Πατερικές αναφορές στο Β΄ ΠΡΟΣ ΚΟΡΙΝΘΙΟΥΣ 2:13

Ομιλία Ε΄. Όταν δε ήλθα στην Τρωάδα για το ευαγγέλιο του Χριστού, και ενώ μου είχε ανοιχθεί θύρα εν Κυρίω, δεν βρήκε ανάπαυση το πνεύμα μου, επειδή δεν βρήκα τον Τίτο, τον αδελφό μου. α΄. Αυτά τα λόγια φαίνεται μεν να είναι ανάξια του Παύλου, εάν εξαιτίας της απουσίας ενός αδελφού εγκατέλειψε ένα τόσο μεγάλο έργο σωτηρίας· φαίνεται επίσης ότι έχουν αποκοπεί από τη λογική συνέχεια του λόγου. Τι συμβαίνει λοιπόν; Θέλετε πρώτα να αποδείξουμε ότι συνδέονται άρρηκτα με τη συνέχεια, ή ότι δεν έχει πει τίποτε το ανάξιο του εαυτού του;

«Επειδή δεν βρήκα τον Τίτο». Διότι είναι βαρύ και ικανό να καταβάλει την ψυχή το να υπομένει κανείς πειρασμούς· όταν όμως δεν υπάρχει και εκείνος που θα προσφέρει παρηγοριά και θα μπορέσει να σηκώσει μαζί το φορτίο, η τρικυμία γίνεται μεγαλύτερη. Και ο Τίτος είναι αυτός για τον οποίο αναφέρει στη συνέχεια ότι έφτασε σε αυτόν προερχόμενος από αυτούς, και για τον οποίο παραθέτει πολλά και μεγάλα εγκώμια, και τον οποίο ανέφερε ότι είχε αποστείλει.

Θέλοντας, λοιπόν, να δείξει ότι και ως προς αυτό θλίβηκε για χάρη τους, είπε αυτά τα λόγια. Ότι, βέβαια, τα όσα ειπώθηκαν συνδέονται με τα προηγούμενα, είναι φανερό από αυτά· ότι όμως δεν είναι και ανάξια του Παύλου, και αυτό θα προσπαθήσω να το αποδείξω. Διότι δεν λέει ότι η απουσία του Τίτου εμπόδισε τη σωτηρία εκείνων που επρόκειτο να προσέλθουν στην πίστη, ούτε ότι παραμέλησε εξαιτίας αυτού του γεγονότος όσους πίστεψαν, αλλά ότι δεν βρήκε ανάπαυση, δηλαδή θλίβηκε και πόνεσε για την απουσία του αδελφού, δείχνοντας πόσο μεγάλο πράγμα είναι η απουσία του αδελφού· και γι' αυτό αναχώρησε από εκεί. Και τι σημαίνει το: «Όταν δε ήλθα στην Τρωάδα για το ευαγγέλιο»; Δεν πήγα εκεί απλώς, λέει, αλλά για να κηρύξω. Αλλά όμως, παρόλο που ήλθε γι' αυτόν τον σκοπό, και βρήκε έργο σπουδαιότατο, λέει: «Διότι, ενώ μου είχε ανοιχτεί θύρα εν Κυρίω, δεν βρήκα ανάπαυση»· βέβαια, εξαιτίας αυτού, δεν εμπόδισε το έργο. Πώς, λοιπόν, λέει: «αφού τους αποχαιρέτησα, αναχώρησα»;

Αλλά δεν το είπε βέβαια με αυτά τα λόγια, αυτό όμως φανέρωσε. Παρατήρησε την υπερβολή της αγάπης. Διότι, ενώ παρακαλούμασταν, λέει, και αξιωνόμασταν από εκείνους, εμείς μεριμνούσαμε για τα δικά σας ζητήματα, μήπως τυχόν φανείτε κατώτεροί τους. Γι' αυτό και αποστείλαμε τον Τίτο, ώστε, αφού παρακινηθείτε και σας γίνει υπενθύμιση από αυτόν, να μιμηθείτε τον ζήλο των Μακεδόνων. Διότι συνέβαινε να βρίσκεται εκεί ο Τίτος, όταν γραφόταν αυτή η επιστολή. Αποδεικνύει δε ότι αυτός είχε κάνει την αρχή αυτού του έργου και πριν από την προτροπή του Παύλου· «Για να ολοκληρώσει, όπως ακριβώς έκανε την αρχή», λέει. Γι' αυτό και διατυπώνει μεγάλα εγκώμια γι' αυτόν, στην αρχή μεν λέγοντας ότι «επειδή δεν βρήκα τον αδελφό μου τον Τίτο, δεν βρήκε ανάπαυση το πνεύμα μου»· στη συνέχεια δε, με όλα αυτά τα οποία έχει πει, καθώς και με αυτό τούτο το γεγονός. Διότι δεν αποτελεί μικρό εγκώμιο και τούτο, το ότι δηλαδή έκανε την αρχή· διότι αυτό είναι χαρακτηριστικό μιας θερμής και ζεούσας ψυχής. Γι' αυτό και τον έστειλε, παρέχοντάς τους με την παρουσία του Τίτου τη μέγιστη παρακίνηση για να προσφέρουν. Για τον λόγο αυτό τον εξυψώνει με τους επαίνους, επιθυμώντας να καταστήσει τον άνθρωπο περισσότερο οικείο στους Κορινθίους. Διότι και τούτο συμβάλλει τα μέγιστα στο να πεισθούν: το να έχουν οικεία διάθεση απέναντι σε εκείνον που τους συμβουλεύει.

Και ποιος είναι αυτός ο αδελφός; Μερικοί μεν ισχυρίζονται πως είναι ο Λουκάς· και το λένε αυτό εξαιτίας της ιστορίας που έγραψε· άλλοι δε ισχυρίζονται πως είναι ο Βαρνάβας· διότι και το άγραφο κήρυγμα το ονομάζει ευαγγέλιο. Και για ποιον λόγο δεν αναφέρει τα ονόματά τους, ενώ τον Τίτο και τον κάνει γνωστό ονομαστικά, και τον αναφέρει εξαιτίας της συνεργασίας του στο Ευαγγέλιο (εφόσον ήταν τόσο χρήσιμος, ώστε εξαιτίας της απουσίας του ούτε ο Παύλος δεν μπόρεσε να επιτελέσει κάτι μεγάλο και σπουδαίο: «Επειδή δεν βρήκα τον Τίτο τον αδελφό μου, δεν βρήκε ανάπαυση το πνεύμα μου»)· και εξαιτίας της αγάπης του προς αυτούς («Διότι τα σπλάχνα του», λέει, «είναι στραμμένα σε εσάς με περίσσια αγάπη»)· και εξαιτίας του ζήλου του για το έργο («Διότι», λέει, «αναχώρησε με δική του πρωτοβουλία»)· αυτούς όμως ούτε τους συνιστά με τον ίδιο τρόπο, ούτε τους αναφέρει ονομαστικά; Τι μπορεί, λοιπόν, να πει κανείς; Ίσως δεν τους γνώριζαν· γι' αυτό δεν επεκτείνεται στα εγκώμια, επειδή δεν είχαν αποκτήσει ακόμη προσωπική πείρα από αυτούς, αλλά λέει μόνο τόσα, όσα αρκούσαν για τη σύστασή τους και για την αποφυγή της πονηρής υποψίας. Όμως ας δούμε από πού εγκωμιάζει και αυτόν τον ίδιο. Από πού, λοιπόν, τον εγκωμιάζει; Πρώτον, επαινώντας τον από το κήρυγμα, όχι μόνο επειδή κήρυττε, αλλά επειδή κήρυττε όπως έπρεπε, και με τον αρμόζοντα ζήλο. Διότι δεν είπε ότι κηρύττει και ευαγγελίζεται, αλλά ότι: «Ο έπαινός του βρίσκεται στο ευαγγέλιο».

Διότι αυτός, αυτός που απεκδύθηκε τη σάρκα και απέθεσε το σώμα, και περιόδευε την οικουμένη με σχεδόν γυμνή την ψυχή, και αφού εξόρισε κάθε πάθος από τη διάνοια, μιμούμενος την απάθεια των ασώματων δυνάμεων, όλα τα άλλα τα υπέμενε εύκολα, σαν να έπασχε σε ξένο σώμα, και τις φυλακές και τις αλυσίδες και τις συλλήψεις και τις μαστιγώσεις και τις απειλές και τον θάνατο και κάθε είδος βασανιστηρίου. Όταν όμως αποχωρίστηκε από μία ψυχή που αγαπούσε, τόσο συγχύστηκε και ταράχθηκε, ώστε στην πόλη όπου, ενώ περίμενε να δει τον αγαπημένο του, δεν τον βρήκε, αμέσως να αναχωρήσει βιαστικά από αυτήν. Τι είναι αυτό, ω μακάριε Παύλε; Ενώ ήσουν δεμένος στο ξύλο, και έμενες στη φυλακή, και δεχόσουν μαστιγώσεις, και η πλάτη σου περιλουζόταν από αίμα, εσύ και μυσταγωγούσες και βάπτιζες και προσέφερες θυσία, και δεν παραμέλησες ούτε έναν που επρόκειτο να σωθεί· όταν όμως ήλθες στην Τρωάδα, και βρήκες το χωράφι καθαρισμένο και έτοιμο να δεχθεί τους σπόρους, πέταξες από τα χέρια σου τόσο μεγάλο κέρδος και έφυγες αμέσως; Ναι, λέει· διότι κυριεύτηκα από πολλή και τυραννική αθυμία, και η απουσία του Τίτου τάραξε σφόδρα τη διάνοιά μου· και τόσο πολύ με κυρίευσε και με κατέβαλε, ώστε με ανάγκασε να το πράξω αυτό. Είδες πώς είναι μέγιστος άθλος το να μπορέσει κανείς να υπομείνει με πραότητα τον χωρισμό ενός αγαπημένου προσώπου; Πόσο οδυνηρό και πικρό πράγμα είναι; Πόσο έχει ανάγκη από μία υψηλή και γενναία ψυχή;

Τι είναι αυτό, μακάριε Παύλε; Ενώ ήσουν δεμένος στο ξύλο, και διέμενες σε δεσμωτήριο, και δεχόσουν μαστιγώσεις, και τα νώτα σου περιλούζονταν από αίμα, εσύ και μυσταγωγούσες και βάπτιζες, και θυσία προσέφερες, και δεν περιφρόνησες ούτε έναν που επρόκειτο να σωθεί· όταν όμως ήλθες στην Τρωάδα και βρήκες τον αγρό καθαρισμένο, και έτοιμο να δεχθεί τους σπόρους, απέρριψας από τα χέρια σου ένα τόσο μεγάλο κέρδος και αναχώρησες αμέσως; Ναι, απαντά· διότι κυριεύθηκα από τη μεγάλη τυραννία της αθυμίας, και η απουσία του Τίτου συνέσχε σφόδρα τη διάνοιά μου, και τόσο πολύ με κυρίευσε και υπερίσχυσε, ώστε με ανάγκασε να πράξω αυτό. Είδες πώς αποτελεί μέγιστο άθλο το να μπορέσει κανείς να υπομείνει με πραότητα τον χωρισμό ενός αγαπημένου προσώπου; Πόσο οδυνηρό και πικρό πράγμα είναι; Πώς απαιτεί μια ψυχή υψηλή και ακμαία;

Διότι στους Κορινθίους, απευθύνοντας επιστολή, έλεγε: «Από πολλή θλίψη και συνοχή της καρδιάς σάς έγραψα με πολλά δάκρυα»· και πάλι: «Μήπως, όταν έρθω, με ταπεινώσει ο Θεός, και πενθήσω για πολλούς από εκείνους που έχουν αμαρτήσει στο παρελθόν και δεν μετανόησαν». Στους Γαλάτες, δε: «Τεκνία μου, για τα οποία πάλι υποφέρω ωδίνες, μέχρις ότου μορφωθεί ο Χριστός μέσα σας». Για τους Ασιανούς, πάλι, εκφράζει την οδύνη του προς τον μαθητή του. Δεν τον στενοχωρούσαν όμως μόνο αυτά, αλλά και το αγκάθι που του δόθηκε τον έθλιβε και τον στενοχωρούσε τόσο πολύ, ώστε πολλές φορές να παρακαλεί τον Θεό για την απαλλαγή του από αυτό· διότι το «τρεις φορές» εδώ σημαίνει «πολλές φορές». Γενικά, πότε μπόρεσε να αναπνεύσει με ανακούφιση αυτός που σπάραζε από πόνο ακόμη και για την απουσία ενός αδελφού; «Επειδή δεν βρήκα», λέει, «τον αδελφό μου τον Τίτο, δεν βρήκα καμία ανακούφιση». Και πάλι, εξαιτίας κάποιας ασθένειας, βίωνε το ίδιο ακριβώς. «Διότι ο Θεός τον ελέησε», λέει (μιλώντας στους Φιλιππησίους για τον Επαφρά), «όχι μόνο αυτόν, αλλά κι εμένα, για να μην έχω λύπη πάνω στη λύπη». Και νιώθοντας μεγάλη βαρυθυμία για τους απατεώνες και εκείνους που του εναντιώνονταν, γράφοντας στον Τιμόθεο έλεγε: «Ο Αλέξανδρος ο χαλκουργός μού προξένησε πολλά κακά· είθε ο Κύριος να του ανταποδώσει σύμφωνα με τα έργα του».

Τα λέει αυτά προς δόξαν του Χριστού, ή με την έννοια ότι και ο Χριστός το προστάζει αυτό· πράγμα που τους έπειθε περισσότερο από όλα. «Για να μην πλεονεκτηθούμε από τον Σατανά». Πολύ σωστά έκανε λόγο για πλεονεξία· διότι δεν παίρνει πλέον τα δικά του, αλλά αρπάζει τα δικά μας. Επειδή αυτός που μετανόησε έχει πλέον γίνει καλύτερος. «Διότι δεν αγνοούμε τα σχέδιά του». Επειδή καταστρέφει ακόμη και με το πρόσχημα της ευσέβειας, όχι μόνο με το να οδηγήσει στην πορνεία, αλλά μπορεί να διαφθείρει και από το αντίθετο άκρο, από την υπέρμετρη λύπη κατά τη μετάνοια. «Όταν δε ήλθα στην Τρωάδα για το Ευαγγέλιο του Χριστού, και ενώ μου είχε ανοιχτεί θύρα εν Κυρίω, δεν βρήκε ανάπαυση το πνεύμα μου, επειδή δεν βρήκα τον Τίτο τον αδελφό μου, αλλά, αφού τους αποχαιρέτησα, αναχώρησα για τη Μακεδονία». Έχοντας πει στην αρχή ότι στην Ασία επιβαρύνθηκε πέρα από τις δυνάμεις του, και αφού έδειξε πώς απαλλάχτηκε, και παραλείποντας αναγκαστικά τα ενδιάμεσα, διδάσκει πάλι ότι θλίφτηκε και με άλλον τρόπο. Πώς λοιπόν και με ποιον τρόπο; Με το να μη βρει τον Τίτο. Αυτός δε διέμενε στην Κόρινθο. «Ας είναι ευχαριστία στον Θεό, ο οποίος πάντοτε μας οδηγεί σε θρίαμβο εν Χριστώ». Για να μη φανεί ότι οδύρεται για αυτά θρηνώντας, αναπέμπει ευχαριστία στον Θεό· αυτό δε που λέγει έχει ως εξής.

Παντού θλίψη, παντού στενοχώρια. Ήλθα στην Ασία, επιβαρύνθηκα πάνω από τις δυνάμεις μου. Ήλθα στην Τρωάδα, δεν βρήκα τον αδελφό· δεν ήλθαν προς εμάς, και αυτό μου προξένησε όχι μικρή αθυμία· αλλά μέσα σε όλα αυτά, λέει, δεν λυπούμαστε, αλλά και χαιρόμαστε, όχι μόνο για τα μελλοντικά, αλλά και για τα παρόντα, επειδή μέσα σε αυτά είμαστε λαμπροί και περιφανείς. Γι' αυτόν τον λόγο ονομάζει το γεγονός αυτό και θρίαμβο.

ΙΓ'. Ήταν λοιπόν δυνατόν ένας τέτοιος και τόσο σπουδαίος άνθρωπος να μην αγαπάται και να μη στέργεται; Και πώς θα είχε λογική, ο υιός της υπακοής που προσέφερε ολόκληρο τον εαυτό του, να είναι απορριπτέος και όχι ολοκληρωτικά αγαπητός από τον πνευματικό του πατέρα; Γι' αυτό λοιπόν και αγαπιέται πάρα πολύ, όπως έχει ειπωθεί. Και παντού διαφημίζεται η λαμπρότητα της αρετής του, καθώς γινόταν τα πάντα για τον Πατέρα, δηλαδή, μάτι που βλέπει καθαρά, χέρι που εργάζεται, πόδι που βαδίζει, καλός σύμβουλος, καρτερικός παραστάτης, γλυκός συνόμιλος, ο πιο πιστός στα εσωτερικά και ο πιο προστατευτικός στα εξωτερικά, επιδεικνύοντας ταυτόχρονα και τα γνωρίσματα των μαθητών και τα γνωρίσματα των αδελφών, και θα πρόσθετα ότι προσέφερε ακόμη και αυτά του Πατέρα, και ήταν τόσο σπουδαίος και στα δύο, ώστε, αν κάποτε για κάποια ανάγκη έπρεπε να απουσιάσει ο αοίδιμος Πλάτων, ο αείμνηστος Θεόκτιστος αδημονούσε και το πνεύμα του δεν έβρισκε ανάπαυση, για να μιλήσω αποστολικά, από τον πόθο για το αγαπημένο του πρόσωπο. Διότι ποιος ήταν πιο διορατικός από εκείνον στο να προβλέπει το μέλλον; Ποιος πιο μειλίχιος στο να απαλύνει και να θεραπεύει τη λύπη; Ποιος πιο ικανός στο να προσφέρει το αναγκαίο; Ποιος πιο πολυμήχανος στο να αποδίδει τιμή; Ήταν τόσο γνήσιος στην αγάπη του, ώστε να εξουσιάζει όλα τα πατρικά αγαθά, και ταυτόχρονα τόσο αφιλάργυρος, ώστε να μην είναι κύριος ούτε ενός οβολού. Για όλα αυτά, ποια υπήρξε η κατάληξη και ποια η αμοιβή;