (αγανάκτησε δε ο Παύλος); Επειδή είδε, λέει, την κακουργία του δαίμονα, όπως ο ίδιος αναφέρει σε άλλο σημείο: «Διότι δεν αγνοούμε τα τεχνάσματά του». Γιατί δεν είπαν ότι «Εξέβαλαν τον δαίμονα», ή ότι «Ασέβησαν απέναντι στον Θεό», αλλά καταφεύγουν στην κατηγορία περί εσχάτης προδοσίας; Διότι αυτό αποτελούσε ήττα για εκείνους. Έτσι έλεγαν και στην περίπτωση του Χριστού: «Δεν έχουμε βασιλιά, παρά μόνο τον Καίσαρα».

Διότι τέτοια είναι η κακουργία του διαβόλου. Γι' αυτό και ο Παύλος την ονομάζει μεθοδεία, επειδή δεν δείχνει ευθέως αυτό που θέλει να στήσει, ώστε να μην γίνει αντιληπτός, αλλά, φορώντας άλλο προσωπείο, άλλα απεργάζεται, και όπως ακριβώς ένας εχθρός και κακούργος που επιτίθεται σε μια πόλη και στα τείχη της, σκάβει κρυφά από κάτω, ώστε με αυτόν τον τρόπο να είναι δύσκολο να προφυλαχθεί κανείς από αυτόν, και να κατορθώσει αυτά που επιδίωξε. Γι' αυτό ακριβώς, ανακαλύπτοντας πάντοτε αυτές τις παγίδες του και θηρεύοντας αυτές τις πονηρές του ενέδρες, αυτός ο θαυμαστός και μέγας άνδρας έλεγε: «Διότι δεν αγνοούμε τα σχέδιά του». Επειδή και εδώ αποκαλύπτει ολόκληρο τον δόλο του, και δείχνει όλες τις μηχανουργίες του, και φέρνει στο φως όσα εκείνος θέλει να κατασκευάσει, εξετάζοντάς τα όλα με πολλή ακρίβεια. Γι' αυτόν τον λόγο άλλωστε τοποθέτησε αυτό το κεφάλαιο ύστερα από τα άλλα, επειδή ήταν πάρα πολύ αναγκαίο και συγκρατούσε όλα τα ζητήματα της πίστεώς μας. Και πρόσεξε τη σύνεσή του: διότι, αφού πρώτα ασφάλισε τους δικούς του, τότε προχωράει και παραπέρα τον λόγο του, και αποστομώνει με το παραπάνω τους εξωτερικούς. Ασφαλίζει δε τους δικούς του, όχι με συλλογισμούς, αλλά με βάση τα όσα έχουν ήδη συμβεί, και με εκείνα που οι ίδιοι αποδέχθηκαν και πίστεψαν ότι έχουν γίνει· πράγμα το οποίο ήταν κατεξοχήν ικανό να τους φέρει σε συναίσθηση και να τους συγκρατήσει στην πίστη.

Και δεν κατοχυρώνει μόνο αυτό μέσα από τα λόγια αυτά, αλλά αποσκοπεί και στο να δείξει ότι η βλάβη είναι κοινή εάν τυχόν παρακούσουν· πράγμα το οποίο έπραξε και στην αρχή. Διότι και τότε έλεγε: «Λίγο προζύμι ζυμώνει όλο το φύραμα»· και εδώ πάλι: «Για να μην πλεονεκτηθούμε από τον σατανά». Και παντού παρουσιάζει τη συγχώρηση ως έργο και δικό του και δικό τους.

Γι' αυτό έλεγε: «Διότι δεν αγνοούμε τα νοήματά του», φανερώνοντας τον πολυπρόσωπο, δόλιο, κακομήχανο και κακούργο χαρακτήρα του, καθώς και την επιβλαβή του δράση υπό το πρόσχημα της ευσέβειας. Αυτά λοιπόν έχοντας και εμείς κατά νουν, ας μην περιφρονούμε ποτέ κανέναν, και όταν αμαρτάνουμε, ας μην απελπιζόμαστε. Αλλά ούτε και να αδιαφορούμε πάλι, παρά να συντρίβουμε τη διάνοιά μας όταν σφάλλουμε, και να μην προβάλλουμε απλώς λόγια. Διότι γνωρίζω και εγώ πολλούς, οι οποίοι από τη μια λένε ότι πενθούν για τα αμαρτήματά τους, αλλά δεν κάνουν κανένα σπουδαίο έργο, παρά μόνον νηστεύουν και φορούν τραχιά ρούχα, ενώ επιθυμούν τα χρήματα περισσότερο από τους κερδοσκόπους, κυριεύονται από οργή περισσότερο από τα θηρία, και χαίρονται με τις κακολογίες περισσότερο απ' όσο χαίρονται άλλοι με τους επαίνους. Αυτά δεν αποτελούν μετάνοια· αυτά είναι μόνο εικόνα και σκιά της μετάνοιας, όχι μετάνοια. Γι' αυτό και για αυτούς είναι καλό να ειπωθεί: Προσέχετε μήπως πλεονεκτηθούμε από τον σατανά· διότι δεν αγνοούμε τα νοήματά του. Διότι άλλους μεν τους καταστρέφει μέσω των αμαρτημάτων, άλλους δε μέσω της μετάνοιας, και αυτούς πάλι με άλλον τρόπο, με το να μην τους αφήνει να αποκομίσουν κανέναν καρπό από τη μετάνοια. Επειδή, δηλαδή, δεν βρήκε τρόπο να τους καταστρέψει ευθέως, ακολούθησε άλλη οδό, αυξάνοντας από τη μια τους κόπους τους, αλλά αφαιρώντας τους καρπούς, και πείθοντάς τους ότι τα έχουν κατορθώσει όλα, ώστε έτσι να αμελούν τα υπόλοιπα. Για να μην καταπονούμε λοιπόν μάταια τον εαυτό μας, ας απευθύνουμε λίγα λόγια σε τέτοιου είδους γυναίκες· διότι αυτό το νόσημα αφορά κατά κύριο λόγο τις γυναίκες.

Είδες τις μεθοδείες του; Είδες τον πολύμορφο πόλεμό του; Να προφυλάσσεσαι, λοιπόν, και να οχυρώνεσαι από παντού με τα πνευματικά όπλα, και να εξετάζεις με ακρίβεια τις μηχανορραφίες του, ώστε και αλώβητος να παραμείνεις και να τον καταβάλεις εύκολα· επειδή και ο Παύλος έτσι τον υπερίσχυσε, κατανοώντας αυτά με ακρίβεια· γι' αυτό και έλεγε: «Διότι δεν αγνοούμε τις προθέσεις του». Και εμείς, λοιπόν, ας φροντίσουμε με ζήλο και να μάθουμε και να αποφύγουμε τις επιβουλές του, ώστε, αφού κερδίσουμε τη νίκη εναντίον του, να ανακηρυχθούμε νικητές και στην παρούσα ζωή και στον μέλλοντα αιώνα, και να αξιωθούμε τα άφθαρτα αγαθά, με τη χάρη και τη φιλανθρωπία του Κυρίου μας Ιησού Χριστού, μαζί με τον οποίο στον Πατέρα και στο Άγιο Πνεύμα ανήκει η δόξα, το κράτος, η τιμή, τώρα και πάντοτε και στους αιώνες των αιώνων. Αμήν.

Αυτή τους οδήγησε δεμένους, αυτή εξάγνισε την οικουμένη, αυτή θεράπευσε τις ασθένειες, εξέβαλε την κακία, επανέφερε την αλήθεια, αυτή είχε τον Χριστό εγκαθήμενο μέσα της, και μαζί Του προχωρούσε παντού, και ό,τι ακριβώς ήταν τα Χερουβείμ, αυτό ήταν και η φωνή του Παύλου. Διότι, όπως ακριβώς αναπαυόταν πάνω σε εκείνες τις δυνάμεις, έτσι αναπαυόταν και πάνω στη γλώσσα του Παύλου. Και έγινε βέβαια άξια να δεχθεί τον Χριστό, καθώς πρόφερε μόνο εκείνα που ήταν αρεστά στον Χριστό, και πετούσε σε ύψος άφατο όπως ακριβώς τα Σεραφείμ. Διότι τι υπάρχει υψηλότερο από εκείνη τη φωνή που λέει ότι: Είμαι πεπεισμένος ότι ούτε άγγελοι ούτε αρχές ούτε δυνάμεις ούτε παρόντα ούτε μέλλοντα ούτε ύψωμα ούτε βάθος ούτε καμία άλλη κτίση θα μπορέσει να μας χωρίσει από την αγάπη του Θεού, η οποία υπάρχει στον Χριστό Ιησού; Πόσες φτερούγες νομίζεις ότι έχει αυτή η φωνή; Πόσα μάτια; Γι' αυτό έλεγε: «Διότι δεν αγνοούμε τα σχέδιά του»· γι' αυτό έφευγαν οι δαίμονες, όχι μόνο όταν τον άκουγαν να μιλά, αλλά και όταν έβλεπαν το ρούχο του ενώ εκείνος βρισκόταν μακριά. Αυτού του στόματος θα ήθελα να δω τη σκόνη, μέσω του οποίου ο Χριστός μίλησε για τα μεγάλα και τα απόρρητα, και μάλιστα μεγαλύτερα από όσα είπε δι' Εαυτού. Διότι, όπως ακριβώς επιτέλεσε μεγαλύτερα έργα μέσω των μαθητών Του, έτσι και μίλησε (μέσω αυτών)· και μέσω αυτού (του στόματος), το Πνεύμα έδωσε στην οικουμένη εκείνους τους θαυμαστούς χρησμούς.

Αναλογίσου την εξουσία του Παύλου· αυτόν που είχε πορνεύσει τον παρέδωσε στον Σατανά, για να τον πλήξει ο Σατανάς, ώστε η τιμωρία αυτή να του γίνει μέσο κάθαρσης του αμαρτήματος. Ότι πράγματι αυτό συνέβη, το λέει στη δεύτερη επιστολή: «Επικυρώστε την αγάπη σας προς αυτόν, για να μην πλεονεκτηθούμε από τον Σατανά». Εσύ τον παρέδωσες στον Σατανά, και εσύ λες: «Για να μην πλεονεκτηθούμε από τον Σατανά»; Διότι, λέει, ο Σατανάς δεν γνωρίζει μέτρο. Τον παρέδωσα όταν έπρεπε, τον λαμβάνω πίσω όταν χρειάζεται· τον παρέδωσα στον Σατανά ως σε δήμιο, μόνο και μόνο για να καθαριστεί ο δικός μας άνθρωπος· ας τον πάρουμε πίσω.

Διότι, εάν τον αφήσουμε για περισσότερο, θα πλεονεκτήσει εις βάρος μας ο Σατανάς· διότι ο Σατανάς δεν γνωρίζει μέτρο. Τον παρέδωσα, για να διορθώσει τον εαυτό του· εάν όμως τον αφήσουμε, θα τον σκοτώσει όπως τον Ιούδα. Γι' αυτό λέει: Επιβεβαιώστε την αγάπη σας προς αυτόν, για να μην υπερφαλαγγιστούμε από τον Σατανά. Τι το εξαιρετικό είπε; Δεν ανήκει πλέον στον Σατανά· διότι δεν βρίσκεται σε πορνεία, αλλά σε μετάνοια· ας μην πάρει, λοιπόν, εκείνος αυτό που είναι δικό μου. Όταν ανήκε σε εκείνον, του τον παρέδωσα, για να γίνει δικό μου εκείνο που ήταν δικό του. Ω, σοφία του Παύλου! Μέσω του λύκου έσωσε το πρόβατο· μέσω του πειρατή ανέσυρε τον ναυαγό ναύτη· μέσω του εχθρού επανέφερε τον στρατιώτη στην παράταξη. Χρησιμοποίησα το πλήγμα του διαβόλου αντί για πικρό φάρμακο. Εάν πρόκειται μόνο να τον παιδαγωγήσει, απομακρύνομαι από αυτόν. Ας τον τιμωρήσει εκείνος, για να συνειδητοποιήσει τι έπραξε αυτός που πόρνευσε. Όταν αποπλύνει το αμάρτημα, όταν αποπλύνει τη σήψη και καθαρίσει το τραύμα, τότε η ψυχή αναδεικνύεται ισχυρή. Δεν αφήνω το χρυσάφι μέσα στη φωτιά· για να μην κατακαεί, το ανασύρω.

Διότι αυτό είναι το γνώρισμα του σοφού, να γνωρίζει το μέτρο, πόσο να παραδώσει στη φωτιά και πόσο να κρατήσει. Για να μην εξαπατηθούμε από τον Σατανά. Διότι δεν αγνοούμε τα σχέδιά του. Εκείνος, λοιπόν, που γνωρίζει καλά τα σχέδιά του, που έχει τόση εξουσία ώστε να του θέτει όρια και ως προς τον χρόνο και ως προς το μέτρο· ως προς τον χρόνο, με το να τον αρπάζει από τα χέρια του· ως προς το μέτρο, με το να παραδίδει έναν τέτοιο άνθρωπο στον Σατανά για τον όλεθρο της σάρκας. Επειδή, δηλαδή, το θηρίο είναι αχόρταγο και ποτέ δεν χορταίνει από τις δικές μας σάρκες, για να μην τον σκοτώσει ολοκληρωτικά, γι' αυτό λέει: «Για τον όλεθρο της σάρκας», ώστε να μην αγγίξει την ψυχή του. Αυτό ακριβώς λέει ο Θεός για τον Ιώβ: «Πήγαινε, πλήξε τη σάρκα του, αλλά την ψυχή του μην την αγγίξεις», και έτσι ο Θεός θέτει όρια στον διάβολο. Έτσι και ο δούλος του Θεού, μιμούμενος τον Δεσπότη με τη δύναμη του Θεού, του εκδίδει απόφαση, την οποία ο διάβολος δεν τόλμησε να υπερβεί. Διότι, αν την υπερέβαινε, θα είχε επικρατήσει απέναντι στον Παύλο· επειδή και τότε, όταν βρισκόταν στη φυλακή, κάτι τέτοιο θέλησε να κάνει ο διάβολος. Διότι, όταν η φυλακή σείστηκε, όταν τα δεσμά λύθηκαν, όταν ο δεσμοφύλακας ξύπνησε, πήρε μαχαίρι για να σκοτώσει τον εαυτό του, καθώς ο διάβολος τον εξωθούσε στο να αυτοκτονήσει.

Πάλι, κάποιοι άλλοι επιδιώκουν την υπέρμετρη λύπη για τα αμαρτήματα θεωρώντας την ως κάτι ωφέλιμο· αλλά και αυτό αποτελεί διαβολική μεθοδεία, πράγμα που το απέδειξε ο Ιούδας· γι' αυτό εξάλλου και απαγχονίστηκε. Για τον λόγο αυτόν και ο Παύλος φοβόταν για εκείνον που είχε πορνεύσει, μήπως πάθει κάτι τέτοιο, και προέτρεπε τους Κορινθίους να τον διασώσουν γρήγορα, «μήπως καταποθεί ο τοιούτος από την υπερβολική λύπη». Έπειτα, δείχνοντας ότι κάτι τέτοιο αποτελεί δική του ενέδρα, λέει: «Μήπως πλεονεκτηθούμε από τον Σατανά· διότι δεν αγνοούμε τα νοήματά του», ότι δηλαδή επιτίθεται με πολύ δόλο. Επειδή, εάν πολεμούσε με παρρησία και φανερά, η νίκη θα ήταν εύκολη και απλή· μάλλον όμως και τώρα, εάν νήφουμε, εύκολη θα είναι. Διότι απέναντι σε καθεμία από αυτές τις οδούς μάς έχει εξοπλίσει ο Θεός. Πείθοντάς μας λοιπόν να μην καταφρονούμε ούτε αυτά τα μικρά, άκουσε τι προτρέπει λέγοντας: «Εκείνος που θα πει στον αδελφό του, "Μωρέ", θα είναι ένοχος για τη γέεννα»· και, «Εκείνος που κοίταξε με ακόλαστα μάτια, είναι ολοκληρωμένος μοιχός». Και ταλανίζει όσους γελούν, και παντού εξαλείφει τις αρχές και τα σπέρματα των κακών, και λέει ότι θα δώσουμε λόγο και για κάθε αργή λέξη. Γι' αυτόν τον λόγο και ο Ιώβ θεράπευε ακόμη και τους λογισμούς των παιδιών του. Και για να μην απελπιζόμαστε λέει: «Μήπως αυτός που πέφτει, δεν σηκώνεται; Ή αυτός που απομακρύνεται, δεν επιστρέφει;»

Νιώσε φρίκη για εκείνη την ασχημοσύνη. Άραγε αυτή την ηδονή μπορεί να την αποκαλέσει κανείς απόλαυση της ζωής; Άραγε αυτό είναι τρυφή, αυτό είναι άνεση; Ποια είναι αυτή η συγκατάθεση στη μανία; Αλλά να είσαι νηφάλιος σε όλα και να λες: διότι δεν αγνοούμε τα τεχνάσματά του. Να χαίρεσαι λοιπόν πάντοτε, όπως είναι γραμμένο: Η επιείκειά σας ας γίνει γνωστή σε όλους τους ανθρώπους· ο φόβος του Θεού ας αστράφτει μέσα στην καρδιά σου. Μη γίνεις ρίψασπις στρατιώτης, μήτε δειλός και οκνηρός εργάτης, μην αποφύγεις το στεφάνι. Η ζωή είναι σύντομη, η δε κρίση μακρά. Αποβλέποντας σε αυτήν, αδελφέ, να μιλάς μυστικά στην καρδιά σου μαζί με τον άγιο, και να λες: Να έχεις θάρρος, και ας κραταιώνεται η καρδιά σου, και να υπομείνεις τον Κύριο· να μιμείσαι τον Δαβίδ, και με μια βολή πέτρας να καταρρίψεις τον εχθρό. Στέκονται οι άγγελοι ως θεατές της ζωής σου· διότι, όπως λέει, γίναμε θέατρο στον κόσμο, και στους αγγέλους, και στους ανθρώπους. Εάν σε δουν να νικάς, χαίρονται για το κατόρθωμα· εάν όμως νικάσαι, αναχωρούν σκυθρωποί, και τα δαιμόνια γελούν εις βάρος σου. Σύρε λοιπόν, αντί για ρομφαία, τον φόβο του Θεού· διότι ο φόβος του Θεού είναι σαν δίκοπο μαχαίρι, που κατακόβει κάθε πονηρή επιθυμία.

Βʹ. Γι' αυτόν μάλιστα τον λόγο αγαπώ τον άγιο τούτο που μας συγκέντρωσε σήμερα, τον μακάριο Ρωμανό, διότι μαζί με το μαρτύριο επέδειξε και πολλή αγάπη, γι' αυτό και του έκοψαν την αγία γλώσσα. Διότι αξίζει να εξετάσουμε και τούτο: για ποιο λόγο ο διάβολος δεν τον οδήγησε σε βασανιστήρια, μαρτύρια και τιμωρίες, αλλά του έκοψε τη γλώσσα· διότι δεν το έπραξε αυτό τυχαία, αλλά με πολλή πονηριά· επειδή κακούργο είναι το θηρίο, και τα πάντα μηχανεύεται και υποκινεί εναντίον της δικής μας σωτηρίας. Εμπρός λοιπόν ας εξετάσουμε για ποιο λόγο προχώρησε στην αποκοπή της γλώσσας, ανατρέχοντας με τον λόγο λίγο πιο πίσω· διότι έτσι θα γνωρίσουμε και τη φιλανθρωπία του Θεού, και την υπομονή του μάρτυρα, και την κακουργία του διαβόλου. Και μαθαίνοντας τη φιλανθρωπία του Θεού θα ευχαριστήσουμε τον Δεσπότη, γνωρίζοντας την υπομονή του μάρτυρα θα μιμηθούμε τον σύνδουλό μας, και κατανοώντας πλήρως την κακουργία του διαβόλου θα αποστραφούμε τον εχθρό. Διότι γι' αυτό μας έδωσε ο Θεός τη δυνατότητα να γνωρίζουμε τις μηχανορραφίες του, ώστε, μισώντας τον περισσότερο, να τον νικήσουμε ευκολότερα. Για το ότι είναι δυνατόν να γνωρίζουμε τις προθέσεις του, άκουσε τι λέει ο Παύλος για εκείνον που είχε πορνεύσει· γράφοντας επιστολή προς τους Κορινθίους, λέει περίπου τα εξής: «Επικυρώστε την αγάπη σας προς αυτόν, για να μην εξαπατηθούμε από τον Σατανά· διότι δεν αγνοούμε τα σχέδιά του».

Αλλ' όμως ο Παύλος, που τον απέκοψε από την Εκκλησία, που δεν επέτρεψε σε κανέναν να έχει κοινωνία μαζί του ούτε σε κοινό τραπέζι, που πρόσταξε να πενθούν όλοι εξαιτίας του —«Και εσείς», λέει, «έχετε κυριευθεί από οίηση και δεν πενθήσατε μάλλον, ώστε να απομακρυνθεί από ανάμεσά σας αυτός που διέπραξε αυτό το έργο»—, αυτός που τον έδιωχνε από παντού σαν να ήταν κάποιος λοιμός, που τον απέκλεισε από κάθε οικία, που τον παρέδωσε στον Σατανά, που απαίτησε από αυτόν τόσο μεγάλη τιμωρία, όταν τον είδε να οδυνάται, να μετανοεί για όσα αμάρτησε και να ανακαλεί με τα έργα του την προηγούμενη διαγωγή του, έτσι και ο ίδιος άλλαξε πάλι στάση, ώστε σε αυτούς που είχε διατάξει τα προηγούμενα, να τους παραγγείλει τώρα τα αντίθετα. Διότι αυτός που είχε πει: «Αποκόψτε τον, αποστραφείτε τον, πενθήστε, και ας τον παραλάβει ο διάβολος», τι λέει τώρα; «Επικυρώστε την αγάπη σας απέναντί του, μήπως ο άνθρωπος αυτός καταποθεί από την υπερβολική λύπη και υπερφαλαγγιστούμε από τον Σατανά· διότι δεν αγνοούμε τα σχέδιά του». Βλέπεις πώς η υπερβολική θλίψη είναι κάτι το σατανικό και αποτελεί έργο της δικής του παγίδας, καθώς αυτός μετατρέπει, μέσω της υπερβολής, το σωτήριο φάρμακο σε δηλητήριο;

Διότι γίνεται δηλητήριο και παραδίδει τον άνθρωπο σε εκείνον, όταν εκπέσει στην υπερβολή· γι' αυτό και έλεγε: «Για να μην πλεονεκτηθούμε από τον Σατανά». Αυτό δε που εννοεί είναι το εξής: το πρόβατο γέμισε με πολλή ψώρα, αποξενώθηκε από το κοπάδι, αποκόπηκε από την Εκκλησία, αλλά θεράπευσε τη νόσο, έγινε πρόβατο όπως ήταν προηγουμένως· διότι τέτοια είναι η δύναμη της μετάνοιας. Έγινε λοιπόν μέρος του δικού μας ποιμνίου.

Εξ ολοκλήρου ας τον ελκύσουμε κοντά μας, ας τον υποδεχθούμε με ανοικτά χέρια, ας τον περιβάλουμε, ας τον εναγκαλισθούμε, ας τον ενώσουμε με τον εαυτό μας. Διότι, εάν δεν θελήσουμε να το πράξουμε αυτό, τότε ο διάβολος πλεονεκτεί εις βάρος μας, λαμβάνοντας όχι κάποιον δικό του, αλλά εκείνον που έγινε δικός μας, και εξαιτίας της δικής μας ραθυμίας και διά της υπερβολικής του απογοητεύσεως, τον καταποντίζει και τον καθιστά τελικώς δικό του. Γι' αυτό και πρόσθεσε: «Διότι δεν αγνοούμε τα σχέδιά του», επειδή πολλές φορές, ακόμη και μέσω όσων ωφελούν, όταν αυτά δεν γίνονται με τον πρέποντα τρόπο, συνηθίζει να υποσκελίζει εκείνους που δεν προσέχουν.

Αν όμως, για όσα ο ίδιος έσφαλε, και μάλιστα σε τέτοιο σφάλμα, ο Παύλος δεν επιτρέπει να παραδίδεται σε πολλή λύπη, αλλά σπεύδει και επείγεται και κάνει τα πάντα και μετέρχεται κάθε μέσο για να αποκόψει τον όγκο της αθυμίας, λέγοντας ότι η αμετρία είναι σατανική και αποτελεί πλεονεξία του διαβόλου και έργο της δικής του κακουργίας και των πονηρών του λογισμών· τότε, για τα όσα έχουν σφάλει άλλοι, και για τα οποία άλλοι πρόκειται να λογοδοτήσουν, πώς δεν είναι έσχατη ανοησία και μανία να καταρρακώνεσαι με αυτόν τον τρόπο και να θλίβεσαι, ώστε να επιφέρεις άφατο σκοτάδι στη διάνοιά σου, καθώς και πολύν αναβρασμό και σύγχυση και ταραχή και απερίγραπτη ζάλη; Αν όμως πάλι μου πεις τα ίδια, ότι δηλαδή «το θέλω μεν, αλλά δεν μπορώ», πάλι και εγώ θα σου πω τα ίδια, ότι «αυτά είναι δικαιολογίες και προφάσεις». Διότι γνωρίζω καλά το σθένος της φιλόσοφης ψυχής σου.

Τα λέει αυτά προς δόξαν του Χριστού, ή με την έννοια ότι και ο Χριστός το προστάζει αυτό· πράγμα που τους έπειθε περισσότερο από όλα. «Για να μην πλεονεκτηθούμε από τον Σατανά». Πολύ σωστά έκανε λόγο για πλεονεξία· διότι δεν παίρνει πλέον τα δικά του, αλλά αρπάζει τα δικά μας. Επειδή αυτός που μετανόησε έχει πλέον γίνει καλύτερος. «Διότι δεν αγνοούμε τα σχέδιά του». Επειδή καταστρέφει ακόμη και με το πρόσχημα της ευσέβειας, όχι μόνο με το να οδηγήσει στην πορνεία, αλλά μπορεί να διαφθείρει και από το αντίθετο άκρο, από την υπέρμετρη λύπη κατά τη μετάνοια. «Όταν δε ήλθα στην Τρωάδα για το Ευαγγέλιο του Χριστού, και ενώ μου είχε ανοιχτεί θύρα εν Κυρίω, δεν βρήκε ανάπαυση το πνεύμα μου, επειδή δεν βρήκα τον Τίτο τον αδελφό μου, αλλά, αφού τους αποχαιρέτησα, αναχώρησα για τη Μακεδονία». Έχοντας πει στην αρχή ότι στην Ασία επιβαρύνθηκε πέρα από τις δυνάμεις του, και αφού έδειξε πώς απαλλάχτηκε, και παραλείποντας αναγκαστικά τα ενδιάμεσα, διδάσκει πάλι ότι θλίφτηκε και με άλλον τρόπο. Πώς λοιπόν και με ποιον τρόπο; Με το να μη βρει τον Τίτο. Αυτός δε διέμενε στην Κόρινθο. «Ας είναι ευχαριστία στον Θεό, ο οποίος πάντοτε μας οδηγεί σε θρίαμβο εν Χριστώ». Για να μη φανεί ότι οδύρεται για αυτά θρηνώντας, αναπέμπει ευχαριστία στον Θεό· αυτό δε που λέγει έχει ως εξής.

Για παράδειγμα: ο σοφός δάσκαλος των θείων και υψηλών δογμάτων και μυστηρίων είναι λύχνος που αποκαλύπτει εκείνα που μέχρι πρότινος δεν ήταν φανερά στους πολλούς· εκείνος που με σύνεση και γνώση ακούει προσεκτικά τη σοφία που λαλείται στους τελείους, είναι άλλος λύχνος, καθώς ως συνετός ακροατής διαφυλάσσει μέσα του το φως της αλήθειας των όσων λέγονται· εκείνος που με περίσκεψη διακρίνει κατάλληλα τους καιρούς για τα πράγματα, επινοεί τους ενδεδειγμένους τρόπους για τα λόγια και δεν επιτρέπει να συγχέονται συμπίπτοντας μεταξύ τους με τρόπο ακατάλληλο, και αυτός, ως θαυμαστός σύμβουλος, αποδεικνύεται ότι αποτελεί άλλον λύχνο· εκείνος που με ακατάσειστο φρόνημα υπομένει τις προσβολές των ακούσιων πειρασμών, κατά το παράδειγμα του μακάριου Ιώβ και των γενναίων μαρτύρων, είναι λύχνος ισχυρός, διατηρώντας και αυτός άσβεστο το φως της σωτηρίας, το οποίο διαφυλάσσεται μέσω της ανδρείας υπομονής, έχοντας τον Κύριο ως ισχύ και ύμνησή του· εκείνος που γνωρίζει τα τεχνάσματα του πονηρού και δεν αγνοεί τις συμπλοκές των αόρατων πολέμων, και αυτός, περιλαμπόμενος από το φως της γνώσης, έχει αναδειχθεί ως άλλος λύχνος, συμφωνώντας απόλυτα με τον μεγάλο απόστολο: διότι δεν αγνοούμε τις προθέσεις του· εκείνος που ακολουθεί τον κατά τις εντολές βίο, ο οποίος ανθεί ευσεβώς λόγω των αρετών, είναι άλλος λύχνος, διότι ως ευσεβής επιβεβαιώνει την ευσέβεια με τον ευσεβή τρόπο της ζωής του· τέλος, εκείνος που, εξαιτίας της προσδοκίας της κρίσεως, απέκλεισε την είσοδο των παθών στην ψυχή του μέσω της εγκράτειας, έχει γίνει ένας άλλος λύχνος, καθώς καθαρίζει επιμελώς με τον φόβο του Θεού τις κηλίδες των παθών που είχαν προστριφθεί επάνω του και, με την αποβολή των παρά φύσιν μολυσμών, καθιστά τον βίο του διαυγή και λαμπρό.

Αλλά ο λόγος μάς παραγγέλλει να μην αγνοούμε τα σχέδιά του. Βεβαίως και ο νόμος της θείας αγάπης μάς υποδεικνύει να προτρέπουμε ο ένας τον άλλον και να υπενθυμίζουμε τις πανουργίες του πονηρού εναντίον μας, και να φροντίζουμε, με την αμοιβαία συμπαράταξη, να αποπέμπουμε τον εχθρό κενό και άπρακτο.

Διότι η δύναμη την οποία δέχονται προέρχεται από τον ουρανό, και δεν είναι ορατή στα σαρκικά μάτια. Επειδή, όσο αναζητούν τον Θεό με όλη τους την καρδιά, η δύναμη του Θεού τους βοηθά κρυφά κάθε ώρα. Κι αν ακόμη πειράζονται από τον Σατανά εξαιτίας της αδυναμίας τους, ο Κύριος δεν τους εγκαταλείπει ώστε να εμποδιστούν για πολύ και να δοκιμαστούν περισσότερο. Αυτοί δε οι πόλεμοι τους διδάσκουν να γνωρίσουν τι είναι ο Σατανάς και πώς φθείρει τους ανθρώπους. Και αυτά τα ίδια τα παθήματα των πολέμων τους διδάσκουν να πλησιάζουν προς τον Θεό, τον σωτήρα του κόσμου. Και όταν συνειδητοποιήσουν την αδυναμία τους, μην μπορώντας να νικήσουν, τότε ζητούν από τον Θεό όπλο με προθυμία. Και έτσι, αφού ντυθούν την πανοπλία του πνεύματος, γίνονται νικητές, και ο εχθρός των ψυχών πέφτει κάτω από τα πόδια τους. Με αυτά τα όπλα κατακρημνίζονται τα τείχη της αμαρτίας που έχουν περικυκλώσει την ψυχή, και οι ψυχές που είναι κλεισμένες στο σκοτάδι βγαίνουν στο φως, και πλησιάζουν τον ουράνιο πατέρα τους, και ντύνονται με θείο κάλλος ωραιότητας, και ζώνονται με δόξα και δύναμη, και μαθαίνουν όλα τα τεχνάσματα του πονηρού πνεύματος, όπως λέει ο απόστολος «Διότι δεν αγνοούμε τα νοήματά του», και ενώνονται με το Άγιο Πνεύμα, και πράττουν το θέλημα του Πατρός που βρίσκεται στους ουρανούς.

Διότι αν σε αυτή τη ζωή, στην κοσμική σοφία υπάρχει αυτή η διαβάθμιση —εννοώ τους δασκάλους των πρώτων γραμμάτων, έπειτα τους γραμματικούς, μετά τους ρήτορες, ύστερα τους σοφιστές και τέλος τους φιλοσόφους— και αφού κάποιος περάσει από όλους τους δασκάλους, ολοκληρώνοντας το ένα στάδιο και αρχίζοντας το άλλο, τότε αρχίζει να αγορεύει σε δίκες ενώπιον των αρχόντων, κι έπειτα, αφού διακριθεί με την πάροδο του χρόνου, γίνεται με τον καιρό και ο ίδιος άρχοντας, και τότε πάλι παίρνει μαζί του κάποιον πάρεδρο, μήπως και του διαφύγει κάτι από το δίκαιο. Αν λοιπόν σε αυτόν τον κόσμο υπάρχει τόση λεπτότητα και πρόοδος στη σοφία, πόσο μάλλον η άρρητη και άπειρη σοφία του Θεού και η οδός του Χριστιανισμού έχει πολλή λεπτότητα και πολλά στάδια προόδου. Και όσο κάποιος προκόπτει, κάνει αρχή σε άλλα πράγματα, εισέρχεται βαθύτερα στα μυστήρια του Πνεύματος και στους απόκρυφους θησαυρούς της σοφίας, και όσο αυξάνεται και προκόπτει στη χάρη και πλουτίζει στη γνώση του Θεού, τόσο περισσότερο αναγνωρίζει τα «νοήματα» και τα πανουργήματα της κακίας, όπως λέει ο απόστολος: «διότι δεν αγνοούμε τα νοήματά του».

Διότι, εάν σε αυτήν τη ζωή, στην κοσμική σοφία ισχύει αυτό —εννοώ δηλαδή τη σειρά των δασκάλων των στοιχειωδών γραμμάτων, έπειτα των γραμματικών, ύστερα των ρητόρων, κατόπιν των σοφιστών και τέλος των φιλοσόφων— και όταν κανείς περάσει από όλους αυτούς τους δασκάλους, ολοκληρώνοντας το ένα στάδιο και αρχίζοντας το άλλο, τότε αρχίζει να αγορεύει σε δίκες ενώπιον των αρχόντων. Έπειτα, αφού διακριθεί με την πάροδο του χρόνου, γίνεται με τον καιρό και ο ίδιος άρχοντας, και τότε πάλι προσλαμβάνει πάρεδρο δίπλα του, μήπως του διαφύγει κάτι από το δίκαιο. Εάν, λοιπόν, σε αυτόν τον κόσμο υπάρχει τόση λεπτότητα και πρόοδος στη σοφία, πόσο μάλλον η άρρητη και άπειρη σοφία του Θεού και η οδός του Χριστιανισμού διαθέτει πολλή λεπτότητα και πολλές βαθμίδες προόδου. Και όσο προκόπτει κανείς, τόσο κάνει αρχή σε άλλα πράγματα, και εισχωρεί βαθύτερα στα μυστήρια του Πνεύματος και στους απόκρυφους θησαυρούς της σοφίας. Και όσο αυξάνεται και προκόπτει στη χάρη και πλουτίζει με τη γνώση του Θεού, τόσο περισσότερο κατανοεί και τα «νοήματα» και τα πανουργήματα της κακίας, όπως λέει ο Απόστολος: «διότι δεν αγνοούμε τα νοήματά του».

Γι' αυτό, λοιπόν, οφείλουμε να αγρυπνούμε, ω τέκνα, και να μην αγνοούμε τις προθέσεις του, καθώς και τις πολυποίκιλες μεθοδείες του. Διότι είναι σκοτάδι και έρχεται ως φως. Είναι επίβουλος και υποδύεται το προσωπείο του συμβούλου. Και γενικώς, το γλυκό του είναι πικρό, και το φως του σκοτάδι.