Πατερικές αναφορές στο Β΄ ΠΡΟΣ ΚΟΡΙΝΘΙΟΥΣ 3:5

Επειδή όμως νομίζεις ότι αυτό αμφισβητείται, βεβαιώσου και από άλλη γραφική απόδειξη. Μακεδονιανός: Πες την· διότι αυτό αμφισβητείται. Ορθόδοξος: Λέει ο ίδιος ο άγιος Παύλος: «Όχι ότι είμαστε ικανοί από μόνοι μας να σκεφτούμε κάτι, σαν να προέρχεται από εμάς τους ίδιους, αλλά η ικανότητά μας προέρχεται από τον Θεό, ο οποίος και μας κατέστησε ικανούς διακόνους της Καινής Διαθήκης, όχι του γράμματος, αλλά του Πνεύματος».

ΕΡΩΤΗΣΗ Ξ΄. Εάν κάποιος, έχοντας προτρέξει, αποφασίσει να πράξει κάτι από εκείνα που δεν αρέσουν στον Θεό, τι πρέπει μάλλον να κάνει; Να ακυρώσει αυτό που κακώς αποφάσισε, ή, από τον φόβο μήπως φανεί ψεύτης, να διαπράξει την αμαρτία; ΑΠΟΚΡΙΣΗ. Εφόσον ο Απόστολος λέει: «Όχι ότι είμαστε ικανοί από μόνοι μας να σκεφτούμε κάτι ως προερχόμενο από εμάς»· και ο ίδιος ο Κύριος ομολογεί ότι: «Εγώ δεν μπορώ να κάνω τίποτα από τον εαυτό μου»· και πάλι: «Τα λόγια που εγώ σας λέω, δεν τα λέω από τον εαυτό μου»· και αλλού λέει ότι: «Έχω κατεβεί από τον ουρανό, όχι για να κάνω το δικό μου θέλημα, αλλά το θέλημα του Πατέρα που με έστειλε», ένας τέτοιος άνθρωπος οφείλει να μετανοήσει. Πρώτον μεν, επειδή τολμά να αποφασίζει κάτι από τον εαυτό του, όποιο και αν είναι αυτό· διότι ούτε και αυτά τα καλά δεν πρέπει να τα κάνει κανείς αυτογνωμόνως. Έπειτα δε, και για πολύ σοβαρότερο λόγο, επειδή δεν φοβήθηκε να αποφασίσει κάτι αντίθετο προς αυτό που αρέσει στον Θεό. Το ότι δε πρέπει να ακυρώνεται εκείνο που αποφασίστηκε βεβιασμένα ενάντια στην εντολή του Κυρίου, αποδεικνύεται σαφώς στην περίπτωση του αποστόλου Πέτρου, ο οποίος αφενός αποφάσισε βεβιασμένα, λέγοντας: «Δεν πρόκειται να μου πλύνεις τα πόδια ποτέ». Επειδή όμως άκουσε τον Κύριο να δηλώνει κατηγορηματικά: «Εάν δεν σε πλύνω, δεν έχεις μερίδιο μαζί μου», αμέσως άλλαξε γνώμη και είπε: «Κύριε, όχι μόνο τα πόδια μου, αλλά και τα χέρια και το κεφάλι».

ΕΡΩΤΗΣΗ ΣΟΔ΄. Πώς γίνεται κανείς μωρός σε τούτον τον αιώνα; ΑΠΟΚΡΙΣΗ. Εάν φοβηθεί την κρίση του Θεού, ο οποίος λέει: «Αλίμονο σε εκείνους που είναι συνετοί κατά την κρίση τους και σοφοί κατά τη γνώμη τους»· και εάν μιμηθεί εκείνον που είπε: «Έγινα σαν κτήνος ενώπιόν σου»· και, αφού αποβάλει κάθε έπαρση περί της δικής του συνέσεως, δεν εγκρίνει προηγουμένως κανέναν από τους δικούς του λογισμούς ως αγαθό, ούτε καν διανοηθεί κάτι εξαρχής, προτού διαπαιδαγωγηθεί από την ίδια την εντολή του Κυρίου προς εκείνο που αρέσει στον Θεό, είτε με έργο, είτε με λόγο, είτε με σκέψη, σύμφωνα με τον Απόστολο που λέει: «Τέτοια δε πεποίθηση έχουμε μέσω του Χριστού προς τον Θεό· όχι ότι είμαστε ικανοί από μόνοι μας να σκεφτούμε κάτι ως προερχόμενο από τον εαυτό μας, αλλά η ικανότητά μας προέρχεται από τον Θεό, ο οποίος διδάσκει στον άνθρωπο γνώση, καθώς είναι γεγραμμένο».

Κεφάλαιο ΚΖ'. ΠΡΟΣ ΚΟΡΙΝΘΙΟΥΣ Β'. Τέτοια δε πεποίθηση έχουμε μέσω του Χριστού προς τον Θεό, όχι ότι είμαστε ικανοί από τον εαυτό μας να σκεφθούμε κάτι ως προερχόμενο από εμάς τους ίδιους, αλλά η ικανότητά μας προέρχεται από τον Θεό, ο οποίος και μας κατέστησε ικανούς να γίνουμε διάκονοι της Καινής Διαθήκης.

ΤΟΥ ΙΔΙΟΥ ΠΕΡΙ ΠΙΣΤΕΩΣ. Με τη χάρη του αγαθού Θεού, έχοντας κατανοήσει το πρόσταγμα της δικής σας ευλάβειας, το οποίο είναι άξιο της εν Χριστώ αγάπης προς τον Θεό, και με το οποίο ζητήσατε από εμάς έγγραφη ομολογία της ευσεβούς πίστεως, αρχικά, έχοντας συναίσθηση της δικής μου ταπεινότητας και αδυναμίας, δίσταζα να αποκριθώ. Όταν όμως θυμήθηκα τον Απόστολο που λέει: «Να ανέχεστε ο ένας τον άλλον με αγάπη»· και πάλι: «Διότι με την καρδιά πιστεύει κανείς για να δικαιωθεί, και με το στόμα ομολογεί για να σωθεί», δεν θεώρησα ακίνδυνο αφενός να σας αρνηθώ και αφετέρου να αποσιωπήσω τη σωτήρια ομολογία, έχοντας πεποίθηση προς τον Θεό διαμέσου του Χριστού, όπως είναι γραμμένο: «Όχι ότι είμαστε ικανοί από μόνοι μας να σκεφτούμε κάτι ως προερχόμενο από εμάς, αλλά η ικανότητά μας προέρχεται από τον Θεό, ο οποίος τότε μεν εκείνους, τώρα όμως και εμάς, και αυτό για χάρη σας, μας κατέστησε ικανούς να γίνουμε διάκονοι της Καινής Διαθήκης, όχι του γράμματος, αλλά του πνεύματος». Γνωρίζετε δε βεβαίως και εσείς οι ίδιοι ότι ίδιον γνώρισμα του πιστού διακόνου είναι αυτό: όσα του εμπιστεύθηκε ο αγαθός Δεσπότης για να τα οικονομήσει προς τους συνδούλους του, αυτά να τους τα διασώσει ανόθευτα και χωρίς καμία καπηλεία. Ώστε και εγώ είμαι οφειλέτης να σας παραθέσω αυτά που έμαθα από τη θεόπνευστη Γραφή, σύμφωνα με αυτό που είναι αρεστό στον Θεό, για το κοινό συμφέρον.

ΤΟΜΟΣ Β. ΛΟΓΟΣ Α. <Τέτοια δε πεποίθηση έχουμε μέσω του Χριστού προς τον Θεό κ.τ.λ.> Γνωρίζοντας ο Παύλος το αξίωμα της αποστολής, δεν το αποδίδει μάλλον σε ανθρώπινες δυνάμεις αλλά στον παντοδύναμο Θεό, ο οποίος το προσφέρει σε όσους είναι άξιοι να το λάβουν, μέσω του μεσίτη Χριστού. Γι' αυτό λέει ότι όλα τα αγαθά παρέχονται στους αγίους εν Χριστώ. Διότι πράγματι «κάθε τέλειο δώρημα είναι άνωθεν, από τον Πατέρα των φώτων». Εξάλλου, Εκείνος μέσω του οποίου υπάρχουν τα πάντα και στον οποίο υπάρχουν τα πάντα είναι ο Χριστός, ο οποίος από τη μια μεσιτεύει μεταξύ ημών και του Θεού λόγω της θείας οικονομίας, αλλά παράλληλα ενεργεί τα πάντα από τον Θεό και Πατέρα, καθόσον είναι η ίδια η σοφία και η δύναμή Του. Και ποια είναι η πεποίθηση μέσω του Χριστού προς τον Θεό, άκουσε τον να προσθέτει και να λέει: Όχι ότι από μόνοι μας είμαστε ικανοί να σκεφτούμε κάτι σαν να προέρχεται από εμάς. Διότι «κάθε σοφία προέρχεται από τον Κύριο», σύμφωνα με τα γραφόμενα. Αλλά η ικανότητά μας προέρχεται από τον Θεό, ο οποίος και μας κατέστησε ικανούς διακόνους της Καινής Διαθήκης, όχι του γράμματος, αλλά του Πνεύματος. Διότι το γράμμα σκοτώνει, ενώ το Πνεύμα ζωοποιεί. Και τι είναι το γράμμα;

Το να καθίσταται κανείς ικανός από τον Θεό και να είναι άρτιος μέσω της χάριτος ώστε να είναι «διάκονος της καινής διαθήκης, όχι του γράμματος». Πρέπει δε σε τέτοιους ανθρώπους να μιλούν με πολλή παρρησία, χωρίς να ντρέπονται ούτε για την αδυναμία των τύπων ούτε για την έλλειψη σοφίας των ακροατών· διότι το Άγιο Πνεύμα, αφού εγκατασταθεί στις ψυχές των πιστών, τους κάνει να κατανοούν εύκολα ακόμη και τα βαθιά νοήματα. <Και όχι όπως ο Μωυσής που έβαζε κάλυμμα στο πρόσωπό του.> Και ως προς αυτό πάλι οι μαθητές του Χριστού είναι πιο λαμπροί στη δόξα, διότι ο λόγος του κηρύγματός τους έχει γίνει σαφής και ακαταμάχητος και δεν περιέχει τίποτα το δυσνόητο, όπως εκείνος που δόθηκε μέσω του Μωυσή. Επειδή, δηλαδή, οι γιοι του Ισραήλ αποδείχθηκαν αδόκιμοι, αφού μετά από τόσα θαύματα κατασκεύασαν τον χρυσό μόσχο, ο Μωυσής έβαζε κάλυμμα στο πρόσωπό του και, όταν τους μιλούσε για τον θείο νόμο, χρησιμοποιούσε καλύμματα, διδάσκοντας με αινίγματα, καθώς δεν θα μπορούσαν να δουν το αληθινό πρόσωπο του νόμου, δηλαδή τον Χριστό, αλλά μόλις και μετά βίας αντίκριζαν σαν ένα δεύτερο πρόσωπο τη σκιά, η οποία δεν έχει καμία δόξα, σκιά και τύπος που πλέον καταργείται. Διότι έχει παύσει με την εισαγωγή της Καινής Διαθήκης, και το τέλος του νόμου που καταργείται είναι ο Χριστός.

Εμείς όμως λέμε, σύμφωνα με τον Απόστολο: όχι ότι είμαστε ικανοί από μόνοι μας να σκεφτούμε κάτι ως προερχόμενο από τον εαυτό μας, αλλά η ικανότητά μας προέρχεται από τον Θεό, ο οποίος και μας κατέστησε ικανούς να τον υπηρετούμε, αν και είμαστε ανάξιοι. Σε εσάς δε, είθε ο Κύριος να δώσει, αφού δεχθείτε τον λόγο όπως η αγαθή γη, να αποδώσετε τέλειο και πολλαπλάσιο τον καρπό της δικαιοσύνης στον Χριστό τον Σωτήρα μας, στον οποίο ανήκει η δόξα στους αιώνες. Αμήν.

γ΄. ΟΤΙ ΕΠΙΛΕΞΑΜΕ ΝΑ ΜΗΝ ΑΠΟΔΕΧΟΜΑΣΤΕ ΑΝΕΞΕΤΑΣΤΑ ΤΑ ΠΕΡΙ ΤΟΥ ΣΩΤΗΡΙΟΥ ΛΟΓΟΥ Πρώτος απ' όλους, βέβαια, ο ιερός απόστολος Παύλος, απορρίπτοντας τις απατηλές και σοφιστικές πιθανολογίες και χρησιμοποιώντας αναντίρρητες αποδείξεις, αναφέρει κάπου: «και ο λόγος μου και το κήρυγμά μου δεν έγιναν με πειστικούς λόγους σοφίας, αλλά με απόδειξη Πνεύματος και δυνάμεως». Σε αυτά προσθέτει: «Σοφία, όμως, κηρύττουμε μεταξύ των τελείων, σοφία όχι αυτού του αιώνα ούτε των αρχόντων αυτού του αιώνα, οι οποίοι καταργούνται, αλλά κηρύττουμε σοφία Θεού μυστηριώδη, την αποκεκρυμμένη». Και πάλι: «Η ικανότητά μας», λέει, «προέρχεται από τον Θεό, ο οποίος και μας κατέστησε ικανούς να είμαστε διάκονοι της Καινής Διαθήκης». Εύλογα, λοιπόν, έχει παραγγελθεί και σε όλους εμάς «να είμαστε έτοιμοι προς απολογία σε καθέναν που μας ζητά τον λόγο για την ελπίδα που έχουμε μέσα μας». Γι' αυτό τον λόγο, όπως έχει ειπωθεί, μπορεί κανείς να διαπιστώσει ότι υπάρχουν αμέτρητες, πάνσοφες και σαφείς αποδείξεις μέσω συλλογισμών, γραμμένες από νεότερους συγγραφείς υπέρ της διδασκαλίας μας, καθώς και όχι λίγα υπομνήματα που έχουν εκπονηθεί για τις ιερές και θεόπνευστες Γραφές, τα οποία αποδεικνύουν με αυστηρή ακρίβεια το αψευδές και αλάνθαστο εκείνων που μας κήρυξαν εξ αρχής τον λόγο της θεοσέβειας.

Επειδή, λοιπόν, είδαν τα στεφάνια, τότε βγήκαν έξω και έσκισαν τα ενδύματά τους. Όταν το άκουσαν οι απόστολοι Βαρνάβας και Παύλος, έσκισαν τα ενδύματά τους και όρμησαν μέσα στο πλήθος, κραυγάζοντας και λέγοντας: «Άνδρες, γιατί το κάνετε αυτό; Και εμείς είμαστε άνθρωποι ομοιοπαθείς με εσάς». Δες τους να είναι παντού καθαροί από τη δόξα, όχι μόνο να μην την επιδιώκουν, αλλά και να την αποκρούουν όταν τους προσφέρεται· όπως ακριβώς έλεγε και ο Πέτρος: «Γιατί μας κοιτάζετε επίμονα, σαν να τον κάναμε να περπατήσει με δική μας δύναμη ή ευσέβεια;». Το ίδιο πράγμα λένε και αυτοί. Αλλά και ο Ιωσήφ έλεγε σχετικά με τα όνειρα: «Δεν προέρχεται από τον Θεό η ερμηνεία τους;». Το ίδιο και ο Δανιήλ: «Και σε εμένα αποκαλύφθηκε αυτό, όχι εξαιτίας κάποιας δικής μου σοφίας». Και ο Παύλος παντού αυτό διακηρύσσει, όπως όταν λέει: «Και ποιος είναι ικανός για αυτά;». Και πάλι: «Όχι ότι είμαστε ικανοί από μόνοι μας να σκεφτούμε κάτι ως προερχόμενο από εμάς, αλλά η ικανότητά μας προέρχεται από τον Θεό». Αλλά ας εξετάσουμε τα όσα ειπώθηκαν από την αρχή.

Γι' αυτό ακριβώς, επειδή εξέφρασε κάτι μεγάλο, γρήγορα συγκρατεί τον εαυτό του, λέγοντας: «Τέτοια δε πεποίθηση έχουμε μέσω του Χριστού προς τον Θεό». Και πάλι αναθέτει τα πάντα στον Θεό· διότι, λέει, ο Χριστός είναι ο αίτιος αυτών για εμάς. «Όχι ότι είμαστε ικανοί από τον εαυτό μας να λογαριάσουμε κάτι, σαν να προέρχεται από εμάς». Πρόσεξε πάλι και μία άλλη διόρθωση. Διότι κατέχει σε υπερβολικό βαθμό κυρίως αυτή την αρετή, την ταπεινοφροσύνη εννοώ. Γι' αυτό, όταν πει κάτι σπουδαίο για τον εαυτό του, καταβάλλει κάθε προσπάθεια, ώστε να μετριάσει εντόνως αυτό που ειπώθηκε με κάθε τρόπο· πράγμα που κάνει και εδώ, λέγοντας: «Όχι ότι είμαστε ικανοί από τον εαυτό μας να λογαριάσουμε κάτι σαν να προέρχεται από εμάς». Δηλαδή: Δεν είπα το «έχουμε πεποίθηση» με την έννοια ότι το ένα μέρος είναι δικό μας και το άλλο του Θεού· αλλά το παν το αναθέτω και το αποδίδω σε Αυτόν. Διότι η ικανότητά μας προέρχεται από τον Θεό, ο οποίος και μας κατέστησε ικανούς διακόνους της Καινής Διαθήκης.

Προς τους Θράκες, προς τους Σκύθες, προς τους Ινδούς, προς τους Μαύρους, προς τους Σαρδονίους, προς τους Γότθους, προς άγρια θηρία, και τα μετέβαλε όλα. Από πού; Από τον αρραβώνα. Πώς διήρκεσε; Από τη χάρη του Πνεύματος. Αγράμματος, γυμνός, ανυπόδητος· είναι δε Εκείνος που έδωσε και τον αρραβώνα του Πνεύματος. Γι' αυτό λέει: Και ποιος είναι ικανός για αυτά; Αλλά η ικανότητά μας προέρχεται από τον Θεό, ο οποίος και μας κατέστησε ικανούς διακόνους της Καινής Διαθήκης, όχι του γράμματος, αλλά του πνεύματος.

ΚΕΦΑΛΑΙΟ Γ΄. «Αρχίζουμε πάλι να συνιστούμε τους εαυτούς μας; Μήπως έχουμε ανάγκη, όπως μερικοί, από συστατικές επιστολές προς εσάς, ή συστατικές από εσάς; Η δική μας επιστολή είστε εσείς, η οποία είναι γραμμένη στις καρδιές μας, και την οποία γνωρίζουν και αναγινώσκουν όλοι οι άνθρωποι.» Αυτό το οποίο επρόκειτο να του αντιτεθεί από εκείνους, ότι δηλαδή «υπερηφανεύεσαι για τον εαυτό σου», αυτό το προλαβαίνει και το επιλύει ο ίδιος. Και αυτό που λέει είναι το εξής: Τόσο πολύ απέχουμε από το να έχουμε ανάγκη συστατικών επιστολών προς εσάς, ώστε έχουμε εσάς αντί για επιστολή. Λέει δηλαδή ότι, εάν χρειαζόταν να συστηθούμε σε άλλους, θα παρουσιάζαμε εσάς αντί για επιστολή. «Καθώς φανερώνεται ότι είστε επιστολή του Χριστού, η οποία διακονήθηκε από εσάς.» Εδώ δεν μαρτυρεί μόνο την αγάπη τους, αλλά και τα κατορθώματά τους. «Γραμμένη, όχι με μελάνι, αλλά με το Πνεύμα του ζώντος Θεού· όχι σε πλάκες λίθινες, αλλά σε σάρκινες πλάκες της καρδιάς.» Δηλαδή, την οποία όλοι γνωρίζουν· έτσι σας περιφέρουμε παντού και σας έχουμε στον νου μας. «Τέτοια δε πεποίθηση έχουμε μέσω του Χριστού προς τον Θεό.» Πάλι αναθέτει τα πάντα στον Θεό. Διότι για όλα αυτά, λέει, ο Χριστός είναι η αιτία σε εμάς. «Όχι ότι είμαστε ικανοί από τους εαυτούς μας να σκεφτούμε κάτι ως προερχόμενο από εμάς.» Δες πάλι άλλη μία διόρθωση. Και λέει: δεν είπα, «έχουμε πεποίθηση», με την έννοια ότι το ένα μέρος είναι δικό μας και το άλλο του Θεού· αλλά τα πάντα τα αναθέτει και τα αποδίδει σε Αυτόν. «

«Αλλ' η ικανότητά μας προέρχεται από τον Θεό, ο οποίος και μας κατέστησε ικανούς να είμαστε διάκονοι της Καινής Διαθήκης, όχι του γράμματος, αλλά του πνεύματος.» Το δε «κατέστησε ικανούς», σημαίνει ότι μας έκανε δυνατούς και κατάλληλους. Διότι δεν είναι μικρό πράγμα το να προσφέρουμε στην οικουμένη τέτοιες νίκες, και εντολές πολύ ανώτερες των προηγουμένων. Γι' αυτό και πρόσθεσε: «όχι του γράμματος, αλλά του πνεύματος». «Διότι το γράμμα αποκτείνει, ενώ το πνεύμα ζωοποιεί.» Αυτά τα λέει, για να καταρρίψει εκείνους που υπερηφανεύονται για τον Ιουδαϊσμό. Διότι ο Μωυσής, λέει, δεν έφερε πνεύμα, αλλά γράμματα· ενώ σε εμάς ανατέθηκε η αποστολή να μεταδίδουμε πνεύμα. Και λέγοντας «γράμμα» εδώ, εννοεί τον νόμο, ο οποίος τιμωρεί όσους σφάλλουν· ενώ ως «πνεύμα» εννοεί τη χάρη που παρέχεται μέσω του Πνεύματος, η οποία ζωοποιεί αυτούς που έχουν νεκρωθεί από τις αμαρτίες. «Εάν δε η διακονία του θανάτου». Αναπτύσσει ακόμη περισσότερο τη σύγκριση. Το δε νόημα είναι το εξής.

Πόσων ειδών είναι οι λογισμοί. Γνώριζε λοιπόν, Πνευματικέ, ότι γενικά όλοι οι λογισμοί διαιρούνται σε τρία είδη. Και άλλοι μεν είναι λογισμοί καλοί, άλλοι δε λογισμοί μάταιοι και αργοί, και άλλοι λογισμοί κακοί. Σχετικά, λοιπόν, με τους καλούς λογισμούς, δεν υπάρχει ανάγκη να εξετάζουμε λεπτομερώς εδώ, πώς και από ποια μέρη της ψυχής γεννιούνται· διότι αρκούμαστε στο ότι αυτοί είναι καλοί, και κατά συνέπεια ωφέλιμοι και σωτήριοι για την ψυχή. Μόνο τούτο σου λέμε, Πνευματικέ, ότι εάν κάποιος σου πει κατά την εξομολόγηση ότι έχει καλούς λογισμούς, να τον συμβουλεύεις να προσέχει καλά ώστε να ταπεινώνεται, και ποτέ να μην αποκτήσει υπερβολική αυτοπεποίθηση στον εαυτό του και υπερηφανευτεί· πρώτον, διότι ο άνθρωπος από μόνος του δεν μπορεί, όχι μόνο καλό έργο να κάνει ή αγαθό λόγο να πει, αλλά ούτε καν να σκεφτεί έναν καλό λογισμό, χωρίς τη δύναμη και τη βοήθεια του Θεού· «Όχι επειδή είμαστε ικανοί από μόνοι μας να σκεφτούμε κάτι, σαν να προερχόταν από εμάς τους ίδιους· αλλά η ικανότητά μας προέρχεται από τον Θεό»·