Πατερικές αναφορές στο Β΄ ΠΡΟΣ ΚΟΡΙΝΘΙΟΥΣ 4:17

Για να έχουν φόβο και οι υπόλοιποι. Γενικά δε, εκείνος που δεν αποδέχεται τη θεραπεία που του προσφέρεται από τον προεστώτα, βρίσκεται σε ασυμφωνία και με τον ίδιο τον εαυτό του. Διότι, εάν δεν καταδέχεται να υποταχθεί και επιβάλλει το δικό του θέλημα, γιατί βρίσκεται μαζί του; Γιατί τον αναγνωρίζει ως προστάτη της δικής του ζωής; Εφόσον όμως δέχθηκε μια φορά να συγκαταλεχθεί στο σώμα της αδελφότητας, εάν κριθεί να γίνει σκεύος υπηρετικό, ακόμη και αν το πρόσταγμα φαίνεται να ξεπερνά τις δυνάμεις του, ας επιρρίψει την ευθύνη σε εκείνον που του προστάζει κάτι πάνω από τις δυνάμεις του, και ας επιδεικνύει την ευπείθεια και την υπακοή μέχρι θανάτου, ενθυμούμενος τον Κύριο, ότι έγινε «Υπήκοος μέχρι θανάτου, θανάτου δε σταυρού». Το να αφηνιάζει όμως κανείς και να αντιλέγει, αποτελεί απόδειξη πολλών κακών: ασθένειας της πίστεως, αμφιβολίας της ελπίδας, καθώς και αλαζονείας και υπερηφάνειας του ήθους. Διότι ούτε απειθεί κανείς, εάν προηγουμένως δεν έχει κατακρίνει εκείνον που τον συμβουλεύει, ούτε βέβαια εκείνος που πιστεύει στις υποσχέσεις του Θεού και έχει βεβαία σε αυτές την ελπίδα του, ακόμη και αν είναι κοπιαστικά τα όσα έχουν προσταχθεί, θα διστάσει ποτέ απέναντί τους, γνωρίζοντας ότι «δεν είναι άξια τα παθήματα του τωρινού καιρού να συγκριθούν με τη μέλλουσα δόξα που πρόκειται να αποκαλυφθεί». Και εκείνος που έχει πειστεί ότι «όποιος ταπεινώνει τον εαυτό του θα υψωθεί», επιδεικνύει μεγαλύτερη προθυμία από την προσδοκία εκείνου που τον πρόσταξε, γνωρίζοντας ότι «το προσωρινό και ελαφρύ της θλίψεως κατεργάζεται σε εξαιρετικά υπερβολικό βαθμό ένα αιώνιο βάρος δόξης».

Και με άλλον τρόπο, βέβαια, μπορείς να προσεγγίσεις τα όσα ειπώθηκαν: επειδή κήρυτταν τον Ιησού σε Ιουδαίους και Έλληνες, υπέμειναν δεινούς και αφόρητους διωγμούς, και το σώμα τους φθειρόταν από τους κόπους γι' αυτόν τον σκοπό. Όμως, όσο μεγαλύτερος ήταν ο πόνος, τόσο, νομίζω, θα ακολουθούσε εύλογα και πλουσιότερη η ανταπόδοση της χάριτος. <«Διότι η τωρινή ελαφριά θλίψη μας κατεργάζεται για εμάς σε υπερβολικό και ύψιστο βαθμό ένα αιώνιο βάρος δόξας, εφόσον εμείς δεν προσηλώνουμε το βλέμμα μας στα ορατά, αλλά στα αόρατα· διότι τα ορατά είναι πρόσκαιρα, ενώ τα αόρατα αιώνια.»> Ενισχύει τον νου εκείνων που επιθυμούν να αγωνιστούν, παρουσιάζοντας από τη μία ως ευτελείς τους αγώνες, και εξυψώνοντας από την άλλη τα στεφάνια των νικητών, και αποδίδοντας την ελαφρότητα στις θλίψεις, και το βάρος στη δόξα· διότι η επίθεση των δεινών σε αυτόν τον βίο είναι μετρημένη εξαιτίας του πρόσκαιρου χαρακτήρα τους, ακόμη κι αν συμβαίνει σε υπερβολικό βαθμό. Λέει, λοιπόν, ότι θα καταλήξει σε αιώνιο βάρος δόξας, επειδή τα αγαθά του μέλλοντος αιώνος ξεπερνούν κάθε λόγο. Γι' αυτό δεν πρέπει να προσηλώνουμε το βλέμμα μας στα πρόσκαιρα ορατά, αλλά στα αιώνια αόρατα. <«Διότι γνωρίζουμε ότι αν η επίγεια κατοικία του σκηνώματός μας καταλυθεί κ.λπ.»> Ως «επίγεια κατοικία του σκηνώματος», ονομάζει περιφραστικά το ίδιο το σκήνωμα, δηλαδή το σώμα· διότι έχει γραφτεί στο βιβλίο του Ιώβ: «Εκείνους δε που κατοικούν σε πήλινες οικίες, από τον ίδιο πηλό από τον οποίο είμαστε και εμείς πλασμένοι».

Και θα μαρτυρήσει λέγοντας ο πάνσοφος Παύλος, ότι «Η προσωρινή ελαφριά θλίψη μας, κατεργάζεται για εμάς βάρος δόξας, καθώς δεν προσηλώνουμε το βλέμμα μας στα ορατά, αλλά στα αόρατα. Διότι τα ορατά είναι πρόσκαιρα, ενώ τα αόρατα είναι αιώνια.» <Εξεγέρσου, εξεγέρσου, Ιερουσαλήμ, και ενδύσου την ισχύ του βραχίονά σου. Εξεγέρσου όπως στην αρχή της ημέρας, όπως η γενεά του αιώνα.> Φαίνεται ότι σε αυτά κάνει μνεία της κλήσεως και της επιστροφής του Ισραήλ. Διότι θα κληθεί και αυτός σε επίγνωση της δόξας του Σωτήρα όλων μας, του Ιησού Χριστού, μετά βέβαια από την προσέλευση των εθνών.

Ναι, λοιπόν, αγαπητοί, ας μην αμελήσουμε τις ψυχές μας, διότι δεν υπάρχει κανένα αντάλλαγμα για την ψυχή. Ας υπομείνουμε με προθυμία τους πειρασμούς και κάθε θλίψη και στενοχώρια. Ας δαμάσουμε το σώμα, υποδουλώνοντάς το με αυστηρότατες νηστείες και ολονύκτιες αγρυπνίες, με χαμοκοιτίες και κόπους και με την υπόλοιπη σκληραγωγία, ώστε η ψυχή μας να ανανεώνεται μέρα με τη μέρα. Διότι λέγει ο απόστολος Παύλος: όσο ο εξωτερικός μας άνθρωπος φθείρεται, τόσο ο εσωτερικός ανακαινίζεται μέρα με τη μέρα. Και πάλι λέγει: διότι η προσωρινή και ελαφριά θλίψη απεργάζεται αιώνια δόξα, εφόσον εμείς δεν προσηλώνουμε το βλέμμα μας στα ορατά, αλλά στα αόρατα· διότι τα ορατά είναι πρόσκαιρα, ενώ τα αόρατα αιώνια.

Εδώ δε φαίνεται να δηλώνει και τη συμπόνια του· διότι έπασχε για εκείνους που χάνονταν, για αυτούς τους ίδιους που του έκαναν κακό· επειδή για όσα συνέβαιναν εις βάρος του, μάλιστα χαιρόταν· διότι ανήκε σε εκείνη τη χορεία που χαιρόταν, επειδή αξιώθηκαν να υποστούν ατιμώσεις υπέρ του ονόματός Του. Και πάλι αλλού λέει: «Τώρα χαίρω για τα παθήματά μου υπέρ υμών»· και πάλι: «Διότι η παρούσα ελαφρά θλίψη μας απεργάζεται για εμάς από υπερβολή σε υπερβολή αιώνιο βάρος δόξας». Αλλά αυτά τα λέει από μετριοφροσύνη. Εδώ όμως δείχνει την ανδρεία του, και όχι τόσο την ανδρεία, όσο την υπομονή του· σαν να έλεγε: «Εγώ έπασχα δεινά, αλλά μαζί με εσάς· και το φοβερό είναι ότι τα υπέφερα από τους Ιουδαίους». Πρόσεξέ μου εδώ τον χαρακτήρα της διδασκαλίας· προβάλλει και την αγάπη και την ανδρεία. «Πώς δεν απέκρυψα τίποτα», λέει. Μέσα από αυτά δείχνει συγχρόνως και την αφθονία της προσφοράς του και την αοκνία του. Και με το «από όσα σας συμφέρουν». Ορθώς μίλησε έτσι· διότι υπήρχαν κάποια που δεν έπρεπε να μάθουν. Και όπως ακριβώς το να αποκρύπτει κανείς ορισμένα πράγματα προέρχεται από φθόνο, έτσι και το να τα λέει όλα είναι δείγμα ανοησίας. Γι' αυτό πρόσθεσε, «από όσα σας συμφέρουν», δηλώνοντας ότι: «Όχι μόνο τα είπα, αλλά και τα δίδαξα· όχι σαν να εκπλήρωνα απλώς μια τυπική υποχρέωση», λέει. Και ότι εννοεί αυτό, άκουσε το επόμενο· διότι πρόσθεσε: «Δημόσια και κατ' οίκους»· επιδεικνύοντας τη μακρά ταλαιπωρία, τη μεγάλη προθυμία και την καρτερία. «Δίνοντας μαρτυρία και σε Ιουδαίους και σε Έλληνες». Όχι μόνο προς εσάς, λέει, αλλά και προς τους Έλληνες.

Διότι, αν μεν δεις τον κόπο των κατορθωμάτων, το προκείμενο έργο είναι βαρύ και φορτικό· αν όμως δεις την αμοιβή, είναι ελαφρύ και ευκολότατο. Έτσι και ο κυβερνήτης του πλοίου, αν βλέπει μόνο τα κύματα, ποτέ δεν βγάζει το σκάφος από το λιμάνι, αλλά επειδή προσβλέπει στο εμπορικό κέρδος πέρα από τα κύματα, γι' αυτό και αποτολμά να βγει στο απέραντο πέλαγος. Έτσι και ο στρατιώτης, αν βλέπει τα τραύματα και τις σφαγές, ποτέ δεν πρόκειται να φορέσει τον θώρακα· αν όμως, αντί για τα τραύματα, αναλογίζεται τα τρόπαια και τις νίκες, θα τρέξει στην παράταξη της μάχης σαν να πηγαίνει σε λιβάδι. Διότι όσα από τη φύση τους είναι βαριά, γίνονται κατ' αυτόν τον τρόπο ελαφριά, όταν δεν σκεφτόμαστε τους κόπους, αλλά αποβλέπουμε στις αμοιβές τους. Θέλεις να μάθεις πώς όσα είναι από τη φύση τους βαριά γίνονται ελαφριά; Άκουσε τον Παύλο που λέει: «Διότι το παροδικά ελαφρύ της θλίψεως κατεργάζεται σε εμάς, από υπερβολή σε υπερβολή, ένα αιώνιο βάρος δόξης». Είναι αίνιγμα αυτό που ειπώθηκε: αν είναι θλίψη, πώς είναι ελαφρύ; Κι αν είναι ελαφρύ, πώς είναι θλίψη; Διότι αυτά είναι αντίθετα μεταξύ τους. Όμως έλυσε το αίνιγμα με τη συνέχεια του λόγου του, αποδεικνύοντας ότι είναι ελαφρύ. Πώς; «Εφόσον δεν προσηλώνουμε το βλέμμα μας στα ορατά». Προέβαλε το στεφάνι και έκανε τον αγώνα ελαφρύ· έδειξε το βραβείο και πρόσφερε παρηγοριά για τους ιδρώτες. Έτσι λοιπόν και εσύ, όταν δεις μια γυναίκα να λάμπει από την όψη της, να είναι απαστράπτουσα από την ενδυμασία της, όταν νιώσεις την επιθυμία να σε προκαλεί, όταν δεις την ψυχή σου να επιθυμεί αυτό το θέαμα· στρέψε το βλέμμα σου ψηλά προς το στεφάνι που σε περιμένει, ώστε να προσπεράσεις μια τέτοια όψη. Είδες μια σύνδουλη;

Δʹ. Τι θα συμβεί λοιπόν, λέει, εάν μας ανατρέψει και μας καταστρέψει; Δεν το προκαλεί αυτό η θλίψη, αλλά η δική μας νωθρότητα. Πώς, λέει; Διότι, εάν βρισκόμαστε σε πνευματική εγρήγορση, εάν παρακαλούμε τον Θεό να μην επιτρέψει να πειραστούμε περισσότερο από όσο αντέχουν οι δυνάμεις μας, εάν είμαστε διαρκώς προσκολλημένοι σε Αυτόν, θα σταθούμε με γενναιότητα και θα παραταχθούμε στον αγώνα. Εφόσον Τον έχουμε βοηθό, ακόμη και αν οι πειρασμοί φυσήξουν σφοδρότερα από όλους τους ανέμους, θα είναι για εμάς σαν άχυρο και σαν ένα απλό φύλλο που παρασύρεται. Άκουσε τον Παύλο που λέει: «Σε όλα αυτά», λέει, «υπερνικούμε»· και πάλι: «Διότι φρονώ ότι τα παθήματα του τωρινού καιρού δεν είναι άξια να συγκριθούν με τη μέλλουσα δόξα που πρόκειται να αποκαλυφθεί σε εμάς»· και πάλι: «Διότι η προσωρινή και ελαφριά θλίψη κατεργάζεται για εμάς, σε ασύγκριτα υπερβολικό βαθμό, ένα αιώνιο βάρος δόξας».

Και δηλώνοντας αυτό έλεγε: «Διότι η παρούσα ελαφρά θλίψη μας»· τόσο καλά είχε εκπαιδεύσει και τη σάρκα να συμπορεύεται με το πνεύμα. «Εάν πράγματι το Πνεύμα του Θεού κατοικεί μέσα σας». Αυτό το «εάν πράγματι», σε πολλά σημεία δεν το θέτει επειδή αμφιβάλλει, αλλά επειδή το πιστεύει ακράδαντα, και αντί του «επειδή ακριβώς», όπως όταν λέει: «Εάν πράγματι είναι δίκαιο ενώπιον του Θεού να ανταποδώσει θλίψη σε εκείνους που σας θλίβουν»· και πάλι: «Τόσα πολλά πάθατε μάταια; Εάν βέβαια είναι και μάταια».

Και πρόσεξε πώς ταυτόχρονα καταστέλλει και ανυψώνει το φρόνημα εκείνων που αγωνίζονται. Διότι, όταν δείξει ότι τα έπαθλα είναι μεγαλύτερα από τους κόπους, και τους προτρέπει εντονότερα, δεν τους αφήνει να υπερηφανεύονται, εφόσον οι κόποι τους υπολείπονται μπροστά στην ανταπόδοση των στεφάνων. Και αλλού μεν λέει: «Διότι η προσωρινή και ελαφριά θλίψη μας κατεργάζεται για εμάς υπερβολικά και σε μέγιστο βαθμό ένα αιώνιο βάρος δόξας». Επειδή εκεί ο λόγος του απευθυνόταν σε ανθρώπους πνευματικά ωριμότερους· εδώ, αντίθετα, δεν αφήνει να θεωρηθεί ότι τα παθήματα είναι ελαφριά, αλλά προσφέρει παρηγοριά γι' αυτά με την προσδοκία της μελλοντικής ανταπόδοσης, λέγοντας: «Διότι φρονώ ότι τα παθήματα του παρόντος καιρού δεν είναι άξια να συγκριθούν». Και δεν είπε «με τη μελλοντική άνεση», αλλά, κάτι που ήταν πολύ ανώτερο, «με τη μελλοντική δόξα».

δʹ. Αυτό που λέει είναι το εξής: Εκεί ψηλά ανυψώνει την ψυχή μας, λέει, η πίστη, μην επιτρέποντάς της να καταβληθεί από κανένα από τα παρόντα δεινά, ανακουφίζοντας τους πόνους με την ελπίδα των μελλόντων. Διότι εκείνος που αποβλέπει στα μέλλοντα, και προσδοκά την ελπίδα από τους ουρανούς, και στρέφει εκεί τους οφθαλμούς της διανοίας, δεν αισθάνεται καν την οδύνη των παρόντων δεινών, όπως ακριβώς ούτε ο Παύλος αισθανόταν, και δίδασκε την αιτία αυτής της πνευματικής φιλοσοφίας, λέγοντας: «Διότι η προσωρινή ελαφρότητα της θλίψεώς μας κατεργάζεται σε εμάς με ασύγκριτη υπερβολή αιώνιο βάρος δόξας». Πώς, και με ποιον τρόπο; Μη προσηλώνοντας εμείς το βλέμμα μας στα ορατά, αλλά στα αόρατα, μέσω των οφθαλμών της πίστεως. Διότι, όπως ακριβώς οι οφθαλμοί του σώματος δεν βλέπουν τίποτε το νοητό, έτσι και οι οφθαλμοί της πίστεως δεν βλέπουν τίποτε το αισθητό. Αλλά για ποια πίστη ομιλεί εδώ ο Παύλος; Διότι η λέξη της πίστεως έχει διπλή σημασία. Πίστη, δηλαδή, ονομάζεται εκείνη με την οποία οι απόστολοι έκαναν τότε τα θαύματα, για την οποία έλεγε ο Χριστός: «Εάν έχετε πίστη σαν κόκκο σιναπιού, θα πείτε σε αυτό το όρος, Μετακινήσου, και θα μετακινηθεί». Και πάλι, όταν οι μαθητές δεν μπόρεσαν να απαλλάξουν τον σεληνιαζόμενο από τον δαίμονα, και ήθελαν να μάθουν την αιτία, τους αινίχθηκε αυτή την έλλειψη της πίστεως, λέγοντας: «Εξαιτίας της απιστίας σας». Και ο Παύλος επίσης έλεγε για αυτήν: «Εάν έχω πίστη, ώστε να μετακινώ όρη».

Και το ότι δεν βλέπουν τα βλεπόμενα και βλέπουν τα μη βλεπόμενα, ο Παύλος το φανέρωσε λέγοντας τα εξής: Διότι η παροδική και ελαφριά θλίψη μας κατεργάζεται για εμάς σε υπερβολικά ύψιστο βαθμό ένα αιώνιο βάρος δόξας, εφόσον εμείς δεν στρέφουμε την προσοχή μας στα βλεπόμενα, αλλά στα μη βλεπόμενα. Και πώς θα μπορούσε κάποιος να δει τα μη βλεπόμενα; Πώς αλλιώς, παρά μόνο με τους οφθαλμούς της πίστεως;

Διότι η τωρινή ελαφρά θλίψη μας κατεργάζεται με υπερβολικό και ασύγκριτο τρόπο ένα αιώνιο βάρος δόξας, εφόσον δεν προσηλώνουμε την προσοχή μας στα ορατά, αλλά στα αόρατα. Ας στρέψουμε λοιπόν τους οφθαλμούς μας προς τον ουρανό, και ας τα αναλογιζόμαστε και ας τα βλέπουμε αυτά διαπαντός. Διότι, εάν διατρίβουμε πάντοτε σε εκείνα, ούτε θα υποκύψουμε στα παρόντα ευχάριστα, ούτε θα υπομείνουμε με βαρύτητα τα λυπηρά· αλλά και αυτά και τα παρόμοιά τους θα τα περιγελάσουμε, και τίποτα δεν θα δυνηθεί ούτε να μας υποδουλώσει, ούτε να μας οδηγήσει σε έπαρση, αρκεί μόνο να στρέψουμε τον πόθο μας εκεί, αρκεί να αποβλέπουμε προς την αγάπη εκείνη. Και γιατί λέω πως δεν θα πονέσουμε από τα παρόντα δεινά; Διότι δεν θα νομίζουμε καν πλέον ότι τα βλέπουμε. Τέτοιας λογής είναι ο έρωτας. Άλλωστε, αυτούς που δεν είναι παρόντες μαζί μας, αλλά απουσιάζουν, και τους οποίους ποθούμε, τους φέρνουμε στον νου μας κάθε μέρα. Διότι μεγάλη είναι η δεσποτεία της αγάπης· απομακρύνει από όλα τα άλλα, και προσδένει την ψυχή στο ποθούμενο. Εάν αγαπήσουμε κατ' αυτόν τον τρόπο τον Χριστό, όλα τα επίγεια θα φανούν ως σκιά, όλα θα φανούν ως εικόνα και όνειρο. Θα πούμε τότε και εμείς: Ποιος θα μας χωρίσει από την αγάπη του Χριστού; Θλίψη ή στενοχώρια;

Γ΄. Τι λοιπόν φοβάσαι; λέγει. Μήπως μειωθείς, επειδή είσαι ταπεινός; Κοίταξε εμένα, και όλα τα δικά μου· από εμένα να μαθαίνεις, και τότε θα γνωρίσεις ξεκάθαρα, πόσο μεγάλο είναι αυτό το αγαθό. Βλέπεις πώς με κάθε τρόπο τους οδηγεί στην ταπεινοφροσύνη; Από όσα ο ίδιος έπραξε: «Μάθετε από εμένα, διότι είμαι πράος»· από όσα οι ίδιοι πρόκειται να κερδίσουν: «Διότι θα βρείτε», λέγει, «ανάπαυση για τις ψυχές σας»· από όσα τους χαρίζει: «Διότι και εγώ θα σας αναπαύσω», λέγει· από το γεγονός ότι το κατέστησε ελαφρύ: «Διότι ο ζυγός μου είναι καλός, και το φορτίο μου είναι ελαφρύ». Το ίδιο κάνει και ο Παύλος λέγοντας: «Διότι η παρούσα ελαφριά θλίψη μας απεργάζεται για εμάς ένα υπερβολικά μεγάλο και αιώνιο βάρος δόξας». Και πώς είναι ελαφρύ, λέγει, το φορτίο, όταν λέει: «Εάν κάποιος δεν μισήσει πατέρα και μητέρα»· και, «Όποιος δεν σηκώνει τον σταυρό του και δεν με ακολουθεί, δεν είναι άξιός μου»· και, «Όποιος δεν αποτάσσεται όλα τα υπάρχοντά του, δεν μπορεί να είναι μαθητής μου»· όταν προστάζει να παραδίδουν και αυτήν ακόμη τη ζωή τους; Ας σε διδάξει ο Παύλος λέγοντας: «Ποιος θα μας χωρίσει από την αγάπη του Χριστού; Η θλίψη; ή η στενοχώρια; ή ο διωγμός; ή η πείνα; ή η γυμνότητα; ή ο κίνδυνος; ή το μαχαίρι;» και ότι «Δεν είναι άξια τα παθήματα του παρόντος καιρού να συγκριθούν με τη μέλλουσα δόξα που πρόκειται να αποκαλυφθεί σε εμάς».

Του ιδίου, Εγκώμιο στον άγιο απόστολο Παύλο, Λόγος Β΄ Το τι ακριβώς είναι ο άνθρωπος, και πόση είναι η ευγένεια της φύσης μας, και πόση αρετή μπορεί να δεχθεί τούτο το πλάσμα, το απέδειξε περισσότερο από όλους τους ανθρώπους ο Παύλος. Και τώρα στέκεται, από την αρχή της δημιουργίας, με λαμπρή φωνή απολογούμενος υπέρ του Δεσπότη προς όλους εκείνους που κατηγορούν τη δημιουργία μας, προτρέποντας προς την αρετή, φράζοντας τα αναίσχυντα στόματα των βλασφήμων, και αποδεικνύοντας ότι δεν είναι μεγάλη η απόσταση μεταξύ αγγέλων και ανθρώπων, εάν θέλουμε να προσέχουμε τον εαυτό μας. Διότι δεν έλαβε διαφορετική φύση, ούτε μοιράστηκε κάποια άλλη ψυχή, ούτε κατοίκησε σε άλλο κόσμο, αλλά, έχοντας ανατραφεί στην ίδια γη και χώρα, με τους ίδιους νόμους και τα ίδια έθιμα, ξεπέρασε όλους τους ανθρώπους που υπήρξαν από τότε που δημιουργήθηκε το ανθρώπινο γένος. Πού βρίσκονται, λοιπόν, εκείνοι που ισχυρίζονται ότι η αρετή είναι κάτι το δύσκολο και η κακία κάτι το εύκολο; Διότι αυτός τους αντικρούει, λέγοντας: «Το προσωρινό και ελαφρύ της θλίψεως προετοιμάζει για εμάς, σε υπερβολικό και ασύγκριτο βαθμό, αιώνιο βάρος δόξης». Εάν όμως τέτοιου είδους θλίψεις είναι ελαφριές, πολύ περισσότερο είναι οι χαρές που πηγάζουν από μέσα μας.

Τι είναι λοιπόν αυτό που προσφέρει λαβή; Φάνηκε κάποτε, λέει, να φοβάται τα χτυπήματα· και πράγματι φάνηκε, όταν τον προέτειναν στους ιμάντες για μαστίγωση. Και όχι μόνο τότε, αλλά και κάποια άλλη φορά στο σπίτι της πορφυροπώλιδος, όταν μάλιστα προκάλεσε δυσκολίες σε αυτούς που ήθελαν να τον βγάλουν έξω. Διότι το έπραττε αυτό μην επιδιώκοντας τίποτε άλλο παρά μόνο την ασφάλειά του και το να μην περιπέσει γρήγορα στα ίδια μαρτύρια. Τι θα μπορούσαμε λοιπόν να πούμε; Ότι τίποτα δεν τον αναδεικνύει τόσο μεγάλο και θαυμαστό, όσο αυτά τα οποία ειπώθηκαν· το ότι, δηλαδή, αν και είχε τέτοια ψυχή, ούτε παράτολμη ούτε ριψοκίνδυνη, και σώμα που υποχωρούσε τόσο στις πληγές και έτρεμε τα μαστίγια, εντούτοις, διόλου λιγότερο από τις ασώματες δυνάμεις, περιφρόνησε όλα όσα θεωρούνταν φοβερά, όταν η περίσταση το απαιτούσε. Όταν λοιπόν τον δεις να διστάζει και να φοβάται, θυμήσου εκείνα τα λόγια με τα οποία ξεπέρασε τους ουρανούς και συναγωνιζόταν τους αγγέλους, λέγοντας: «Ποιος θα μας χωρίσει από την αγάπη του Θεού; Θλίψη, ή στενοχώρια, ή διωγμός, ή πείνα, ή γυμνότητα, ή κίνδυνος, ή μάχαιρα;» Θυμήσου εκείνα τα λόγια με τα οποία λέει ότι όλα αυτά δεν είναι τίποτα, δηλώνοντας: «Διότι η παροδική και ελαφριά θλίψη μας κατεργάζεται για εμάς σε υπερβολικό βαθμό αιώνιο βάρος δόξας, εφόσον εμείς δεν προσηλώνουμε το βλέμμα μας στα ορατά, αλλά στα αόρατα».

Και για να μάθετε ότι όσα από τη φύση τους είναι φορτικά και αφόρητα, γίνονται ελαφριά και εξαιρετικά εύκολα με την ελπίδα των μελλόντων αγαθών, ακούστε τον πρωτοστάτη τέτοιων αγαθών που λέει: «Διότι το προσωρινό και ελαφρύ βάρος της θλίψεως απεργάζεται για εμάς, από υπερβολή σε υπερβολή, ένα αιώνιο βάρος δόξας». Πώς, πες μου;

Ποιο είναι το αποτέλεσμα, πες μου, σε κάθε μόχθο του; Δεν λέω ότι από τον μόχθο το ένα μέρος είναι καλό, ενώ το άλλο κακό. Φέρε τα όλα ενώπιόν μου και δεν θα βρεις τίποτα. Διότι τα έργα της ευσέβειας δεν αποτελούν μόχθο· επειδή η προσωρινή και ελαφριά θλίψη κατεργάζεται για εμάς υπερβολικό βάρος δόξας· και «ελάτε προς εμένα όλοι οι κοπιάζοντες· σηκώστε τον ζυγό μου, επειδή είναι χρηστός, και το φορτίο μου ελαφρύ». Αυτό όμως είναι πραγματικός μόχθος, επειδή ούτε τον Θεό έχει ως συνεργό, ούτε ανακουφίζεται από τις ελπίδες.

Και αυτό ακριβώς δείχνοντας και τονίζοντας ο Παύλος, έλεγε: «Το προσωρινό και ελαφρύ της θλίψεώς μας κατεργάζεται για εμάς από υπερβολή σε υπερβολή αιώνιο βάρος δόξας, καθώς δεν προσηλώνουμε το βλέμμα μας στα ορατά, αλλά στα αόρατα». Ονόμασε τη θλίψη ελαφριά, όχι εξαιτίας της ίδιας της φύσεως των δεινών, αλλά εξαιτίας της προσδοκίας των μελλοντικών αγαθών. Διότι, όπως ακριβώς ο έμπορος δεν αισθάνεται την ταλαιπωρία της ναυσιπλοΐας, ανακουφιζόμενος από την ελπίδα των εμπορευμάτων, και ο πυγμάχος υπομένει γενναία τα τραύματα στο κεφάλι, αποβλέποντας στο στεφάνι της νίκης· έτσι λοιπόν και εμείς, ατενίζοντας προς τον ουρανό και τα επουράνια αγαθά, όσα δεινά και αν μας επιβληθούν, θα τα υπομείνουμε όλα με γενναιότητα, αντλώντας δύναμη από την αγαθή ελπίδα των μελλοντικών αγαθών. Ας αναχωρήσουμε, λοιπόν, κρατώντας μέσα μας αυτή τη ρήση· διότι, αν και είναι λιτή και σύντομη, εντούτοις περιέχει πλούσια διδασκαλία πνευματικής φιλοσοφίας.

Αλλά ο δίκαιος δεν είναι έτσι· απεναντίας και όταν εγρηγορεί αγάλλεται, και την ώρα της νύχτας με πολλή ευχαρίστηση δέχεται τον ύπνο. Τι σημαίνει όμως το «Ἐπὶ τὸ αὐτό»; Είμαι συγκεντρωμένος στον εαυτό μου, λέει, στραμμένος προς τα έσω, χωρίς να διασπώμαι σε μύριες φροντίδες, ούτε να μεριμνώ για τις υποθέσεις του ενός και του άλλου, ούτε να κατακερματίζομαι από τις μέριμνες του κόσμου· αλλά αναλογίζομαι τα δικά μου ζητήματα, όσα με αφορούν, και όσα κατεξοχήν αρμόζουν στον άνθρωπο. «Διότι εσύ, Κύριε, κατά μόνας με ελπίδα με εγκατέστησες». Αυτό που λέει έχει την εξής έννοια: Με την ελπίδα των μελλόντων αγαθών και με την προσδοκία σε Εσένα, κατέστειλα όλα τα πάθη μου. Όπως ακριβώς λέει και ο Παύλος: «Διότι η τωρινή ελαφριά θλίψη μας κατεργάζεται για εμάς, σε υπερβολικό βαθμό, ένα αιώνιο βάρος δόξας, επειδή εμείς δεν στρέφουμε την προσοχή μας στα ορατά, αλλά στα αόρατα». Διότι δεν υπάρχει κανένα δυσβάσταχτο πράγμα, το οποίο να μην γίνεται πανεύκολο με την ελπίδα της κατά Θεόν ευδοκιμήσεως. Γι' αυτό λέει: «Με ελπίδα με εγκατέστησες». Αλλά και η φράση «κατά μόνας» δεν παρέχει μικρή αρετή διδασκαλίας.

Με την πίστη, με την ελπίδα, με την προθυμία, με το να δείχνει τόλμη απέναντι στα δεινά. Διότι όσα μύρια δεινά και αν υποφέρει το σώμα, τόσο πιο αγαθές ελπίδες αποκτά η ψυχή και γίνεται λαμπρότερη, όπως ακριβώς το χρυσάφι που δοκιμάζεται περισσότερο στη φωτιά. Και πρόσεξε πώς εκμηδενίζει τα λυπηρά του παρόντος βίου. Διότι η παροδική και ελαφριά θλίψη μας, λέει, κατεργάζεται για εμάς, από υπερβολή σε υπερβολή, ένα αιώνιο βάρος δόξας, εφόσον δεν προσηλώνουμε το βλέμμα μας στα ορατά, αλλά στα αόρατα, ανάγοντας συνολικά το ζήτημα στην ελπίδα. Και αυτό που έλεγε αλλού, ότι «με την ελπίδα σωθήκαμε» και «ελπίδα που βλέπεται, δεν είναι ελπίδα», αυτό ακριβώς θεμελιώνει και εδώ, παραβάλλοντας τα παρόντα με τα μελλοντικά, το παροδικό με το αιώνιο, το ελαφρύ με το βαρύ, τη θλίψη με τη δόξα.

Και δεν αρκείται ούτε σε αυτά, αλλά παραθέτει και άλλη έκφραση, διπλασιάζοντάς την και λέγοντας: «Καθ' υπερβολήν εις υπερβολήν». Έπειτα υποδεικνύει και τον τρόπο, εξηγώντας πώς είναι ελαφρύ το βάρος αυτών των θλίψεων. Πώς, λοιπόν, είναι ελαφρύ; Εφόσον εμείς δεν αποβλέπουμε στα ορατά, αλλά στα αόρατα.

Διότι και εμείς έχουμε την εντολή να περιφρονούμε τα εγκόσμια και τα ορατά πράγματα, να στρέφουμε δε την ελπίδα μας προς τα αόρατα, να κρατούμε την πίστη, την άγκυρα της σωτηρίας μας, και αυτά να επιζητούμε. Γι' αυτό και ο Παύλος έλεγε: «Διότι με την ελπίδα σωθήκαμε· ελπίδα όμως που βλέπεται δεν είναι ελπίδα»· και πάλι: «Διότι η προσωρινή και ελαφριά θλίψη μας κατεργάζεται για εμάς, από υπερβολή σε υπερβολή, αιώνιο βάρος δόξας, εφόσον εμείς δεν προσηλώνουμε το βλέμμα μας στα ορατά, αλλά στα αόρατα». Αναχωρώντας δε από την πατρίδα του αυτός ο μακάριος Αβραάμ, και στήνοντας τη σκηνή του σε ξένη γη, εφάρμοσε πάλι με τα έργα του τα αποστολικά παραγγέλματα.

Γι' αυτό έλεγε: «Ανακαινίζεται ημέρα με την ημέρα». Έπειτα πάλι, παρηγορώντας τις ψυχές που οδυνώνται για τα δεινά που τις βρίσκουν και οι οποίες δεν γνωρίζουν να τα υπομένουν φιλοσοφημένα, τις ανορθώνει μέσω της ελπίδας των μελλόντων, λέγοντας τα εξής: «Διότι η προσωρινή ελαφριά θλίψη μας κατεργάζεται σε εμάς, σε υπερβολικό βαθμό, ένα αιώνιο βάρος δόξας, εφόσον δεν προσηλώνουμε το βλέμμα μας στα ορατά, αλλά στα αόρατα. Διότι τα ορατά είναι πρόσκαιρα, ενώ τα αόρατα είναι αιώνια». Αυτό δε που λέει έχει την εξής έννοια: Βεβαίως και στην παρούσα ζωή μάς ωφελεί η θλίψη, καθιστώντας την ψυχή μας σοφότερη και πιο καρτερική· μετά δε από αυτό, μας εξασφαλίζει και αμέτρητα αγαθά στο μέλλον, τα οποία δεν είναι απλώς ισάξια των κόπων, αλλά πολύ μεγαλύτερα από τους αγώνες μας και ως προς την ποσότητα και ως προς την ποιότητα. Δηλώνοντας, λέγω, και τα δύο αυτά ο Παύλος, προβαίνει στη σύγκριση των κινδύνων και των επάθλων αναδεικνύοντας την υπεροχή [των δεύτερων], και αντιπαραθέτει το προσωρινό με το αιώνιο, το ελαφρύ με το βάρος, τη θλίψη με τη δόξα. Διότι η μεν θλίψη, λέει, είναι πρόσκαιρη και ελαφριά, ενώ η άνεση (μάλλον δε δεν είπε άνεση, αλλά δόξα, πράγμα που είναι πολύ μεγαλύτερο από την άνεση) είναι αιώνια και διηνεκής και μεγάλη.

Αυτό ακριβώς το ίδιο υπονοώντας και αλλού, έλεγε: «Διότι η τωρινή ελαφριά θλίψη»· μετριάζοντας την ποιότητα με την ποσότητα, και παρηγορώντας το επαχθές με τη χρονική διάρκεια. Επειδή, δηλαδή, από τη φύση τους ήταν βαριά και φορτικά όσα συνέβαιναν τότε, μετριάζει το βάρος τους με τον πρόσκαιρο χαρακτήρα τους, λέγοντας: «Διότι η παροδική και ελαφριά θλίψη μας κατεργάζεται για εμάς, από υπερβολή σε υπερβολή, ένα αιώνιο βάρος δόξας, εφόσον εμείς δεν προσηλώνουμε το βλέμμα μας στα ορατά, αλλά στα αόρατα. Διότι τα ορατά είναι πρόσκαιρα, ενώ τα αόρατα είναι αιώνια».

Αλλ' όμως, ο μακάριος Παύλος το ονόμασε αυτό ελαφρύ, λέγοντας τα εξής: «Διότι το προσωρινό και ελαφρύ της θλίψεως κατεργάζεται για εμάς, από υπερβολή σε υπερβολή, ένα αιώνιο βάρος δόξας». Διότι, αν και από τη φύση του το πράγμα είναι βαρύ, εντούτοις με την ελπίδα των μελλόντων γίνεται ελαφρύ· αυτήν ακριβώς την αιτία έθεσε και ο ίδιος, λέγοντας: «Καθώς εμείς δεν αποβλέπουμε στα βλεπόμενα, αλλά στα μη βλεπόμενα».

Ο ουρανός, λοιπόν, είναι ωραιότερος από τη γη, το πυρ από το ύδωρ και τα άστρα από τους λίθους· και την ίριδα τη θαυμάζουμε πολύ περισσότερο από τα ία, τα ρόδα και από όλα τα άλλα άνθη της γης. Και γενικώς, εάν ήταν δυνατόν να δουν τα σωματικά μάτια το κάλλος της ψυχής, θα περιγελούσες αυτά τα σωματικά υποδείγματα, τόσο αδύναμα μας παρουσιάζουν την ωραιότητα της ψυχής. Ας μην αμελήσουμε, λοιπόν, ένα τέτοιο απόκτημα ούτε τόση μακαριότητα, και μάλιστα όταν η επάνοδος προς εκείνο το κάλλος καθίσταται σε εμάς εύκολη χάρη στις ελπίδες των μελλόντων αγαθών· διότι «η προσωρινή», λέγει, «ελαφρά θλίψη μας, μας απεργάζεται σε υπερβολικό βαθμό αιώνιο βάρος δόξας, εφόσον δεν προσηλώνουμε το βλέμμα μας στα ορατά, αλλά στα αόρατα· διότι τα ορατά είναι πρόσκαιρα, ενώ τα αόρατα είναι αιώνια». Εάν δε ο μακάριος Παύλος ονόμασε τις θλίψεις ελαφρές και κούφες, επειδή δεν αποβλέπουμε στα ορατά αλλά στα αόρατα, πολύ περισσότερο είναι ανεκτό το να παύσει κανείς να ασελγεί.

«Διότι τα πάντα γίνονται για εσάς, ώστε η χάρη, αφού πλεονάσει μέσω των περισσοτέρων, να κάνει να περισσεύσει η ευχαριστία προς δόξαν του Θεού. Γι' αυτό δεν αποθαρρυνόμαστε· αλλά, και αν ο εξωτερικός μας άνθρωπος φθείρεται, ο εσωτερικός ανακαινίζεται μέρα με τη μέρα». Αφού είπε ότι «και εμείς πιστεύουμε, γι' αυτό και μιλάμε», προσθέτει στη συνέχεια το τι πιστεύουμε: «Ότι εκείνος που ανέστησε τον Ιησού, θα αναστήσει και εμάς δια του Ιησού». Πάλι, λοιπόν, τους γεμίζει με υψηλό φρόνημα, ώστε να μην οφείλουν χάρη σε ανθρώπους, δηλαδή στους ψευδαποστόλους. «Διότι η προσωρινή και ελαφριά θλίψη μας κατεργάζεται για εμάς, από υπερβολή σε υπερβολή, ένα αιώνιο βάρος δόξας». Δες πόσο ελάφρυνε το βάρος των κινδύνων, αφαιρώντας και από τον χρόνο και από το μέγεθός τους. Διότι τη χαρακτηρίζει προσωρινή, λέει, και ελαφριά, και ταυτόχρονα κάνει την εξής αντιπαραβολή: το προσωρινό προς το αιώνιο, το ελαφρύ προς το βαρύ, τη θλίψη προς τη δόξα.

Να μη ζυγίζεις την αρετή με μικρά σταθμά. Εκείνος που φροντίζει καλά τον εαυτό του, φροντίζεται από τον Θεό. ΤΙΤΛΟΣ Γʹ. — Περί των πρόσκαιρων και των αιώνιων· και ότι σφάλλουν τα μέγιστα όσοι προτιμούν τα παρόντα έναντι των μελλόντων. «Πιστεύω ότι θα δω τα αγαθά του Κυρίου στη γη των ζώντων.» «Στο κεφάλι τους θα υπάρχει άνεση, αγαλλίαση και ευφροσύνη. Έφυγε πλέον η οδύνη, η λύπη και ο στεναγμός.» «Εισέλθετε από τη στενή πύλη, διότι πλατιά είναι η πύλη και ευρύχωρος ο δρόμος που οδηγεί στην απώλεια, και πολλοί είναι εκείνοι που εισέρχονται από αυτήν· διότι στενή είναι η πύλη και τεθλιμμένος ο δρόμος που οδηγεί στη ζωή, και λίγοι είναι εκείνοι που τον βρίσκουν.» «Ο καιρός είναι περιορισμένος· στο εξής, αδελφοί, και όσοι έχουν γυναίκες να είναι σαν να μην έχουν, και όσοι χαίρονται σαν να μη χαίρονται· και όσοι χρησιμοποιούν αυτόν τον κόσμο σαν να μην τον καταχρώνται. Διότι παρέρχεται το σχήμα τούτου του κόσμου.» «Διότι η προσωρινή και ελαφριά θλίψη μας κατεργάζεται για εμάς, από υπερβολή σε υπερβολή, ένα αιώνιο βάρος δόξας· εφόσον εμείς δεν προσηλώνουμε το βλέμμα μας στα ορατά, αλλά στα αόρατα. Διότι τα ορατά είναι πρόσκαιρα, ενώ τα αόρατα είναι αιώνια.» «Εάν μόνο σε αυτήν τη ζωή έχουμε ελπίσει, είμαστε οι πιο ελεεινοί από όλους τους ανθρώπους.» «Δεν έχουμε εδώ μόνιμη πόλη, αλλά αναζητούμε τη μελλοντική.» «Καινούργιους ουρανούς, και καινούργια γη, και τις υποσχέσεις του προσδοκούμε, όπου κατοικεί η δικαιοσύνη.»

Εσύ, λοιπόν, τέκνο μου, μην ολιγωρήσεις μπροστά στον κόπο της ασκήσεως, ούτε να δειλιάσεις από τη μεγάλη διάρκεια του χρόνου και τις επιβουλές των δαιμόνων· αντίθετα, ενδυναμωμένος από τη χάρη του Χριστού, περιγέλασε με θάρρος τη δική τους αδυναμία, και ως προς τη σκληρότητα των κόπων και το διάστημα του χρόνου, να έχεις τέτοια διάθεση, ώστε να προσδοκάς καθημερινά την αναχώρησή σου από αυτή τη ζωή, θεωρώντας ότι η ίδια ημέρα είναι για σένα και αρχή και τέλος της ασκήσεως. Έτσι, πάντοτε, λησμονώντας αυτά που βρίσκονται πίσω και απλώνοντας τον εαυτό σου προς αυτά που βρίσκονται μπροστά, να τρέχεις προσηλωμένος στον σκοπό για το βραβείο της άνω κλήσεως του Θεού εν Χριστώ Ιησού, όπως ακριβώς προτρέπει ο θείος Απόστολος λέγοντας: «Ας μην αποκάμνουμε· αλλά, αν και ο εξωτερικός μας άνθρωπος φθείρεται, εντούτοις ο εσωτερικός ανακαινίζεται από ημέρα σε ημέρα. Διότι η προσωρινή, ελαφριά θλίψη μας κατεργάζεται για εμάς σε υπερβολικό βαθμό ένα αιώνιο βάρος δόξας, εφόσον δεν προσηλώνουμε το βλέμμα μας στα ορατά, αλλά στα αόρατα· διότι τα ορατά είναι πρόσκαιρα, ενώ τα αόρατα είναι αιώνια».

Και πάλι: «Διότι η προσωρινή ελαφριά θλίψη κατεργάζεται για εμάς ένα αιώνιο βάρος δόξας, εφόσον δεν προσηλώνουμε το βλέμμα μας στα ορατά, αλλά στα αόρατα». Διότι τα παθήματα του παρόντος καιρού δεν είναι άξια να συγκριθούν με τη μελλοντική δόξα που πρόκειται να αποκαλυφθεί σε εμάς. Ο Θεός είναι πιστός και δεν θα επιτρέψει να πειραστείτε περισσότερο από όσο μπορείτε, αλλά μαζί με τον πειρασμό θα δώσει και τη διέξοδο, ώστε να μπορέσετε να τον υπομείνετε. Και πάλι: «Δεν έχετε ακόμη αντισταθεί μέχρι αίματος αγωνιζόμενοι ενάντια στην αμαρτία, και έχετε ξεχάσει την παρότρυνση η οποία σας απευθύνεται σαν σε υιούς: Υιέ μου, μην καταφρονείς την παιδαγωγία του Κυρίου και μην αποθαρρύνεσαι όταν ελέγχεσαι από αυτόν. Διότι ο Κύριος παιδαγωγεί όποιον αγαπά και μαστιγώνει κάθε υιό που αποδέχεται. Αν υπομένετε την παιδαγωγία, ο Θεός σας συμπεριφέρεται σαν σε υιούς. Διότι ποιος είναι ο υιός που δεν τον παιδαγωγεί ο πατέρας; Αν όμως είστε χωρίς παιδαγωγία, της οποίας όλοι έχουν γίνει μέτοχοι, τότε είστε νόθοι και όχι υιοί». Βλέπετε με ποιους συγκαταλέγει όσους δεν παιδαγωγούνται εδώ το σκεύος της εκλογής; Και πολύ δικαιολογημένα, θα έλεγα εγώ. Διότι, αν κάποιος έχει δύο παιδιά, για να δούμε με ένα παράδειγμα αυτό που λέμε, το ένα από νόμιμη σύζυγο και το άλλο από παράνομες σχέσεις, και παρεκτρέπονται και τα δύο, για ποιο από τα δύο θα ενδιαφερθεί ο πατέρας να το διορθώσει; Δεν θα επιδιώξει με κάθε τρόπο να συνετίσει το πρώτο, ακόμη κι αν χρειαστεί να μην υπολογίσει καθόλου την τιμωρία και τα χτυπήματα, ενώ για το δεύτερο θα νοιαστεί λιγότερο; Αυτό είναι προφανές σε όλους.

Αλλά, αν πρέπει να σας πω την αλήθεια και όσα δεν ήθελα να κάνω γνωστά σε όλους, αυτά να τα αποκαλύψω για την αγάπη σας, ώστε να δοθεί κάτι καλό σε κάποιους από εσάς, έβλεπα μέσα μου, σε κάθε στενοχώρια και θλίψη και στη θεωρούμενη κακοπάθεια, να ξεχειλίζει η χαρά και η ευφροσύνη διά της αποκαλύψεως και της επιφανείας του προσώπου Του. Έτσι, εκπληρωνόταν ολοφάνερα σε εμένα το ρητό του Παύλου που λέει: «Διότι το προσωρινό και ελαφρύ βάρος της θλίψεως κατεργάζεται σε εμάς δόξα», καθώς και εκείνο του Δαβίδ που λέει: «Μέσα στη θλίψη με πλάτυνες». Επομένως, δεν θεωρούσα ως τίποτα τις επερχόμενες θλίψεις και τους πειρασμούς, συγκριτικά προς τη δόξα του Ιησού Χριστού, η οποία όχι απλώς επρόκειτο να έρθει, αλλά μου αποκαλυπτόταν αμέσως διά του Αγίου Πνεύματος. Η μετοχή και η θέα αυτής της δόξας με έκαναν να μη θεωρώ τίποτα ακόμη και τις ίδιες τις θανατηφόρες ασθένειες και οποιαδήποτε άλλη, πιο ανυπόφορη οδύνη που προκαλείται στους ανθρώπους από τους πόνους, λησμονώντας κάθε οδύνη και λύπη του σώματος. Έτσι, θεωρούσα αμέσως το φορτίο των εντολών ελαφρύ και τον ζυγό του Κυρίου αγαθό. Αντιθέτως, το ότι δεν έβρισκα κάποια αιτία για να πεθάνω σύντομα για Εκείνον, πιστέψτε με, ήταν για εμένα θλίψη ανυπόφορη.

Επομένως, πρέπει να έχετε καλή διάθεση, να ευφραίνεστε, να χαίρεστε, να χορεύετε, να σκιρτάτε, να αγαλλιάτε, να εκδηλώνετε με κάθε τρόπο την ευχαρίστησή σας, θεσπέσιε δέσποτα, διότι τα παρόντα αποτελούν αφορμές για χαρά και αγαλλίαση και ευφροσύνη και ψυχοτερπή ευθυμία· διότι προξενούν την ουράνια βασιλεία, την άλυπη και απέραντη ζωή και το να γίνουμε θεοί, που είναι, ας μου επιτραπεί να πω, το μεγαλύτερο και το κορυφαίο των δωρεών του Θεού, κατά χάρη και μέθεξη. Διότι, όπως λέει ο Παύλος που ομιλεί εν Χριστώ, αν συμπάσχουμε, θα συνδοξαστούμε, και αν υπομένουμε, θα συμβασιλεύσουμε. Και τι λέει ο μέγας Ιωάννης, που βροντοφώνησε τα απόρρητα και ουράνια μυστήρια; Τώρα, αγαπητοί, είμαστε τέκνα του Θεού, και δεν φανερώθηκε ακόμη τι θα γίνουμε. Γνωρίζουμε όμως ότι όταν αυτό φανερωθεί, θα είμαστε όμοιοι με αυτόν, διότι θα τον δούμε καθώς είναι. Λίγα πάσχουμε τώρα, αλλά μεγάλη και ανέκφραστη δόξα θα κληρονομήσουμε στο μέλλον. Διότι τα παθήματα του τωρινού καιρού δεν είναι άξια να συγκριθούν με τη δόξα που πρόκειται να αποκαλυφθεί σε εμάς, όπως ακούσαμε. Αλλά, όπως λέει, η παρούσα ελαφριά θλίψη μας κατεργάζεται για εμάς από υπερβολή σε υπερβολή ένα αιώνιο βάρος δόξας, καθώς δεν προσηλώνουμε το βλέμμα μας στα ορατά, αλλά στα αόρατα· διότι τα ορατά είναι πρόσκαιρα, ενώ τα αόρατα είναι αιώνια και ασάλευτα. Κοντά είναι τα στεφάνια και τα βραβεία, κοντά είναι η δόξα, κοντά η προσδοκώμενη ανάπαυση των απέραντων αγαθών.

Όπως λοιπόν εκείνη προφυλάσσεται από το βλέμμα των ανδρών, περιορίζοντας τον εαυτό της μέσα στους θαλάμους και καταβάλλοντας κάθε προσπάθεια για να διατηρηθεί άφθορη, μέχρι να έρθει ο καιρός του νυμφεύματός της· με τον ίδιο ακριβώς τρόπο οφείλει και η ψυχή με κάθε προθυμία να φυλάσσει τον εαυτό της καθαρό από τα φθοροποιά πάθη της αμαρτίας, μέχρι την έξοδό της. Κατά την οποία, βγαίνοντας από το σώμα σαν από κάποιον θάλαμο, εάν μεν είναι όμορφη και λάμπει από τις αγαθές πράξεις, θα ευφράνει τους αγίους αγγέλους, και πολύ δικαιολογημένα· εάν όμως είναι άσχημη από την κακία, θα γίνει αντικείμενο χαιρεκακίας στους δαίμονες προς ονειδισμό του Χριστού· πράγμα το οποίο είναι ελεεινό και να λέγεται και να νοείται. Γι' αυτόν τον λόγο, λοιπόν, υπάρχει η καταπόνηση του σώματος· γι' αυτό και η σκληραγωγία, η οποία σαν ένα χαλινάρι ανακόπτει τις ορμές της σάρκας, για να μην καταρρίψει τον ηνίοχο νου, όχι μόνο κατά τον παρόντα καιρό, αλλά και σε όλη τη διάρκεια της ζωής. Διότι τι άλλο είναι η ασκητική ζωή, παρά εγκράτεια των παθών, επιτήρηση των λογισμών και συνεχής πάλη ενάντια στους αόρατους εχθρούς; Και πώς να μην είναι αυτά θλιπτικά για τη σάρκα; Αλλά «η προσωρινή ελαφριά θλίψη μας», όπως έχει γραφτεί, «κατεργάζεται για εμάς σε υπερβολικό βαθμό ένα αιώνιο βάρος δόξας, εφόσον δεν προσηλώνουμε το βλέμμα μας στα ορατά, αλλά στα αόρατα».

Ο διάβολος όμως σπεύδει να υποβάλει τα αντίθετα σε αυτούς που νηστεύουν και να τους κάνει θρασείς, οργίλους, θυμώδεις, υπερόπτες, ώστε να προκαλέσει μεγαλύτερη βλάβη παρά όφελος. Εμείς όμως ας μην αγνοούμε τις μεθοδείες του, αλλά ειρηνικά και ήπια και πράα και σταθερά ας πορευόμαστε, «ανεχόμενοι ο ένας τον άλλον με αγάπη», γνωρίζοντας ότι αυτό είναι ευπρόσδεκτο στον Θεό. Επειδή, ακόμη κι αν λυγίσεις τον λαιμό σου σαν κρίκο και στρώσεις κάτω σου σάκο και στάχτη, δεν θα ήσουν ευάρεστος σε Αυτόν, αν δεν είναι παρόντα σε σένα αυτά τα πνευματικά γνωρίσματα. Βέβαια η νηστεία ταλαιπωρεί και μαραίνει το σώμα, αλλά διευρύνει την ψυχή και την κάνει να αναθάλλει: «Διότι όσο ο εξωτερικός μας άνθρωπος φθείρεται, λέει, τόσο ο εσωτερικός ανακαινίζεται μέρα με τη μέρα». Και «Η προσωρινή ελαφριά θλίψη μας κατεργάζεται για εμάς υπερβολικά και σε μέγιστο βαθμό ένα αιώνιο βάρος δόξας». Ώστε, αποβλέποντας στην ανταπόδοση, ας υπομένουμε τα κοπιαστικά έργα της αρετής με μακροθυμία, «ευχαριστώντας τον Θεό και Πατέρα που μας έκανε ικανούς να έχουμε μερίδιο στον κλήρο των αγίων μέσα στο φως, ο οποίος μας ελευθέρωσε από την εξουσία του σκότους και μας μετέφερε στη βασιλεία του Υιού της αγάπης Του». Μήπως δεν μεταλαμβάνουμε καθημερινά το άχραντο σώμα και αίμα Του; Και τι θα μπορούσε να είναι πιο γλυκύ και πιο απολαυστικό από αυτό, αφού σε όσους μεταλαμβάνουν με καθαρή συνείδηση βρίσκεται η αιώνια ζωή;