Πατερικές αναφορές στο Β΄ ΠΡΟΣ ΚΟΡΙΝΘΙΟΥΣ 2:4

Αυτά, λοιπόν, δεν τα έγραψα στην αγάπη σου επειδή έχεις ανάγκη από διδασκαλία. Διότι, εάν ερευνήσεις τις Γραφές, και νήφεις και φρονείς περισσότερο από εμένα. Επειδή εγώ είμαι ταλαίπωρος και ασθενής και κατέχω μόνο το όνομα εντελώς μάταια. Αλλά από πόνο καρδιάς και περισσή αγάπη προς τον Θεό «σου έγραψα με πολλά δάκρυα». Είθε, λοιπόν, να στηρίξει την καρδιά σου στον φόβο Του «Εκείνος που στερέωσε τον ουρανό και τον εγκαθίδρυσε», και να θεμελιώσει την οικοδομή σου πάνω στη στερεή πέτρα, Εκείνος που θεμελίωσε τη γη πάνω στα ύδατα. Και να επιτιμήσει τους πειρασμούς σου, Εκείνος που επιτίμησε τους ανέμους και τη θάλασσα. Είθε να απομακρύνει από εσένα τη λήθη των εντολών, Εκείνος που απομάκρυνε την ανατολή από τη δύση.

Παίζουμε, αγαπητοί. Θέλεις να μάθεις τη διαγωγή των αγίων; Άκου τον Παύλο που λέει: «Επί τρία χρόνια, νύχτα και μέρα, δεν σταμάτησα να νουθετώ με δάκρυα τον καθένα σας». Αν, λοιπόν, για τους Μιλησίους και τους Εφεσίους έδειξε τόσο μεγάλο ζήλο, όχι λέγοντας αστεία, αλλά προσφέροντας τη νουθεσία του με δάκρυα, τι θα μπορούσε να πει κανείς για τους άλλους; Άκου και τι λέει στους Κορινθίους: «Μέσα από πολλή θλίψη και συνοχή καρδιάς σας έγραψα με πολλά δάκρυα»· και πάλι: «Ποιος ασθενεί και δεν ασθενώ κι εγώ; Ποιος σκανδαλίζεται και εγώ δεν κατακαίγομαι;». Άκουσέ τον και αλλού να λέει, επιθυμώντας, ας πούμε, καθημερινά να αναχωρήσει από τον κόσμο: «Διότι και εμείς που βρισκόμαστε μέσα σε αυτό το σκήνωμα, στενάζουμε». Εσύ, όμως, γελάς και παίζεις; Είναι καιρός πολέμου και εσύ ασχολείσαι με τα έργα εκείνων που χορεύουν;

ΣΤ΄. Αλλά αυτά μεν τα γνωρίζουμε από τα έργα που συνέταξαν οι θύραθεν συγγραφείς· εάν όμως θέλετε, θα αντλήσουμε παραδείγματα και από τις Γραφές. Ο Σαούλ πρώτος βασίλευσε, αλλά γνωρίζετε πώς και αυτός καταστράφηκε αφού υπέστη αναρίθμητα κακά. Μετά από αυτόν, παρομοίως ο Δαβίδ, ο Σολομών, ο Αβιά, ο Εζεκίας, ο Ιωσίας. Διότι δεν είναι δυνατόν να περάσει κανείς τον παρόντα βίο χωρίς θλίψη, χωρίς πόνους, χωρίς στενοχώρια. Αλλά εμείς ας στενοχωρούμαστε όχι για τέτοια πράγματα, για τα οποία στενοχωρούνται οι βασιλιάδες, αλλά για εκείνα από τα οποία αποκομίζουμε και μεγάλο κέρδος. Διότι η κατά Θεόν λύπη κατεργάζεται αμεταμέλητη μετάνοια που οδηγεί στη σωτηρία. Για αυτά πρέπει να λυπούμαστε, για αυτά να πονάμε, για αυτά να συντρίβεται η ψυχή μας· έτσι λυπόταν ο Παύλος για εκείνους που αμάρταναν, έτσι δάκρυζε: «Διότι μέσα από πολλή θλίψη», λέει, «και συνοχή καρδιάς σας έγραψα με πολλά δάκρυα». Επειδή δηλαδή δεν είχε να πενθήσει για δικά του σφάλματα, το έπραττε για των άλλων· μάλλον δε θεωρούσε και εκείνα τα σφάλματα δικά του, ως προς το ζήτημα του πένθους. Άλλοι σκανδαλίζονταν, και αυτός φλεγόταν· άλλοι ασθενούσαν, και αυτός ασθενούσε. Είναι αγαθή μια τέτοια λύπη, είναι ανώτερη από κάθε κοσμική χαρά.

Έπειτα, επειδή είπε ότι «αυτός που λυπεί, ευφραίνει», για να μην πουν: «Αυτό λοιπόν ακριβώς επιδιώκεις, για να ευφραίνεσαι και να επιδείξεις σε όλους πόση ισχύ έχεις;», πρόσθεσε: «Διότι σας έγραψα μέσα από πολλή θλίψη και συνοχή καρδίας, με πολλά δάκρυα, όχι για να λυπηθείτε, αλλά για να γνωρίσετε την αγάπη την οποία έχω αφθόνως για εσάς».

Τι πιο φιλόστοργο από αυτή την ψυχή; Διότι δείχνει ότι ο ίδιος πόνεσε όχι λιγότερο, αλλά πολύ περισσότερο από εκείνους που είχαν αμαρτήσει. Διότι δεν λέει απλώς, «από θλίψη», αλλά, «από πολλή»· ούτε «μέσα από δάκρυα», αλλά «μέσα από πολλά δάκρυα και συνοχή της καρδιάς»· δηλαδή, «ένιωθα να πνίγομαι και να ασφυκτιώ από τη βαθιά θλίψη· και μη μπορώντας πλέον να υποφέρω το σκοτάδι της θλίψης, σας έγραψα». «Όχι για να λυπηθείτε», λέει, «αλλά για να γνωρίσετε την αγάπη, την οποία τρέφω σε περίσσεια για εσάς». Αν και το λογικό θα ήταν να πει: «Όχι για να λυπηθείτε, αλλά για να διορθωθείτε»· διότι πράγματι γι’ αυτόν τον λόγο τους έγραψε. Αλλά δεν λέει αυτό, παρά, κάνοντας τον λόγο του πιο γλυκύ και προσελκύοντάς τους σε μεγαλύτερη αγάπη, τοποθετεί το ένα αντί για το άλλο, δείχνοντας ότι κάνει τα πάντα από αγάπη. Και δεν αναφέρει απλώς την λέξη «αγάπη», αλλά προσθέτει: «την οποία τρέφω σε περίσσεια για εσάς». Διότι επιθυμεί να τους προσελκύσει και με αυτόν τον τρόπο, δείχνοντάς τους δηλαδή ότι τους αγαπά περισσότερο από όλους και ότι διάκειται απέναντί τους ως προς ξεχωριστούς του μαθητές. Γι’ αυτό λέει: «Ακόμη κι αν σε άλλους δεν είμαι απόστολος, σε εσάς πάντως είμαι»· και, «Εάν έχετε πολλούς παιδαγωγούς, εντούτοις δεν έχετε πολλούς πατέρες»· και πάλι, «Με τη χάρη του Θεού αναστραφήκαμε στον κόσμο, και μάλιστα περισσότερο απέναντί σας»· και προχωρώντας αναφέρει: «Κι ενώ σας αγαπώ τόσο υπερβολικά, εγώ αγαπιέμαι λιγότερο»· και εδώ λέει: «την οποία τρέφω σε περίσσεια για εσάς».

Αλλ᾽ όμως, αυτήν την τόσο πλατιά καρδιά τη συνέσφιξε πολλές φορές και την έθλιψε η αγάπη που την πλαταίνει· «Διότι από πολλή θλίψη», λέει, «και συνοχή καρδιάς σας τα έγραψα αυτά». Και επιθυμούσα να δω συντετριμμένη αυτήν που φλεγόταν για τον καθέναν από όσους χάνονταν, αυτήν που κοιλοπονούσε για δεύτερη φορά τα παιδιά που είχαν εκπέσει, αυτήν που έβλεπε τον Θεό («Διότι οι καθαροί στην καρδιά», λέει, «θα δουν τον Θεό»)· αυτήν που είχε γίνει θυσία («Διότι θυσία στον Θεό είναι το συντετριμμένο πνεύμα»)· αυτήν που είναι υψηλότερη από τους ουρανούς, ευρύτερη από την οικουμένη, λαμπρότερη από την αχτίδα του φωτός, θερμότερη από τη φωτιά, στερεότερη από τον αδάμαντα, αυτήν που ανέβλυζε ποταμούς· «Διότι ποταμοί ζωντανού νερού», λέει, «θα ρεύσουν από τα σπλάχνα του»· εκεί όπου βρισκόταν η πηγή που αναπήδα, και η οποία δεν πότιζε το πρόσωπο της γης, αλλά τις ψυχές των ανθρώπων· από όπου όχι μόνο ποταμοί, αλλά και πηγές δακρύων ανάβλυζαν, και τη νύχτα και την ημέρα· αυτήν που έζησε την καινή ζωή, και όχι τούτη τη δική μας («Διότι δεν ζω πλέον εγώ, αλλά ζει μέσα μου», λέει, «ο Χριστός»).

Η άβυσσος των υδάτων δεν τον συνέτριψε, και όμως μικρά δάκρυα τον συνέτριψαν. «Τι κάνετε, κλαίγοντας και συντρίβοντάς μου την καρδιά;». Διότι μεγάλη είναι η δύναμή της. Θέλεις να τον δεις πάλι να κλαίει; Άκουσέ τον να λέει αλλού: «Επί μία τριετία, νύχτα και ημέρα», λέει, «δεν σταμάτησα να νουθετώ με δάκρυα τον καθένα». Από την πολλή αγάπη του φοβόταν, μήπως εισχωρήσει κάποια φθορά. Και πάλι: «Διότι από πολλή θλίψη και συνοχή καρδιάς σας έγραψα με πολλά δάκρυα». Και τι να πούμε, πες μου, για τον Ιωσήφ, τον ακλόνητο, αυτόν που αντιστάθηκε σε τόση τυραννία, που αποδείχθηκε τόσο γενναίος απέναντι σε τέτοια φωτιά έρωτα, που με τέτοιον τρόπο κατανίκησε και καταπάλαιψε την τόση μανία της δέσποινάς του; Διότι τι δεν τον έθελγε τότε; Η ωραία όψη, η έπαρση του αξιώματος, η πολυτέλεια των ενδυμάτων, η ευωδία των αρωμάτων (επειδή και αυτά γνωρίζουν να μαλακώνουν την ψυχή), τα λόγια που ήταν πιο μαλακά από όλα;

Όταν λοιπόν κάποιος έχει τους ίδιους ανθρώπους και ως κυρίους και ως εχθρούς, τι θα μπορούσε να είναι χειρότερο από αυτήν τη συμφορά; Ο δούλος, αν και δέχεται διαταγές, ωστόσο απολαμβάνει τη φροντίδα και την εύνοια από εκείνους που τον προστάζουν· αυτοί όμως και διατάζονται, και πολεμούνται, και βρίσκονται αντιμέτωποι ο ένας με τον άλλον. Και τούτο είναι τόσο χειρότερο από τα όσα συμβαίνουν στις μάχες, καθόσον και στα κρυφά πλήττουν, και με το προσωπείο των φίλων διαπράττουν έργα εχθρών, και συχνά ευημερούν από τη συμφορά των άλλων. Αλλά τα δικά μας δεν είναι τέτοια· αντίθετα, και αν κάποιος δυστυχήσει, υπάρχουν πολλοί που συμπάσχουν· και αν ευδοκιμήσει, υπάρχουν πολλοί που χαίρονται μαζί του. Δεν λέει τα ίδια και ο Απόστολος; «Διότι, είτε πάσχει», λέει, «ένα μέλος, συμπάσχουν όλα τα μέλη· είτε δοξάζεται ένα μέλος, συγχαίρουν όλα τα μέλη». Και εκείνος που έδινε αυτές τις προτροπές, άλλοτε μεν έλεγε: «Ποια είναι η ελπίδα μου ή η χαρά μου, αν όχι και εσείς;»· άλλοτε δε: «Διότι τώρα ζούμε, εάν εσείς στέκεστε σταθεροί στον Κύριο»· και άλλοτε: «Μέσα από πολλή θλίψη και συνοχή καρδιάς σας έγραψα»· και, «Ποιος ασθενεί, και δεν ασθενώ κι εγώ; Ποιος σκανδαλίζεται, και εγώ δεν φλέγομαι;». Για ποιον λόγο λοιπόν ανεχόμαστε ακόμη την τρικυμία και τα εξωτερικά κύματα, και δεν προστρέχουμε σε τούτο το γαλήνιο λιμάνι, και, αφού αφήσουμε τα απλά ονόματα των αγαθών, δεν προχωρούμε προς την ίδια την πραγματικότητα;

Και σχετικά με εκείνον που πόρνευσε, άκουσέ τον, πώς οδυνάται όχι λιγότερο από εκείνον και παρακαλεί λέγοντας: Επικυρώστε την αγάπη σας προς αυτόν. Αλλά και όταν τον απέκοπτε, το έπραττε με πολλά δάκρυα. Διότι από πολλή θλίψη, λέει, και συνοχή καρδιάς σας έγραψα, όχι για να λυπηθείτε, αλλά για να γνωρίσετε την αγάπη που έχω περισσώς για εσάς· και πάλι: Έγινα στους Ιουδαίους ως Ιουδαίος, σε όσους υπόκεινται στον νόμο ως υποκείμενος στον νόμο, στους ασθενείς ως ασθενής, στους πάντες έχω γίνει τα πάντα, για να σώσω με κάθε τρόπο μερικούς· και αλλού πάλι: Για να παρουσιάσω κάθε άνθρωπο τέλειο εν Χριστώ Ιησού.

Διότι στους Κορινθίους, απευθύνοντας επιστολή, έλεγε: «Από πολλή θλίψη και συνοχή της καρδιάς σάς έγραψα με πολλά δάκρυα»· και πάλι: «Μήπως, όταν έρθω, με ταπεινώσει ο Θεός, και πενθήσω για πολλούς από εκείνους που έχουν αμαρτήσει στο παρελθόν και δεν μετανόησαν». Στους Γαλάτες, δε: «Τεκνία μου, για τα οποία πάλι υποφέρω ωδίνες, μέχρις ότου μορφωθεί ο Χριστός μέσα σας». Για τους Ασιανούς, πάλι, εκφράζει την οδύνη του προς τον μαθητή του. Δεν τον στενοχωρούσαν όμως μόνο αυτά, αλλά και το αγκάθι που του δόθηκε τον έθλιβε και τον στενοχωρούσε τόσο πολύ, ώστε πολλές φορές να παρακαλεί τον Θεό για την απαλλαγή του από αυτό· διότι το «τρεις φορές» εδώ σημαίνει «πολλές φορές». Γενικά, πότε μπόρεσε να αναπνεύσει με ανακούφιση αυτός που σπάραζε από πόνο ακόμη και για την απουσία ενός αδελφού; «Επειδή δεν βρήκα», λέει, «τον αδελφό μου τον Τίτο, δεν βρήκα καμία ανακούφιση». Και πάλι, εξαιτίας κάποιας ασθένειας, βίωνε το ίδιο ακριβώς. «Διότι ο Θεός τον ελέησε», λέει (μιλώντας στους Φιλιππησίους για τον Επαφρά), «όχι μόνο αυτόν, αλλά κι εμένα, για να μην έχω λύπη πάνω στη λύπη». Και νιώθοντας μεγάλη βαρυθυμία για τους απατεώνες και εκείνους που του εναντιώνονταν, γράφοντας στον Τιμόθεο έλεγε: «Ο Αλέξανδρος ο χαλκουργός μού προξένησε πολλά κακά· είθε ο Κύριος να του ανταποδώσει σύμφωνα με τα έργα του».

«Εγώ δε επικαλούμαι τον Θεό ως μάρτυρα επί της ψυχής μου.» Δηλαδή, αυτός που δεν μας αφήνει να κλονιστούμε από την πίστη στον Χριστό, και αυτός που μας έχρισε και έδωσε το Πνεύμα στις καρδιές μας, πώς είναι δυνατόν να μη μας δώσει τα μελλοντικά αγαθά; Και το ότι μας έχρισε και μας σφράγισε, υποδηλώνει τη δωρεά του Πνεύματος. «Ότι, επειδή σας λυπόμουν, δεν ήλθα πλέον στην Κόρινθο· όχι διότι ασκούμε εξουσία επί της πίστεώς σας, αλλά διότι είμαστε συνεργοί της χαράς σας. Διότι παραμένετε σταθεροί στην πίστη.» ΚΕΦΑΛΑΙΟ Βʹ. «Έκρινα, λοιπόν, μέσα μου τούτο: να μην έλθω πάλι σε εσάς με λύπη. Διότι αν εγώ σας λυπώ...» Διότι θεώρησα καλύτερο να σας δώσω χρόνο για να μετανοήσετε, λέει, παρά να είμαι παρών, να σας ελέγξω και να παροξυνθώ περισσότερο. «...τότε ποιος είναι αυτός που θα με ευφράνει, ει μη μόνον εκείνος που λυπείται από εμένα;» Αν και επρόκειτο να βρίσκομαι σε λύπη, λέει, αναγκαζόμενος να σας επιτιμώ και να σας βλέπω να λυπάστε, εντούτοις, ακόμη και γι' αυτό το ίδιο πράγμα ευφραίνομαι. Διότι αυτό αποτελεί τεκμήριο μεγίστης αγάπης, το να θεωρούμαι από εσάς τόσο άξιος, ώστε να μπορώ να σας προκαλώ πόνο όταν σας αποστρέφομαι. «Και σας έγραψα ακριβώς αυτό, ώστε, όταν έλθω, να μην αισθανθώ λύπη εξαιτίας εκείνων από τους οποίους έπρεπε να αντλώ χαρά· έχοντας την πεποίθηση σε όλους σας ότι η δική μου χαρά είναι χαρά όλων σας.» Αυτό εννοεί με το να πει ότι: «Γι' αυτό τον λόγο δεν ήλθα, επειδή σας λυπόμουν». «Διότι μέσα από πολλή θλίψη και συνοχή καρδίας σας έγραψα με πολλά δάκρυα, όχι για να λυπηθείτε, αλλά για να γνωρίσετε την αγάπη την οποία τρέφω περίσσια για εσάς.»

Προς το τέκνο Ευάρεστο. Από πολλή θλίψη και συνοχή καρδιάς, θα πρόσθετα και με δάκρυα, προέρχεται αυτή η επιστολή, αδελφέ, διότι άκουσα ότι απέθανες τον θάνατο της αμαρτίας. Διότι λένε ότι, αφού απέρριψες την υπόσχεση της παρθενίας, το αγγελικό ένδυμα, την σεβάσμια και σε αγγέλους και σε ανθρώπους πολιτεία, έλαβες γυναίκα μοιχικά, ή μάλλον είναι ορθότερο να την πω Εύα. Διότι αυτή, αφού σε εξέβαλε από τον παράδεισο της αγίας ζωής, προκάλεσε πένθος σε εμένα τον αμαρτωλό σου πατέρα, αισχύνη στην αγγελική σου αδελφότητα και έπαρση και καύχημα στον διάβολο. Ω, τι συνέβη; Αλίμονο, πώς σε υπέταξε ο δράκων, σε τι βάθος δυσωδίας σε έριξε; Εσύ το φως έγινες σκοτάδι, η ευωδία του Χριστού δυσωδία, ο ιερός μιαρός, ο τίμιος άτιμος, ο ένδοξος άδοξος, ο αμέτοχος στον δαίμονα δέσμιος, ο αγαπητός μισητός, το πρόβατο του Ιησού θήραμα (και θα προσθέσω τα χειρότερα), ο διωκόμενος ένεκεν δικαιοσύνης κατακυριευμένος από την αμαρτία, ο ομολογητής αρνητής, αυτός που έφερε τον μακαρισμό στο κεφάλι του ως διάδημα, στερημένος πλέον το θαυμαστό όνομα του μοναχού.

Διότι είναι γραμμένο: Να επιμένεις εγκαίρως και ακαίρως, να ελέγξεις, να επιτιμήσεις, να παρακαλέσεις. Επειδή λοιπόν έχουμε ταχθεί σε αυτό το έργο, αν και ανάξια, οφείλουμε να πράττουμε τα καθήκοντά μας. Και άλλοτε μεν να ελέγχουμε, άλλοτε δε να επιτιμούμε, και έπειτα να παρακαλούμε με την πρέπουσα διδασκαλία. Διότι με πολλούς τρόπους ενεργείται η σωτηρία μας και με διάφορα λόγια και μεθόδους αγωγής θεραπεύονται τα ψυχικά μας πάθη. Γι' αυτόν τον λόγο, η φροντίδα και η μέριμνά μου δεν είναι μικρή, και ο αγώνας και ο φόβος μου δεν είναι τυχαίος, ώστε εσάς, το ποίμνιο του Χριστού, τον εκλεκτό Του λαό, τους αγγελικούς άνδρες, αυτούς που έφυγαν από τον κόσμο, τους καθαρούς λάτρεις του Χριστού, αυτούς που απομονώθηκαν από κάθε κοσμική ματαιότητα, αν βεβαίως ζούμε με αυτόν τον τρόπο, να σας παρουσιάσω στον Θεό μου άμωμους και άμεμπτους, εντός της τελειότητας της ενάρετης πολιτείας. Σας ικετεύω λοιπόν, να δέχεστε από εμένα με ευμένεια τόσο τις παρακλήσεις όσο και τις επιτιμήσεις, και μέσω εμού και όσα προέρχονται από τους άλλους προεστώτες, και τόσο τους οικτιρμούς όσο και τους ελέγχους, και τόσο τη συμπόνια όσο και την αυστηρότητα. Και κλίνοντας το αυτί σας, να δέχεστε προσεκτικά τα λεγόμενα, όχι με καταφρόνηση, ούτε από απλή συνήθεια, ούτε ως λόγια που λέγονται έτσι απλώς και χάνονται στον αέρα, αλλά ως προερχόμενα από πόνο ψυχής, από συνοχή καρδιάς, και για χάρη της ειλικρινούς αγάπης και της σωτηρίας σας.

ΚΑΤΗΧΗΣΗ ΠΑ'. ΠΕΡΙ ΤΗΣ ΑΓΑΠΗΣ ΤΟΥ ΚΑΘΗΓΟΥΜΕΝΟΥ ΚΑΙ ΤΟΥ ΝΑ ΜΗΝ ΑΣΧΟΛΕΙΤΑΙ ΚΑΝΕΙΣ ΜΕ ΤΑ ΜΑΤΑΙΑ ΤΟΥ ΒΙΟΥ ΑΛΛΑ ΝΑ ΑΓΩΝΙΖΕΤΑΙ ΓΙΑ ΤΑ ΑΝΩΤΕΡΑ. Αδελφοί και πατέρες, με επιθυμία σας απευθύνω τον λόγο, όχι από ανάγκη, παρόλο που μου επιβάλλεται το καθήκον να σας ομιλώ. «Διότι τρέφω για εσάς ζήλο Θεού», αν και είμαι αμαρτωλός, και χαίρομαι πάρα πολύ για την πνευματική σας πρόοδο. Εάν όμως, όπως συμβαίνει συχνά, σας λυπώ, όπως την προηγούμενη φορά, πάντως και αυτό γίνεται «όχι για να λυπηθείτε, αλλά για να γνωρίσετε την αγάπη, την οποία τρέφω σε αφθονία για εσάς» —εφόσον αυτός που αγαπά, παιδαγωγεί με επιμέλεια· και ποιος είναι ο υιός τον οποίο δεν παιδαγωγεί ο πατέρας του;— «έτσι ώστε να είστε τέλειοι και ολοκληρωμένοι, χωρίς να υστερείτε σε τίποτε». Επειδή κατά τα άλλα και αποδέχομαι και ομολογώ πως είστε και υπάκουοι και πειθήνιοι και εκτελεστές των πατρικών εντολών, όσο δεν γνωρίζω αν είναι οποιοιδήποτε άλλοι από τους υποτασσομένους αυτής της γενεάς· και δεν τα λέω αυτά κολακεύοντας, αλλά λέγοντας την αλήθεια.

Κατήχηση ΡΛΔ'. Περί του να μη δυσανασχετούμε με τις επιπλήξεις του καθηγουμένου και ότι μέσα από πολλές θλίψεις πρέπει να εισέλθουμε στη Βασιλεία των Ουρανών. Αδελφοί και πατέρες, αυτός είναι λόγος της θεόπνευστης Γραφής: «Εγώ αγαπώ εκείνους που με αγαπούν· και όσοι με αναζητούν θα με βρουν». Και υποδεικνύει το σημάδι της αγάπης λέγοντας: «Εκείνος που αγαπά, διαπαιδαγωγεί με επιμέλεια». Επειδή λοιπόν και εγώ ο ταπεινός ορίστηκα σε εσάς για τον σκοπό αυτό, αναγκαστικά στην προηγούμενη κατήχηση σας επέπληξα, «όχι για να λυπηθείτε (τολμώ να επαναλάβω τα λόγια του Αποστόλου), αλλά για να γνωρίσετε την αγάπη, την οποία τρέφω σε αφθονία για εσάς», συμπάσχοντας στη θλίψη σας και συμμετέχοντας στη χαρά σας. Διότι σε ποιον άλλον να στρέψω το βλέμμα, ή για ποιον θα λυπηθώ ή θα χαρώ, αν όχι για εσάς;