Πατερικές αναφορές στο Β΄ ΠΡΟΣ ΚΟΡΙΝΘΙΟΥΣ 3:2

Εσύ μεν γράφεις όσα αρμόζουν σε έναν αγαπημένο υιό προς τον πατέρα του· εφόσον λοιπόν με πλησίασες μέσω του γράμματός σου, σε αγκάλιασα, Ρουφινιανέ, τον πλέον ποθεινό σε εμένα από όλους. Κι εγώ, παρόλο που θα μπορούσα να σου γράψω ως προς υιό, τόσο στα προοίμια όσο και στα ενδιάμεσα και στα τελικά μέρη της επιστολής, συγκρατήθηκα, για να μην αναγνωρίζεται η σύσταση και η μαρτυρία μέσω των γραμμάτων· «διότι εσύ αποτελείς για μένα επιστολή, σύμφωνα με το γεγραμμένο, η οποία αναγνωρίζεται και διαβάζεται μέσα στην καρδιά». Έχοντας, λοιπόν, αυτή τη διάθεση, ναι, να το πιστεύεις, σε χαιρετώ και σε προτρέπω να μου γράφεις· διότι όχι λίγο, αλλά πάρα πολύ με ευφραίνεις πράττοντάς το αυτό.

Και πολύ εύλογα· διότι είναι πραγματικά δυσεύρετος εκείνος που κατέχει την ικανότητα να ομιλεί ορθά και αλάνθαστα για το μυστήριο του Χριστού, όπως ακριβώς ήταν οι θεσπέσιοι μαθητές, διορθώνοντας τις κακοδοξίες των ετεροφρόνων, οι οποίοι έχουν ως συνήθεια και καταβάλλουν κάθε δυνατή προσπάθεια στο να καπηλεύονται τον λόγο του Θεού, και αρέσκονται στο να παρουσιάζουν πάντοτε την απόδοση της πίστεως αναμεμειγμένη με απάτη και ψεύδος· διότι δεν είναι δυνατόν να βρει κανείς σε αυτούς την αλήθεια καθαρή και ανόθευτη. Αντιθέτως, οι θείοι μυσταγωγοί, μιλώντας εν Πνεύματι, πράττουν και λέγουν τα πάντα με ειλικρίνεια ενώπιον του Θεού. <Η επιστολή μας είστε εσείς, εγγεγραμμένη στις καρδιές μας.> Δεν έχουμε ανάγκη από μαρτυρία μέσω λόγων, διότι εσείς, προοδεύοντας με τα ίδια σας τα έργα και αποδεικνυόμενοι μαθητές και πιστοί του Χριστού, στεφανώνετε εμάς τους διδασκάλους σας και μας αναδείξατε δόκιμους.

Γι' αυτό, η δική μας επιστολή είστε εσείς, η οποία είναι εγγεγραμμένη στις καρδιές μας, δηλαδή πάντοτε και διαρκώς βρίσκεται στη μνήμη μας· διότι πάντοτε, λέει, καυχόμαστε για εσάς. <Όχι σε πλάκες λίθινες, αλλά σε πλάκες καρδιάς σάρκινες.> Επισφραγίζει και με προφητική μαρτυρία το «Όχι σε πλάκες λίθινες, αλλά σε πλάκες καρδιάς σάρκινες»· διότι είπε κάπου, αναφέρει, ο Θεός δια μέσου της φωνής του προφήτη: «Ιδού έρχονται ημέρες, λέει ο Κύριος, και θα συνάψω με τον οίκο του Ισραήλ και με τον οίκο του Ιούδα μια καινή διαθήκη, όχι σαν τη διαθήκη την οποία συνήψα με τους πατέρες τους την ημέρα που έπιασα το χέρι τους για να τους βγάλω από τη γη της Αιγύπτου, διότι αυτοί δεν παρέμειναν πιστοί στη διαθήκη μου, και εγώ τους παραμέλησα, λέει ο Κύριος· θα δώσω τους νόμους μου στη διάνοιά τους, και πάνω στις καρδιές τους θα τους εγγράψω, διότι αυτή είναι η διαθήκη την οποία θα συνάψω με τον οίκο του Ισραήλ μετά τις ημέρες εκείνες, λέει ο Κύριος». Διότι παλαιότερα μεν ο θεσπέσιος Μωυσής δεχόταν τον νόμο τον παιδαγωγό σε πλάκες λίθινες, όπως έχει γραφτεί· και λέμε ότι αυτό έχει γίνει αίνιγμα και συμβολισμός της σκληροκαρδίας των Ιουδαίων· διότι μάλλον καθιστά τον νόμο κατά κάποιον τρόπο μη αποδεκτό για τις δικές τους διάνοιες, και ότι έχει κάπως καθίσει ελάχιστα και με δυσκολία μέσα τους σαν σε λίθους, αλλά αποβάλλεται παντελώς εύκολα και πολύ γρήγορα απορρίπτεται.

Τέτοιος ήταν ο μακάριος Δαβίδ, όταν έψαλλε και έλεγε: «Στην καρδιά μου έκρυψα τα λόγια σου, για να μην αμαρτήσω απέναντί σου». Αλλά και προς τους αγίους αποστόλους απηύθυνε τον λόγο ο Σωτήρας, λέγοντας: «Θέστε εσείς στις καρδιές σας τον λόγο», προφανώς εννοώντας τον δικό του και σωτήριο λόγο. Και το ότι το ευαγγελικό κήρυγμα απευθύνεται στον νου και στην καρδιά από τους αγίους μυσταγωγούς, με τη συνέργεια προς τούτο ή μάλλον με την πλήρη πραγμάτωση των πάντων από το Άγιο Πνεύμα, αυτό βεβαιώνεται από τα ιερά Γράμματα. Διότι είπε κάπου ο Θεός μέσω ενός από τους αγίους προφήτες: «Ιδού έρχονται ημέρες, λέγει ο Κύριος, και θα συνάψω με τον οίκο του Ισραήλ και με τον οίκο του Ιούδα καινή διαθήκη· όχι σαν τη διαθήκη που σύναψα με τους πατέρες τους, κατά την ημέρα που έπιασα το χέρι τους για να τους εξαγάγω από τη γη της Αιγύπτου, επειδή αυτοί δεν παρέμειναν πιστοί στη διαθήκη μου. Και εγώ τους εγκατέλειψα, λέγει ο Κύριος· διότι αυτή είναι η διαθήκη που θα συνάψω μαζί τους εκείνες τις ημέρες, λέγει ο Κύριος: θα θέσω τους νόμους μου στη διάνοιά τους, και πάνω στις καρδιές τους θα τους εγγράψω». Γράφει δε σε κάποιους και ο μακάριος Παύλος: «Η επιστολή μας είστε εσείς, η οποία αναγνωρίζεται και διαβάζεται από όλους τους ανθρώπους, και φανερώνεται ότι είστε επιστολή του Χριστού που διακονήθηκε από εμάς, γραμμένη όχι με μελάνι, αλλά με το Πνεύμα του ζώντος Θεού, όχι σε πλάκες λίθινες, αλλά σε πλάκες καρδιάς σάρκινες».

Τους μυσταγωγεί λοιπόν ως δικούς του προσκυνητές, ώστε να φαίνεται ότι είναι αληθινό αυτό που έχει γραφτεί γι' αυτούς: «Και θα είναι όλοι διδαγμένοι από τον Θεό». Ψάλλει λοιπόν και ο θεσπέσιος Δαβίδ, και λέει τα εξής προς τον Σωτήρα των όλων Χριστό: «Μακάριος ο άνθρωπος τον οποίο εσύ θα διαπαιδαγωγήσεις, Κύριε, και θα τον διδάξεις από τον νόμο σου». Υποσχόταν δε αυτή τη δωρεά σε όσους θα αναγνώριζαν την επιφάνειά του. Και μάλιστα λέει μέσω ενός από τους αγίους προφήτες για την παρουσία του, η οποία έγινε σε αυτόν τον κόσμο με σάρκα, ότι: «Εκείνον τον καιρό, λέει ο Κύριος, θα δώσω τους νόμους μου στη διάνοιά τους, και στις καρδιές τους θα τους εγγράψω». Ορθά κατανοώντας το αυτό ο πάνσοφος Παύλος γράφει, και λέει σε αυτούς που το έχουν αξιωθεί: «Η δική μας επιστολή είστε εσείς, εγγεγραμμένη όχι με μελάνι, αλλά με το πνεύμα του ζωντανού Θεού». Επομένως ακούστε με, λέει, δηλαδή, δεχτείτε τα λόγια μου, και μην γίνεστε ανυπότακτοι όπως ο Ισραήλ, προσκολλημένοι στην παλαιότητα του νομικού γράμματος, και μη βλέποντας τίποτα πέρα από τους τύπους. Μέχρι τον καιρό της διορθώσεως τέθηκε η εντολή μέσω του Μωυσή, λέει. Επειδή όμως ο καιρός της ενανθρωπήσεως δεν αναμένεται πλέον, αλλά έχει ήδη φτάσει, ας παραχωρήσει η σκιά τη θέση της στην αλήθεια. Εμένα λοιπόν ακούστε, λαέ μου.

Έτσι και ο Κύριός μας Ιησούς Χριστός λέει ότι το ακάθαρτο πνεύμα, όταν εξέλθει από τον άνθρωπο, διέρχεται μέσα από άνυδρους τόπους, ζητώντας ανάπαυση, και δεν βρίσκει. Διότι, όπως για τους ανθρώπους ο άνυδρος τόπος δεν είναι κατοικήσιμος, έτσι και για τα ακάθαρτα πνεύματα θα μπορούσε εύλογα να θεωρηθεί ως πονηρή και απεχθής και σαν άβατη και άνυδρη γη η θεοφιλής και όσια ψυχή, η οποία δεν ανέχεται ούτε να σκέφτεται ούτε να πράττει όσα είναι σε εκείνα ευχάριστα. Επομένως, τρόπος βοήθειας είναι η περιπλάνηση που αναφέρεται εδώ, και βέβαια και η τοποθέτηση σε έρημη γη, σύμφωνα τουλάχιστον με όσα μόλις προείπαμε. «Και θα μιλήσω στην καρδιά της, και θα της δώσω τα κτήματά της από εκεί». Σε αυτά, ο λόγος μάς υπόσχεται λαμπρά τη σωτηρία διά του Χριστού, και υπενθυμίζει τους χρόνους της επίγειας παρουσίας Του, κατά τους οποίους λέμε ότι έχει εκπληρωθεί το: «Τις ημέρες εκείνες και τον καιρό εκείνο θα δώσω τους νόμους μου στη διάνοιά τους, και στις καρδιές τους θα τους εγγράψω». Διότι έτσι ακριβώς και ο σοφότατος Παύλος στέλνει επιστολή σε αυτούς που πλούτισαν με αυτήν την τόσο λαμπρή και αληθινά αξιοσέβαστη χάρη, λέγοντας: «Η επιστολή μας είστε εσείς, εγγεγραμμένη στις καρδιές μας, η οποία γινώσκεται και αναγινώσκεται από όλους τους ανθρώπους, καθώς φανερώνεται ότι είστε επιστολή του Χριστού, την οποία διακονήσαμε εμείς, εγγεγραμμένη όχι με μελάνι, αλλά με το Πνεύμα του ζώντος Θεού».

Γράφει δε προς αυτούς και ο πάνσοφος Παύλος: «Η επιστολή μας είστε εσείς, η οποία γίνεται γνωστή και διαβάζεται από όλους τους ανθρώπους· και φανερώνετε ότι είστε επιστολή του Χριστού, η οποία διακονήθηκε από εμάς, γραμμένη όχι με μελάνι, αλλά με το Πνεύμα του ζωντανού Θεού.» Αλλά αυτός ο κάλαμος, εκτός από το να είναι ταχύς και οξύς, είναι και πιο ωραίος στο κάλλος από τους υιούς των ανθρώπων. Διότι ο θεσπέσιος Μωυσής διακήρυξε στους παλαιότερους τον νόμο που δόθηκε μέσω αγγέλων· και οι προφήτες μιλούσαν στους παλαιότερους για όσα αποκαλύπτονταν από τον Θεό· αλλά ο κάλαμος του Πατρός είναι πιο ωραίος στο κάλλος από τους υιούς των ανθρώπων. Διότι ποιος από τους αγίους μπορεί να συγκριθεί με τον Χριστό; Απολύτως κανένας.

Και ο Παύλος μας ονόμαζε πνευματική επιστολή, λέγοντας: «Η επιστολή μας είστε εσείς, εγγεγραμμένη στις καρδιές μας, που γινώσκεται και αναγινώσκεται από όλους τους ανθρώπους, εφόσον φανερώνεται ότι είστε επιστολή Θεού που διακονήθηκε από εμάς, γραμμένη όχι με μελάνι, αλλά με το Πνεύμα του ζώντος Θεού, όχι σε πέτρινες πλάκες, αλλά σε σάρκινες πλάκες της καρδιάς.» ΠΑΛΛ. Αλλά ότι τα όσα αφορούν τον νόμο είναι τύποι και σκιές, θα το έλεγα και εγώ, να το γνωρίζεις καλά. Εμπρός λοιπόν, στρέφοντας με λεπτότητα και ακρίβεια τον νου στα όσα έχουν προφητευθεί μέσω τύπων, ας ερευνήσουμε επισταμένως το κάλλος της αλήθειας. Διότι έτσι το μυστήριο της εν πνεύματι λατρείας δεν θα παραμείνει πλέον αφανές σε κανέναν απολύτως. ΚΥΡ. Και όμως, γενναίε μου, δικαιολογημένα τρέμω πάρα πολύ, και είμαι εξαιρετικά διστακτικός ως προς αυτό. Διότι νομίζω πως δεν είναι προσιτά σε εμάς τα όσα έχουν λάβει μια τόσο υψηλή και υπέρτερη θεωρία.

Διαλύοντας λοιπόν αυτή την υποψία, λέει: Δεν επιθυμούμε κάτι τέτοιο, το να κομπάζουμε δηλαδή και να εξυψώνουμε τον εαυτό μας· αλλά τόσο πολύ απέχουμε από το να έχουμε ανάγκη συστατικών επιστολών προς εσάς, ώστε να έχουμε εσάς αντί για επιστολή. «Διότι η επιστολή μας είστε εσείς», λέει. Τι σημαίνει, «Εσείς είστε»; Εάν χρειαζόταν να συστηθούμε σε άλλους, εσάς θα παρουσιάζαμε αντί για επιστολή· πράγμα το οποίο έλεγε και στην προηγούμενη Επιστολή: «Διότι η σφραγίδα της αποστολής μου είστε εσείς».

Έπειτα, επειδή ήταν βαρύ αυτό που είχε ειπωθεί, το καταπραΰνει προσθέτοντας και λέγοντας: «Η δική μας επιστολή είστε εσείς, εγγεγραμμένη στις καρδιές μας, η οποία αναγνωρίζεται από όλους· καθιστώντας φανερό ότι είστε επιστολή του Χριστού». Εδώ δεν μαρτυρεί για αυτούς μόνο την αγάπη, αλλά και τα πνευματικά κατορθώματα, εφόσον βέβαια είναι ικανοί να αναδείξουν σε όλους τους ανθρώπους το κύρος του διδασκάλου μέσω της δικής τους αρετής. Διότι αυτό ακριβώς σημαίνει το: «Η δική μας επιστολή είστε εσείς». Εκείνο δηλαδή που θα έκανε μια γραπτή επιστολή, το να μας συστήσει και να μας καταστήσει σεβαστούς, αυτό το κάνετε εσείς, όταν οι άλλοι σας βλέπουν και σας ακούν.

Διότι η αρετή των μαθητών συνηθίζει να κοσμεί τον δάσκαλο και να τον συστήνει καλύτερα από κάθε επιστολή. «Εγγεγραμμένη στις καρδιές μας». Δηλαδή, την οποία όλοι γνωρίζουν· τόσο πολύ σας περιφέρουμε παντού και σας έχουμε στον νου μας· σαν να έλεγε: η σύστασή μας προς τους άλλους είστε εσείς· διότι σας έχουμε διαρκώς στην καρδιά μας, και προς όλους διακηρύσσουμε τα δικά σας κατορθώματα. Επομένως, δεν είναι μόνο επειδή εσείς αποτελείτε τη σύστασή μας προς τους άλλους που δεν έχουμε ανάγκη επιστολών από εσάς· αλλά και επειδή σας αγαπούμε σφόδρα, δεν έχουμε ανάγκη συστάσεως προς εσάς· διότι συστατικά γράμματα χρειάζεται κανείς για τους αγνώστους, εσείς όμως βρίσκεστε μέσα στη διάνοιά μας. Και δεν είπε απλώς, «Είστε», αλλά, «Εγγεγραμμένη»· δηλαδή, ούτε να εξαλειφθείτε μπορείτε. Διότι, όπως διαβάζοντας από γράμματα, έτσι λαμβάνοντας γνώση από την καρδιά μας, όλοι γνωρίζουν την αγάπη μας, την οποία τρέφουμε για εσάς.

Γ΄. Αυτά ας τα ακούσουν και όλοι οι μοναχοί, και όσοι έχουν καταφύγει στις κορυφές των ορέων, και όσοι έχουν σε όλα σταυρώσει τον εαυτό τους ως προς τον κόσμο, ώστε ανάλογα με τη δύναμή τους να στηρίζουν τους προεστώτες των Εκκλησιών, να τους ενισχύουν με προσευχές, με ομόνοια και με αγάπη· γνωρίζοντας ότι, εάν αυτούς που έχουν αναδειχθεί από τη χάρη του Θεού και έχουν αναλάβει τόσες φροντίδες δεν τους στηρίζουν με κάθε τρόπο, έστω κι αν βρίσκονται μακριά, έχει χαθεί γι' αυτούς το κύριο νόημα της ζωής τους και έχει ακρωτηριαστεί όλη η σοφία τους. Το ότι, βέβαια, αυτό αποτελεί το μέγιστο δείγμα της αγάπης προς τον Χριστό, είναι από τα παραπάνω φανερό. Ας δούμε όμως και πώς διοίκησε αυτήν την επισκοπή· μάλλον όμως δεν χρειάζονται πλέον λόγια εδώ, ούτε η δική μας φωνή, εφόσον η δική σας προθυμία φανερώνει αυτό ακριβώς. Διότι, όπως ακριβώς εάν κάποιος εισέλθει σε έναν αμπελώνα και δει τα κλήματα να έχουν πλούσιο φύλλωμα, να είναι φορτωμένα με καρπό, και να είναι περιτειχισμένα από παντού με τοιχία και φράχτες, δεν θα έχει ανάγκη από κανέναν λόγο και καμία άλλη απόδειξη για να κατανοήσει την ικανότητα του αμπελουργού και του γεωργού· έτσι ακριβώς και εδώ, εάν εισέλθει κάποιος και δει αυτά τα πνευματικά κλήματα και τον δικό σας καρπό, δεν θα χρειαστεί κανέναν λόγο ούτε διδασκαλία για να γνωρίσει τον δικό σας προεστώτα· όπως άλλωστε λέει και ο Παύλος: «Η επιστολή μας είστε εσείς, η οποία είναι εγγεγραμμένη και αναγινώσκεται». Διότι το ποτάμι φανερώνει την πηγή του, και ο καρπός τη ρίζα του.

ΚΕΦΑΛΑΙΟ Γ΄. «Αρχίζουμε πάλι να συνιστούμε τους εαυτούς μας; Μήπως έχουμε ανάγκη, όπως μερικοί, από συστατικές επιστολές προς εσάς, ή συστατικές από εσάς; Η δική μας επιστολή είστε εσείς, η οποία είναι γραμμένη στις καρδιές μας, και την οποία γνωρίζουν και αναγινώσκουν όλοι οι άνθρωποι.» Αυτό το οποίο επρόκειτο να του αντιτεθεί από εκείνους, ότι δηλαδή «υπερηφανεύεσαι για τον εαυτό σου», αυτό το προλαβαίνει και το επιλύει ο ίδιος. Και αυτό που λέει είναι το εξής: Τόσο πολύ απέχουμε από το να έχουμε ανάγκη συστατικών επιστολών προς εσάς, ώστε έχουμε εσάς αντί για επιστολή. Λέει δηλαδή ότι, εάν χρειαζόταν να συστηθούμε σε άλλους, θα παρουσιάζαμε εσάς αντί για επιστολή. «Καθώς φανερώνεται ότι είστε επιστολή του Χριστού, η οποία διακονήθηκε από εσάς.» Εδώ δεν μαρτυρεί μόνο την αγάπη τους, αλλά και τα κατορθώματά τους. «Γραμμένη, όχι με μελάνι, αλλά με το Πνεύμα του ζώντος Θεού· όχι σε πλάκες λίθινες, αλλά σε σάρκινες πλάκες της καρδιάς.» Δηλαδή, την οποία όλοι γνωρίζουν· έτσι σας περιφέρουμε παντού και σας έχουμε στον νου μας. «Τέτοια δε πεποίθηση έχουμε μέσω του Χριστού προς τον Θεό.» Πάλι αναθέτει τα πάντα στον Θεό. Διότι για όλα αυτά, λέει, ο Χριστός είναι η αιτία σε εμάς. «Όχι ότι είμαστε ικανοί από τους εαυτούς μας να σκεφτούμε κάτι ως προερχόμενο από εμάς.» Δες πάλι άλλη μία διόρθωση. Και λέει: δεν είπα, «έχουμε πεποίθηση», με την έννοια ότι το ένα μέρος είναι δικό μας και το άλλο του Θεού· αλλά τα πάντα τα αναθέτει και τα αποδίδει σε Αυτόν. «

Γι' αυτό και προαναγγελλόταν: «Όχι σύμφωνα με τη διαθήκη που συνήψα με τους πατέρες τους». Διότι τα σχετικά με την ευαγγελική νομοθεσία τα προσθέτει στη συνέχεια, λέγοντας: «Θα δώσω τους νόμους μου στη διάνοιά τους, και θα τους γράψω πάνω στις καρδιές τους». Οι νόμοι της χάριτος δεν γράφονται σε χαρτί και μελάνι· όπως ακριβώς υπονοεί και ο Απόστολος λέγοντας: «Η δική μας επιστολή είστε εσείς, εγγεγραμμένη στις καρδιές σας· και είναι φανερό ότι είστε επιστολή του Χριστού, η οποία διακονήθηκε από εσάς, γραμμένη όχι με μελάνι, αλλά με το Πνεύμα του ζώντος Θεού· όχι σε πέτρινες πλάκες, αλλά σε σάρκινες πλάκες της καρδιάς».

Του ιδίου, Επιστολή Β', προς τον Ρουφινιανό ή Ρουφιανό, Στον κύριο, υιό και πολυαγαπημένο συλλειτουργό Ρουφιανό, ο Αθανάσιος χαίρειν εν Κυρίω. Εσύ μεν γράφεις αυτά που πρέπουν σε ένα αγαπημένο υιό προς τον πατέρα. Αφού, λοιπόν, με πλησίασες μέσω του γράμματός σου, σε αγκάλιασα, πολυαγαπημένε μου από όλους Ρουφινιανέ, και εγώ, αν και θα μπορούσα να σου γράψω ως προς υιό και στην αρχή και στη μέση και στο τέλος, το απέφυγα, για να μην αναγνωρίζεται η σύσταση και η μαρτυρία από γράμματα. Έτσι, λοιπόν, να πιστεύεις ότι διάκειμαι απέναντί σου· διότι εσύ είσαι δική μου επιστολή, σύμφωνα με το γεγραμμένο, η οποία γινώσκεται και αναγινώσκεται μέσα στην καρδιά. Έτσι, λοιπόν, να πιστεύεις ότι διάκειμαι. Ναι, να πιστεύεις. Σε χαιρετώ και σε προτρέπω να μου γράφεις· διότι όχι λίγο, αλλά πάρα πολύ με ευφραίνεις κάνοντάς το αυτό. Επειδή, όμως, με φιλοκαλία και εκκλησιαστικό φρόνημα (διότι πάλι αυτό ταιριάζει στη δική σου ευλάβεια) με ρώτησες για εκείνους που παρασύρθηκαν μεν λόγω ανάγκης, αλλά δεν διεφθάρησαν από την κακοδοξία, και θέλησες να σου γράψω όσα αποφασίστηκαν γι' αυτούς στις Συνόδους και παντού· μάθε, πολυαγαπημένε μου κύριε, ότι στην αρχή, όταν έπαυσε η βία που είχε ξεσπάσει, συγκλήθηκε Σύνοδος με την παρουσία Επισκόπων από τις έξω περιοχές· συγκλήθηκε επίσης και από τους συλλειτουργούς που κατοικούν στην Ελλάδα. Εξίσου και από αυτούς στην Ισπανία και τη Γαλλία, και εγκρίθηκε ό,τι ακριβώς και εδώ και παντού.