Πατερικές αναφορές στο Β΄ ΠΡΟΣ ΚΟΡΙΝΘΙΟΥΣ 3:14

Εξέτασε και τα όσα αφορούν τη Ρουθ, η οποία προερχόταν από το μωαβιτικό σπέρμα και προστέθηκε στον Ισραήλ, και σε τέτοιο βαθμό εξευγενίστηκε, ώστε όχι μόνο ο Δαβίδ, αλλά και ο ίδιος ο Κύριός μας να ανατείλει από αυτήν. Και προσπάθησε από παντού να βρεις τον λόγο της Μωαβίτισσας, μέσα στον οποίο ο λόγος διαμόρφωσε άλλα μεν με τρόπο απειλητικό, άλλα δε σύμφωνα με την επαγγελία. Όλα δε έχουν λεχθεί με επικάλυψη, ώστε το κάλυμμα που επικάθεται κατά την ανάγνωση της Παλαιάς Διαθήκης, εάν λυπηθούμε αληθινά επιστρέφοντας προς τον Κύριο, να αφαιρεθεί από εμάς.

Γι' αυτό, ας ακούσουν και άλλη μαρτυρία η οποία ρητά ονομάζει «Κύριο» το Πνεύμα. «Ο δε Κύριος», λέει, «είναι το Πνεύμα». Και πάλι: «Όπως ακριβώς από τον Κύριο, το Πνεύμα». Και για να μην αφήσω καμία αφορμή για αντίλογο, θα παραθέσω την ίδια τη διατύπωση του αποστόλου: «Διότι μέχρι σήμερα, το ίδιο κάλυμμα παραμένει κατά την ανάγνωση της Παλαιάς Διαθήκης, χωρίς να αποκαλύπτεται ότι αυτό καταργείται εν Χριστώ. Όταν όμως κάποιος επιστρέψει προς τον Κύριο, αφαιρείται το κάλυμμα. Ο δε Κύριος είναι το Πνεύμα». Τι εννοεί λέγοντας αυτό; Ότι εκείνος που μένει προσκολλημένος στην ψιλή κατανόηση του γράμματος και ασχολείται συνεχώς με τις νομικές διατάξεις, έχει συγκαλύψει την καρδιά του, σαν με κάποιο παραπέτασμα, με την ιουδαϊκή ερμηνεία του γράμματος. Και το παθαίνει αυτό επειδή αγνοεί ότι η σωματική τήρηση του νόμου καταργείται με την έλευση του Χριστού, καθώς οι τύποι πλέον έχουν μεταβεί στην αλήθεια. Διότι τα λυχνάρια καθίστανται ανενεργά με την παρουσία του ήλιου· έτσι και ο νόμος παύει να ισχύει, και οι προφητείες σιγούν, όταν φανερώνεται η αλήθεια.

Επειδή δε δεν γνωρίζουν τίποτα, δεν έχουν τη δύναμη του άρτου, ούτε βέβαια τη δύναμη του ύδατος. Διότι έχει δοθεί σε αυτούς απλώς και μόνο το γράμμα, το οποίο δίνει την εντύπωση του άρτου και του ύδατος, αλλά δεν τους τρέφει με κανέναν τρόπο ώστε να αποκτήσουν πνευματική ευεξία. Και αυτό το μαρτυρεί ο Παύλος γράφοντας: «Μέχρι και σήμερα, όταν διαβάζεται ο Μωυσής, υπάρχει κάλυμμα πάνω στην καρδιά τους, το οποίο δεν αφαιρείται, επειδή καταργείται μόνο εν Χριστώ». Και κατά άλλον τρόπο, λέμε ότι έχει αφαιρεθεί από τη συναγωγή των Ιουδαίων η δύναμη του άρτου και η δύναμη του ύδατος. Και ο λόγος αυτός είναι μυστικός. Διότι εμείς, που έχουμε κληθεί μέσω της πίστεως στον αγιασμό, έχουμε τον άρτο εξ ουρανού, δηλαδή τον Χριστό, ήτοι το σώμα Του. Εάν δε ρωτούσε κάποιος, ποια είναι η δύναμή του, απαντούμε ότι είναι ζωοποιός. Διότι δίνει ζωή στον κόσμο. Προσερχόμαστε δε ομοίως και στη χάρη του αγίου βαπτίσματος, το οποίο μας αγιάζει, λέγοντας ότι η δύναμη του ύδατος είναι η απόθεση των αμαρτιών, η πνευματική αναγέννηση, προς συμμόρφωση με τον ίδιο τον Χριστό. Και επιπλέον αυτών, αποτελεί είσοδο με παρρησία στη βασιλεία των ουρανών· «Διότι εάν κανείς», λέει, «δεν γεννηθεί από ύδωρ και Πνεύμα, δεν μπορεί να εισέλθει στη βασιλεία του Θεού». Επομένως, οι Ιουδαίοι έχουν στερηθεί τέτοια αγαθά. Διότι δεν υπάρχει σε αυτούς η δύναμη του άρτου, δηλαδή η εν Χριστώ ζωοποίηση.

Διότι ο ψυχικός άνθρωπος δεν δέχεται τα του πνεύματος του Θεού, όπως ακριβώς έχει γραφτεί. Εμείς, επειδή πιστεύουμε ότι ο νόμος είναι παιδαγωγός, όταν ακούμε όσα παραδόθηκαν μέσω του Μωυσή, τα κατανοούμε με διαφορετική ακοή, μεταφέροντας τους τύπους στην αλήθεια και κάνοντας τη σκιά αφορμή για πνευματική θεωρία. Λάβαμε, επομένως, μια προσθήκη στα αυτιά μας. Διότι η διδασκαλία του Χριστού, δηλαδή το ευαγγελικό κήρυγμα, και η μυσταγωγία που επιτελείται μέσω Αυτού, μας παρακινεί να κατανοούμε τον νόμο πνευματικά. Διευρύνει, τρόπον τινά, τα αυτιά εκείνων που πίστεψαν σε Αυτόν, ιδιότητα που δεν έχουν οι προερχόμενοι από τον Ισραήλ. Είπε, λοιπόν, ο Κύριός μας Ιησούς Χριστός προς αυτούς: «Ερευνάτε τις Γραφές, διότι νομίζετε ότι σε αυτές έχετε αιώνια ζωή, και αυτές είναι που μαρτυρούν για εμένα, αλλά δεν θέλετε να έρθετε προς εμένα για να έχετε ζωή.» Γράφει δε σχετικά με αυτούς ο πάνσοφος και θεσπέσιος Παύλος, ότι «Όταν διαβάζεται ο Μωυσής, υπάρχει κάλυμμα πάνω στην καρδιά τους, το οποίο δεν αφαιρείται, διότι καταργείται εν Χριστώ Ιησού στον Κύριό μας και Λυτρωτή.»

Εις το Λουκ. 9, 45. Έπειτα, θα μπορούσε κάποιος να πει: Και πώς αγνοούσαν οι μαθητές το μυστήριο του Χριστού; Διότι προέρχονταν μεν από τον λαό των Ιουδαίων, όμως δεν ήταν αδιάφοροι ούτε ανίδεοι των γραφών του Μωυσή· γι' αυτό άλλωστε και επιλέχθηκαν από τον Χριστό. Έπειτα, πώς αγνόησαν το μυστήριο του Χριστού, καίτοι είχε καταγραφεί σε πολλά σημεία μέσω της σκιάς του νόμου; Αλλά, όπως γράφει ο μακάριος Παύλος: «Πώρωση έχει επέλθει εν μέρει στον Ισραήλ» και: «Μέχρι σήμερα, όταν αναγινώσκεται ο Μωυσής, υπάρχει κάλυμμα πάνω στην καρδιά τους, το οποίο δεν αφαιρείται, διότι μόνο εν Χριστώ καταργείται». Πρέπει, επομένως, όσοι προσέρχονται στον Χριστό να λένε: «Αποκάλυψε τα μάτια μου, για να κατανοήσω τα θαυμάσια του νόμου σου».

Διότι προέρχονταν μεν από το ποίμνιο των Ιουδαίων, δεν ήταν όμως ράθυμοι ούτε ανίδεοι στα γραφόμενα του Μωυσή· γι' αυτό ακριβώς και επιλέχθηκαν από τον Χριστό. Αλλά όπως λέει ο μακάριος Παύλος: «Πώρωση εν μέρει έχει γίνει στον Ισραήλ, και μέχρι σήμερα, όταν διαβάζεται ο Μωυσής, κάλυμμα βρίσκεται πάνω στην καρδιά τους, το οποίο δεν αποκαλύπτεται, διότι διά του Χριστού καταργείται.» Πρέπει λοιπόν, όσοι προσέρχονται στον Χριστό να λένε: «Αποκάλυψε τους οφθαλμούς μου, και θα κατανοήσω τα θαυμάσια από τον νόμο σου.» <Εισήλθε δε διαλογισμός σε αυτούς, για το ποιος από αυτούς θα ήταν μεγαλύτερος.> (B f. 96 b) Δεν νομίζω ότι όλοι οι μακάριοι μαθητές κατείχοντο από αυτή την ασθένεια· διότι είναι απίθανο όλοι να δέχθηκαν αμέσως μία και κοινή ασθένεια· αλλά επειδή ένας, όπως νομίζω, την έπαθε, για να μη φανεί ο σοφότατος ευαγγελιστής ότι πλέκει κάποια κατηγορία εναντίον κάποιου από τους συμμαθητές του, αποφαίνεται αόριστα λέγοντας, ότι «Εισήλθε διαλογισμός σε αυτούς, για το ποιος από αυτούς θα ήταν μεγαλύτερος.» — (C f. 127 b) Πάθος λοιπόν κενοδοξίας εισέβαλε σε κάποιον από τους αγίους αποστόλους· διότι το να διαλογίζεται κανείς γενικά το ποιος θα ήταν μεγαλύτερος από αυτούς, είναι γνώρισμα εκείνου που φιλονικεί και έχει επιθυμήσει να προΐσταται των άλλων.

Αυτά δε ήταν: η πίστη, η υπακοή, η αποχή από τους τύπους και τη λατρεία κατά τον νόμο· και το να προτιμήσουν μάλλον τη λατρεία εν πνεύματι και αληθεία, δηλαδή σαφώς αυτήν διά του Χριστού. <Τώρα όμως κρύφτηκαν από τα μάτια σου.> (A f. 260 b) Διότι δεν ήταν άξιοι να γνωρίσουν, δηλαδή να κατανοήσουν, τις θεόπνευστες Γραφές, οι οποίες ομιλούν για το μυστήριο του Χριστού: «Διότι μέχρι σήμερα το ίδιο κάλυμμα παραμένει κατά την ανάγνωση της Παλαιάς Διαθήκης· όταν δηλαδή διαβάζεται ο Μωυσής, υπάρχει ένα κάλυμμα πάνω στην καρδιά τους, το οποίο δεν ανασηκώνεται», επειδή αυτό καταργείται εν Χριστώ. Διότι Αυτός, όντας η αλήθεια, καταπαύει τη σκιά. Επειδή δε δεν έδωσαν προσοχή στους τύπους του νόμου, δεν είδαν την αλήθεια· οι εξ Ισραήλ κατέστησαν τους εαυτούς τους ανάξιους της εν Χριστώ σωτηρίας. Γι' αυτόν τον λόγο, με την οσία απόφαση του Θεού, αποκρύπτονταν από αυτούς. Έχουν κρυφτεί, λοιπόν, από την Ιερουσαλήμ εκείνα που επιφέρουν την ειρήνη με τον Θεό, εκ των οποίων ένα, και μάλιστα το πρώτο, είναι η πίστη, η οποία δικαιώνει τον ασεβή και ενώνει διά του αγιασμού και της δικαιοσύνης με τον πανάγιο Θεό αυτούς που την κατέχουν. <Επειδή δεν αναγνώρισες τον καιρό της επισκοπής σου.> (A f. 261) Ποιας επισκοπής; Εκείνης, εννοώ, που έγινε διά του Σωτήρα όλων μας Χριστού· και η έκβαση είναι φανερή.

Παρατήρησε δε πώς δεν δόθηκε η κοιλάδα του Αχώρ για να της ανοίξει τη σύνεση, πριν πρώτα μιλήσει στην καρδιά της. Διότι τα πλήθη των Ιουδαίων δεν θα μπορούσαν να κατανοήσουν τις θείες εντολές, ούτε θα μπορούσαν να διακρίνουν μέσα από τους τύπους το μυστήριο του Χριστού, εάν δεν πλούτιζαν, όπως εμείς που έχουμε ήδη πιστέψει, με τη μέθεξη του Αγίου Πνεύματος, και δεν αποδεικνύονταν μέτοχοι του άνωθεν φωτισμού. Σε αυτό θα μας βεβαιώσει ο μακάριος Παύλος γράφοντας για εκείνους που κατάγονται από το αίμα του Ισραήλ: «Διότι μέχρι τη σημερινή ημέρα το ίδιο κάλυμμα παραμένει κατά την ανάγνωση της Παλαιάς Διαθήκης, χωρίς να ανακαλύπτεται, επειδή καταργείται εν Χριστώ. Αλλά μέχρι σήμερα, όταν αναγινώσκεται ο Μωυσής, υπάρχει κάλυμμα πάνω στην καρδιά τους. Όταν όμως επιστρέψει προς τον Κύριο, αφαιρείται το κάλυμμα. Ο δε Κύριος είναι το Πνεύμα. Και όπου είναι το Πνεύμα του Κυρίου, εκεί υπάρχει ελευθερία». Πρώτα λοιπόν υπόσχεται ότι θα μιλήσει στην καρδιά της, καθώς το Άγιο Πνεύμα θα χαράξει μέσα τους τους θείους νόμους και την άνωθεν παιδαγωγία. Έπειτα έτσι θα κατανοήσουν και τα όσα συνέβησαν στην κοιλάδα του Εμεκαχώρ τυπικά και ιστορικά, τα οποία είναι απολύτως ικανά να της ανοίξουν τη σύνεση, και τελικά να την απαλλάξουν από την παλαιά πώρωση.

Θα βρούμε λοιπόν ότι κάτι τέτοιο έχουν πάθει ιδίως και εκείνοι που συμπεριφέρθηκαν με ύβρη και αυθάδεια απέναντι στον Χριστό. Διότι βρέθηκε μπροστά στα μάτια τους ήδη κατά κάποιον τρόπο ο άρτος της ζωής, «Εκείνος που κατέβηκε από τον ουρανό και δίνει ζωή στον κόσμο», «ο κόκκος του σιταριού που έπεσε στη γη» και βλάστησε πολλαπλάσιος, ο νοητός οίνος, αυτός που γνωρίζει να ευφραίνει την καρδιά του ανθρώπου. Επειδή όμως δεν σταμάτησαν να υβρίζουν με την απείθειά τους, χάθηκαν από τα μάτια τους και σχεδόν εκλείψαν από ανάμεσά τους τα πνευματικά εδέσματα· διότι απομακρύνθηκε από αυτούς η μέθεξη σε κάθε αγαθό, και αφαιρέθηκε επίσης από τον οίκο τους η ευφροσύνη και η χαρά· διότι έχουν παραδοθεί στην ερήμωση, και συνεχίζουν να ζουν οι ταλαίπωροι «χωρίς να υπάρχει βασιλιάς ούτε άρχοντας, χωρίς να υπάρχει θυσία ούτε θυσιαστήριο, ούτε ιερατεία ούτε δήλοι». Και με άλλον τρόπο, βέβαια, λέμε ότι έχουν αφαιρεθεί από τα μάτια τους και τα εδέσματα και η ευφροσύνη και η χαρά. Διότι ο Κύριός μας Ιησούς Χριστός είπε ότι «Ο άνθρωπος δεν θα ζήσει μόνο με άρτο, αλλά με κάθε λόγο που εκπορεύεται από το στόμα του Θεού». Και ότι η τροφή του νου είναι ο λόγος, κανείς δεν θα μπορούσε να το αμφισβητήσει. Αυτό έχει αφαιρεθεί από το πλήθος των Ιουδαίων· διότι έχουν περιέλθει σε στέρηση της πνευματικής τροφής· δεν κατανόησαν τα όσα έγραψε ο Μωυσής. Διότι και ο θεσπέσιος Παύλος γράφει: «Μέχρι σήμερα, κατά την ανάγνωση της παλαιάς διαθήκης, κάλυμμα βρίσκεται πάνω στην καρδιά τους»· και επιπλέον έχουν μισήσει τα προστάγματα του Χριστού.

Διότι είναι ελεύθεροι όσοι προέρχονται από τη Ραχήλ, της οποίας τα μάτια ήταν καλά και ωραία, αν και η Λεία δεν είχε τέτοια μάτια. Η Συναγωγή των Ιουδαίων, πράγματι, δεν βλέπει υγιώς. Και το μαρτυρεί αυτό λέγοντας ο σοφότατος Παύλος: «Διότι μέχρι τη σημερινή ημέρα παραμένει το ίδιο κάλυμμα κατά την ανάγνωση της Παλαιάς Διαθήκης, χωρίς να αποκαλύπτεται, διότι αυτό καταργείται εν Χριστώ. Αλλά μέχρι σήμερα, όταν διαβάζεται ο Μωυσής, υπάρχει κάλυμμα πάνω στην καρδιά τους. Όταν όμως επιστρέψουν προς τον Κύριο, το κάλυμμα αφαιρείται. Ο δε Κύριος είναι το Πνεύμα. Και όπου υπάρχει το Πνεύμα του Κυρίου, εκεί υπάρχει ελευθερία. Αλλά όλοι εμείς, όπως είπε πάλι ο ίδιος, αντικρίζοντας σαν σε καθρέφτη τη δόξα του Κυρίου με ακάλυπτο πρόσωπο, μεταμορφωνόμαστε στην ίδια εικόνα από δόξα σε δόξα, ακριβώς όπως προέρχεται από το Πνεύμα του Κυρίου». Κατανοείς ότι με καλά μάτια και με ακάλυπτο πρόσωπο αντικατοπτρίζουμε τη δόξα του Κυρίου; Διότι είναι λαμπρά τα μάτια της Ραχήλ, όπως μόλις ανέφερα. Επειδή λοιπόν η νεότερη Ραχήλ γέννησε τον Ιωσήφ, ο θεσπέσιος Ιακώβ σπεύδει πλέον να επιστρέψει στην πατρίδα του. Αλλά ο Λάβαν προσπαθεί να τον μεταπείσει και λέει ότι έχει ευλογηθεί σε πλήθος, καθώς το κοπάδι του έχει αυξηθεί υπερβολικά.

Γι' αυτό λοιπόν και έλεγε διά της φωνής του Ησαΐα: «Βρέθηκα από εκείνους που δεν με ζητούσαν· έγινα φανερός σε εκείνους που δεν με ρωτούσαν. Είπα: Ιδού εγώ είμαι, στο έθνος που δεν με γνώριζε. Όλη την ημέρα άπλωσα τα χέρια μου προς έναν λαό απειθή και αντιδραστικό.» Επομένως, δεν έχουν δει τη δόξα του Χριστού, εκείνοι που αποστρέφουν τα μάτια της διανοίας τους. Και αυτό, νομίζω, είναι εκείνο που έχει ειπωθεί γι' αυτούς διά της φωνής του προφήτη: «Και έστρεψαν προς εμένα την πλάτη και το πρόσωπό τους.» Γράφει δε και ο θεσπέσιος Παύλος: «Μέχρι τη σημερινή ημέρα, κατά την ανάγνωση της Παλαιάς Διαθήκης, το ίδιο κάλυμμα παραμένει χωρίς να ανασηκώνεται, διότι καταργείται διά του Χριστού. Αλλά μέχρι σήμερα, όταν αναγινώσκεται ο Μωυσής, υπάρχει ένα κάλυμμα πάνω στην καρδιά τους. Όταν όμως κάποιος επιστρέψει προς τον Κύριο, αφαιρείται το κάλυμμα. Ο δε Κύριος είναι το Πνεύμα· και όπου υπάρχει το Πνεύμα του Κυρίου, εκεί υπάρχει ελευθερία.» Εμείς όμως που πιστέψαμε, δεν διστάζουμε να ατενίσουμε ενώπιον του Θεού, αλλά όπως πάλι είπε ο ίδιος ο θεσπέσιος Παύλος: «Με ακάλυπτο πρόσωπο αντικατοπτρίζουμε τη δόξα του Κυρίου. Αποστρέφει, λοιπόν, το πρόσωπό του ο Μωυσής.»

Δες λοιπόν πώς ο νόμος δεν είναι ικανός να ελευθερώσει από τη δουλεία αυτούς που ενεργούν υπό την εξουσία του νοητού Φαραώ, δηλαδή του Σατανά, και ούτε θα μπορούσε να ωφελήσει σε κάτι τη γη ο θεσπέσιος Μωυσής, αν και είχε αποκτήσει λαμπρότατη δόξα για τις αρετές του, εάν δεν ήταν μαζί του και δεν τον βοηθούσε ο Χριστός. Αυτό θα μπορούσες να μάθεις ότι έτσι συμβαίνει και ότι το λέμε με αλήθεια από το γεγονός ότι συμπορεύτηκε μαζί του ο Ααρών. Και από τη μία ο Μωυσής συνομιλεί, από την άλλη όμως ο Ααρών κάνει σαφή τον λόγο. Διότι, εάν ο νόμος δεν κατανοηθεί πνευματικά, με τον Χριστό να μας αποκαλύπτει τα όσα βρίσκονται μέσα σε αυτόν, το νόημά του θα είναι σκοτεινό και ασαφές σε όσους τον ακούν. Γι' αυτό οι Ιουδαίοι, επειδή δεν έχουν αυτόν που ερμηνεύει τα λόγια του Μωυσή, δηλαδή τον Χριστό, παρέμειναν αμαθείς. Εξαιτίας αυτού ακριβώς έλεγε και ο θεσπέσιος Παύλος: «Διότι μέχρι τη σημερινή ημέρα, το ίδιο κάλυμμα παραμένει κατά την ανάγνωση της Παλαιάς Διαθήκης χωρίς να ανασηκώνεται, επειδή μόνο εν Χριστώ καταργείται. Αλλά μέχρι σήμερα, όταν διαβάζεται ο Μωυσής, υπάρχει ένα κάλυμμα πάνω στην καρδιά τους. Όταν όμως κάποιος επιστρέψει προς τον Κύριο, αφαιρείται το κάλυμμα. Και ο Κύριος είναι το Πνεύμα· και όπου υπάρχει το Πνεύμα του Κυρίου, εκεί υπάρχει ελευθερία». Ορθά, επομένως, έλεγε ο Θεός των όλων προς τον ιεροφάντη Μωυσή σχετικά με τον Ααρών, ότι: «Αυτός θα μιλήσει για σένα, και αυτός θα είναι το στόμα σου· και εσύ θα είσαι για αυτόν ό,τι αφορά τον Θεό».

Αλλά δεν θα μπορούσαν να απαλλαγούν από τη δίκαιη τιμωρία, διότι, αντί να επιλέξουν το ωφέλιμο, στράφηκαν μάλλον σε αδιόρθωτη απείθεια· και ενώ είχαν το φως που προέρχεται από τον ουρανό και άνωθεν, αγάπησαν περισσότερο το να βαδίζουν σαν μέσα στη νύχτα και στο σκοτάδι. Αυτό άλλωστε υπέδειξε και ο προφήτης λέγοντας για αυτούς: «Ενώ περίμεναν το φως, τους ήλθε σκοτάδι· ενώ ανέμεναν την αυγή, περπάτησαν μέσα σε βαθύ σκοτάδι». Διότι παρέμειναν σκληροί και ατίθασοι, θεωρώντας παντελώς ανάξια λόγου τα όσα τους ωφελούσαν, μέσω των οποίων θα ήταν επόμενο να διαφύγουν πολύ εύκολα το κακό. Διότι ο Χριστός διακήρυττε: «Εγώ είμαι το φως του κόσμου». Και: «Όσο έχετε το φως, να περπατάτε στο φως, για να μην σας καταλάβει το σκοτάδι». Εκείνοι όμως ήταν όμοιοι με αυτούς που δεν έχουν νου ή λογική. Γι' αυτό, λοιπόν, και καταλήφθηκαν από το σκοτάδι και συνεχίζουν να ζουν σαν μέσα στη νύχτα, όντας παντελώς αμέτοχοι της θείας αυγής και μη έχοντας το θείο φως· διότι δεν κατανοούν καθόλου τη θεόπνευστη Γραφή. Το για ποια αιτία συμβαίνει αυτό, μας το αποσαφηνίζει ο θεσπέσιος Παύλος λέγοντας: «Διότι μέχρι τη σημερινή ημέρα το ίδιο κάλυμμα παραμένει κατά την ανάγνωση της Παλαιάς Διαθήκης, χωρίς να αφαιρείται, διότι αυτό καταργείται εν Χριστώ. Αλλά έως σήμερα, όταν διαβάζεται ο Μωυσής, υπάρχει κάλυμμα πάνω στην καρδιά τους. Όταν όμως κάποιος επιστρέψει προς τον Κύριο, αφαιρείται το κάλυμμα. Ο δε Κύριος είναι το Πνεύμα. Και όπου υπάρχει το Πνεύμα του Κυρίου, εκεί υπάρχει ελευθερία».

ΛΟΓΟΣ 34ος. Παράθεση ρητών στη συνέχεια, στα οποία μπορεί ο προσεκτικός μελετητής να δει ότι το Πνεύμα είναι Θεός, και ότι έχει παντού την ίδια ενέργεια με τον Υιό, και δεν είναι αποξενωμένο από την ουσία Του. Συγχρόνως δε διδάσκουν ότι, όταν λέγεται πως ο Θεός κατοικεί μέσα μας, το Πνεύμα είναι αυτό που ενοικεί. Προς τον Τιμόθεο λέει ο Παύλος: «Την καλή παρακαταθήκη φύλαξέ την, διά του αγίου Πνεύματος που ενοικεί μέσα μας». Προς τους Ρωμαίους: «Δεν τολμώ βέβαια να πω τίποτα από όσα δεν κατεργάστηκε ο Χριστός δι' εμού, για την υπακοή των εθνών με λόγο και με έργο, με τη δύναμη σημείων και τεράτων, με τη δύναμη του Πνεύματος του Θεού». Και πάλι: «Σας παρακαλώ, λοιπόν, αδελφοί, διά του Κυρίου μας Ιησού Χριστού και διά της αγάπης του Πνεύματος, να αγωνιστείτε μαζί μου στις προσευχές». Προς τους Κορινθίους: «Ή δεν γνωρίζετε ότι τα σώματά σας είναι ναός του αγίου Πνεύματος που είναι μέσα σας, το οποίο έχετε από τον Θεό;» Και πάλι: «Εκείνος που προσκολλάται στον Κύριο, είναι ένα πνεύμα με Αυτόν». Ιδού καθαρά εδώ ονομάζει το Πνεύμα, Κύριο. Και κάνοντας αυτό ακόμη πιο σαφές, γράφει πάλι για τους Ιουδαίους: «Διότι μέχρι τη σημερινή ημέρα το ίδιο κάλυμμα παραμένει κατά την ανάγνωση της Παλαιάς Διαθήκης χωρίς να ανακαλύπτεται, επειδή καταργείται διά του Χριστού. Αλλά έως σήμερα, όταν διαβάζεται ο Μωυσής, κάλυμμα βρίσκεται πάνω στην καρδιά τους».

Αυτά λέγει το Πνεύμα το άγιο: Με τον λόγο του Κυρίου στερεώθηκαν οι ουρανοί, και με το Πνεύμα του στόματός του όλη η δύναμή τους. Ο Παύλος: Και όχι όπως ο Μωυσής που έβαζε κάλυμμα στο πρόσωπό του, για να μην ατενίσουν οι γιοι του Ισραήλ το τέλος εκείνου που καταργούνταν. Αλλά πωρώθηκαν τα νοήματά τους. Διότι μέχρι τη σημερινή ημέρα το ίδιο κάλυμμα παραμένει κατά την ανάγνωση της Παλαιάς Διαθήκης, χωρίς να αποκαλύπτεται ότι εν Χριστώ καταργείται. Αλλά έως σήμερα, όταν διαβάζεται ο Μωυσής, υπάρχει κάλυμμα πάνω στην καρδιά τους. Όταν όμως κάποιος επιστρέψει προς τον Κύριο, αφαιρείται το κάλυμμα. Ο δε Κύριος είναι το Πνεύμα του Θεού μέσα μας, και όπου υπάρχει το Πνεύμα του Κυρίου, υπάρχει ελευθερία.

Και εάν κάποιος θελήσει να ερευνήσει εις βάθος την ιερή και θεόπνευστη Γραφή, θα διαπιστώσει οπωσδήποτε ότι είναι αληθινό αυτό που λέω. Διότι ο Μωυσής έβαζε κάλυμμα στο πρόσωπό του, επειδή οι υιοί του Ισραήλ δεν μπορούσαν να ατενίσουν το πρόσωπό του, σύμφωνα με όσα έχουν γραφτεί. ΠΑΛΛΑΔΙΟΣ: Και τι ακριβώς υποδηλώνει αυτό; ΚΥΡΙΛΛΟΣ: Επειδή οι διάνοιες των Ιουδαίων ήταν ακόμα χονδροειδείς, ήταν κάπως ανεκτά τα εξωτερικά στοιχεία του νόμου, εννοώ δηλαδή πάλι όσα φανερώνονταν μόνο από το γράμμα, αλλά εντελώς αβάσταχτα και απρόσιτα τα εσωτερικά και κρυμμένα, και για να το πούμε έτσι, το αληθινό πρόσωπο των νοημάτων. Γι' αυτό ακριβώς και ο θεσπέσιος Παύλος μας γράφει: «Διότι μέχρι τη σημερινή ημέρα το ίδιο κάλυμμα παραμένει κατά την ανάγνωση της Παλαιάς Διαθήκης χωρίς να αφαιρείται, επειδή αυτό καταργείται εν Χριστώ».

Επειδή, λοιπόν, ο Νόμος ορίζει ότι κάθε αρσενικό που διανοίγει μήτρα πρέπει να αγιάζεται, και ότι η γυναίκα που μόλις έχει γεννήσει και έχει γίνει μητέρα αρσενικού παιδιού, αφού καθαριστεί σε διάστημα σαράντα ημερών μετά τη γέννα, πρέπει να προσέρχεται στον ναό του Θεού με μια σαφώς καθορισμένη θυσία· εκείνοι μεν που φέρουν το κάλυμμα στην καρδιά τους κατά την ανάγνωση της Παλαιάς Διαθήκης, με τις ίδιες ετήσιες θυσίες, για να εκφραστώ έτσι (οι οποίες ποτέ δεν δύνανται να τελειοποιήσουν όσους προσέρχονται), ας νομίζουν, με νηπιώδη νοοτροπία, ότι εκπληρώνουν τη νομοθεσία αυτή. Εμείς, όμως, από τους οποίους κατά την επιστροφή μας προς τον Θεό έχει αφαιρεθεί αυτό το κάλυμμα, εφόσον έχουμε πιστέψει ότι το μέγα μυστήριο της ευσεβείας έχει φανερωθεί άπαξ, κατά τη συντέλεια των αιώνων, για την εξάλειψη της αμαρτίας διά της θυσίας Του, οφείλουμε να εμβαθύνουμε στο μυστήριο της παρούσης εορτής επάξια του θείου φωτός της αλήθειας, με τον φωτισμό του Πνεύματος, προσεγγίζοντας το ζήτημα λίγο πιο από την αρχή, αφού όμως επισημάνουμε εγκαίρως και το εξής: ότι, σύμφωνα με τη λογική ακολουθία της εξετάσεώς μας, το προαναφερθέν θέσπισμα του Νόμου διαπιστώνεται πως εκπληρώνεται οριστικά και κατ' αποκλειστικότητα χωρίς να μπορεί να εφαρμοστεί σε κανέναν άλλον, μόνο στο πρόσωπο του σαρκωθέντος Θεού.

Όσον αφορά δε το κάλυμμα του Μωυσή, δεν θα αγνοήσεις το πού αποβλέπει, εφόσον ενδιατρίψεις στην προς Κορινθίους επιστολή του Παύλου. Σχετικά με όσα αναζήτησας για τις θυσίες, καλά θα κάνεις να εξετάσεις πιο φιλόπονα ολόκληρο το Λευιτικό και με περισσότερη προσήλωση να μελετήσεις συνολικά τον νόμο που περιέχεται σε αυτό· διότι με αυτόν τον τρόπο το μέρος θα κατανοηθεί μαζί με το όλον. Εξάλλου, από μόνο του το μέρος δεν θα μπορούσε να διασαφηνιστεί πριν από τη θεώρηση του συνόλου.

Διότι το ότι δεν ήταν ασαφής κάθε προφητεία, αλλά μόνο αυτό το μέρος ήταν καλυμμένο, άκουσε τον Παύλο που μας υποδεικνύει σαφώς και τα δύο αυτά, δηλαδή και ότι ο νόμος ήταν επισκιασμένος και ότι αυτό ίσχυε μόνο σε αυτό το μέρος. Στέλνοντας επιστολή στους Κορινθίους, λέει περίπου τα εξής: «Έχοντας λοιπόν τέτοια ελπίδα, μιλούμε με μεγάλο θάρρος, και δεν κάνουμε όπως ο Μωυσής, ο οποίος έβαζε κάλυμμα στο πρόσωπό του, ώστε οι υιοί του Ισραήλ να μην μπορέσουν να ατενίσουν το τέλος εκείνου που επρόκειτο να καταργηθεί· αλλά πωρώθηκαν οι διάνοιές τους. Διότι μέχρι σήμερα το κάλυμμα παραμένει κατά την ανάγνωση της Παλαιάς Διαθήκης, χωρίς να αφαιρείται, επειδή καταργείται μόνο εν Χριστώ». Ίσως αυτό που ειπώθηκε να είναι ασαφές· είναι επομένως αναγκαίο να το κάνω σαφέστερο, υπενθυμίζοντάς σας την ίδια την ιστορική διήγηση. Διότι, όταν ο Μωυσής παρέλαβε τις πλάκες στο όρος και επρόκειτο να κατεβεί, μια ανέκφραστη και θαυμαστή δόξα έλαμψε από εκείνο το άγιο πρόσωπο, τέτοια ώστε κανείς από το πλήθος δεν μπορούσε να τον πλησιάσει και να του μιλήσει. Για να μην είναι λοιπόν διαρκώς απρόσιτος στον λαό, τοποθετώντας κάλυμμα στο πρόσωπό του, παρείχε στους Ιουδαίους τη δυνατότητα να συναναστρέφονται μαζί του άφοβα. Και όταν μιλούσε στον λαό φορούσε το κάλυμμα, ενώ όταν στρεφόταν προς τον Θεό το αφαιρούσε πάλι.

Ζ΄. Εκείνο το κάλυμμα δεν μας υποδεικνύει μόνο αυτό, αλλά ότι και οι Ιουδαίοι παθαίνουν τα ίδια ως προς τον νόμο, με αυτά ακριβώς που πάθαιναν τότε μπροστά στο πρόσωπο του Μωυσή. Διότι, όπως ακριβώς δεν έβλεπαν τη δόξα του προσώπου του νομοθέτη, επειδή είχε παρεμβληθεί ενδιάμεσα εκείνο το παραπέτασμα, έτσι και τώρα δεν μπορούν να διακρίνουν τη δόξα του νόμου. Το σημείο δε αυτό μας είναι αναγκαίο και για την αντιμετώπιση των αιρετικών. Διότι εκείνοι, νομίζοντας ότι τα λεγόμενα αποτελούν κατηγορία κατά του νόμου, αποδέχθηκαν αυτό το χωρίο της Επιστολής· και επειδή άκουσαν ότι ο νόμος έχει κάλυμμα και ότι καταργείται, νομίζοντας πως πρόκειται για διαβολή, άφησαν απείραχτο το κείμενο, ώστε να καταρριφθούν από τα ίδια τους τα επιχειρήματα. Διότι ακριβώς αυτό αποδεικνύει ότι ο νόμος είναι μέγας. Όπως δηλαδή τότε δεν αποτελούσε κατηγορία για τον Μωυσή το ότι είχε το κάλυμμα στο πρόσωπό του, αλλά φανέρωνε την αδυναμία των Ιουδαίων, ενώ για τον ίδιο τον Μωυσή αποτελούσε το μεγαλύτερο εγκώμιο το ότι είχε στο πρόσωπό του τόση δόξα, ώστε να χρειαστεί παραπέτασμα ενώπιον των συνδούλων του· έτσι συνέβη και με τον νόμο. Διότι, εάν ο νόμος δεν διέθετε απρόσιτη δόξα, δεν θα είχε την ανάγκη καλύμματος.

Όταν, λοιπόν, λέγει ότι κάλυμμα παραμένει κατά την ανάγνωση της Παλαιάς Διαθήκης, εννοεί την ασάφειά του· όταν δε λέγει, «το οποίο δεν αποκαλύπτεται, διότι καταργείται εν Χριστώ», ο νόμος μάς υπέδειξε το μέρος εκείνο το οποίο είναι ασαφές. Διότι δεν ήταν ασαφές εκείνο το μέρος του νόμου το οποίο συντελούσε στον βίο και την πολιτεία μας, επειδή τότε θα είχε δοθεί περιττώς· αλλά είχαν συσκιαστεί μόνο εκείνα τα μέρη, μέσω των οποίων μπορούσαμε να μάθουμε ότι καταργείται διά του Χριστού.

Διότι αποτελεί και αυτό έργο της σοφίας του Θεού, το ότι παρουσίασε τον ίδιο τον νόμο να λέει για τον εαυτό του ότι ο Χριστός, όταν έλθει, θα τον καταργήσει, και ότι στο πρόσωπό Του θα παύσει να ισχύει. Αυτό ακριβώς, λοιπόν, το μέρος του νόμου που λέει ότι ο νόμος καταργείται εν Χριστώ, αυτό και μόνο ήταν ασαφές. Και δηλώνοντας ακριβώς αυτό ο μέγας Παύλος, πρόσθεσε: «χωρίς να αποκαλύπτεται, ότι καταργείται εν Χριστώ». Διότι, για να μη νομίσεις, ακούγοντας ότι «κάλυμμα παραμένει κατά την ανάγνωση της Παλαιάς Διαθήκης», πως ολόκληρη η Διαθήκη είναι ασαφής και συσκοτισμένη, με την προσθήκη αυτή διόρθωσε αυτήν την εντύπωση.

Διότι, αφού είπε: «Κάλυμμα παραμένει κατά την ανάγνωση της Παλαιάς Διαθήκης», πρόσθεσε: «Το οποίο δεν αφαιρείται, διότι καταργείται εν Χριστώ». Αυτό ακριβώς, λέγει, δεν τους αποκαλύφθηκε, ότι δηλαδή πρόκειται να καταργηθεί εν Χριστώ. Δεν αποκαλύφθηκε δε σε όσους δεν προσήλθαν στην πίστη. Διότι εκείνος που προσήλθε και απόλαυσε τη χάρη του Αγίου Πνεύματος, δεν βλέπει πλέον τον νόμο πίσω από παραπέτασμα, αλλά αντικρίζει γυμνή τη δόξα του. Και δόξα του νόμου είναι το να μπορέσει να διδάξει ότι καταργείται εν Χριστώ, για να μάθεις και τούτο. Είδες τη δόξα του νόμου; Αληθινή δόξα του είναι, όταν μπορέσει να σε παιδαγωγήσει προς τον Χριστό. Και παιδαγωγεί, όταν δείξει ότι ο ίδιος καταργείται.

Επειδή όμως, σύμφωνα με τη φιλοσοφία που σας αρμόζει, δεν περιφρονείτε τα όσα προέρχονται από εμένα τον πένητα και φτωχό, αλλά από τη μια θαυμάζετε εκείνα που έχουν μεγάλη υπεροχή, και από την άλλη αποδέχεστε και τα λόγια της δικής μας ευτέλειας, σηκώθηκα με προθυμία για να σας αποδώσω το χρέος, το οποίο προηγουμένως υποσχέθηκα μεν, αλλά δεν εξόφλησα, επειδή η μεγάλη διάρκεια της διδασκαλίας μάς εμπόδισε να φτάσουμε στο τέλος. Ποιο ήταν λοιπόν εκείνο το χρέος; Διότι είναι ανάγκη να σας υπενθυμίσω την αρχή αυτού του δανείου, ώστε να σας γίνει πιο σαφής η εξήγηση μέσα από την ίδια την υπόθεση. Αναζητήσαμε τότε για ποιον λόγο είναι πιο ασαφής η Παλαιά Διαθήκη σε σχέση με την Καινή· διότι ίσως να το θυμάστε· και αναφέραμε προς το παρόν μία αιτία, τη σκληρότητα των ακροατών, και φέραμε ως μάρτυρα τον Παύλο ο οποίος λέει ότι: «το ίδιο κάλυμμα παραμένει κατά την ανάγνωση της Παλαιάς Διαθήκης χωρίς να αποκαλύπτεται, διότι εν Χριστώ καταργείται». Αποδείξαμε ότι, όπως ακριβώς ο νομοθέτης Μωυσής έφερε κάλυμμα, έτσι και ο νόμος είχε κάλυμμα, δηλαδή την ασάφεια· όμως το κάλυμμα δεν αποτελεί ούτε σφάλμα του νομοθέτη, ούτε κατηγορία εναντίον του νόμου, αλλά οφείλεται στην ασθένεια των ακροατών. Διότι ούτε ο Μωυσής έφερε το κάλυμμα για τον εαυτό του, αλλά επειδή εκείνοι δεν μπορούσαν να αντέξουν τη δόξα του προσώπου του.

Είδες την πρόοδο; Διότι αυτός που στην προηγούμενη επιστολή είπε, «Σας πότισα γάλα, όχι στερεά τροφή», εδώ λέει ότι «Χρησιμοποιούμε πολλή παρρησία»· και φέρνει στο μέσον τον Μωυσή, προάγοντας τον λόγο του μέσω της σύγκρισης, και με αυτόν τον τρόπο ανυψώνει τον ακροατή. Και προς το παρόν τους παρουσιάζει ανώτερους από τους Ιουδαίους λέγοντας ότι «Δεν έχουμε ανάγκη από κάλυμμα, όπως ακριβώς εκείνος απέναντι στους υπηκόους του»· στη συνέχεια όμως τους ανυψώνει και στο ίδιο το αξίωμα του νομοθέτη, ή και σε πολύ μεγαλύτερο. Προς το παρόν, όμως, ας ακούσουμε τα εξής: «Αλλά πωρώθηκαν τα νοήματά τους». Διότι «μέχρι σήμερα το ίδιο κάλυμμα παραμένει κατά την ανάγνωση της Παλαιάς Διαθήκης, χωρίς να αφαιρείται, επειδή μόνο εν Χριστώ καταργείται». Δες τι αποδεικνύει μέσα από αυτά. Διότι αυτό που συνέβη στην περίπτωση του Μωυσή τότε μία φορά, αυτό συμβαίνει στην περίπτωση του νόμου αδιάκοπα. Επομένως, τα λόγια αυτά δεν αποτελούν κατηγορία κατά του νόμου, όπως δεν αποτελούσαν και κατά του Μωυσή ο οποίος τότε καλυπτόταν, αλλά αποτελούν κατηγορία κατά των αγνωμόνων Ιουδαίων· διότι εκείνος μεν έχει τη δική του δόξα, αυτοί όμως δεν μπόρεσαν να τη δουν. Γιατί λοιπόν απορείτε, λέει, εάν δεν μπορούν να δουν αυτήν τη δόξα της χάριτος, εφόσον δεν είδαν ούτε την κατώτερη δόξα του Μωυσή, ούτε μπόρεσαν να ατενίσουν το πρόσωπό του; Και γιατί ταράζεστε, εάν οι Ιουδαίοι δεν πιστεύουν στον Χριστό, εφόσον δεν πιστεύουν ούτε στον ίδιο τον νόμο; Εξαιτίας αυτού ακριβώς αγνόησαν και τη χάρη· επειδή δεν κατενόησαν ούτε την Παλαιά Διαθήκη ούτε τη δόξα που υπάρχει σε αυτήν. Διότι η δόξα του νόμου είναι να επιστρέφει και να οδηγεί τους ανθρώπους προς τον Χριστό.

γʹ. Βλέπεις πώς και από αυτό καθαιρεί την αλαζονεία των Ιουδαίων; Διότι από εκείνα με τα οποία νόμιζαν ότι υπερτερούν, δηλαδή από το ότι το πρόσωπο του Μωυσή άστραφτε, από αυτά ακριβώς αποδεικνύει την παχύνοια και το χαμερπές τους. Ας μην υπερηφανεύονται, λοιπόν, για αυτό· διότι σε τι ωφελεί αυτό τους Ιουδαίους εφόσον δεν το απόλαυσαν; Γι’ αυτό και συνεχώς περιστρέφεται γύρω από αυτό, άλλοτε μεν λέγοντας ότι «το ίδιο κάλυμμα κατά την ανάγνωση της Παλαιάς Διαθήκης παραμένει μη ανακαλυπτόμενο, διότι εν Χριστώ καταργείται»· άλλοτε δε ότι «μέχρι σήμερα, όταν αναγινώσκεται ο Μωυσής, το ίδιο κάλυμμα βρίσκεται πάνω στην καρδιά τους», δεικνύοντας ότι το κάλυμμα επικαλύπτει και την ανάγνωση και την καρδιά τους· και πιο πάνω: «ώστε να μην μπορούν οι υιοί του Ισραήλ να ατενίσουν το πρόσωπο του Μωυσή, εξαιτίας της δόξας του προσώπου του που καταργείται»· από το οποίο τι θα μπορούσε να είναι πιο ευτελές; Όταν δεν μπορούν να γίνουν θεατές ούτε μιας δόξας που καταργείται, ή μάλλον που δεν υφίσταται καν εν συγκρίσει, αλλά καλύπτεται από αυτούς, «για να μην ατενίσουν το τέλος εκείνου που καταργείται», δηλαδή του νόμου, και ποιο είναι το τέλος του. «Αλλά πωρώθηκαν τα νοήματά τους». Και τι σχέση έχει αυτό, λέγει, με το κάλυμμα εκείνης της εποχής; Ότι προδιέγραφε τα μέλλοντα. Διότι, όχι μόνο τότε δεν είδαν, αλλά ούτε και τώρα βλέπουν τον νόμο.

Και η αιτία βρίσκεται σε αυτούς· διότι η πώρωση προέρχεται από φρόνημα αναίσθητο και αγνώμον. Επομένως, εμείς είμαστε εκείνοι που γνωρίζουμε και τον νόμο· ενώ σε εκείνους όχι μόνο η χάρη, αλλά και αυτός ο ίδιος ο νόμος έχει συσκοτιστεί. Διότι μέχρι σήμερα, λέει, το ίδιο κάλυμμα παραμένει κατά την ανάγνωση της Παλαιάς Διαθήκης, χωρίς να αφαιρείται, ότι δηλαδή καταργείται εν Χριστώ. Αυτό δε που λέει, είναι το εξής: Αυτό ακριβώς δεν μπορούν να κατανοήσουν, ότι δηλαδή ο νόμος έχει παύσει, επειδή δεν πιστεύουν στον Χριστό. Διότι, εάν έχει παύσει μέσω του Χριστού, όπως ακριβώς και έχει παύσει, και ο νόμος το προείπε αυτό, πώς αυτοί που δεν δέχονται τον Χριστό, ο οποίος κατήργησε τον νόμο, θα μπορέσουν να δουν ότι ο νόμος έχει καταργηθεί; Μην μπορώντας δε να το κατανοήσουν αυτό, είναι ολοφάνερο ότι αγνοούν την ισχύ και όλη τη δόξα του ίδιου του νόμου που τα λέει αυτά. Και πού το είπε αυτό, λέει, ότι δηλαδή εν Χριστώ καταργείται; Δεν το είπε μόνο, αλλά το έδειξε και στην πράξη· και πρώτα από όλα, με το να περιορίσει τις θυσίες και όλη τη λατρεία σε έναν μόνο τόπο, στον ναό, και ύστερα με το να τον καταστρέψει. Διότι, εάν δεν επιθυμούσε να παύσουν αυτές και όλος ο σχετικός με αυτές νόμος, ένα από τα δύο θα είχε κάνει: είτε δεν θα κατέστρεφε τον ναό, είτε, αφού τον κατέστρεψε, δεν θα απαγόρευε να προσφέρονται θυσίες αλλού.

Εφόσον, λοιπόν, υπάρχουν τόσα και τέτοια παραδείγματα που μας αποδεικνύουν ότι πολλά από τα λεγόμενα αναφέρονται μεν σε κάποιους, αλλά εκπληρώνονται σε άλλους, και ότι οι προφήτες κάνουν ευρεία χρήση των ονομάτων, τι το θαυμαστό υπάρχει αν και τώρα ο προφήτης, προτάσσοντας το όνομα της Ιουδαίας και της Ιερουσαλήμ, προαναγγέλλει τα περί της Εκκλησίας; Διότι, επειδή ο λόγος του απευθυνόταν σε ανθρώπους αγνώμονες, οι οποίοι φόνευαν τους προφήτες, έκαιγαν τα βιβλία και κατέστρεφαν τα θυσιαστήρια, ευλόγως υπήρχε το κάλυμμα κατά την ανάγνωση της Παλαιάς Διαθήκης, σύμφωνα με τον μακάριο Παύλο. Διαφορετικά, θα είχαν αφανίσει και τα βιβλία, εάν είχαν κατανοήσει τη δύναμη της προφητείας σχετικά με τον Χριστό. Διότι, εφόσον δεν Τον σεβάστηκαν όταν ήταν παρών και θαυματουργούσε και παρείχε τέλεια την απόδειξη της οικείας Του δυνάμεως καθώς και της συμφωνίας και ομονοίας Του με τον Πατέρα, ούτε σταμάτησαν παρά μόνο όταν Τον σταύρωσαν, πολύ δύσκολα θα φείδονταν εκείνων που μιλούσαν γι' Αυτόν, τους οποίους άλλωστε και χωρίς αυτό τους λιθοβολούσαν διαρκώς. Για τον λόγο αυτόν, ενδιατρίβοντας σε ονόματα οικεία και γνώριμα σε αυτούς, συγκαλύπτουν τις προφητείες με αυτό το πρόσχημα. Διότι, το ότι ο λόγος δεν αναφέρεται στην Ιουδαία και την Ιερουσαλήμ, θα το διαπιστώσουμε με ακρίβεια, φέρνοντας στο μέσον την καθεμία λέξη των λεγομένων.

Διότι εμείς είμαστε ικανοί να ατενίσουμε αυτήν τη δόξα, την οποία έχουμε περιβληθεί, αν και είναι πολύ μεγαλύτερη από εκείνη. «Αλλά πωρώθηκαν τα νοήματά τους.» Τα μελλοντικά, λέει, τα προέγραψε ο νόμος. Διότι όχι μόνο τότε δεν είδαν, αλλά ούτε και τώρα βλέπουν τον νόμο· και η αιτία βρίσκεται στους ίδιους. Διότι η πώρωση προέρχεται από αναίσθητη προαίρεση και αγνωμοσύνη. «Διότι μέχρι σήμερα το ίδιο κάλυμμα παραμένει κατά την ανάγνωση της Παλαιάς Διαθήκης χωρίς να ανασηκώνεται.» Γιατί απορείτε, λέει, αν δεν μπορούν να δουν αυτήν τη δόξα, από τη στιγμή που δεν είδαν ούτε τη μικρότερη, αυτήν του Μωυσή, ούτε μπόρεσαν να ατενίσουν το πρόσωπό του; Και γιατί ταράζεστε αν οι Ιουδαίοι δεν πιστεύουν στον Χριστό, από τη στιγμή που ούτε στον νόμο πιστεύουν νομίμως; Διότι γι' αυτό αγνόησαν και τη χάρη, επειδή δεν είδαν ούτε την Παλαιά Διαθήκη, ούτε τη δόξα που υπάρχει σε αυτήν. Διότι η δόξα του νόμου είναι το να επιστρέψει κάποιον προς τον Χριστό. «Επειδή εν Χριστώ καταργείται· αλλά μέχρι σήμερα, όταν διαβάζεται ο Μωυσής, υπάρχει κάλυμμα πάνω στην καρδιά τους.» Αυτό, λέει, δεν μπορούν να το δουν, ότι δηλαδή έχει παύσει, επειδή δεν πιστεύουν στον Χριστό. Διότι, αν διά του Χριστού έχει παύσει, πώς θα μπορέσουν όσοι δεν δέχονται τον Χριστό να δουν ότι δεν έχει καταργηθεί ο νόμος; «Όταν όμως επιστρέψει προς τον Κύριο, αφαιρείται το κάλυμμα. Και ο Κύριος είναι το Πνεύμα· και όπου υπάρχει το Πνεύμα του Κυρίου, εκεί υπάρχει ελευθερία.» Δείχνει τον τρόπο της διορθώσεως. «

Το ίδιο πιο ξεκάθαρα. Μία αιτία της ασάφειας των παλαιών Γραφών είναι ο θηριώδης χαρακτήρας των ακροατών. Και το μαρτυρεί ο Παύλος, λέγοντας «το ίδιο κάλυμμα κατά την ανάγνωση της παλαιάς διαθήκης παραμένει μη ανακαλυπτόμενο, διότι εν Χριστώ καταργείται».