Πατερικές αναφορές στο Β΄ ΠΡΟΣ ΚΟΡΙΝΘΙΟΥΣ 2:17

Αλλά πάλι λέτε: Εμείς ονομάζουμε Θεό αυτόν που προήλθε από τη Μαρία. Πώς λοιπόν λέτε, όπως ο Μαρκίων, ότι ο Θεός επιδήμησε, και ότι ο Θεός ήλθε αθίκτως, έχοντας φύση που δεν επιδέχεται ανθρώπινη σάρκα; Ή πώς ονομάζετε Θεό [κάποιον], όπως ο Παύλος ο Σαμοσατεύς; Διότι αυτό είναι το πρόσχημα της δικής του ασέβειας: το να ομολογεί ως Θεό αυτόν που προέρχεται από τη Μαρία, ο οποίος προορίστηκε μεν προ των αιώνων, έλαβε δε την αρχή της υπάρξεώς του από τη Μαρία. Ομολογεί δε ότι υπάρχει σε αυτόν ενεργός Λόγος από τον ουρανό και σοφία, παραχωρώντας περισσότερα από εσάς, σύμφωνα με τη δική του ασέβεια· όπως ακριβώς εσείς λέτε ότι υπάρχει επουράνιος νους μέσα σε έμψυχο σώμα. Όμως, ούτε το έμψυχο σώμα είναι ήδη τέλειος άνθρωπος, ούτε ο επουράνιος νους είναι ήδη Θεός. Διότι έμψυχο λέγεται το σώμα στο οποίο αποδίδεται ενυποστάτως το όνομα της ψυχής. Και το σώμα του ανθρώπου ονομάζεται σώμα, και όχι ψυχή· και η ψυχή του ανθρώπου ονομάζεται ψυχή, και όχι σώμα, εφόσον το ένα είναι διαφορετικό από το άλλο, δηλαδή το πνεύμα σε σχέση με το σώμα. «Ποιος δε», λέγει, «γνώρισε τον νου του Κυρίου;» Ο νους του Κυρίου δεν είναι ο ίδιος ο Κύριος, αλλά η θέληση του Κυρίου, ή η βουλή, ή η ενέργεια προς κάτι. Πώς λοιπόν επινοείτε να λέτε αυτά τα πράγματα, καπηλευόμενοι τον Λόγο του Θεού με πλαστούς λόγους;

Διότι λέγει ο Απόστολος: «Είμαστε ευωδία Χριστού προς τον Θεό ανάμεσα σε αυτούς που σώζονται και σε αυτούς που χάνονται. Σε άλλους μεν οσμή θανάτου που οδηγεί στον θάνατο, σε άλλους δε οσμή ζωής που οδηγεί στη ζωή. Και για αυτά ποιος είναι ικανός; Διότι δεν είμαστε όπως οι πολλοί, που καπηλεύονται τον λόγο του Θεού». Εάν, λοιπόν, αμφιβάλλεις για τον Γέροντα, πώς δηλαδή σε επέπληξε όταν μίλησες, ενώ τον αββά δεν τον επέπληξε, δεν πρέπει να σκεφτείς με καχυποψία ότι υπάρχει κάτι άλλο στη μέση, αλλά να ταπεινωθείς στην καρδιά σου, λέγοντας ότι: Εμένα μεν, ως ανάξιο, με επέπληξε ο Γέροντας, σε τούτον δε, ως άξιο, του επέτρεψε να μιλήσει για την ωφέλεια αυτών που ακούν.

ΕΡΩΤΗΣΗ ΞΕ΄. Πώς κατακρατεί κάποιος την αλήθεια με αδικία; ΑΠΟΚΡΙΣΗ Όταν καταχράται τα αγαθά που έχουν δοθεί από τον Θεό για τις δικές του επιθυμίες, πράγμα το οποίο απαρνήθηκε ο Απόστολος λέγοντας: «Διότι δεν είμαστε, όπως οι πολλοί, που καπηλεύονται τον λόγο του Θεού»· και πάλι: «Διότι ποτέ δεν χρησιμοποιήσαμε λόγια κολακείας, όπως γνωρίζετε, ούτε με πρόφαση την πλεονεξία, μάρτυς ο Θεός· ούτε ζητώντας δόξα από ανθρώπους, ούτε από εσάς ούτε από άλλους».

Ερώτηση 264. Εφόσον ο Απόστολος λέει: «Για να είστε ειλικρινείς» και πάλι, «Αλλ' ως εξ ειλικρινείας», τι είναι το ειλικρινές; Απόκριση. Ειλικρινές θεωρώ πως είναι το αμιγές και απολύτως καθαρμένο από κάθε τι αντίθετο, το οποίο είναι συγκεντρωμένο και προσηλωμένο αποκλειστικά στη θεοσέβεια· και όχι μόνο αυτό, αλλά και στα όσα επιζητούνται με ακρίβεια σε κάθε περίσταση και πράξη για τον σκοπό της θεοσέβειας· ώστε αυτός που έχει ταχθεί σε ένα συγκεκριμένο έργο να μην αποσπάται ούτε καν προς τα συγγενικά κατορθώματα. Το πρώτο δηλώνεται από την ίδια τη συνέχεια του κειμένου· διότι στο «Αλλ' ως εξ ειλικρινείας» προσθέτει το «Ως εκ Θεού ενώπιον του Θεού εν Χριστώ λαλούμε»· το δε δεύτερο, από το «Να μην έχει κανείς υψηλότερο φρόνημα από ό,τι πρέπει να έχει, αλλά να φρονεί ώστε να σωφρονεί, σύμφωνα με το μέτρο της πίστεως που ο Θεός μοίρασε στον καθένα»· και από όσα ακολουθούν αυτά τα λόγια.

Και εάν έχω όλη τη γνώση και όλη την πίστη· και εάν μοιράσω όλα τα υπάρχοντά μου· και εάν παραδώσω το σώμα μου για να καώ, αλλά δεν έχω αγάπη, σε τίποτα δεν ωφελούμαι. Αυτό ακριβώς διδάχθηκε ο Απόστολος από τον Κύριο, ο οποίος είπε για κάποιους: «Διότι τα κάνουν για να φανούν στους ανθρώπους. Αλήθεια σας λέω, έχουν ήδη λάβει τον μισθό τους». Διότι αυτό που δεν γίνεται από αγάπη προς τον Θεό, αλλά για τον έπαινο των ανθρώπων, οποιοδήποτε έργο και αν είναι αυτό, δεν βρίσκει έπαινο θεοσέβειας, αλλά υπόκειται στην κατάκριση της ανθρωπαρέσκειας, ή της αυταρέσκειας, ή της φιλονικίας, ή του φθόνου, ή κάποιας παρόμοιας αιτίας. Γι' αυτό και ο Κύριος ονομάζει ένα τέτοιο έργο ως έργο αδικίας, λέγοντας προς εκείνους που του είπαν «Φάγαμε ενώπιόν σου» και τα εξής: «Απομακρυνθείτε από εμένα, όλοι οι εργάτες της αδικίας». Διότι πώς δεν είναι εργάτες της αδικίας εκείνοι που καταχρώνται τις δωρεές του Θεού για την ικανοποίηση των δικών τους ηδονών; Τέτοιοι ήταν εκείνοι για τους οποίους λέει ο Απόστολος: «Διότι δεν είμαστε όπως οι πολλοί που καπηλεύονται τον λόγο του Θεού»· και πάλι: «Επειδή νομίζουν ότι η ευσέβεια είναι πηγή κέρδους», και πολλά παρόμοια. Έχει δε αποδειχθεί σε εμάς ότι ο ίδιος ο Απόστολος ήταν καθαρός από όλα αυτά, μέσα από όσα λέει: «Όχι προσπαθώντας να αρέσουμε στους ανθρώπους, αλλά στον Θεό που δοκιμάζει τις καρδιές μας. Διότι ούτε ποτέ χρησιμοποιήσαμε λόγια κολακείας, όπως γνωρίζετε, ούτε δράσαμε με πρόφαση την πλεονεξία· ο Θεός είναι μάρτυρας· ούτε ζητήσαμε δόξα από τους ανθρώπους, ούτε από εσάς, ούτε από άλλους».

Προς τους Σαταλείς Ο Κύριος έκανε πράξη τα αιτήματα του λαού Του και του έδωσε, δια της δικής μας ταπεινώσεως, ποιμένα άξιο του ονόματος, ο οποίος δεν καπηλεύεται τον λόγο του Θεού όπως κάνουν οι πολλοί, ικανό δε να είναι εξόχως ευάρεστος και σε εμάς, που αγαπούμε την ορθότητα του κηρύγματος και έχουμε ασπαστεί τη ζωή σύμφωνα με τις εντολές του Κυρίου, στο όνομα του Κυρίου ο Οποίος τον επλήρωσε με τα πνευματικά Του χαρίσματα.

Διότι δεν είμαστε όπως οι πολλοί, που καπηλεύονται τον λόγο του Θεού, αλλά μιλάμε εν Χριστώ με ειλικρίνεια, ως προερχόμενοι από τον Θεό και ενώπιον του Θεού. Προς Θεσσαλονικείς Α΄: Διότι η παράκλησή μας δεν προέρχεται από πλάνη, ούτε από ακαθαρσία, ούτε γίνεται με δόλο· αλλά, όπως ακριβώς έχουμε κριθεί άξιοι από τον Θεό ώστε να μας εμπιστευθεί το Ευαγγέλιο, έτσι μιλάμε· όχι για να αρέσουμε σε ανθρώπους, αλλά στον Θεό, ο οποίος δοκιμάζει τις καρδιές μας. Διότι, όπως γνωρίζετε, ποτέ δεν χρησιμοποιήσαμε λόγια κολακείας απέναντί σας, ούτε προφάσεις πλεονεξίας —ο Θεός είναι μάρτυρας— ούτε αναζητήσαμε δόξα από ανθρώπους, ούτε από εσάς ούτε από άλλους, αν και θα μπορούσαμε να σας είμαστε βάρος, ως απόστολοι του Χριστού.

Καθώς είναι φανερό και αναντίρρητο ότι χωρίς αγάπη, ακόμη κι αν εκτελεστούν τα προστάγματα και τα δικαιώματα, και αν τηρηθούν οι εντολές του Κυρίου, και αν ενεργηθούν τα μεγάλα χαρίσματα, όλα αυτά θα λογιστούν ως έργα ανομίας· όχι εξαιτίας της ίδιας της φύσης των χαρισμάτων και των δικαιωμάτων, αλλά εξαιτίας του σκοπού εκείνων που τα χρησιμοποιούν για να ικανοποιήσουν τα δικά τους θελήματα. Αυτό δηλώνει και ο Απόστολος λέγοντας άλλοτε μεν: «Επειδή νομίζουν ότι η ευσέβεια είναι μέσο πλουτισμού·» και άλλοτε: «Μερικοί βέβαια κηρύττουν τον Χριστό από φθόνο και έριδα, μερικοί όμως και από αγαθή πρόθεση· ενώ άλλοι κηρύττουν τον Χριστό από ιδιοτέλεια, όχι αγνά, νομίζοντας ότι θα προσθέσουν θλίψη στα δεσμά μου·» και αλλού: «Διότι δεν είμαστε», λέει, «όπως οι πολλοί, που καπηλεύονται τον λόγο του Θεού.» Και πάλι αρνητικά αναφέρει: «Διότι ούτε σας μιλήσαμε ποτέ με λόγια κολακείας, όπως γνωρίζετε, ούτε με πρόφαση την πλεονεξία, ο Θεός είναι μάρτυρας· ούτε ζητήσαμε δόξα από τους ανθρώπους, ούτε από εσάς, ούτε από άλλους· μολονότι μπορούσαμε να γίνουμε βάρος ως απόστολοι του Χριστού.»

ΑΛΛΟ. «Διότι δεν είμαστε όπως οι πολλοί που καπηλεύονται τον λόγο του Θεού.» Επομένως, αν ο λόγος των αγίων αποστόλων είναι το κήρυγμα περί του Σωτήρος, άρα ο Υιός είναι Θεός, τον λόγο του οποίου δεν καπηλεύονται όσοι κηρύττουν έτσι, και οι οποίοι αρνούνται να τον αποκαλούν ποίημα ή κτίσμα. Ανόθευτος, λοιπόν, είναι ο λόγος περί της αλήθειας, μη περιέχοντας τις πιο υδαρείς ψευδοδοξίες των αιρετικών.

αλλά, συναγελαζόμενοι με άθεα και ασεβή έθνη, από τη μία αποδέχονται τους ειδωλολάτρες, ενώ από την άλλη αποστρέφονται και διώκουν τον σώφρονα και σεμνό λαό του Χριστού. Στους ίδιους θα ταίριαζαν και αυτά τα λόγια, τα οποία περιέχουν μεν μια γενική απειλή προς όλους τους δοκητίσοφους, αλλά παράλληλα ελέγχουν και αυτούς που κατηγορήθηκαν καθ' όλη τη διάρκεια της προφητείας· διότι, μη δίνοντας προσοχή στους λόγους του Σωτήρα, χρησιμοποίησαν τους εαυτούς τους ως κακούς δασκάλους, καθώς ήταν «συνετοί κατά τον εαυτό τους και επιστήμονες στα δικά τους μάτια», και έπειτα, θεωρώντας ότι είναι «ισχυροί» και ότι έχουν μεγάλη δύναμη ανάμεσα στον λαό, περιέβαλαν τη δική τους ψυχή με μέθη, βυθισμένοι στο σκοτάδι της άγνοιας. Ήδη δε αναμείγνυαν και για άλλους ένα νοθευμένο ποτό, το λεγόμενο «σίκερα», το οποίο οι υπόλοιποι ερμηνευτές ονόμασαν «μέθυσμα». Και το έπρατταν αυτό «καπηλευόμενοι τον λόγο του Θεού». Γι' αυτό και πιο πάνω λεγόταν προς τους ίδιους: «οι κάπηλοί σου αναμειγνύουν τον οίνο με νερό». Και αυτοί οι ίδιοι, δωροδοκούμενοι, ανακήρυσσαν τον μεν «ασεβή» δίκαιο, ενώ «τον δίκαιο» άδικο. Γι' αυτό ο λόγος που ακολουθεί στη συνέχεια τους απειλεί λέγοντας.

Διότι κάθε προφητεία, πριν από την εκπλήρωσή της, είναι αίνιγμα και σημείο αντιλογίας για τους ανθρώπους. Όταν όμως έλθει ο καιρός και πραγματοποιηθεί αυτό που προφητεύθηκε, τότε επιτυγχάνει την πιο ακριβή εξήγησή της. Και γι' αυτόν τον λόγο, όταν ο νόμος διαβάζεται από τους Ιουδαίους στη σημερινή εποχή, μοιάζει με μύθο. Διότι δεν κατέχουν την εξήγηση των πάντων, η οποία είναι η ως άνθρωπος παρουσία του Υιού του Θεού. Όταν όμως διαβάζεται από τους χριστιανούς, είναι θησαυρός, κρυμμένος μεν σε αγρό, ο οποίος όμως αποκαλύπτεται σε αυτούς. Έτσι απολογούνταν ο Παύλος στους Κορινθίους: «Διότι δεν είμαστε όπως οι πολλοί, που καπηλεύονται τον λόγο του Θεού». «Κανέναν δεν αδικήσαμε». Τέτοιους πρεσβυτέρους ανατρέφει η Εκκλησία, για τους οποίους και ο προφήτης λέει: «Θα καταστήσω τους άρχοντές σου με ειρήνη και τους επισκόπους σου με δικαιοσύνη». Χωρίς να το γνωρίζει ο Λωτ και χωρίς να υποδουλωθεί στην ηδονή συνέβη αυτό, αλλά οπωσδήποτε επιτελούνταν μία οικονομία, δια της οποίας προμηνύονταν οι δύο συναγωγές, που απέκτησαν τέκνα από έναν και τον αυτό Πατέρα χωρίς σαρκική ηδονή. Διότι δεν υπήρχε κανένας άλλος ικανός να τους δώσει ζωτικό σπέρμα και καρποφορία τέκνων, όπως έχει γραφτεί.

«Αλλ' εμείς», λέει, «δεν ενεργούμε έτσι· αλλά αυτά που μας εμπιστεύθηκαν, αυτά και προσφέρουμε, προσφέροντας τον λόγο ανόθευτο· γι' αυτό πρόσθεσε: "Αλλά με ειλικρίνεια, αλλά ως εκ Θεού, ενώπιον του Θεού εν Χριστώ μιλούμε". Δεν σας εξαπατούμε, λέει, με τον τρόπο που κηρύττουμε, σαν να θέλουμε να σας κολακέψουμε ή να εισφέρουμε κάτι από τον εαυτό μας και να το αναμειγνύουμε, αλλά "ως εκ Θεού"· δηλαδή, δεν λέμε ότι προσφέρουμε κάτι από τον δικό μας πλούτο, αλλά ότι όλα τα έδωσε ο Θεός· διότι αυτό σημαίνει το "εκ Θεού": το να μην καυχιόμαστε καθόλου σαν να έχουμε κάτι δικό μας, αλλά να τα ανάγουμε όλα σε Αυτόν. "Εν Χριστώ μιλούμε"· δεν λέμε τίποτε με τη δική μας σοφία, αλλά εμπνεόμενοι από τη δική Του δύναμη. Αυτοί όμως που καυχώνται, δεν ενεργούν έτσι, αλλά σαν να εισφέρουν κάτι από τον εαυτό τους. Γι' αυτό και αλλού τους στηλιτεύει λέγοντας: "Διότι τι έχεις, το οποίο δεν έλαβες; Και αν το έλαβες, γιατί καυχάσαι σαν να μην το είχες λάβει;"»

Ομιλία ΣΤ΄. «Αρχίζουμε πάλι να συνιστούμε τους εαυτούς μας; Μήπως έχουμε ανάγκη, όπως μερικοί, από συστατικές επιστολές προς εσάς ή από εσάς;» Α΄. Αυτό που επρόκειτο να του προβληθεί ως αντίρρηση από άλλους, ότι δηλαδή «Εξυψώνεις τον εαυτό σου», ο ίδιος το πρόλαβε και το έθεσε· αν και είχε χρησιμοποιήσει προηγουμένως τόση διορθωτική προφύλαξη, λέγοντας: «Και για αυτά ποιος είναι ικανός;» και ότι: «Μιλούμε με ειλικρίνεια»· αλλά παρ' όλα αυτά δεν αρκείται σε εκείνα. Διότι τέτοιο είναι το ήθος του· απέχει πάρα πολύ από το να δίνει την εντύπωση ότι λέει κάτι σπουδαίο για τον εαυτό του, και το αποφεύγει αυτό με πολλή σπουδή και υπερβολή.

Διότι ο θρίαμβος είναι ακριβώς αυτό: το να γίνει κανείς περιφανής σε όλους. Και δεν είπε απλώς «σε εκείνον που θριαμβεύει», αλλά «εν Χριστώ», δηλαδή για χάρη του Χριστού και του κηρύγματος. «Και ο οποίος φανερώνει μέσω ημών σε κάθε τόπο την οσμή της γνώσεώς του, διότι είμαστε ευωδία του Χριστού προς τον Θεό μεταξύ εκείνων που σώζονται, και μεταξύ εκείνων που χάνονται· στους μεν οσμή θανάτου που οδηγεί στον θάνατο, στους δε οσμή ζωής που οδηγεί στη ζωή.» Αποδεικνύει ότι κάθε τόπος και κάθε καιρός είναι γεμάτος από τους αποστολικούς άθλους· και χρησιμοποιεί πάλι μια άλλη μεταφορά, εκείνην της ευωδίας. Έπειτα, επειδή είπε, «Και μεταξύ εκείνων που χάνονται είμαστε ευωδία», για να μη νομίσει κανείς ότι και εκείνοι είναι ευπρόσδεκτοι, πρόσθεσε: «Στους μεν οσμή θανάτου που οδηγεί στον θάνατο, στους δε οσμή ζωής που οδηγεί στη ζωή.» Αυτό που λέει έχει την εξής έννοια: αυτή την ευωδία, λέει, άλλοι μεν την αποδέχονται έτσι ώστε να σωθούν, άλλοι δε έτσι ώστε να χαθούν· επομένως, έστω και αν χάνεται κάποιος, η αιτία βρίσκεται στον ίδιο. Όπως άλλωστε λέγεται συχνά ότι το μύρο πνίγει τους χοίρους, και το φως σκοτίζει εκείνους που έχουν ασθενή μάτια. «Και για αυτά ποιος είναι ικανός;» Επειδή διακήρυξε μεγάλα πράγματα, ότι δηλαδή είμαστε θυσία και ευωδία του Χριστού, και ότι θριαμβεύουμε παντού, αποδίδει και πάλι αυτά στον Θεό· γι' αυτό και λέει, «Και για αυτά ποιος είναι ικανός;» Διότι τα πάντα, λέει, ανήκουν στον Χριστό, και τίποτε δεν είναι δικό μας. «Διότι δεν είμαστε όπως οι πολλοί που καπηλεύονται τον λόγο του Θεού, αλλά ενεργούμε με ειλικρίνεια, αλλά ως προερχόμενοι από τον Θεό.»

Διότι δεν μιμούμαστε τους ψευδαποστόλους, οι οποίοι ισχυρίζονται ότι τα πολλά είναι δικά τους. Διότι αυτό ακριβώς σημαίνει καπηλεία, όταν δηλαδή κάποιος νοθεύει το κρασί, και όταν κάποιος πουλάει αντί χρημάτων εκείνο που διατάχθηκε να δώσει δωρεάν. «Και ενώπιον του Θεού εν Χριστώ λαλούμε». Δεν το κηρύττουμε αυτό εξαπατώντας σας, ούτε στηριζόμενοι στη δική μας σοφία, αλλά ενισχυόμενοι από τη δύναμη που προέρχεται από Εκείνον.

Έτσι και ο Χριστιανός, που βρήκε μέσα του ένα πνευματικό χάρισμα και ευφραίνεται με την παρηγοριά της θείας χάριτος, ας κρύβει με ασφάλεια μέσα του την παρηγοριά του Πνεύματος ή τη γνώση των επουράνιων μυστηρίων, χωρίς να καυχιέται και να επιδεικνύει τον εαυτό του στους συνανθρώπους του, ώστε να μην υποκύψει στον φθόνο της κακίας και, εξαπατώμενος δήθεν ευλογοφανώς από τους αόρατους ληστές, συληθεί, ιδίως εφόσον δεν έχει ακόμη ταχθεί από τον επουράνιο βασιλιά σε κάποια διακονία πνευματικού αξιώματος. Διότι οι οικονόμοι των «μυστηρίων του Θεού» και εκείνοι που πραγματικά μπορούν να ωφελήσουν ψυχές και έχουν οριστεί για τον σκοπό αυτόν από το Πνεύμα, αυτοί, κατέχοντας αδιάλειπτα τον επουράνιο πλούτο, ομιλούν με εξουσία, χωρίς καύχηση και χωρίς κενοδοξία. «Έτσι», λέει, «μιλάμε, όχι για να αρέσουμε στους ανθρώπους, αλλά στον Θεό που δοκιμάζει τις καρδιές μας», και πάλι, «ενώπιον του Θεού εν Χριστώ μιλάμε».