Πατερικές αναφορές στο Β΄ ΠΡΟΣ ΚΟΡΙΝΘΙΟΥΣ 3:13

Το να καθίσταται κανείς ικανός από τον Θεό και να είναι άρτιος μέσω της χάριτος ώστε να είναι «διάκονος της καινής διαθήκης, όχι του γράμματος». Πρέπει δε σε τέτοιους ανθρώπους να μιλούν με πολλή παρρησία, χωρίς να ντρέπονται ούτε για την αδυναμία των τύπων ούτε για την έλλειψη σοφίας των ακροατών· διότι το Άγιο Πνεύμα, αφού εγκατασταθεί στις ψυχές των πιστών, τους κάνει να κατανοούν εύκολα ακόμη και τα βαθιά νοήματα. <Και όχι όπως ο Μωυσής που έβαζε κάλυμμα στο πρόσωπό του.> Και ως προς αυτό πάλι οι μαθητές του Χριστού είναι πιο λαμπροί στη δόξα, διότι ο λόγος του κηρύγματός τους έχει γίνει σαφής και ακαταμάχητος και δεν περιέχει τίποτα το δυσνόητο, όπως εκείνος που δόθηκε μέσω του Μωυσή. Επειδή, δηλαδή, οι γιοι του Ισραήλ αποδείχθηκαν αδόκιμοι, αφού μετά από τόσα θαύματα κατασκεύασαν τον χρυσό μόσχο, ο Μωυσής έβαζε κάλυμμα στο πρόσωπό του και, όταν τους μιλούσε για τον θείο νόμο, χρησιμοποιούσε καλύμματα, διδάσκοντας με αινίγματα, καθώς δεν θα μπορούσαν να δουν το αληθινό πρόσωπο του νόμου, δηλαδή τον Χριστό, αλλά μόλις και μετά βίας αντίκριζαν σαν ένα δεύτερο πρόσωπο τη σκιά, η οποία δεν έχει καμία δόξα, σκιά και τύπος που πλέον καταργείται. Διότι έχει παύσει με την εισαγωγή της Καινής Διαθήκης, και το τέλος του νόμου που καταργείται είναι ο Χριστός.

Γι' αυτό άλλωστε και ο θεσπέσιος Παύλος λέει ότι θεώρησε τα του νόμου σκύβαλα «εξαιτίας του ότι υπερέχει η γνώση του Χριστού». «Ο δε Κύριος είναι το Πνεύμα, και όπου υπάρχει το Πνεύμα του Κυρίου, εκεί υπάρχει ελευθερία». Πρέπει, επομένως, να γίνουμε πνευματικοί, διότι αλλιώς δεν είναι δυνατόν να αντικρίσουμε τον Χριστό, ο οποίος είναι «το τέλος αυτού που καταργείται», εννοώ δηλαδή του νόμου. Τότε ολοκληρωτικά και με κάθε τρόπο «αφαιρείται το κάλυμμα», και με γυμνό και αποκαλυμμένο πρόσωπο θα δουν τον ιερό Μωυσή να μην έχει πλέον το προσωπείο που προέρχεται από το γράμμα, δηλαδή τη σκιά της προφανούς ιστορίας. Διότι σε αυτή την κατάσταση βρίσκονται εκείνοι που έχουν δεχθεί πλουσιοπάροχα εν Χριστώ την ελεύθερη αποκάλυψη του Πνεύματος. Εάν, λοιπόν, όπου υπάρχει το Πνεύμα, εκεί βρίσκεται οπωσδήποτε και η ελευθερία, πώς δεν είναι ελεύθερο κατά φύση;

Περί των ασβεστωμένων λίθων. 1. Ήταν υπερβολικά σοφός ο θεσπέσιος Παύλος, όταν έλεγε ότι οι αρχαιότεροι παιδαγωγούνταν προς το μυστήριο του Χριστού μέσω των γραφών του Μωυσή. Διότι έτσι έχουν τα πράγματα, και ο λόγος είναι αληθινός. Αν δηλαδή ανάγουμε στην αλήθεια όσα έχουν θεσπιστεί μέσω του Μωυσή, θα διαπιστώσουμε ότι η θεωρία μέσα σε αυτά είναι πάγκαλη. Εάν όμως είμαστε σφιχτά προσκολλημένοι στο γράμμα και δεν αποδεσμευόμαστε πλέον από τους τύπους, θα ακούσουμε τον προφήτη να λέει: «Λίαν εμβαθύνατε εις κάθισιν». Διότι δεν πρόκειται να βρούμε τίποτα το ανυψωτικό και αληθινά ωφέλιμο μέσα στις σκιές· όμως θα αποδείξουμε την εντολή εντελώς αψεγάδιαστη. Γι' αυτό ακριβώς και ο θεσπέσιος Μωυσής τοποθετούσε κάλυμμα στο πρόσωπό του, υποδεικνύοντας, νομίζω, στους πιο συνετούς, ότι ο νόμος είναι διπλός. Και από τη μία, η αλήθεια βρίσκεται στο εσώτατο μέρος του, ενώ από την άλλη, η σκιά έχει επιτεθεί δίκην προσώπου, και τα εξωτερικά φαινόμενα αποτελούν ένα επιπλέον κάλυμμα για τα κρυμμένα. Μας διδάσκει λοιπόν ο Μωυσής στο Δευτερονόμιο, ότι οι μυσταγωγοί της νέας και εν Χριστώ διαθήκης, θα κηρύξουν κατά καιρούς τον δικό του λόγο, θα παιδαγωγήσουν προς την αλήθεια, και θα καταστήσουν την αφήγηση σαφέστερη από το γράμμα, ερμηνεύοντας με πιο πνευματικό τρόπο.

Αυτά λέγει το Πνεύμα το άγιο: Με τον λόγο του Κυρίου στερεώθηκαν οι ουρανοί, και με το Πνεύμα του στόματός του όλη η δύναμή τους. Ο Παύλος: Και όχι όπως ο Μωυσής που έβαζε κάλυμμα στο πρόσωπό του, για να μην ατενίσουν οι γιοι του Ισραήλ το τέλος εκείνου που καταργούνταν. Αλλά πωρώθηκαν τα νοήματά τους. Διότι μέχρι τη σημερινή ημέρα το ίδιο κάλυμμα παραμένει κατά την ανάγνωση της Παλαιάς Διαθήκης, χωρίς να αποκαλύπτεται ότι εν Χριστώ καταργείται. Αλλά έως σήμερα, όταν διαβάζεται ο Μωυσής, υπάρχει κάλυμμα πάνω στην καρδιά τους. Όταν όμως κάποιος επιστρέψει προς τον Κύριο, αφαιρείται το κάλυμμα. Ο δε Κύριος είναι το Πνεύμα του Θεού μέσα μας, και όπου υπάρχει το Πνεύμα του Κυρίου, υπάρχει ελευθερία.

Όσον αφορά δε το κάλυμμα του Μωυσή, δεν θα αγνοήσεις το πού αποβλέπει, εφόσον ενδιατρίψεις στην προς Κορινθίους επιστολή του Παύλου. Σχετικά με όσα αναζήτησας για τις θυσίες, καλά θα κάνεις να εξετάσεις πιο φιλόπονα ολόκληρο το Λευιτικό και με περισσότερη προσήλωση να μελετήσεις συνολικά τον νόμο που περιέχεται σε αυτό· διότι με αυτόν τον τρόπο το μέρος θα κατανοηθεί μαζί με το όλον. Εξάλλου, από μόνο του το μέρος δεν θα μπορούσε να διασαφηνιστεί πριν από τη θεώρηση του συνόλου.

Διότι το ότι δεν ήταν ασαφής κάθε προφητεία, αλλά μόνο αυτό το μέρος ήταν καλυμμένο, άκουσε τον Παύλο που μας υποδεικνύει σαφώς και τα δύο αυτά, δηλαδή και ότι ο νόμος ήταν επισκιασμένος και ότι αυτό ίσχυε μόνο σε αυτό το μέρος. Στέλνοντας επιστολή στους Κορινθίους, λέει περίπου τα εξής: «Έχοντας λοιπόν τέτοια ελπίδα, μιλούμε με μεγάλο θάρρος, και δεν κάνουμε όπως ο Μωυσής, ο οποίος έβαζε κάλυμμα στο πρόσωπό του, ώστε οι υιοί του Ισραήλ να μην μπορέσουν να ατενίσουν το τέλος εκείνου που επρόκειτο να καταργηθεί· αλλά πωρώθηκαν οι διάνοιές τους. Διότι μέχρι σήμερα το κάλυμμα παραμένει κατά την ανάγνωση της Παλαιάς Διαθήκης, χωρίς να αφαιρείται, επειδή καταργείται μόνο εν Χριστώ». Ίσως αυτό που ειπώθηκε να είναι ασαφές· είναι επομένως αναγκαίο να το κάνω σαφέστερο, υπενθυμίζοντάς σας την ίδια την ιστορική διήγηση. Διότι, όταν ο Μωυσής παρέλαβε τις πλάκες στο όρος και επρόκειτο να κατεβεί, μια ανέκφραστη και θαυμαστή δόξα έλαμψε από εκείνο το άγιο πρόσωπο, τέτοια ώστε κανείς από το πλήθος δεν μπορούσε να τον πλησιάσει και να του μιλήσει. Για να μην είναι λοιπόν διαρκώς απρόσιτος στον λαό, τοποθετώντας κάλυμμα στο πρόσωπό του, παρείχε στους Ιουδαίους τη δυνατότητα να συναναστρέφονται μαζί του άφοβα. Και όταν μιλούσε στον λαό φορούσε το κάλυμμα, ενώ όταν στρεφόταν προς τον Θεό το αφαιρούσε πάλι.

Ζ΄. Εκείνο το κάλυμμα δεν μας υποδεικνύει μόνο αυτό, αλλά ότι και οι Ιουδαίοι παθαίνουν τα ίδια ως προς τον νόμο, με αυτά ακριβώς που πάθαιναν τότε μπροστά στο πρόσωπο του Μωυσή. Διότι, όπως ακριβώς δεν έβλεπαν τη δόξα του προσώπου του νομοθέτη, επειδή είχε παρεμβληθεί ενδιάμεσα εκείνο το παραπέτασμα, έτσι και τώρα δεν μπορούν να διακρίνουν τη δόξα του νόμου. Το σημείο δε αυτό μας είναι αναγκαίο και για την αντιμετώπιση των αιρετικών. Διότι εκείνοι, νομίζοντας ότι τα λεγόμενα αποτελούν κατηγορία κατά του νόμου, αποδέχθηκαν αυτό το χωρίο της Επιστολής· και επειδή άκουσαν ότι ο νόμος έχει κάλυμμα και ότι καταργείται, νομίζοντας πως πρόκειται για διαβολή, άφησαν απείραχτο το κείμενο, ώστε να καταρριφθούν από τα ίδια τους τα επιχειρήματα. Διότι ακριβώς αυτό αποδεικνύει ότι ο νόμος είναι μέγας. Όπως δηλαδή τότε δεν αποτελούσε κατηγορία για τον Μωυσή το ότι είχε το κάλυμμα στο πρόσωπό του, αλλά φανέρωνε την αδυναμία των Ιουδαίων, ενώ για τον ίδιο τον Μωυσή αποτελούσε το μεγαλύτερο εγκώμιο το ότι είχε στο πρόσωπό του τόση δόξα, ώστε να χρειαστεί παραπέτασμα ενώπιον των συνδούλων του· έτσι συνέβη και με τον νόμο. Διότι, εάν ο νόμος δεν διέθετε απρόσιτη δόξα, δεν θα είχε την ανάγκη καλύμματος.

Διότι είναι διπλά μεγάλα· επειδή, αφενός είναι λαμπρά και μεγαλύτερα, αφετέρου είναι περισσότερο ευπρόσιτα και ήμερα. Αυτό αναφέρει γράφοντας και στην προς Κορινθίους Επιστολή: «Εμείς δε, με ανακαλυμμένο πρόσωπο αντικατοπτριζόμαστε τη δόξα του Κυρίου, και όχι όπως ο Μωυσής που έβαζε κάλυμμα στο πρόσωπό του». Εκείνοι, λέει, δεν αξιώθηκαν αυτά που αξιωθήκαμε εμείς. Διότι, τίνος πράγματος αξιώθηκαν; Είδαν σκοτάδι, γνόφο, και άκουσαν φωνή. Αλλά και εσύ άκουσας φωνή, όχι μέσα από γνόφο, αλλά μέσα από σάρκα· δεν ταράχθηκες ούτε θορυβήθηκες, αλλά και στάθηκες και συνομίλησες με τον μεσίτη. Εξάλλου, και το αόρατο το φανερώνει μέσω του σκοταδιού. «Και γνόφος», λέει, «ήταν κάτω από τα πόδια του». Τότε και ο Μωυσής φοβήθηκε, ενώ τώρα κανείς. Τότε ο λαός στεκόταν κάτω, εμείς όμως δεν είμαστε κάτω, αλλά υψηλότερα από τον ουρανό, κοντά στον Θεό ως υιοί, και όχι όπως ο Μωυσής. Εκεί υπήρχε έρημος, εδώ πόλη, «και πανήγυρη μυριάδων αγγέλων»· εδώ φανερώνει τη χαρά και την ευφροσύνη, αντί για τον γνόφο, το σκοτάδι και τη θύελλα. «Και σε εκκλησία πρωτοτόκων που είναι καταγραμμένοι στους ουρανούς, και στον Θεό που είναι κριτής των πάντων». Εκείνοι δεν πλησίασαν, αλλά στέκονταν μακριά, ακόμη και ο Μωυσής· εσείς όμως έχετε πλησιάσει. Εδώ τους προκαλεί φόβο λέγοντας: «Και στον Θεό που είναι κριτής των πάντων». Επομένως, θα καθίσει ως κριτής όχι μόνο των Ιουδαίων, ούτε μόνο των πιστών, αλλά και ολόκληρης της οικουμένης. «Και σε πνεύματα δικαίων που έχουν φτάσει στην τελειότητα». Εννοεί τις ψυχές των εναρέτων.

Και δεν γνώριζε ο Μωυσής ότι είχε δοξαστεί η όψη του δέρματος του προσώπου του· και φοβήθηκαν να τον πλησιάσουν. Και τους κάλεσε ο Μωυσής και τους μίλησε. Και όταν σταμάτησε ο Μωυσής να τους μιλά, τοποθέτησε στο πρόσωπό του κάλυμμα. Όταν όμως εισερχόταν ενώπιον του Κυρίου για να μιλήσει μαζί Του, αφαιρούσε το κάλυμμα μέχρι να εξέλθει. Αφού λοιπόν υπενθύμισε αυτή την ιστορία, λέει: Και δεν κάνουμε όπως ο Μωυσής, που έβαζε κάλυμμα στο πρόσωπό του, ώστε να μην ατενίσουν οι υιοί του Ισραήλ το τέλος εκείνου που καταργείτο. Αυτό δε που λέγει, είναι το εξής: Δεν υπάρχει ανάγκη να καλυπτόμαστε εμείς, όπως ο Μωυσής· διότι εσείς είστε ικανοί να αντικρίσετε αυτήν τη δόξα με την οποία είμαστε περιβεβλημένοι, μολονότι είναι πολύ μεγαλύτερη και πιο λαμπρή από εκείνη.

γʹ. Βλέπεις πώς και από αυτό καθαιρεί την αλαζονεία των Ιουδαίων; Διότι από εκείνα με τα οποία νόμιζαν ότι υπερτερούν, δηλαδή από το ότι το πρόσωπο του Μωυσή άστραφτε, από αυτά ακριβώς αποδεικνύει την παχύνοια και το χαμερπές τους. Ας μην υπερηφανεύονται, λοιπόν, για αυτό· διότι σε τι ωφελεί αυτό τους Ιουδαίους εφόσον δεν το απόλαυσαν; Γι’ αυτό και συνεχώς περιστρέφεται γύρω από αυτό, άλλοτε μεν λέγοντας ότι «το ίδιο κάλυμμα κατά την ανάγνωση της Παλαιάς Διαθήκης παραμένει μη ανακαλυπτόμενο, διότι εν Χριστώ καταργείται»· άλλοτε δε ότι «μέχρι σήμερα, όταν αναγινώσκεται ο Μωυσής, το ίδιο κάλυμμα βρίσκεται πάνω στην καρδιά τους», δεικνύοντας ότι το κάλυμμα επικαλύπτει και την ανάγνωση και την καρδιά τους· και πιο πάνω: «ώστε να μην μπορούν οι υιοί του Ισραήλ να ατενίσουν το πρόσωπο του Μωυσή, εξαιτίας της δόξας του προσώπου του που καταργείται»· από το οποίο τι θα μπορούσε να είναι πιο ευτελές; Όταν δεν μπορούν να γίνουν θεατές ούτε μιας δόξας που καταργείται, ή μάλλον που δεν υφίσταται καν εν συγκρίσει, αλλά καλύπτεται από αυτούς, «για να μην ατενίσουν το τέλος εκείνου που καταργείται», δηλαδή του νόμου, και ποιο είναι το τέλος του. «Αλλά πωρώθηκαν τα νοήματά τους». Και τι σχέση έχει αυτό, λέγει, με το κάλυμμα εκείνης της εποχής; Ότι προδιέγραφε τα μέλλοντα. Διότι, όχι μόνο τότε δεν είδαν, αλλά ούτε και τώρα βλέπουν τον νόμο.

Διότι η μεγαλύτερη δόξα και η τιμή, τα οποία πραγματοποιήθηκαν στην Καινή Διαθήκη, είναι όταν έχει κανείς τον Χριστό ως κεφαλή, όταν εντάσσεται στο σώμα Του, όταν γίνεται αδελφός και συγκληρονόμος και σύμμορφος με το σώμα Του, όταν λαμβάνει μεγαλύτερη δόξα από εκείνη του Μωυσή, όπως ακριβώς το φανέρωσε ο Παύλος, αποδεικνύοντας ότι, σε αντίθεση με τον Μωυσή που έθετε κάλυμμα, εμείς όλοι με ακάλυπτο πρόσωπο αντικατοπτριζόμαστε τη δόξα του Θεού. Γι' αυτό και λέγει: «Διότι δεν έχει δοξαστεί εκείνο που είχε παλαιότερα δοξαστεί ως προς αυτό το σημείο, εξαιτίας της υπερβάλλουσας δόξας». Αυτήν λοιπόν τη δόξα, λέγει, την αναφέρει ο Προφήτης με αναγωγική έννοια. Διότι τι μπορεί να συγκριθεί με αυτήν, όταν συγχορεύουμε με τους αγγέλους, όταν οδηγούμαστε στην υιοθεσία, όταν ο Θεός δεν λυπήθηκε ούτε τον Μονογενή Του Υιό για χάρη μας; Από ποια πορφύρα, από ποιο διάδημα δεν είναι αυτά πιο λαμπρά, όταν καταγελάμε τον θάνατο, όταν μεταβαίνουμε προς την απάθεια των ασώματων δυνάμεων, εμείς που προηγουμένως ήμασταν ατιμασμένοι, άδοξοι και βδελυροί; Ο Αδάμ, χωρίς να έχει πράξει τίποτε, ούτε κακό ούτε αγαθό, τιμήθηκε αμέσως μόλις δημιουργήθηκε. Διότι πώς θα μπορούσε να πράξει κάτι αυτός που δεν υπήρχε; Εμείς όμως, μολονότι πράξαμε αμέτρητα δεινά, αξιωθήκαμε να απολαύσουμε πολύ μεγαλύτερη τιμή.

«Διότι, εάν εκείνο που καταργείται είχε δόξα, πολύ περισσότερο εκείνο που παραμένει είναι μέσα σε δόξα.» Αν συγκρίνουμε, λέει, αυτήν τη δόξα με εκείνη, η δόξα της Παλαιάς Διαθήκης δεν είναι καν δόξα. Δεν ισχυρίζεται όμως απλώς ότι δεν είναι δόξα. Γι' αυτό προσθέτει, «ως προς αυτό το σημείο», δηλαδή με βάση τη σύγκριση. «Έχοντας, λοιπόν, τέτοια ελπίδα, μιλάμε με μεγάλη παρρησία, και όχι όπως ο Μωυσής που έβαζε κάλυμμα στο πρόσωπό του.» Επειδή ο ακροατής, έχοντας ακούσει τόσα πολλά και τόσο σπουδαία για την Καινή Διαθήκη, επιζητούσε να δει και οφθαλμοφανώς αυτήν τη δόξα, δες πού τον κατευθύνει: προς τον μέλλοντα αιώνα. «Ώστε να μην ατενίσουν οι υιοί του Ισραήλ το τέλος εκείνου που καταργείται.» Δεν υπάρχει ανάγκη, λέει, να καλυπτόμαστε εμείς, όπως ο Μωυσής.