Πατερικές αναφορές στο Β΄ ΠΡΟΣ ΚΟΡΙΝΘΙΟΥΣ 2:14

Και έτσι θα το τοποθετήσεις απέναντι από το μαρτύριο μέσα στη σκηνή, απ' όπου θα σου γίνω γνωστός. Διότι, όταν φθάσει σε ακριβή κοινωνία και απολεπτυνθεί, τότε είναι άξιο να εισαχθεί στα άγια και να προσεγγίσει τη γνώση του Θεού. Διότι θα τα τοποθετήσεις, λέγει, απέναντι από το μαρτύριο, απ' όπου θα σου γίνω γνωστός. Απαγορεύεται δε στον καθένα να παρασκευάζει κάτι τέτοιο για προσωπική του απόλαυση· δηλαδή, να αποδίδει τα κατορθώματα στον εαυτό του, αλλά οφείλει να ανάγει την αιτία των καλών στον Θεό. Τέτοιο θυμίαμα ήταν ο Παύλος, ο οποίος λέγει: «Είμαστε ευωδία Χριστού». Και πάλι: «Χάρις δε στον Θεό, ο οποίος πάντοτε μας οδηγεί σε θρίαμβο, και φανερώνει μέσω ημών την οσμή της γνώσεώς Του».

Και αντί για ευχάριστη οσμή, θα υπάρχει κονιορτός· και αντί για ζώνη, με σχοινί θα ζώνεσαι· και αντί για το χρυσό στολίδι του κεφαλιού, θα αποκτήσεις φαλάκρα εξαιτίας των έργων σου. Μέρος της τρυφηλής ζωής είναι και η ευχαρίστηση μέσω των οσμών, όταν αρωματίζουν τον αέρα με διάφορα υλικά που καίγονται ως θυμίαμα, μηχανευόμενοι για τον εαυτό τους ευχάριστη αναπνοή. Σε αυτές λοιπόν τις ψυχές, που έχουν χαλαρώσει από την ηδονή και επινοούν ευχάριστη οσμή για την όσφρησή τους, θα δοθεί ως αντίτιμο από εκείνον που απειλεί, ο κονιορτός. Και ο κονιορτός είναι λεπτό χώμα, που σηκώνεται στον αέρα, προκαλώντας κάποια δυσκολία στην αναπνοή και πολλή δυσφορία εξαιτίας της έμφραξης. — Διότι η ψυχή βέβαια ευφραίνεται με μύρα και θυμιάματα, αλλά με τα μύρα τα πνευματικά, όπως συνέβαινε σε εκείνον που έλεγε: «Είμαστε ευωδία Χριστού»· και «Χάρις στον Θεό, ο οποίος φανερώνει την οσμή της γνώσεώς του σε κάθε τόπο». Μια τέτοια οσμή αντιλαμβανόταν να αναδίδει ο Ιακώβ, ο πατέρας του, ο Ισαάκ: «Ιδού, η οσμή του υιού μου είναι ως οσμή αγρού γεμάτου, τον οποίο ευλόγησε ο Κύριος». Και οι νεάνιδες επίσης στο Άσμα Ασμάτων, επειδή αισθάνθηκαν την ουράνια ευωδία του Λόγου, έλεγαν: «Πίσω από την οσμή των μύρων σου θα τρέξουμε». Και το αρχιερατικό χρίσμα ήταν μύρο καλό και ευχάριστο, άξιο να παρομοιαστεί με την ενότητα των αδελφών. Ένα τέτοιο μύρο απαιτεί τεχνίτη, που να έχει λάβει από τον Θεό τη μυρεψική τέχνη, προκειμένου να παρασκευάσει άγιο χρίσμα, το οποίο δεν πρόκειται να αλειφθεί σε σάρκα ανθρώπου.

Διότι είναι αναγκαίο να θεωρείται η κεφαλή ομοφυής με το υπόλοιπο σώμα. Αν λοιπόν νομίζουν ότι ο Λόγος που γεννήθηκε από τον Θεό Πατέρα πρέπει να εκπέσει από τα όρια της θεότητας και να υποβιβαστεί στο μέτρο των κτισμάτων, ας ακούσουν ξεκάθαρα: «Ή κάνετε το δέντρο καλό και τον καρπό του καλό, ή κάνετε το δέντρο σάπιο και τον καρπό του σάπιο». Β. Πολύ σωστά μίλησες. Α. Διότι αποτελεί πραγματικά σαφή απόδειξη της έσχατης παραφροσύνης και της υπερβολικής ανοησίας το να θαυμάζει κανείς το φυτό ως άριστο και ευγενές, αλλά να του αποδίδει καρπό ετεροφυή. Διότι ο Θεός οπωσδήποτε θα γεννήσει Θεό, ή δεν θα πεις ότι έτσι έχουν τα πράγματα; Β. Εγώ τουλάχιστον αυτό λέω. Α. Πώς λοιπόν δεν είναι Θεός, και μάλιστα αληθινός, εκείνος μέσω του οποίου και μόνο θα μπορούσε κανείς να γνωρίσει ότι ο Πατέρας είναι Θεός κατά φύση και αληθινά; Διότι γράφει τα εξής στους πιστούς ο Παύλος: «Χάρις δε στον Θεό, ο οποίος πάντοτε μας οδηγεί σε θρίαμβο εν Χριστώ και φανερώνει μέσω ημών την οσμή της γνώσεώς του σε κάθε τόπο, διότι είμαστε ευωδία Χριστού για τον Θεό». Εφόσον λοιπόν εν Χριστώ έχει φανερωθεί η οσμή του Θεού και Πατέρα και μέσω αυτού γνωρίζεται, πώς άραγε πρέπει να υποθέσουμε ότι πραγματοποιείται αυτό; Φυτρώνουν βέβαια σε λιβάδια και κήπους τα εποχιακά φυτά, και ας πούμε ότι αυτά είναι το μήλο και το κρίνο.

Θα ήταν λοιπόν προφανές σε εμάς και μέσα από αυτά, ότι ο Υιός δεν έγινε «ναι και όχι»· αλλά μάλλον είναι αληθινός Θεός, και σε όλα τα αγαθά «εν αυτώ το ναι». Διότι, ενώ λέγεται ότι ο Θεός μάς σφράγισε και μάς έχρισε, δίνοντας τον αρραβώνα του Πνεύματος, ο Χριστός είναι πάλι αυτός που τα εκπληρώνει αυτά μέσα μας, όχι υπηρετικά, ούτε χρίοντάς μας και σφραγίζοντάς μας με κάποιο ξένο Πνεύμα, αλλά με το δικό του και του Πατρός. Διότι και στους δύο υπάρχει το Άγιο Πνεύμα λόγω της ταυτότητας της ουσίας, όχι διαιρεμένα, αλλά ως προερχόμενο από τον Πατέρα μέσω του Υιού και διαπερνώντας την κτίση. Διότι εμφύσησε στους αγίους αποστόλους λέγοντας: «Λάβετε Πνεύμα Άγιον». Δι' αυτού και εν αυτώ έχουμε σφραγιστεί σύμφωνα με τη θεία και νοητή εικόνα. Διότι είπε ο ίδιος ο θείος απόστολος γράφοντας στους Γαλάτες: «Τεκνία μου, για τα οποία πάλι κοιλοπονώ, μέχρις ότου μορφωθεί ο Χριστός μέσα σας». Εάν δε, μορφωνόμενοι κατά τον Χριστό, πλουτίζουμε μέσα μας τον θείο εικονισμό, αυτός άρα είναι η εικόνα του Θεού και Πατέρα και η ακριβής ομοιότητα, και όχι όπως εμείς, που έχουμε κληθεί προς την ομοιότητα μέσω της μετοχής στον αγιασμό, αλλά μάλλον εκ φύσεως και ουσιωδώς. Διότι ο εκ φύσεως Θεός, ο οποίος έχει γεννηθεί από την ουσία του εκ φύσεως και αληθώς Θεού, δεν θα μπορούσε να έχει τίποτα το ανόμοιο προς Αυτόν. Ότι δε έχει σφραγιστεί και ο ίδιος από τον Θεό και Πατέρα, το λέει ο σοφότατος Ιωάννης: «Διότι εκείνος που έλαβε τη μαρτυρία του, σφράγισε ότι ο Θεός είναι αληθινός». Έχει σφραγιστεί δε πάλι όχι με τον ίδιο τρόπο με εμάς, αλλά καθώς ο Πατέρας σχεδόν αποτυπώνει ολόκληρο τον εαυτό του στη φύση του Υιού και τον σημαίνει ουσιωδώς. Γι' αυτόν τον λόγο έλεγε: «Εκείνος που έχει δει εμένα, έχει δει τον Πατέρα». <Χάρις δε τω Θεώ, που πάντοτε μας οδηγεί σε θρίαμβο εν τω Χριστώ και φανερώνει δι' ημών σε κάθε τόπο την οσμή της γνώσεώς του.> Οι απόστολοι ευχαριστούν όταν δοκιμάζονται και πονούν, και καυχώνται για τους αγώνες χάριν του Χριστού. Διότι, όπως ακριβώς ο Χριστός οδηγήθηκε σε θρίαμβο υπέρ ημών, υπομένοντας τον σταυρικό θάνατο και έχοντας τελειωθεί μέσα από παθήματα, έτσι και αυτοί λένε ότι οδηγούνται σε θρίαμβο υπέρ αυτού, δηλαδή ότι γίνονται γνωστοί παντού και δοξάζονται μέσα από τους πειρασμούς και νικούν τον κόσμο, με το να είναι έτοιμοι και πολύ πρόθυμοι να πάθουν τα πάντα υπέρ του ονόματος του Χριστού. Διότι πράγματι είναι μέτοχοι των παθημάτων του, όπως λέει, «και κοινωνοί της δόξης που πρόκειται να αποκαλυφθεί». Λένε δε ότι ο Θεός είναι αυτός που τους οδηγεί στον θρίαμβο, όχι με την έννοια ότι τους ωθεί στο να πάσχουν ούτε βέβαια ότι τους συσσωρεύει θλίψεις, αλλά ότι, επειδή σύμφωνα με το θέλημά του διακηρύσσουν τον Ιησού σε ολόκληρη την οικουμένη, περιπίπτουν σε πειρασμούς υπέρ αυτού. Διότι χωρίς πειρασμούς είναι αδύνατον να ευδοκιμήσει κανείς. Ο καρπός δε αυτών είναι ότι πάσχουν εν Χριστώ, δηλαδή για τον Χριστό, πράγμα που είναι ένδοξο και γεμάτο από αγαθές ελπίδες.

Αυτοί, μη αποδεχόμενοι τον λόγο του θείου κηρύγματος, αλλά μάλλον χλευάζοντάς τον και θεωρώντας ως μωρία το μυστήριο του Χριστού, δέχονται «την οσμή της γνώσης» του Πατρός από θάνατο σε θάνατο. Διότι, ευρισκόμενοι σε θάνατο εξαιτίας της άγνοιας και της πώρωσης που υπάρχει μέσα τους, σχεδόν θα περιέπιπταν και θα καταδικάζονταν και σε δεύτερο θάνατο. Όσοι πάλι, μέσω της παιδείας του Νόμου, έχουν οδηγηθεί στις αρχές της γνώσης του Θεού, έχουν βρεθεί με κάποιο τρόπο στη ζωή, όμως εάν πιστέψουν, θα αποδεχθούν την οσμή της γνώσης του Πατρός από ζωή σε ζωή. Διότι λέει κάπου ο Χριστός προς τον εν τοις ουρανοίς Πατέρα και Θεό: «Αυτή δε είναι η αιώνια ζωή, το να γνωρίζουν εσένα τον μόνο αληθινό Θεό, και εκείνον που απέστειλες, τον Ιησού Χριστό». Αλλά, ποιος, λέει, θα μπορούσε να είναι ικανός για αυτά;

Και βέβαια ο θεσπέσιος Παύλος γράφει σε επιστολή του και λέει: «Χάρις στον Θεό, ο οποίος πάντοτε μας οδηγεί σε θρίαμβο εν Χριστώ, και φανερώνει δι' ημών σε κάθε τόπο την οσμή της γνώσεώς του, διότι είμαστε ευωδία Χριστού για τον Θεό, ανάμεσα σε αυτούς που σώζονται και σε αυτούς που χάνονται· στους μεν είμαστε οσμή θανάτου προς θάνατον, στους δε οσμή ζωής προς ζωήν». Σε αυτήν τη ράβδο, λέει, δηλαδή στο άνθος που επρόκειτο να γεννηθεί από τη ρίζα του Ιεσσαί, θα επαναπαυθεί στους κατάλληλους καιρούς το Πνεύμα του Θεού, το οποίο έχει πολλές ενέργειες. Διότι το ονομάζει Πνεύμα βουλής και συνέσεως, γνώσεως και σοφίας, ευσέβειας και φόβου Θεού. Εμείς όμως λέμε ότι το κήρυγμα της προφητικής μεγαλουργίας δεν μας παρουσιάζει τον Ιησού ως έναν ψιλό άνθρωπο, ο οποίος έπειτα έγινε πνευματοφόρος και μέτοχος των χαρισμάτων του Θεού όπως συμβαίνει με εμάς, αλλά μάλλον φανερώνει τον Λόγο του Θεού που ενανθρώπησε, ο οποίος είναι πλήρης από κάθε αγαθό ως προς τη δική του φύση, οικειώνεται όμως μαζί με την ανθρωπότητα και τα δικά της ιδιώματα.

Διότι, αν και ο Ματθαίος και ο Παύλος ήταν κάποτε σαν αγκαθωτοί θάμνοι και πικρόχορτα —επειδή ο μεν ήταν τελώνης, ο δε διώκτης και υβριστής— έγιναν οικουμενικοί φωστήρες και αναδίδουν την ευωδία του Χριστού σε κάθε τόπο, τόσο σε αυτούς που σώζονται όσο και σε αυτούς που χάνονται, όπως λέει ο ιερότατος Παύλος. Το ότι δε ο χορηγός και κυβερνήτης όλων αυτών θα παραμένει σε ατελεύτητη δόξα και διαμονή, το διδάσκει λέγοντας ότι «Θα είναι ο Κύριος εις όνομα και εις σημείο αιώνιο, και δεν θα εκλείψει»· και με το «όνομα» εννοεί εδώ τη δόξα, ενώ με το «σημείο», όπως τουλάχιστον νομίζω, τη λαμπρότητα του σταυρού, δια του οποίου έχουμε σωθεί, και στον οποίο θα βρισκόμαστε ακατάπαυστα. Διότι δεν πρόκειται να μας λείψει η χάρη Του σε κανέναν καιρό και με κανέναν τρόπο.

Διότι έτσι είπε πάλι ο θεσπέσιος Παύλος: «Ας είναι χάρις στον Θεό, ο οποίος πάντοτε μας οδηγεί σε θρίαμβο εν Χριστώ και φανερώνει μέσω ημών την οσμή της γνώσεώς του σε κάθε τόπο». Και ο Κύριός μας Ιησούς Χριστός φανερωνόταν μέσω των αγίων αποστόλων ως οσμή της γνώσεως του Θεού και Πατρός. Διότι, εάν κάποιος έχει γνωρίσει τον Υιό, έχει γνωρίσει οπωσδήποτε και τον Πατέρα, εξαιτίας της ταυτότητας της φύσεως και του ότι έχουν τα πάντα απολύτως ίσα και απαράλλακτα. Αυτά λοιπόν αρμόζουν στον Χριστό, αλλά θα ταίριαζε δικαιολογημένα και στον νέο λαό το χωρίο: «Είθε να σου δώσει ο Κύριος από τη δροσιά του ουρανού, και από την παχύτητα της γης, πλήθος σίτου και οίνου». Διότι η δροσιά του ουρανού και η παχύτητα της γης είναι τούτο: ο Λόγος που προέρχεται από τον Θεό Πατέρα, ο οποίος μας έχει δοθεί κατά μέθεξη βεβαίως δια του Πνεύματος, και μέσω αυτού έχουμε γίνει κοινωνοί της θείας φύσεως. Έχουμε αποκτήσει δε πλήθος σίτου και οίνου, δηλαδή δύναμης αλλά και ευφροσύνης. Εφόσον είναι αληθινός ο λόγος που λέει: «Ο άρτος στηρίζει την καρδιά του ανθρώπου και ο οίνος την ευφραίνει». Επομένως, ο άρτος είναι σημείο της νοητής και πνευματικής δύναμης, ενώ ο οίνος της άλλης (της ευφροσύνης). Και αυτά έχουν δοθεί σε όσους είναι εν Χριστώ μέσω αυτού. Πώς και με ποιον τρόπο γίναμε σταθεροί στην ευσέβεια και κατά κάποιον τρόπο αμετακίνητοι, γνωρίζοντας να φρονούμε ορθά, και στηριγμένοι ακλόνητα; Διότι λάβαμε εξουσία «να πατάμε επάνω σε φίδια και σκορπιούς, και επάνω σε όλη τη δύναμη του εχθρού».

ΑΛΛΟ. «Ας ευχαριστήσουμε δε τον Θεό», λέει, «ο οποίος πάντοτε μας κάνει να θριαμβεύουμε εν Χριστώ και φανερώνει δι' ημών την οσμή της γνώσεώς του σε κάθε τόπο, διότι είμαστε ευωδία Χριστού στον Θεό, ανάμεσα σε αυτούς που σώζονται και σε αυτούς που χάνονται». Επομένως, εάν μέσω των αγίων αποστόλων ο Θεός και Πατέρας καθιστά φανερή στον κόσμο την οσμή της γνώσεως του Χριστού, δηλαδή τον λόγο περί της επιγνώσεώς του, και όσοι τον αποδέχονται δεν πλανώνται πλέον, ούτε βέβαια θα συγκαταλεχθούν ανάμεσα στους άθεους και σε αυτούς που δεν έχουν ελπίδα, αλλά γνώρισαν τον Θεό, όπως λέει ο Παύλος, ή μάλλον γνωρίστηκαν από τον Θεό· άρα ο Χριστός είναι αληθινά Θεός, αυτός που απομάκρυνε τα έθνη από τους ψευδώνυμους θεούς, και αφού γνωρίστηκε από αυτά ως προς αυτό, τα αναγνώρισε πάλι ο ίδιος μέσω της πίστεως σε αυτόν. Και αυτός που υπάρχει αληθινά ως Θεός, πώς θα μπορούσε να είναι κτίσμα ή δημιούργημα;

ΑΛΛΟ, στο χωρίο: «Χάρις δε στον Θεό, ο οποίος πάντοτε μας οδηγεί σε θρίαμβο εν Χριστώ, και φανερώνει μέσω ημών την οσμή της γνώσεώς Του.» Αυτός που φανερώνεται μέσα από τα αποστολικά και τα ευαγγελικά κηρύγματα, ποιος άλλος θα μπορούσε να είναι παρά ο Χριστός; Αυτός, λοιπόν, είναι η οσμή της γνώσεως του Θεού και Πατρός, σύμφωνα με αυτό που ελέχθη από τον ίδιο: «Κανείς δεν έρχεται προς τον Πατέρα, παρά μόνο δι' εμού». Και πάλι: «Εκείνος που έχει δει εμένα, έχει δει τον Πατέρα». Όντας, λοιπόν, οσμή του Θεού και Πατρός, δεν θα μπορούσε να είναι ετερούσιος προς Αυτόν· αλλά όπως ακριβώς η ευωδία των ανθέων, η οποία αναδίδεται φυσικά και ουσιωδώς, είναι εκφαντική του είδους που τη γέννησε, έτσι και ο Υιός, υπάρχοντας ως μια οσμή της πατρικής ουσίας, από την οποία προέρχεται, φανερώνει Αυτόν που τον γέννησε. Επομένως, δεν είναι ποίημα, επειδή ούτε ο Πατέρας είναι.

Και ποιο ακριβώς είναι αυτό το θέλημα του Πατρός, ο Ίδιος μας το αποκάλυψε μυσταγωγικά στα Ευαγγέλια λέγοντας: «Κατέβηκα από τον ουρανό, όχι για να κάνω το δικό μου θέλημα, αλλά το θέλημα εκείνου που με έστειλε. Και αυτό είναι το θέλημα εκείνου που με έστειλε, ώστε κάθε τι που μου έχει δώσει, να μην χάσω τίποτα από αυτό, αλλά να το αναστήσω κατά την έσχατη ημέρα.» Διότι προσέφερε τον εαυτό του για εμάς ως οσμή ευωδίας, και γι' αυτό ακριβώς ονομάστηκε και αρχιερέας. Επομένως, αυτός είναι ο αρχιερέας, αυτός είναι και το σύνθετο και λεπτό θυμίαμα· και αυτό θα το μαρτυρήσει ο Παύλος λέγοντας: «Ας είναι χάρη στον Θεό, ο οποίος πάντοτε μας οδηγεί σε θρίαμβο εν Χριστώ και φανερώνει δι' ημών την οσμή της γνώσεώς του σε κάθε τόπο, διότι είμαστε ευωδία Χριστού στον Θεό, ανάμεσα σε εκείνους που σώζονται και σε εκείνους που χάνονται· στους μεν είμαστε οσμή θανάτου που οδηγεί στον θάνατο, στους δε οσμή ζωής που οδηγεί στη ζωή.» Μας προτρέπει δε και εμάς λέγοντας: «Γίνετε λοιπόν μιμητές του Θεού ως αγαπητά τέκνα, και περιπατείτε με αγάπη, καθώς και ο Χριστός μας αγάπησε και παρέδωσε τον εαυτό του για εμάς ως προσφορά και θυσία στον Θεό σε οσμή ευωδίας.» Και καθορίζει σαφώς τον καιρό του θυμιάματος, νομοθετώντας ότι όλα πρέπει να γίνονται με τάξη και ευπρέπεια, και μέσω των οποίων η δύναμη των εσωτερικών θεωριών μας θα βρισκόταν σε καλή κατάσταση. «

Αυτήν λοιπόν την έρημο ευαγγελίζεται η προφητεία και μέσα από τα προκείμενα λόγια, μετά από όσα προαναφέρθηκαν περί των ελάφων, λέγοντας: «Να ευφρανθείς, έρημος διψασμένη». Πολλά δε και άλλα έχουν ειπωθεί περί αυτής της ερήμου και μέσα από όσα ακολουθούν στην ίδια προφητεία, διά των οποίων λέγεται: «Ευφράνσου, στείρα, εσύ που δεν γεννάς, ξέσπασε και φώναξε, εσύ που δεν δοκιμάζεις ωδίνες τοκετού, διότι πολλά είναι τα τέκνα της ερήμου, περισσότερα από εκείνης που έχει τον άνδρα». Αυτή, λοιπόν, θα πρέπει να είναι μια άλλη έρημος, διαφορετική από την προαναφερθείσα Σιών, στην οποία ελέγετο ότι θα κατοικήσουν εχίνοι και ίβεις και κόρακες, δαιμόνια και ονοκένταυροι, και ότι οι φάραγγές της θα γεμίσουν με πίσσα και θειάφι. Εφόσον δε αυτά ελέχθησαν για τη Σιών και για την Ιερουσαλήμ, είναι ώρα να κατανοήσουμε ότι τα προκείμενα λέγονται για κάποια άλλη έρημο. Και αυτή ήταν ο δρυμός των ελάφων και η χώρα των αλλοφύλων εθνών, όπου ο Κύριος διένειμε τους κλήρους στις έλαφους που αποκαταστάθηκαν. Ο Λόγος το ευαγγελίζεται λέγοντας: «Να ευφρανθείς, έρημος διψασμένη, ας αγαλλιάσει η έρημος και ας ανθίσει ως κρίνο»· διότι αυτή η έρημος ήταν προηγουμένως διψασμένη και στερημένη από ουράνιο νάμα, αλλά ο Λόγος την προστάζει να χαίρεται και να ευφραίνεται διά των όσων επιλέγονται, και επιπλέον να ανθίσει ως κρίνο, ώστε να λέει: «Είμαστε ευωδία Χριστού στον Θεό σε κάθε τόπο».

Δηλαδή, δεν παρέμεινα περισσότερο χρόνο, επειδή στενοχωριόμουν και οδυνώμουν. Ίσως δε να εμποδιζόταν και το έργο εξαιτίας της απουσίας εκείνου. Και αυτό δεν αποτελεί μικρή παρηγοριά και για αυτούς. Διότι, αν εκεί, ενώ είχε ανοιχτεί θύρα και είχε μεταβεί γι' αυτόν ακριβώς τον σκοπό, επειδή δεν βρήκε τον αδελφό του αναχώρησε βιαστικά, πολύ περισσότερο εσείς, λέγει, πρέπει να δείχνετε κατανόηση στις ανάγκες των περιστάσεων που μας κατευθύνουν και μας περιφέρουν παντού, και δεν μας επιτρέπουν, όπως θα θέλαμε, ούτε να αναχωρούμε ούτε να παραμένουμε περισσότερο όπου επιθυμούμε. Γι' αυτό και προσθέτει πάλι, όπως προηγουμένως (απέδωσε τα πάντα) στο Πνεύμα, έτσι και εδώ αποδίδοντας τις μετακινήσεις στον Θεό, λέγοντας: «Χάρις οφείλεται στον Θεό που πάντοτε μας οδηγεί σε θρίαμβο εν Χριστώ, και φανερώνει μέσω ημών την οσμή της γνώσεώς Του σε κάθε τόπο». Διότι, για να μη φανεί ότι θρηνεί οδυρόμενος γι' αυτά, αναπέμπει ευχαριστία στον Θεό. Αυτό δε που εννοεί είναι το εξής: παντού θλίψη, παντού στενοχώρια· ήλθα στην Ασία, επιβαρύνθηκα υπέρμετρα· ήλθα στην Τρωάδα, δεν βρήκα τον αδελφό· δεν ήλθα προς εσάς· και τούτο δεν μου προκάλεσε μικρή αποθάρρυνση, αλλά πάρα πολύ μεγάλη, αφενός διότι πολλοί ανάμεσά σας είχαν αμαρτήσει, και αφετέρου επειδή εξαιτίας αυτού του γεγονότος δεν σας έβλεπα. «Διότι θέλοντας να σας λυπηθώ, δεν ήλθα πλέον στην Κόρινθο», λέγει.

Για να μη φανεί λοιπόν ότι θρηνεί λέγοντας αυτά, προσθέτει ότι όχι μόνο δεν λυπούμαστε σε αυτές τις θλίψεις, αλλά και χαιρόμαστε· και το σπουδαιότερο, όχι μόνο εξαιτίας των μελλοντικών επάθλων, αλλά και εξαιτίας των παρόντων· διότι και εδώ είμαστε λαμπροί και περιφανείς εξαιτίας τους. Τόσο πολύ λοιπόν απέχουμε από το να θρηνούμε, ώστε το γεγονός αυτό το ονομάζουμε θρίαμβο, και σεμνυνόμαστε για όσα συμβαίνουν. Γι' αυτό και έλεγε: «Χάρις δε στον Θεό που πάντοτε μας οδηγεί σε θρίαμβο»· δηλαδή, που μας κάνει περιφανείς σε όλους. Διότι αυτό που φαίνεται ότι αποτελεί ατιμία, το να καταδιωκόμαστε από παντού, αυτό αποδεικνύεται σε εμάς ως η μέγιστη τιμή. Γι' αυτό δεν είπε «σε Αυτόν που μας κάνει φανερούς», αλλά «σε Αυτόν που μας οδηγεί σε θρίαμβο»· δείχνοντας ότι αυτοί οι διωγμοί υψώνουν συνεχή τρόπαια εναντίον του διαβόλου παντού στη γη. Έπειτα, αφού μαζί με την αναφορά στον θρίαμβο έθεσε και την αιτία, ανυψώνει και με αυτό τον τρόπο τον ακροατή. Διότι δεν οδηγούμαστε σε θρίαμβο μόνο από τον Θεό, αλλά και «εν Χριστώ»· δηλαδή, για χάρη του Χριστού και του κηρύγματος. Διότι, όταν πρέπει να διεξαχθεί θρίαμβος, είναι απόλυτη ανάγκη να γινόμαστε πλήρως φανεροί και εμείς που φέρουμε το τρόπαιο, επειδή βαστάζουμε τον Ίδιο.

Γι' αυτόν τον λόγο είμαστε περίβλεπτοι και περιφανείς. «Και σε Αυτόν που φανερώνει μέσω ημών την οσμή της γνώσεώς Του σε κάθε τόπο». 2. Πιο πάνω είπε: «Σε Αυτόν που πάντοτε θριαμβεύει», ενώ εδώ λέει: «Σε κάθε τόπο»· δείχνοντας ότι κάθε τόπος και κάθε χρόνος είναι γεμάτος από τους αποστολικούς άθλους. Και χρησιμοποιεί πάλι μία άλλη μεταφορά, αυτήν της ευωδίας.

Διότι, όπως ακριβώς όταν κρατούμε μύρο, έτσι είμαστε φανεροί σε όλους, λέει· ονομάζοντας τη γνώση πολύτιμο μύρο. Και δεν είπε, «Τη γνώση», αλλά, «Την οσμή της γνώσης». Διότι τέτοια είναι η παρούσα γνώση, όχι πάρα πολύ σαφής, ούτε πλήρως αποκαλυμμένη. Γι' αυτό και στην προηγούμενη Επιστολή έλεγε: «Διότι τώρα βλέπουμε μέσα από καθρέφτη, αινιγματικά», και εδώ ονομάζει αυτό το μύρο οσμή. Εκείνος δε που αντιλαμβάνεται την οσμή, γνωρίζει βέβαια ότι υπάρχει κάπου κάποιο μύρο, αλλά το τι λογής είναι η ουσία του, δεν το γνωρίζει, εκτός εάν έτυχε να το ξέρει από πριν. Έτσι και εμείς, γνωρίζουμε βέβαια ότι υπάρχει Θεός, αλλά το τι είναι ως προς την ουσία Του, δεν το γνωρίζουμε. Είμαστε, λοιπόν, σαν ένα βασιλικό θυμιατήρι, όπου και αν πάμε αναδίδοντας το ουράνιο μύρο και την πνευματική ευωδία. Και αυτά τα έλεγε, δείχνοντας ταυτόχρονα τη δύναμη του κηρύγματος, ότι δηλαδή μέσω εκείνων των πραγμάτων για τα οποία δέχονται επιβουλές, μέσω αυτών ακριβώς λάμπουν περισσότερο από εκείνους που τους διώκουν, και κάνουν όλη την οικουμένη να γνωρίσει και τα τρόπαιά τους και την ευωδία τους· και παράλληλα παραμυθώντας τους για τις θλίψεις και τους πειρασμούς, ώστε να τα υπομένουν όλα με γενναιότητα, εφόσον, ακόμη και πριν από την τελική ανταπόδοση, αποκομίζουν ανέκφραστη δόξα.

ΟΜΙΛΙΑ ΙΓʹ. Το στόμα μας έχει ανοίξει προς εσάς, Κορίνθιοι, η καρδιά μας έχει πλατυνθεί. Δεν αισθάνεστε στενοχώρια από εμάς, αλλά αισθάνεστε στενοχώρια στα ίδια σας τα σπλάγχνα. αʹ. Αφού διηγήθηκε τους δικούς του πειρασμούς και τις θλίψεις: «Διότι», λέει, «με υπομονή, με θλίψεις, με ανάγκες, με στενοχώριες, με πληγές, με φυλακίσεις, με ακαταστασίες, με κόπους, με αγρυπνίες»· και αφού έδειξε ότι τούτο είναι μεγάλο αγαθό: «Διότι, ως λυπημένοι», λέει, «αλλά πάντοτε χαίροντες· ως φτωχοί, που όμως πλουτίζουν πολλούς· ως μη έχοντες τίποτα, και όμως κατέχοντας τα πάντα»· και αφού τα ονόμασε όπλα: «Ως παιδευόμενοι», λέει, «και μη θανατούμενοι»· και αφού φανέρωσε μέσα από αυτά την πολλή κηδεμονία και τη δύναμη του Θεού: «Για να φαίνεται», λέει, «ότι η υπερβολή της δυνάμεως είναι από τον Θεό και όχι από εμάς»· και αφού απαρίθμησε τους άθλους του: «Διότι πάντοτε», λέει, «περιφέρουμε τη νέκρωση αυτού»· και αφού έδειξε ότι αυτό αποτελεί σαφή απόδειξη της αναστάσεως: «Για να φανερωθεί», λέει, «και η ζωή του Ιησού στη θνητή μας σάρκα»· και σε ποια πράγματα έγινε κοινωνός, και το τι του εμπιστεύθηκαν: «Είμαστε λοιπόν πρεσβευτές υπέρ του Χριστού», λέει, «σαν να σας παρακαλεί ο Θεός μέσω ημών»· και τίνος πράγματος είναι διάκονος, ότι δηλαδή δεν είναι του γράμματος, αλλά του πνεύματος· και ότι δεν είναι αξιοσέβαστος μόνο γι' αυτό, αλλά και για τους πειρασμούς του: «Ας είναι η χάρις στον Θεό», λέει, «ο οποίος πάντοτε μας οδηγεί σε θρίαμβο»· πρόκειται πλέον να τους επιτιμήσει, επειδή δεν διάκεινται με πολλή θέρμη απέναντί του.

Και, παρόλο που οι κίνδυνοι εναντίον του εντείνονταν, εκείνος διατηρούσε την προθυμία του ακμαία, και φανερώνοντάς το αυτό έλεγε: «Ξεχνώντας όσα βρίσκονται πίσω, και επεκτεινόμενος σε όσα βρίσκονται μπροστά»· και ενώ περίμενε τον θάνατο, καλούσε και άλλους να συμμετάσχουν σε αυτή τη χαρά, λέγοντας: «Χαίρετε και συγχαίρετε μαζί μου»· και όταν επικρέμονταν πάνω του κίνδυνοι και ύβρεις και κάθε είδους ατιμία, πάλι σκιρτούσε από χαρά, και γράφοντας προς τους Κορινθίους έλεγε: «Γι' αυτό και ευαρεστούμαι στις ασθένειες, στις ύβρεις, στους διωγμούς». Μάλιστα, και αυτά τα ονόμασε όπλα δικαιοσύνης, αποδεικνύοντας ότι και από αυτά αποκόμιζε τα μέγιστα οφέλη, και απέναντι στους εχθρούς του παρέμενε από παντού ακαταμάχητος. Και ενώ παντού μαστιγωνόταν, υβριζόταν και χλευαζόταν, σαν να παρήλαυνε σε θριάμβους και να έστηνε συνεχή τρόπαια σε όλη τη γη, έτσι ακριβώς στολιζόταν, και ομολογούσε την ευγνωμοσύνη του προς τον Θεό λέγοντας: «Ας είναι η χάρη στον Θεό, ο οποίος πάντοτε μας κάνει να θριαμβεύουμε». Και επιδίωκε την ατίμωση και την ύβρη για χάρη του κηρύγματος περισσότερο από όσο εμείς επιδιώκουμε την τιμή, και τον θάνατο περισσότερο από όσο εμείς τη ζωή, και την πενία περισσότερο από όσο εμείς τον πλούτο, και τους κόπους περισσότερο από όσο άλλοι τις ανέσεις, και όχι απλώς περισσότερο, αλλά πάρα πολύ περισσότερο· και προτιμούσε να θλίβεται περισσότερο από όσο άλλοι χαίρονται, και να προσεύχεται υπέρ των εχθρών του περισσότερο από όσο άλλοι προσεύχονται εναντίον τους. Και ανέτρεψε την τάξη των πραγμάτων, ή μάλλον εμείς την ανατρέψαμε, ενώ εκείνος τη διαφύλαξε ακριβώς όπως τη νομοθέτησε ο Θεός.

Επειδή δε άνοιξε το στάδιο της ευσέβειας και ο καιρός τον καλούσε στους άθλους, περιπίπτει σε ένα σκληρό θηρίο, τον τότε δικαστή. Και προσέξτε το τέχνασμά του. Διότι, βλέποντας ότι το φρόνημά του ήταν σταθερό και ότι δεν ήταν δυνατόν με τη σφοδρότητα της τιμωρίας να κάμψει την ακμαιότητα της προθυμίας του, τον υποβάλλει σε χρονοτριβές και αναβολές, εισάγοντας και εξάγοντάς τον συνεχώς. Διότι δεν του απέκοψε την κεφαλή μέσα σε μία ημέρα αφού τον δίκασε, ώστε το σύντομο της τιμωρίας να μην του καταστήσει ευκολότερο τον δρόμο, αλλά καθημερινά τον εισήγαγε, τον εξήγαγε, του υπέβαλλε ανακρίσεις, τον απειλούσε με μύρια βασανιστήρια, τον δελέαζε με κολακευτικά λόγια, και έθετε σε κίνηση κάθε μηχανισμό επιχειρώντας να κλονίσει αυτό το άσειστο θεμέλιο. Και τον περιέφερε έναν ολόκληρο χρόνο παντού στην Κιλικία για να τον εξευτελίσει, ή μάλλον, αντίθετα με ό,τι ο ίδιος νόμιζε, για να τον αναδείξει λαμπρότερο. Ο δε μάρτυρας βροντοφώναζε και αυτός σύμφωνα με τα λόγια του Παύλου: «Ευχαριστία ανήκει στον Θεό, που μας οδηγεί πάντοτε σε θρίαμβο εν Χριστώ Ιησού και φανερώνει μέσω ημών την οσμή της γνώσεώς Του σε κάθε τόπο». Διότι, όπως ακριβώς το μύρο, όσο μεν παραμένει σε έναν τόπο, διαποτίζει με την ευωδία του μόνο τον εκεί αέρα, όταν όμως μεταφερθεί σε πολλά μέρη, τα γεμίζει όλα με τη δική του ιδιαίτερη χάρη· έτσι ακριβώς συνέβαινε τότε και με τον μάρτυρα.

Τα λέει αυτά προς δόξαν του Χριστού, ή με την έννοια ότι και ο Χριστός το προστάζει αυτό· πράγμα που τους έπειθε περισσότερο από όλα. «Για να μην πλεονεκτηθούμε από τον Σατανά». Πολύ σωστά έκανε λόγο για πλεονεξία· διότι δεν παίρνει πλέον τα δικά του, αλλά αρπάζει τα δικά μας. Επειδή αυτός που μετανόησε έχει πλέον γίνει καλύτερος. «Διότι δεν αγνοούμε τα σχέδιά του». Επειδή καταστρέφει ακόμη και με το πρόσχημα της ευσέβειας, όχι μόνο με το να οδηγήσει στην πορνεία, αλλά μπορεί να διαφθείρει και από το αντίθετο άκρο, από την υπέρμετρη λύπη κατά τη μετάνοια. «Όταν δε ήλθα στην Τρωάδα για το Ευαγγέλιο του Χριστού, και ενώ μου είχε ανοιχτεί θύρα εν Κυρίω, δεν βρήκε ανάπαυση το πνεύμα μου, επειδή δεν βρήκα τον Τίτο τον αδελφό μου, αλλά, αφού τους αποχαιρέτησα, αναχώρησα για τη Μακεδονία». Έχοντας πει στην αρχή ότι στην Ασία επιβαρύνθηκε πέρα από τις δυνάμεις του, και αφού έδειξε πώς απαλλάχτηκε, και παραλείποντας αναγκαστικά τα ενδιάμεσα, διδάσκει πάλι ότι θλίφτηκε και με άλλον τρόπο. Πώς λοιπόν και με ποιον τρόπο; Με το να μη βρει τον Τίτο. Αυτός δε διέμενε στην Κόρινθο. «Ας είναι ευχαριστία στον Θεό, ο οποίος πάντοτε μας οδηγεί σε θρίαμβο εν Χριστώ». Για να μη φανεί ότι οδύρεται για αυτά θρηνώντας, αναπέμπει ευχαριστία στον Θεό· αυτό δε που λέγει έχει ως εξής.

Διότι ο θρίαμβος είναι ακριβώς αυτό: το να γίνει κανείς περιφανής σε όλους. Και δεν είπε απλώς «σε εκείνον που θριαμβεύει», αλλά «εν Χριστώ», δηλαδή για χάρη του Χριστού και του κηρύγματος. «Και ο οποίος φανερώνει μέσω ημών σε κάθε τόπο την οσμή της γνώσεώς του, διότι είμαστε ευωδία του Χριστού προς τον Θεό μεταξύ εκείνων που σώζονται, και μεταξύ εκείνων που χάνονται· στους μεν οσμή θανάτου που οδηγεί στον θάνατο, στους δε οσμή ζωής που οδηγεί στη ζωή.» Αποδεικνύει ότι κάθε τόπος και κάθε καιρός είναι γεμάτος από τους αποστολικούς άθλους· και χρησιμοποιεί πάλι μια άλλη μεταφορά, εκείνην της ευωδίας. Έπειτα, επειδή είπε, «Και μεταξύ εκείνων που χάνονται είμαστε ευωδία», για να μη νομίσει κανείς ότι και εκείνοι είναι ευπρόσδεκτοι, πρόσθεσε: «Στους μεν οσμή θανάτου που οδηγεί στον θάνατο, στους δε οσμή ζωής που οδηγεί στη ζωή.» Αυτό που λέει έχει την εξής έννοια: αυτή την ευωδία, λέει, άλλοι μεν την αποδέχονται έτσι ώστε να σωθούν, άλλοι δε έτσι ώστε να χαθούν· επομένως, έστω και αν χάνεται κάποιος, η αιτία βρίσκεται στον ίδιο. Όπως άλλωστε λέγεται συχνά ότι το μύρο πνίγει τους χοίρους, και το φως σκοτίζει εκείνους που έχουν ασθενή μάτια. «Και για αυτά ποιος είναι ικανός;» Επειδή διακήρυξε μεγάλα πράγματα, ότι δηλαδή είμαστε θυσία και ευωδία του Χριστού, και ότι θριαμβεύουμε παντού, αποδίδει και πάλι αυτά στον Θεό· γι' αυτό και λέει, «Και για αυτά ποιος είναι ικανός;» Διότι τα πάντα, λέει, ανήκουν στον Χριστό, και τίποτε δεν είναι δικό μας. «Διότι δεν είμαστε όπως οι πολλοί που καπηλεύονται τον λόγο του Θεού, αλλά ενεργούμε με ειλικρίνεια, αλλά ως προερχόμενοι από τον Θεό.»

Δεν μας άνοιξε και εδώ θύρα αναπαύσεως, όπου υπάρχει περικαλλής ναός και ευπρεπή οικήματα, και αυτός που μας υποδέχθηκε είναι ομόψυχος αδελφός; Πόσο μεγάλη είναι η πρόνοια του αγαθού Θεού μας! Διότι τι έπρεπε να κάνει και δεν το έκανε; Κατά τη διάρκεια αυτής της φυγής μάς παρείχε άφθονα άρτους, κρασιά, ψάρια και όσα άλλα είχαμε ανάγκη, αλλά και περισσότερα από την ανάγκη μας, ώστε να εκπλήσσονται όσοι τα βλέπουν. Έναντι αυτών, εμείς οι ταπεινοί έχουμε χρέος όχι απλώς να τον ευχαριστούμε, αλλά και να παραδώσουμε την ψυχή μας μέχρις αίματος. Γι' αυτό, παρακαλώ, ας ανάψουμε γι' αυτόν πιο δυνατή αγάπη, ας προσκολληθούμε σε αυτόν εξ ολοκλήρου, ας του προσφέρουμε την πιο προσφιλή ανταπόδοση. Και ποια είναι η ανταπόδοση; Το να ζήσουμε και εδώ προς δόξαν του προσκυνητού ονόματός του, ώστε να εκπληρωθεί αυτό που ειπώθηκε από αυτόν: «Έτσι ας λάμψει το φως σας μπροστά στους ανθρώπους, για να δουν τα καλά σας έργα και να δοξάσουν τον πατέρα σας τον εν τοις ουρανοίς.» Λέει άλλωστε και ο Απόστολος κάπου: «Χάρη οφείλεται στον Θεό που πάντοτε μας οδηγεί σε θρίαμβο εν Χριστώ και φανερώνει μέσω ημών την οσμή της γνώσεώς του σε κάθε τόπο, διότι είμαστε η ευωδία του Χριστού προς τον Θεό, ανάμεσα σε αυτούς που σώζονται και σε αυτούς που χάνονται.» Βλέπεις ότι ο ενάρετος είναι ευωδία Θεού, όπου κι αν αναστρέφεται; Διότι η αρετή δεν έχει από τη φύση της το να κρύβεται, αλλά εκείνος που την εφαρμόζει γίνεται φανερός σε όλους, επειδή είναι γραμμένο: «Δεν μπορεί να κρυφτεί πόλη που είναι χτισμένη πάνω σε όρος.»