Πατερικές αναφορές στο Β΄ ΠΡΟΣ ΚΟΡΙΝΘΙΟΥΣ 3:16

Διότι βεβαίως λέγοντας αυτό δεν εννοεί τον Πατέρα, όπως πολλές φορές ψιθυρίσατε μεταξύ σας λέγοντας: «Ο Πατέρας είναι η αΐδια δύναμή του». Αλλά δεν είναι έτσι· διότι δεν είπε: «Ο ίδιος ο Θεός είναι η δύναμη», αλλά: «Η δύναμη είναι αυτού». Είναι δε ολοφάνερο σε όλους, ότι το «αυτού» δεν σημαίνει «ο ίδιος», αλλά ούτε και κάτι ξένο, παρά μάλλον ίδιον αυτού. Διαβάστε λοιπόν και τη συνέχεια των λόγων, και επιστρέψτε προς τον Κύριο· (ο δε Κύριος είναι το Πνεύμα)· και θα διαπιστώσετε ότι τα λεγόμενα αναφέρονται στον Υιό.

Του εν αγίοις πατρός ημών Αθανασίου, Μαρτυρίες από τη Γραφή περί της κατά φύση κοινωνίας, από το ότι ο Πατέρας, ο Υιός και το Άγιο Πνεύμα είναι όμοιοι ως προς τη δυσέφικτη θεωρία, και έχουν μία ενέργεια. Περί ελευθερίας. Για τον Πατέρα είναι αναμφίβολο. Για τον Υιό, υπάρχει η φωνή του ίδιου του Υιού: «Εάν δεν σας ελευθερώσει ο Υιός, είστε δούλοι». Για το Πνεύμα, διά του Παύλου λέγει τα εξής: «Όταν όμως επιστρέψει προς τον Κύριο, αφαιρείται το κάλυμμα. Ο δε Κύριος είναι το Πνεύμα· και όπου υπάρχει το Πνεύμα του Κυρίου, εκεί υπάρχει ελευθερία».

«Πώς, λοιπόν, θα επικαλεστούν εκείνον στον οποίο δεν πίστεψαν; Και πώς θα ακούσουν, χωρίς να υπάρχει κάποιος που να κηρύττει;» Σχετικά δε με το Πνεύμα, ο ίδιος Απόστολος λέγει: «Όταν όμως κάποιος επιστρέψει προς τον Κύριο, αφαιρείται το κάλυμμα· και ο Κύριος είναι το Πνεύμα». Και πάλι ο ίδιος: «Όπως ακριβώς από τον Κύριο που είναι το Πνεύμα»· και ξανά: «Ο δε Κύριος ας κατευθύνει τις καρδιές σας στην αγάπη του Θεού και στην υπομονή του Χριστού»· άρα ο Κύριος είναι το Πνεύμα. Και πάλι: «Σε εσάς δε ο Κύριος ας πλεονάσει και ας περισσεύσει την αγάπη μεταξύ σας και προς όλους, όπως ακριβώς και εμείς προς εσάς, ώστε να στηρίξει τις καρδιές σας άμεμπτες με αγιωσύνη ενώπιον του Θεού και Πατέρα μας κατά την παρουσία του Κυρίου μας Ιησού Χριστού μαζί με όλους τους αγίους του». Και εδώ, ο Κύριος που πλεονάζει και περισσεύει την αγάπη μεταξύ σας, και ο οποίος στηρίζει τις καρδιές με αγιωσύνη ενώπιον του Θεού κατά την παρουσία του Κυρίου μας Ιησού Χριστού, είναι το Πνεύμα. Αφού, λοιπόν, συνένωσε τις τρεις κυριότητες σε μία κυριότητα, το επιβεβαιώνει λέγοντας προς τους Εφεσίους: «Ένας Κύριος, μία πίστη, ένα βάπτισμα».

Εξέτασε και τα όσα αφορούν τη Ρουθ, η οποία προερχόταν από το μωαβιτικό σπέρμα και προστέθηκε στον Ισραήλ, και σε τέτοιο βαθμό εξευγενίστηκε, ώστε όχι μόνο ο Δαβίδ, αλλά και ο ίδιος ο Κύριός μας να ανατείλει από αυτήν. Και προσπάθησε από παντού να βρεις τον λόγο της Μωαβίτισσας, μέσα στον οποίο ο λόγος διαμόρφωσε άλλα μεν με τρόπο απειλητικό, άλλα δε σύμφωνα με την επαγγελία. Όλα δε έχουν λεχθεί με επικάλυψη, ώστε το κάλυμμα που επικάθεται κατά την ανάγνωση της Παλαιάς Διαθήκης, εάν λυπηθούμε αληθινά επιστρέφοντας προς τον Κύριο, να αφαιρεθεί από εμάς.

Γι' αυτό, ας ακούσουν και άλλη μαρτυρία η οποία ρητά ονομάζει «Κύριο» το Πνεύμα. «Ο δε Κύριος», λέει, «είναι το Πνεύμα». Και πάλι: «Όπως ακριβώς από τον Κύριο, το Πνεύμα». Και για να μην αφήσω καμία αφορμή για αντίλογο, θα παραθέσω την ίδια τη διατύπωση του αποστόλου: «Διότι μέχρι σήμερα, το ίδιο κάλυμμα παραμένει κατά την ανάγνωση της Παλαιάς Διαθήκης, χωρίς να αποκαλύπτεται ότι αυτό καταργείται εν Χριστώ. Όταν όμως κάποιος επιστρέψει προς τον Κύριο, αφαιρείται το κάλυμμα. Ο δε Κύριος είναι το Πνεύμα». Τι εννοεί λέγοντας αυτό; Ότι εκείνος που μένει προσκολλημένος στην ψιλή κατανόηση του γράμματος και ασχολείται συνεχώς με τις νομικές διατάξεις, έχει συγκαλύψει την καρδιά του, σαν με κάποιο παραπέτασμα, με την ιουδαϊκή ερμηνεία του γράμματος. Και το παθαίνει αυτό επειδή αγνοεί ότι η σωματική τήρηση του νόμου καταργείται με την έλευση του Χριστού, καθώς οι τύποι πλέον έχουν μεταβεί στην αλήθεια. Διότι τα λυχνάρια καθίστανται ανενεργά με την παρουσία του ήλιου· έτσι και ο νόμος παύει να ισχύει, και οι προφητείες σιγούν, όταν φανερώνεται η αλήθεια.

Ωστόσο, εκείνος που κατόρθωσε να ενσκύψει στο βάθος του νοήματος του νόμου και, σχίζοντας σαν ένα καταπέτασμα την ασάφεια του γράμματος, να εισέλθει στα απόρρητα, αυτός μιμήθηκε τον Μωυσή, ο οποίος, όταν συνομιλούσε με τον Θεό, αφαιρούσε το κάλυμμα, στρεφόμενος και ο ίδιος από το γράμμα προς το πνεύμα. Έτσι ώστε, στο μεν κάλυμμα επί του προσώπου του Μωυσή να αναλογεί η ασάφεια των νομικών διδαγμάτων· στη δε στροφή προς τον Κύριο, η πνευματική θεωρία. Εκείνος, λοιπόν, που κατά την ανάγνωση του νόμου αφαιρεί το γράμμα, στρέφεται προς τον Κύριο —και Κύριος εδώ ονομάζεται το Πνεύμα—, και γίνεται όμοιος με τον Μωυσή, που από την εμφάνιση του Θεού είχε το πρόσωπό του δεδοξασμένο.

Επομένως, η κρυμμένη δόξα του Μωυσή, ο Χριστός, ήταν το τέλος του νόμου που καταργείται· διότι, αν κάποιος αφαιρέσει τη σκιά και, τρόπον τινά, αφαιρέσει το φανερό και δεύτερο πρόσωπο, όπως αυτό βρίσκεται στο γράμμα του νόμου, θα δει τον Εμμανουήλ να διαμορφώνεται με πολλούς τρόπους σε καθετί, και να υπομένει τη σφαγή υπέρ του κόσμου και να σώζει την οικουμένη, ώστε να δοξάζεται από εμάς και να προσκυνείται από τους αγίους αγγέλους. Απρόσιτο, λοιπόν, είναι στις διάνοιες των Ιουδαίων το φως της δόξας του Σωτήρα. Διότι, επειδή κάθε πνευματική θεωρία αποβλέπει στο μυστήριο του Χριστού, αλλά οι ταλαίπωροι Ιουδαίοι δεν αποδέχονται την πίστη σε αυτόν, έχει παραμείνει πάνω τους το κάλυμμα, το οποίο όμως καταργείται εν Χριστώ. <«Όταν όμως κάποιος επιστρέψει προς τον Κύριο, αφαιρείται το κάλυμμα»>. Ο ίδιος ο Κύριος είναι το φως και αποκαλύπτει «τα βαθιά και απόκρυφα», και δείχνει το αληθινό και δοξασμένο πρόσωπο του νόμου στους σοφούς, σε εκείνους που έχουν αγιαστεί εν πνεύματι και έχουν λαμπρυνθεί μέσω της πίστεως στον Χριστό. Διότι ο νόμος παιδαγωγεί οδηγώντας προς τον Χριστό, και εκείνος που έχει ταχθεί να παιδαγωγεί προς κάποιον άλλον, δεν σταματά τους εκπαιδευόμενους στον εαυτό του, αλλά μάλλον τους μεταφέρει σε κάτι καλύτερο και μεγαλύτερο από τον εαυτό του.

Γι' αυτό άλλωστε και ο θεσπέσιος Παύλος λέει ότι θεώρησε τα του νόμου σκύβαλα «εξαιτίας του ότι υπερέχει η γνώση του Χριστού». «Ο δε Κύριος είναι το Πνεύμα, και όπου υπάρχει το Πνεύμα του Κυρίου, εκεί υπάρχει ελευθερία». Πρέπει, επομένως, να γίνουμε πνευματικοί, διότι αλλιώς δεν είναι δυνατόν να αντικρίσουμε τον Χριστό, ο οποίος είναι «το τέλος αυτού που καταργείται», εννοώ δηλαδή του νόμου. Τότε ολοκληρωτικά και με κάθε τρόπο «αφαιρείται το κάλυμμα», και με γυμνό και αποκαλυμμένο πρόσωπο θα δουν τον ιερό Μωυσή να μην έχει πλέον το προσωπείο που προέρχεται από το γράμμα, δηλαδή τη σκιά της προφανούς ιστορίας. Διότι σε αυτή την κατάσταση βρίσκονται εκείνοι που έχουν δεχθεί πλουσιοπάροχα εν Χριστώ την ελεύθερη αποκάλυψη του Πνεύματος. Εάν, λοιπόν, όπου υπάρχει το Πνεύμα, εκεί βρίσκεται οπωσδήποτε και η ελευθερία, πώς δεν είναι ελεύθερο κατά φύση;

Παρατήρησε δε πώς δεν δόθηκε η κοιλάδα του Αχώρ για να της ανοίξει τη σύνεση, πριν πρώτα μιλήσει στην καρδιά της. Διότι τα πλήθη των Ιουδαίων δεν θα μπορούσαν να κατανοήσουν τις θείες εντολές, ούτε θα μπορούσαν να διακρίνουν μέσα από τους τύπους το μυστήριο του Χριστού, εάν δεν πλούτιζαν, όπως εμείς που έχουμε ήδη πιστέψει, με τη μέθεξη του Αγίου Πνεύματος, και δεν αποδεικνύονταν μέτοχοι του άνωθεν φωτισμού. Σε αυτό θα μας βεβαιώσει ο μακάριος Παύλος γράφοντας για εκείνους που κατάγονται από το αίμα του Ισραήλ: «Διότι μέχρι τη σημερινή ημέρα το ίδιο κάλυμμα παραμένει κατά την ανάγνωση της Παλαιάς Διαθήκης, χωρίς να ανακαλύπτεται, επειδή καταργείται εν Χριστώ. Αλλά μέχρι σήμερα, όταν αναγινώσκεται ο Μωυσής, υπάρχει κάλυμμα πάνω στην καρδιά τους. Όταν όμως επιστρέψει προς τον Κύριο, αφαιρείται το κάλυμμα. Ο δε Κύριος είναι το Πνεύμα. Και όπου είναι το Πνεύμα του Κυρίου, εκεί υπάρχει ελευθερία». Πρώτα λοιπόν υπόσχεται ότι θα μιλήσει στην καρδιά της, καθώς το Άγιο Πνεύμα θα χαράξει μέσα τους τους θείους νόμους και την άνωθεν παιδαγωγία. Έπειτα έτσι θα κατανοήσουν και τα όσα συνέβησαν στην κοιλάδα του Εμεκαχώρ τυπικά και ιστορικά, τα οποία είναι απολύτως ικανά να της ανοίξουν τη σύνεση, και τελικά να την απαλλάξουν από την παλαιά πώρωση.

Διότι είναι ελεύθεροι όσοι προέρχονται από τη Ραχήλ, της οποίας τα μάτια ήταν καλά και ωραία, αν και η Λεία δεν είχε τέτοια μάτια. Η Συναγωγή των Ιουδαίων, πράγματι, δεν βλέπει υγιώς. Και το μαρτυρεί αυτό λέγοντας ο σοφότατος Παύλος: «Διότι μέχρι τη σημερινή ημέρα παραμένει το ίδιο κάλυμμα κατά την ανάγνωση της Παλαιάς Διαθήκης, χωρίς να αποκαλύπτεται, διότι αυτό καταργείται εν Χριστώ. Αλλά μέχρι σήμερα, όταν διαβάζεται ο Μωυσής, υπάρχει κάλυμμα πάνω στην καρδιά τους. Όταν όμως επιστρέψουν προς τον Κύριο, το κάλυμμα αφαιρείται. Ο δε Κύριος είναι το Πνεύμα. Και όπου υπάρχει το Πνεύμα του Κυρίου, εκεί υπάρχει ελευθερία. Αλλά όλοι εμείς, όπως είπε πάλι ο ίδιος, αντικρίζοντας σαν σε καθρέφτη τη δόξα του Κυρίου με ακάλυπτο πρόσωπο, μεταμορφωνόμαστε στην ίδια εικόνα από δόξα σε δόξα, ακριβώς όπως προέρχεται από το Πνεύμα του Κυρίου». Κατανοείς ότι με καλά μάτια και με ακάλυπτο πρόσωπο αντικατοπτρίζουμε τη δόξα του Κυρίου; Διότι είναι λαμπρά τα μάτια της Ραχήλ, όπως μόλις ανέφερα. Επειδή λοιπόν η νεότερη Ραχήλ γέννησε τον Ιωσήφ, ο θεσπέσιος Ιακώβ σπεύδει πλέον να επιστρέψει στην πατρίδα του. Αλλά ο Λάβαν προσπαθεί να τον μεταπείσει και λέει ότι έχει ευλογηθεί σε πλήθος, καθώς το κοπάδι του έχει αυξηθεί υπερβολικά.

Γι' αυτό λοιπόν και έλεγε διά της φωνής του Ησαΐα: «Βρέθηκα από εκείνους που δεν με ζητούσαν· έγινα φανερός σε εκείνους που δεν με ρωτούσαν. Είπα: Ιδού εγώ είμαι, στο έθνος που δεν με γνώριζε. Όλη την ημέρα άπλωσα τα χέρια μου προς έναν λαό απειθή και αντιδραστικό.» Επομένως, δεν έχουν δει τη δόξα του Χριστού, εκείνοι που αποστρέφουν τα μάτια της διανοίας τους. Και αυτό, νομίζω, είναι εκείνο που έχει ειπωθεί γι' αυτούς διά της φωνής του προφήτη: «Και έστρεψαν προς εμένα την πλάτη και το πρόσωπό τους.» Γράφει δε και ο θεσπέσιος Παύλος: «Μέχρι τη σημερινή ημέρα, κατά την ανάγνωση της Παλαιάς Διαθήκης, το ίδιο κάλυμμα παραμένει χωρίς να ανασηκώνεται, διότι καταργείται διά του Χριστού. Αλλά μέχρι σήμερα, όταν αναγινώσκεται ο Μωυσής, υπάρχει ένα κάλυμμα πάνω στην καρδιά τους. Όταν όμως κάποιος επιστρέψει προς τον Κύριο, αφαιρείται το κάλυμμα. Ο δε Κύριος είναι το Πνεύμα· και όπου υπάρχει το Πνεύμα του Κυρίου, εκεί υπάρχει ελευθερία.» Εμείς όμως που πιστέψαμε, δεν διστάζουμε να ατενίσουμε ενώπιον του Θεού, αλλά όπως πάλι είπε ο ίδιος ο θεσπέσιος Παύλος: «Με ακάλυπτο πρόσωπο αντικατοπτρίζουμε τη δόξα του Κυρίου. Αποστρέφει, λοιπόν, το πρόσωπό του ο Μωυσής.»

Δες λοιπόν πώς ο νόμος δεν είναι ικανός να ελευθερώσει από τη δουλεία αυτούς που ενεργούν υπό την εξουσία του νοητού Φαραώ, δηλαδή του Σατανά, και ούτε θα μπορούσε να ωφελήσει σε κάτι τη γη ο θεσπέσιος Μωυσής, αν και είχε αποκτήσει λαμπρότατη δόξα για τις αρετές του, εάν δεν ήταν μαζί του και δεν τον βοηθούσε ο Χριστός. Αυτό θα μπορούσες να μάθεις ότι έτσι συμβαίνει και ότι το λέμε με αλήθεια από το γεγονός ότι συμπορεύτηκε μαζί του ο Ααρών. Και από τη μία ο Μωυσής συνομιλεί, από την άλλη όμως ο Ααρών κάνει σαφή τον λόγο. Διότι, εάν ο νόμος δεν κατανοηθεί πνευματικά, με τον Χριστό να μας αποκαλύπτει τα όσα βρίσκονται μέσα σε αυτόν, το νόημά του θα είναι σκοτεινό και ασαφές σε όσους τον ακούν. Γι' αυτό οι Ιουδαίοι, επειδή δεν έχουν αυτόν που ερμηνεύει τα λόγια του Μωυσή, δηλαδή τον Χριστό, παρέμειναν αμαθείς. Εξαιτίας αυτού ακριβώς έλεγε και ο θεσπέσιος Παύλος: «Διότι μέχρι τη σημερινή ημέρα, το ίδιο κάλυμμα παραμένει κατά την ανάγνωση της Παλαιάς Διαθήκης χωρίς να ανασηκώνεται, επειδή μόνο εν Χριστώ καταργείται. Αλλά μέχρι σήμερα, όταν διαβάζεται ο Μωυσής, υπάρχει ένα κάλυμμα πάνω στην καρδιά τους. Όταν όμως κάποιος επιστρέψει προς τον Κύριο, αφαιρείται το κάλυμμα. Και ο Κύριος είναι το Πνεύμα· και όπου υπάρχει το Πνεύμα του Κυρίου, εκεί υπάρχει ελευθερία». Ορθά, επομένως, έλεγε ο Θεός των όλων προς τον ιεροφάντη Μωυσή σχετικά με τον Ααρών, ότι: «Αυτός θα μιλήσει για σένα, και αυτός θα είναι το στόμα σου· και εσύ θα είσαι για αυτόν ό,τι αφορά τον Θεό».

Αλλά δεν θα μπορούσαν να απαλλαγούν από τη δίκαιη τιμωρία, διότι, αντί να επιλέξουν το ωφέλιμο, στράφηκαν μάλλον σε αδιόρθωτη απείθεια· και ενώ είχαν το φως που προέρχεται από τον ουρανό και άνωθεν, αγάπησαν περισσότερο το να βαδίζουν σαν μέσα στη νύχτα και στο σκοτάδι. Αυτό άλλωστε υπέδειξε και ο προφήτης λέγοντας για αυτούς: «Ενώ περίμεναν το φως, τους ήλθε σκοτάδι· ενώ ανέμεναν την αυγή, περπάτησαν μέσα σε βαθύ σκοτάδι». Διότι παρέμειναν σκληροί και ατίθασοι, θεωρώντας παντελώς ανάξια λόγου τα όσα τους ωφελούσαν, μέσω των οποίων θα ήταν επόμενο να διαφύγουν πολύ εύκολα το κακό. Διότι ο Χριστός διακήρυττε: «Εγώ είμαι το φως του κόσμου». Και: «Όσο έχετε το φως, να περπατάτε στο φως, για να μην σας καταλάβει το σκοτάδι». Εκείνοι όμως ήταν όμοιοι με αυτούς που δεν έχουν νου ή λογική. Γι' αυτό, λοιπόν, και καταλήφθηκαν από το σκοτάδι και συνεχίζουν να ζουν σαν μέσα στη νύχτα, όντας παντελώς αμέτοχοι της θείας αυγής και μη έχοντας το θείο φως· διότι δεν κατανοούν καθόλου τη θεόπνευστη Γραφή. Το για ποια αιτία συμβαίνει αυτό, μας το αποσαφηνίζει ο θεσπέσιος Παύλος λέγοντας: «Διότι μέχρι τη σημερινή ημέρα το ίδιο κάλυμμα παραμένει κατά την ανάγνωση της Παλαιάς Διαθήκης, χωρίς να αφαιρείται, διότι αυτό καταργείται εν Χριστώ. Αλλά έως σήμερα, όταν διαβάζεται ο Μωυσής, υπάρχει κάλυμμα πάνω στην καρδιά τους. Όταν όμως κάποιος επιστρέψει προς τον Κύριο, αφαιρείται το κάλυμμα. Ο δε Κύριος είναι το Πνεύμα. Και όπου υπάρχει το Πνεύμα του Κυρίου, εκεί υπάρχει ελευθερία».

«Όταν όμως επιστρέψει προς τον Κύριο, αφαιρείται το κάλυμμα. Ο δε Κύριος είναι το Πνεύμα. Και όπου υπάρχει το Πνεύμα του Κυρίου, εκεί υπάρχει ελευθερία.» Και πάλι: «Εμείς δε όλοι, αντικατοπτρίζοντας με ακάλυπτο πρόσωπο τη δόξα του Κυρίου, μεταμορφωνόμαστε στην ίδια εικόνα, από δόξα σε δόξα, όπως ακριβώς ενεργείται από το Πνεύμα του Κυρίου.» Εφόσον λοιπόν ένας είναι ο Κύριος Ιησούς Χριστός, σύμφωνα με τα λόγια του Παύλου, και αποκαλεί το Πνεύμα Κύριο, δεν αναγνωρίζει συνεπώς καμία διαφορά ως προς τη φύση μεταξύ του Υιού και του Πνεύματος, αλλά, επειδή υπάρχει φυσικώς από αυτόν και μέσα σε αυτόν, το αποκαλεί με το όνομα της κυριότητας.

Αυτά λέγει το Πνεύμα το άγιο: Με τον λόγο του Κυρίου στερεώθηκαν οι ουρανοί, και με το Πνεύμα του στόματός του όλη η δύναμή τους. Ο Παύλος: Και όχι όπως ο Μωυσής που έβαζε κάλυμμα στο πρόσωπό του, για να μην ατενίσουν οι γιοι του Ισραήλ το τέλος εκείνου που καταργούνταν. Αλλά πωρώθηκαν τα νοήματά τους. Διότι μέχρι τη σημερινή ημέρα το ίδιο κάλυμμα παραμένει κατά την ανάγνωση της Παλαιάς Διαθήκης, χωρίς να αποκαλύπτεται ότι εν Χριστώ καταργείται. Αλλά έως σήμερα, όταν διαβάζεται ο Μωυσής, υπάρχει κάλυμμα πάνω στην καρδιά τους. Όταν όμως κάποιος επιστρέψει προς τον Κύριο, αφαιρείται το κάλυμμα. Ο δε Κύριος είναι το Πνεύμα του Θεού μέσα μας, και όπου υπάρχει το Πνεύμα του Κυρίου, υπάρχει ελευθερία.

Διότι, εφόσον τα ισημερινά τμήματα είναι δύο, το εαρινό και το φθινοπωρινό, και βρίσκονται σε διαμετρικά αντίθετη θέση, και αφού η ημέρα των διαβατηρίων (του Πάσχα) έχει οριστεί τη δέκατη τέταρτη ημέρα του μηνός μετά την εσπέρα, η σελήνη θα σταθεί στην αντίθετη και διαμετρική θέση ως προς τον ήλιο, όπως ακριβώς μπορεί κανείς να δει στις πανσελήνους, και θα βρίσκονται ο μεν ήλιος στο εαρινό ισημερινό τμήμα, η δε σελήνη εξ ανάγκης στο φθινοπωρινό ισημερινό. Γνωρίζω πάρα πολλά άλλα που λέγονται από αυτούς, άλλα από τα οποία είναι πιθανά και άλλα προκύπτουν σύμφωνα με τις κυριακές αποδείξεις, μέσω των οποίων προσπαθούν να αποδείξουν ότι η εορτή του Πάσχα και των αζύμων πρέπει οπωσδήποτε να εορτάζεται μετά την ισημερία. Παραλείπω, όμως, τέτοιου είδους υλικό αποδείξεων, απαιτώντας τα από εκείνους από τους οποίους έχει μεν αφαιρεθεί το κάλυμμα του μωσαϊκού νόμου, και με ανακαλυμμένο πλέον πρόσωπο, από εδώ και στο εξής, κατοπτρίζονται πάντοτε τον Χριστό και τις διδασκαλίες και τα πάθη του Χριστού. Το ότι δε ο πρώτος μήνας στους Εβραίους συμπίπτει περίπου με την ισημερία, το αποδεικνύουν και τα κείμενα στο βιβλίο του Ενώχ». Ο ίδιος, εξάλλου, έχει αφήσει και αριθμητικές εισαγωγές σε δέκα συνολικά συγγράμματα, καθώς και άλλα δείγματα της ενασχόλησής του και της μεγάλης πείρας του γύρω από τα θεία ζητήματα.

Ψ. Περί του Άσματος των Ασμάτων. ΣΤ΄. Ολόκληρο το βιβλίο έχει ως θέμα του τον έρωτα της νύμφης προς τον νυμφίο, η οποία ομολογεί ότι έχει τρωθεί από την αγάπη της προς αυτόν, και εκείνος με τη σειρά του ομολογεί ότι, ανάμεσα σε πολλές, μόνο αυτή αποτελεί γι' αυτόν την τέλεια περιστερά, σε σύγκριση με τις λεγόμενες βασίλισσες, τις παλλακίδες και τις νεάνιδες. Εκείνοι, λοιπόν, που προέρχονται από την περιτομή, αν και είναι πεπεισμένοι ότι και τούτη η γραφή είναι μία από τις είκοσι δύο θεόπνευστες Γραφές στις οποίες πιστεύουν, δεν γνωρίζω αν θα μπορούσαν να παρουσιάσουν κάτι από όσα λέγονται σε αυτήν ως άξιο θείας έμπνευσης, εφόσον δεν φαντάζονται τίποτα περισσότερο από την επιφανειακή ερμηνεία των χωρίων. Εκείνος όμως που έχει τη δύναμη να αφαιρέσει το κάλυμμα που επικαλύπτει και τούτη τη Γραφή, και να στραφεί προς τον Κύριο που είναι το Πνεύμα, και με ανακαλυμμένο πρόσωπο να αντικατοπτρίζει και σε αυτά τη δόξα του Κυρίου, θα ατενίσει μέσα σε αυτήν τα μυστήρια που αφορούν την πνευματική νύμφη, δηλαδή φανερά την Εκκλησία του Χριστού, καθώς και όσα λέγονται περί του τέλειου νυμφίου αυτής της νύμφης και περί της διαφοράς μεταξύ των βασιλισσών, των παλλακίδων και των νεανίδων του, όπως και όλα τα άλλα πιο απόρρητα διδάγματα που έχουν εναποκρυφθεί στο βιβλίο, τα οποία άλλωστε έτυχαν ήδη της πληρέστατης διασαφήνισης στα υπομνήματα που συνέγραψε ο πιο φιλόπονος εξηγητής των θείων Γραφών.

Επειδή, λοιπόν, ο Νόμος ορίζει ότι κάθε αρσενικό που διανοίγει μήτρα πρέπει να αγιάζεται, και ότι η γυναίκα που μόλις έχει γεννήσει και έχει γίνει μητέρα αρσενικού παιδιού, αφού καθαριστεί σε διάστημα σαράντα ημερών μετά τη γέννα, πρέπει να προσέρχεται στον ναό του Θεού με μια σαφώς καθορισμένη θυσία· εκείνοι μεν που φέρουν το κάλυμμα στην καρδιά τους κατά την ανάγνωση της Παλαιάς Διαθήκης, με τις ίδιες ετήσιες θυσίες, για να εκφραστώ έτσι (οι οποίες ποτέ δεν δύνανται να τελειοποιήσουν όσους προσέρχονται), ας νομίζουν, με νηπιώδη νοοτροπία, ότι εκπληρώνουν τη νομοθεσία αυτή. Εμείς, όμως, από τους οποίους κατά την επιστροφή μας προς τον Θεό έχει αφαιρεθεί αυτό το κάλυμμα, εφόσον έχουμε πιστέψει ότι το μέγα μυστήριο της ευσεβείας έχει φανερωθεί άπαξ, κατά τη συντέλεια των αιώνων, για την εξάλειψη της αμαρτίας διά της θυσίας Του, οφείλουμε να εμβαθύνουμε στο μυστήριο της παρούσης εορτής επάξια του θείου φωτός της αλήθειας, με τον φωτισμό του Πνεύματος, προσεγγίζοντας το ζήτημα λίγο πιο από την αρχή, αφού όμως επισημάνουμε εγκαίρως και το εξής: ότι, σύμφωνα με τη λογική ακολουθία της εξετάσεώς μας, το προαναφερθέν θέσπισμα του Νόμου διαπιστώνεται πως εκπληρώνεται οριστικά και κατ' αποκλειστικότητα χωρίς να μπορεί να εφαρμοστεί σε κανέναν άλλον, μόνο στο πρόσωπο του σαρκωθέντος Θεού.

Διότι λέγοντας «φως εις αποκάλυψιν εθνών», μας δίνει να εννοήσουμε την αποκάλυψη της θείας σωτηρίας, επειδή αυτά βρίσκονταν σε απόλυτο σκοτάδι και τέλειο ζόφο, χωρίς να έχουν καμία απολύτως λάμψη θεογνωσίας. Σε αυτή την κατάσταση βρίσκονταν τα έθνη πριν από την παρουσία του Χριστού, όπως ακριβώς και ο μακάριος Ησαΐας, μεταφέροντας το χαρμόσυνο άγγελμα στον λαό που καθόταν στο σκοτάδι, προανήγγειλε ότι θα δουν μεγάλο φως. Επειδή όμως ο Ισραήλ, έστω και μετρίως, εντούτοις φωτιζόταν από τον τυπικό νόμο, δεν έκανε λόγο για φως στην περίπτωσή του· αλλά προφήτευσε ότι αυτός θα λάβει ως κλήρο δόξα, φέρνοντας στη μνήμη την παλαιά ιστορία: ότι, όπως ακριβώς άλλοτε ο θαυμάσιος Μωυσής, έχοντας γίνει συνομιλητής του Θεού, απέκτησε δεδοξασμένο το πρόσωπο, έτσι και αυτοί, ερχόμενοι διά της πίστεως σε κοινωνία με το θείο φως της ενανθρωπήσεως, και καταυγαζόμενοι από τη δύναμη του Πνεύματος, θα φανερωθούν μέσα σε δόξα, αποβάλλοντας το παλαιό κάλυμμα και μεταμορφωνόμενοι στην ίδια εικόνα, από δόξα σε δόξα, όπως ακριβώς λέει ο Απόστολος, καθώς (το έργο αυτό προέρχεται) από το Πνεύμα του Κυρίου.

Διότι εκείνη που απεκδύθηκε τον παλαιό χιτώνα και καθαρίστηκε από κάθε περιβολή, γίνεται τόσο πιο καθαρή από τον ίδιο της τον εαυτό, ώστε σε σύγκριση με την καθαρότητα που μόλις απέκτησε, να φαίνεται ότι δεν έχει απεκδυθεί το περίβλημα, αλλά ότι βρίσκει ξανά γύρω της, μετά από εκείνη τη γύμνωση, κάτι το οποίο πρέπει να αποβάλει. Έτσι, η άνοδος προς το θείο δεικνύει ότι αυτό που διαρκώς βρίσκεται γύρω της είναι παχύτερο. Γι' αυτό, σε σύγκριση με την τωρινή καθαρότητα, η προηγούμενη γύμνωση από εκείνον τον χιτώνα αφαιρείται και πάλι ως κάλυμμα από εκείνους που τη βρίσκουν. Αυτοί δε είναι οι φύλακες που περιπολούν την πόλη (και η πόλη είναι η ψυχή), οι οποίοι αφαίρεσαν το θέριστρο χτυπώντας και τραυματίζοντας, και των οποίων έργο είναι να φυλάσσουν τα τείχη της πόλεως. Ότι, λοιπόν, είναι αγαθό η αφαίρεση του θερίστρου, ώστε ο οφθαλμός, ελεύθερος από το κάλυμμα, να ατενίζει ανεμπόδιστα το ποθούμενο κάλλος, κανείς δεν θα αμφέβαλλε στρέφοντας το βλέμμα στον Απόστολο, ο οποίος αποδίδει την αφαίρεση του καλύμματος στη δύναμη του Πνεύματος, λέγοντας: «Όταν δε επιστρέψει προς τον Κύριο, αφαιρείται το κάλυμμα· και ο Κύριος είναι το Πνεύμα». Ότι δε και εκείνο που προετοιμάζει το αγαθό είναι οπωσδήποτε και το ίδιο αγαθό, κανείς δεν θα αμφέβαλλε από όσους γνωρίζουν να διακρίνουν τη λογική ακολουθία. Εάν, λοιπόν, είναι αγαθό η αφαίρεση του καλύμματος, οπωσδήποτε θα ήταν αγαθό και η πληγή και το τραύμα μέσω των οποίων κατορθώνεται η αφαίρεση.

Όσον αφορά δε το κάλυμμα του Μωυσή, δεν θα αγνοήσεις το πού αποβλέπει, εφόσον ενδιατρίψεις στην προς Κορινθίους επιστολή του Παύλου. Σχετικά με όσα αναζήτησας για τις θυσίες, καλά θα κάνεις να εξετάσεις πιο φιλόπονα ολόκληρο το Λευιτικό και με περισσότερη προσήλωση να μελετήσεις συνολικά τον νόμο που περιέχεται σε αυτό· διότι με αυτόν τον τρόπο το μέρος θα κατανοηθεί μαζί με το όλον. Εξάλλου, από μόνο του το μέρος δεν θα μπορούσε να διασαφηνιστεί πριν από τη θεώρηση του συνόλου.

Γι' αυτό λέει: «Το γράμμα αποκτέννει, το δε πνεύμα ζωοποιεί», δείχνοντας ότι σε πολλά σημεία των γεγραμμένων η επιφανειακή ερμηνεία, εάν δεν εκληφθεί σύμφωνα με το ορθό νόημα, επιφέρει το αντίθετο αποτέλεσμα από τη ζωή που υποδεικνύεται μέσω του πνεύματος. Διότι, ενώ το μεν πνεύμα νομοθετεί στους ανθρώπους την τελειότητα της αρετής εν πάση απαθεία, η δε ιστορική αφήγηση των γεγραμμένων περιέχει ενίοτε την έκθεση και κάποιων άτοπων πραγμάτων και νομίζεται ότι, κατά κάποιον τρόπο, συμπορεύεται με τα πάθη της φύσεως. Εάν κάποιος δώσει βάση σε αυτά επιφανειακά, θα καταστήσει το γράμμα διδασκαλία θανάτου. Για εκείνους, λοιπόν, που προσεγγίζουν τα γεγραμμένα με πιο σωματικό τρόπο, λέει ότι μπροστά στα αισθητήρια της ψυχής τους έχει τοποθετηθεί το κάλυμμα, ενώ για όσους στρέφουν τη θεωρία προς το νοητό, η δόξα που εγκρύπτεται στο γράμμα αποκαλύπτεται, σαν να απογυμνώθηκε από κάποιο προσωπείο. Εκείνο δε που ανευρίσκεται μέσω της υψηλότερης κατανόησης, λέει ότι είναι ο Κύριος, το οποίο είναι το πνεύμα. Διότι, αναφέρει, όταν επιστρέψει προς τον Κύριο, αφαιρείται το κάλυμμα· και ο Κύριος είναι το πνεύμα. Το λέει δε αυτό αντιδιαστέλλοντας την κυριότητα του πνεύματος στη δουλεία του γράμματος. Διότι, όπως ακριβώς το ζωοποιό αντιτίθεται σε αυτό που αποκτέννει, έτσι αντιδιαστέλλει τον Κύριο προς τη δουλεία.

Γι' αυτό λέει ο μέγας Μακάριος, έχοντας μαζί του τον Συμεών, τον πιο ευχάριστο στην ακρόαση ανάμεσα στους ερμηνευτές, να συμμαρτυρεί και να συμφωνεί απόλυτα: «Ο θείος απόστολος Παύλος φανέρωσε με μεγαλύτερη ακρίβεια και καθαρότητα σε κάθε ψυχή το τέλειο μυστήριο του χριστιανισμού, το οποίο είναι η έλλαμψη του επουράνιου φωτός με την αποκάλυψη και τη δύναμη του Πνεύματος, για να μην κινδυνεύσει κάποιος, νομίζοντας ότι ο φωτισμός του Πνεύματος συνίσταται μόνο στη γνώση των νοημάτων, να χάσει λόγω άγνοιας και ραθυμίας το τέλειο μυστήριο της χάριτος. Γι' αυτό και προέβαλε, ως ομολογημένη απόδειξη, το παράδειγμα της δόξας του Πνεύματος που περιέβαλλε το πρόσωπο του Μωυσή. Διότι, λέει, αν εκείνο που καταργείται έγινε με δόξα, πολύ περισσότερο εκείνο που παραμένει θα είναι εν δόξη. Το ονόμασε καταργούμενο, επειδή η δόξα περιέβαλλε το θνητό σώμα του Μωυσή. Έδειξε όμως ότι εκείνη η αθάνατη δόξα του Πνεύματος εν αποκαλύψει, εκλάμπει τώρα ακατάργητα στο αθάνατο πρόσωπο του εσωτερικού ανθρώπου, σε όσους είναι άξιοι. Λέει λοιπόν: Εμείς όμως όλοι (δηλαδή αυτοί που γεννήθηκαν από το Πνεύμα με τέλεια πίστη), αντικατοπτρίζουμε με ακάλυπτο πρόσωπο τη δόξα του Κυρίου, μεταμορφωνόμενοι στην ίδια εικόνα από δόξα σε δόξα, ακριβώς όπως προέρχεται από το Πνεύμα του Κυρίου. Με ακάλυπτο πρόσωπο, εννοώντας δηλαδή το πρόσωπο της ψυχής. Διότι, όταν κάποιος επιστρέψει προς τον Κύριο, λέει, αφαιρείται το κάλυμμα, και ο Κύριος είναι το Πνεύμα.»

Επειδή και στο πρόσωπο του Μωυσή δεν είχε τοποθετηθεί εξαιτίας του Μωυσή, αλλά εξαιτίας της δικής τους πνευματικής παχύτητας και του σαρκικού φρονήματος. Αφού, λοιπόν, τους κατηγόρησε επαρκώς, υποδεικνύει και τον τρόπο της διορθώσεως. Ποιος είναι όμως αυτός; «Όταν όμως επιστρέψει προς τον Κύριο», πράγμα που σημαίνει το να απομακρυνθεί από τον νόμο, «αφαιρείται το κάλυμμα». Βλέπεις ότι εκείνο δεν ήταν κάλυμμα του προσώπου του Μωυσή, αλλά της ιουδαϊκής οράσεως; Διότι αυτό δεν γινόταν για να κρύβεται η δόξα του Μωυσή, αλλά για να μη βλέπουν εκείνοι· επειδή δεν μπορούσαν να την χωρέσουν. Επομένως, το ελάττωμα αυτό ήταν δικό τους· διότι το κάλυμμα δεν έκανε τον ίδιο να αγνοεί κάτι, αλλά εκείνους. Και δεν είπε βέβαια, «Όταν αφήσει τον νόμο», αλλά αυτό ακριβώς υπονόησε. Διότι, «όταν επιστρέψει προς τον Κύριο, αφαιρείται το κάλυμμα». Μέχρι τέλους επέμεινε στην ιστορική διήγηση. Επειδή, όταν ο Μωυσής συνομιλούσε με τους Ιουδαίους, κάλυπτε το πρόσωπό του· όταν όμως στρεφόταν προς τον Θεό, αυτό ήταν ακάλυπτο.

«Όταν επιστρέψει προς τον Κύριο, αφαιρείται το κάλυμμα», αναβιβάζοντάς τον σιγά-σιγά, και τοποθετώντας τον αρχικά στην τάξη του Μωυσή, και έπειτα καθιστώντας τον κοινωνό των μεγαλύτερων δωρεών. Διότι, όταν δεις τον Μωυσή μέσα στη δόξα, τότε πλέον θα στραφείς και προς τον Θεό, και θα απολαύσεις μεγαλύτερη δόξα από εκείνη. Παρατήρησε, λοιπόν, από την αρχή πόσα στοιχεία παρέθεσε τα οποία καθορίζουν τη διαφορά και καταδεικνύουν την υπεροχή της Καινής έναντι της Παλαιάς Διαθήκης, και όχι τη σύγκρουση ούτε την εναντίωση. Εκείνη, λέει, είναι γράμμα, και λίθος, και διακονία θανάτου, και καταργείται· και όμως οι Ιουδαίοι δεν αξιώθηκαν ούτε καν αυτής της δόξας. Ετούτη είναι σάρκινη πλάκα, και πνεύμα και δικαιοσύνη, και παραμένει· και όλοι εμείς την αξιωνόμαστε, όχι μόνον ένας, όπως ακριβώς ο Μωυσής αξιώθηκε τότε τη μικρότερη. Διότι «όλοι εμείς», λέει, «με ανακαλυμμένο πρόσωπο κατοπτριζόμαστε τη δόξα του Κυρίου», όχι του Μωυσή. Επειδή όμως μερικοί ισχυρίζονται ότι το «όταν επιστρέψει προς τον Κύριο» έχει ειπωθεί για τον Υιό, ερχόμενοι σε αντίθεση με τα απολύτως παραδεδεγμένα, ας το εξετάσουμε με μεγαλύτερη ακρίβεια, παραθέτοντας προηγουμένως εκείνο στο οποίο φαίνεται να στηρίζουν το επιχείρημά τους.

Ανταπόδωσε στον δούλο σου. Δεν παρακαλούμε όλοι γι' αυτό· διότι η παράκληση αυτή ανήκει στους δικαίους. Όσοι ζουν με σωφροσύνη, ευσέβεια και δικαιοσύνη, αυτοί με θάρρος λένε: Ανταπόδωσε στον δούλο σου· εκείνοι όμως που ζουν μέσα στις αμαρτίες, τις ηδονές και τα πάθη της ατιμίας, δεν μπορούν να πουν: Ανταπόδωσε στον δούλο σου. Διότι κανείς που φέρει μέσα του πονηρή συνείδηση δεν παρακινεί τον Κριτή σε ανταπόδοση· ενώ εκείνος που διακατέχεται από καθαρούς λογισμούς χρησιμοποιεί με παρρησία αυτά τα λόγια. Θα ζήσω και θα φυλάξω τους λόγους σου. Αυτήν τη ζωή ζητώ, ώστε να πορεύομαι φυλάσσοντας τους λόγους σου· διότι, απολαμβάνοντας τη δική σου βοήθεια, θα διαφύγω τον θάνατο της αμαρτίας και θα τρυγήσω τη ζωή που πηγάζει από τους λόγους σου. Αποκάλυψε τους οφθαλμούς μου, και θα κατανοήσω τα θαυμάσια του νόμου σου. Δεν κατανοούν τα θαυμάσια αυτά όλοι όσοι μελετούν τα θεία λόγια, αλλά μόνο εκείνοι που απολαμβάνουν το άνωθεν φως· γι' αυτό ακριβώς και ο μακάριος Παύλος έλεγε: «Όταν όμως κάποιος επιστρέψει προς τον Κύριο, αφαιρείται το κάλυμμα· και ο Κύριος είναι το Πνεύμα». Αυτός βέβαια, καταυγαζόμενος από το θείο φως, δικαιολογημένα αναφωνούσε: «Εμείς δε όλοι, με ανακεκαλυμμένο πρόσωπο, αντικατοπτρίζοντας τη δόξα του Κυρίου, μεταμορφωνόμαστε στην ίδια εικόνα, από δόξα σε δόξα, ακριβώς όπως ενεργεί το Πνεύμα του Κυρίου».

Διότι εμείς είμαστε ικανοί να ατενίσουμε αυτήν τη δόξα, την οποία έχουμε περιβληθεί, αν και είναι πολύ μεγαλύτερη από εκείνη. «Αλλά πωρώθηκαν τα νοήματά τους.» Τα μελλοντικά, λέει, τα προέγραψε ο νόμος. Διότι όχι μόνο τότε δεν είδαν, αλλά ούτε και τώρα βλέπουν τον νόμο· και η αιτία βρίσκεται στους ίδιους. Διότι η πώρωση προέρχεται από αναίσθητη προαίρεση και αγνωμοσύνη. «Διότι μέχρι σήμερα το ίδιο κάλυμμα παραμένει κατά την ανάγνωση της Παλαιάς Διαθήκης χωρίς να ανασηκώνεται.» Γιατί απορείτε, λέει, αν δεν μπορούν να δουν αυτήν τη δόξα, από τη στιγμή που δεν είδαν ούτε τη μικρότερη, αυτήν του Μωυσή, ούτε μπόρεσαν να ατενίσουν το πρόσωπό του; Και γιατί ταράζεστε αν οι Ιουδαίοι δεν πιστεύουν στον Χριστό, από τη στιγμή που ούτε στον νόμο πιστεύουν νομίμως; Διότι γι' αυτό αγνόησαν και τη χάρη, επειδή δεν είδαν ούτε την Παλαιά Διαθήκη, ούτε τη δόξα που υπάρχει σε αυτήν. Διότι η δόξα του νόμου είναι το να επιστρέψει κάποιον προς τον Χριστό. «Επειδή εν Χριστώ καταργείται· αλλά μέχρι σήμερα, όταν διαβάζεται ο Μωυσής, υπάρχει κάλυμμα πάνω στην καρδιά τους.» Αυτό, λέει, δεν μπορούν να το δουν, ότι δηλαδή έχει παύσει, επειδή δεν πιστεύουν στον Χριστό. Διότι, αν διά του Χριστού έχει παύσει, πώς θα μπορέσουν όσοι δεν δέχονται τον Χριστό να δουν ότι δεν έχει καταργηθεί ο νόμος; «Όταν όμως επιστρέψει προς τον Κύριο, αφαιρείται το κάλυμμα. Και ο Κύριος είναι το Πνεύμα· και όπου υπάρχει το Πνεύμα του Κυρίου, εκεί υπάρχει ελευθερία.» Δείχνει τον τρόπο της διορθώσεως. «

VIII Μόλις άκουσε αυτά τα λόγια ο γιος του βασιλιά, φως περιέλαμψε την ψυχή του· και αφού σηκώθηκε από τον θρόνο με υπερβολική χαρά και αγκάλιασε τον Βαρλαάμ, είπε: «Ίσως αυτός να είναι, όπως εγώ εικάζω, τιμιότατε των ανθρώπων, εκείνος ο ανεκτίμητος λίθος, τον οποίο εύλογα κρατάς ως μυστήριο, χωρίς να τον δείχνεις στον καθένα που το επιθυμεί, παρά μόνο σε εκείνους που έχουν εύρωστα τα αισθητήρια της ψυχής. Διότι ιδού, μόλις δέχθηκα αυτά τα λόγια στις ακοές μου, ένα γλυκύτατο φως εισχώρησε στην καρδιά μου, και εκείνο το βαρύ κάλυμμα της λύπης, το οποίο επί πολύ καιρό περιέβαλλε την καρδιά μου, αφαιρέθηκε πάραυτα. Εάν, λοιπόν, εικάζω σωστά, ανακοίνωσέ το μου· εάν όμως γνωρίζεις και κάτι ανώτερο από όσα ειπώθηκαν, μην αναβάλεις να μου το φανερώσεις αμέσως».

Και φανερώνεται ότι είστε επιστολή του Χριστού, η οποία διακονήθηκε από εμάς, γραμμένη όχι με μελάνι, αλλά με το Πνεύμα του ζωντανού Θεού, όχι σε πέτρινες πλάκες, αλλά σε σάρκινες πλάκες της καρδιάς. Και «όταν όμως επιστρέψει προς τον Κύριο, αφαιρείται το κάλυμμα· ο δε Κύριος είναι το Πνεύμα· και όπου υπάρχει το Πνεύμα του Κυρίου, εκεί υπάρχει ελευθερία· και όλοι εμείς, με ανακαλυμμένο πρόσωπο, αντικατοπτρίζοντας τη δόξα του Κυρίου, μεταμορφωνόμαστε στην ίδια εικόνα, από δόξα σε δόξα, όπως ακριβώς ενεργεί ο Κύριος, που είναι Πνεύμα». Και, «με μακροθυμία, με χρηστότητα, με Πνεύμα Άγιο, με αγάπη ανυπόκριτη». Και στην προς Γαλάτας: «Αυτό μόνο θέλω να μάθω από εσάς: από τα έργα του νόμου λάβατε το Πνεύμα, ή από την ακοή της πίστεως;». Και, «για να έλθει η ευλογία του Αβραάμ δια του Ιησού Χριστού, ώστε να λάβουμε την ευλογία του Πνεύματος μέσω της πίστεως». Και, «ο καρπός του Πνεύματος είναι αγάπη, χαρά, ειρήνη» και τα εξής. Και, «εάν ζούμε με το Πνεύμα, με το Πνεύμα και ας πορευόμαστε». Και στην προς Εφεσίους: «και ερχόμενος ευαγγελίστηκε ειρήνη σε εσάς, σε όσους ήταν μακριά και σε όσους ήταν κοντά· διότι μέσω αυτού έχουμε την προσαγωγή και οι δύο, με ένα Πνεύμα, προς τον Πατέρα». Και, «μη λυπείτε το Πνεύμα το Άγιο του Θεού, με το οποίο σφραγιστήκατε για την ημέρα της απολυτρώσεως». Και, «επιδιώκοντας με σπουδή να τηρείτε την ενότητα του Πνεύματος μέσω του συνδέσμου της ειρήνης».

Λέει λοιπόν: «Όλοι εμείς, δηλαδή όσοι γεννηθήκαμε από το Πνεύμα μέσω της τέλειας πίστης, με ακάλυπτο πρόσωπο αντικατοπτρίζουμε τη δόξα του Κυρίου, μεταμορφωνόμενοι στην ίδια εικόνα από δόξα σε δόξα, όπως ακριβώς ενεργεί ο Κύριος που είναι Πνεύμα». «Με ακάλυπτο πρόσωπο», εννοεί δηλαδή της ψυχής· και όταν κάποιος επιστρέψει προς τον Κύριο, αφαιρείται το κάλυμμα. «Ο δε Κύριος είναι το Πνεύμα». Φανερά, λοιπόν, μέσω αυτών απέδειξε ότι έχει επιβληθεί στην ψυχή ένα κάλυμμα σκότους, το οποίο βρήκε τον χώρο να εισδύσει στην ανθρωπότητα από την παράβαση του Αδάμ. Τώρα όμως, χάρη στην έλλαμψη του Πνεύματος, αυτό αφαιρείται από τις πραγματικά πιστές και άξιες ψυχές· για αυτόν ακριβώς τον λόγο συντελέστηκε και η έλευση του Χριστού. Διότι ο Θεός ευδόκησε να φτάσουν σε τέτοια μέτρα αγιότητας αυτοί που πιστεύουν αληθινά.

Διότι, πράγματι, εκείνο που είχε δοξαστεί, δεν έχει πλέον δόξα ως προς αυτό το σημείο, εξαιτίας της δόξας που το ξεπερνά. Διότι, αν εκείνο που καταργείται υπήρξε με δόξα, πόσο μάλλον αυτό που μένει, παραμένει μέσα σε δόξα». Είπε δε «το καταργούμενο» επειδή η δόξα του φωτός περιέβαλλε το σώμα του Μωυσή. Και προσθέτει: «Έχοντας, λοιπόν, τέτοια ελπίδα, συμπεριφερόμαστε με πολλή παρρησία». Και προχωρώντας λίγο, έδειξε ότι εκείνη η αθάνατη δόξα του Πνεύματος, με αποκάλυψη τώρα στο αθάνατο πρόσωπο του εσωτερικού ανθρώπου, λάμπει στους άξιους αιώνια και αθάνατα και ακατάργητα. Λέει λοιπόν: «Εμείς δε όλοι» (δηλαδή αυτοί που με τέλεια πίστη γεννήθηκαν από το Πνεύμα) «με ανακαλυμμένο πρόσωπο κατοπτριζόμαστε τη δόξα του Κυρίου, και μεταμορφωνόμαστε στην ίδια εικόνα από δόξα σε δόξα, όπως προέρχεται από το Πνεύμα του Κυρίου», «με ανακαλυμμένο πρόσωπο», δηλαδή με το πρόσωπο της ψυχής, και: «Όταν όμως κάποιος επιστρέψει προς τον Κύριο, αφαιρείται το κάλυμμα. Και ο Κύριος είναι το Πνεύμα». Ξεκάθαρα λοιπόν μέσω αυτών, απέδειξε και έκανε γνωστό ότι υπάρχει ένα «κάλυμμα» από το σκότος της κακίας, το οποίο, έχοντας εισέλθει στην ανθρωπότητα από την παράβαση του Αδάμ, κάλυψε την ψυχή, τώρα όμως, μέσω της έλλαμψης του επουράνιου φωτός του Πνεύματος, «αφαιρείται» από τις πιστές και άξιες ψυχές. Γι' αυτό τον λόγο έγινε και η έλευση του Κυρίου, ώστε να φτάσουν σε τέτοια μέτρα αγιότητας όσοι πιστεύουν αληθινά.

Μιμήσου, λοιπόν, τη μετάνοια του Δαβίδ και τότε θα αποκτήσεις την ταπείνωσή του· διότι μέσω της μετάνοιας εξαφανίζεται το νέφος της άγνοιας που μας επικαλύπτει και «αφαιρείται το κάλυμμα»· όταν δε γίνει αυτό, τότε γνωρίζουμε πραγματικά τους εαυτούς μας και βλέπουμε την κατάστασή μας όπως ακριβώς είναι, και βλέπουμε τα τραύματα και τις κηλίδες της ψυχής, και έτσι όχι μόνο ταπεινοφρονούμε ούτε απλώς ταπεινολογούμε, αλλά αισθανόμαστε ντροπή απέναντι στον ήλιο και τα άστρα και όλα τα κτίσματα του Θεού, επειδή δημιουργήθηκαν για εμάς και εμείς τον Θεό που τα έπλασε για εμάς, όπως ελέχθη, τον εξοργίσαμε και αμαρτήσαμε παραβαίνοντας όχι μία, αλλά όλες τις εντολές του, και δεν τολμάμε ούτε να σηκώσουμε το βλέμμα μας ούτε να τα δούμε, ούτε θεωρούμε καθόλου άξιους τους εαυτούς μας να γευτούμε από τους καρπούς της γης, αλλά καταδικάζουμε οι ίδιοι τους εαυτούς μας θεωρώντας δίκαιο να πεθάνουμε από την πείνα και τη δίψα. Την εικόνα του Χριστού και των αγίων του, επειδή είμαστε βέβηλοι και αμαρτωλοί, δεν έχουμε τη δύναμη να τις ατενίσουμε και να τις δούμε, αλλά νομίζουμε ότι αυτές βδελύσσονται εμάς και τις πράξεις μας, γι' αυτό και δεν τολμάμε ούτε να τις πλησιάσουμε και να τις ασπαστούμε, ντρεπόμενοι να αγγίξουμε τα καθαρά και άγια με μιαρά και ακάθαρτα χείλη· όταν πρόκειται να εισέλθουμε στον ναό του Θεού, κυριευόμαστε από φόβο και τρόμο, επειδή εισερχόμαστε ανάξια, μήπως τυχόν σχιστεί το έδαφος και μας στείλει «ζωντανούς στον άδη».