Πατερικές αναφορές στο Β΄ ΠΡΟΣ ΚΟΡΙΝΘΙΟΥΣ 4:2

Ήδη, για κάποιους, η δήθεν υπεράσπιση της ορθοδοξίας έχει επινοηθεί ως όπλο στον μεταξύ τους πόλεμο, και αποκρύπτοντας τις προσωπικές τους έχθρες, προσποιούνται ότι εχθρεύονται ο ένας τον άλλον για χάρη της ευσέβειας. Άλλοι πάλι, προκειμένου να αποφύγουν τον έλεγχο για τις πιο αισχρές τους πράξεις, εξωθούν τους λαούς σε μανιώδη φιλονικία μεταξύ τους, ώστε με τα κοινά δεινά να συγκαλύψουν τα δικά τους. Γι' αυτό και ο πόλεμος αυτός είναι άσπονδος, επειδή εκείνοι που έχουν διαπράξει πονηρά έργα εχθρεύονται την κοινή ειρήνη, φοβούμενοι ότι αυτή αποκαλύπτει τα κρυφά έργα της ντροπής τους. Εξαιτίας αυτών των γεγονότων γελούν οι άπιστοι, κλονίζονται οι ολιγόπιστοι· η πίστη γίνεται αμφίβολη και η άγνοια έχει κατακλύσει τις ψυχές, διότι εκείνοι που νοθεύουν τον λόγο με δόλο μιμούνται την αλήθεια. Γιατί τα στόματα των ευσεβών σιωπούν, ενώ κάθε βλάσφημη γλώσσα έχει αφεθεί ελεύθερη· τα άγια έχουν βεβηλωθεί, οι υγιώς φρονούντες πιστοί εγκαταλείπουν τους ευκτήριους οίκους θεωρώντας τους διδασκαλεία ασέβειας, και στις ερημιές υψώνουν τα χέρια τους προς τον εν τοις ουρανοίς Δεσπότη με στεναγμούς και δάκρυα. Οπωσδήποτε όμως έφτασαν και μέχρι εσάς αυτά που συμβαίνουν στις περισσότερες πόλεις, ότι δηλαδή τα πλήθη, μαζί με τις γυναίκες, τα παιδιά και τους ίδιους τους γέροντες, ξεχύνονται έξω από τα τείχη και τελούν τις προσευχές τους στο ύπαιθρο, υπομένοντας όλες τις κακουχίες των καιρικών συνθηκών με πολλή μακροθυμία, αναμένοντας τη βοήθεια του Κυρίου.

Διότι είναι ύποπτη η ευμετάβολη στάση των ανθρώπων αυτών, οι οποίοι, εκτός από το ότι δεν ωφελούν καθόλου τον εαυτό τους, γίνονται επιπλέον αιτία βλάβης και σε άλλους, τρέφοντας ονειδισμούς, ψεύδη και πονηρές βλασφημίες εναντίον του έργου μας. Επειδή όμως τα πάντα κατορθώνονται με την επιμέλεια, και ο φόβος του Θεού υπερισχύει έναντι όλων των ελαττωμάτων της ψυχής, δεν πρέπει να απελπιζόμαστε αμέσως ούτε γι' αυτούς, αλλά πρέπει να τους οδηγούμε στις κατάλληλες πνευματικές ασκήσεις, δοκιμάζοντας την κρίση τους με τον χρόνο και με επίπονους αγώνες, ώστε, εάν βρούμε κάτι το σταθερό σε αυτούς, να τους αποδεχθούμε χωρίς κίνδυνο· εάν όμως όχι, να τους αποπέμπουμε ενώ βρίσκονται ακόμη έξω, ώστε η δοκιμασία τους να αποβαίνει χωρίς ζημία για την αδελφότητα. Πρέπει επίσης να δοκιμάζεται και εάν κάποιος, ο οποίος είχε παρασυρθεί σε αμαρτήματα, εξομολογείται χωρίς ντροπή τα κρυφά έργα της αισχύνης και γίνεται κατήγορος του εαυτού του· καταντροπιάζοντας και ταυτόχρονα αποκηρύσσοντας τους συνεργούς των πονηρών του έργων, σύμφωνα με εκείνον που είπε: «Απομακρυνθείτε από εμένα, όλοι όσοι εργάζεστε την ανομία»· και αποκτώντας έτσι ασφάλεια για τον εαυτό του στον μετέπειτα βίο, ώστε να μην περιπέσει πλέον στα ίδια πάθη. Κοινός δε τρόπος δοκιμασίας για όλους είναι το εάν διατίθενται χωρίς συστολή προς κάθε ταπεινοφροσύνη, ώστε να αποδέχονται ακόμη και τις πιο ευτελείς εργασίες, εάν ο λόγος κρίνει ότι η άσκησή τους είναι χρήσιμη. Και όταν πλέον ο καθένας περάσει από κάθε εξέταση εκ μέρους εκείνων που ερευνούν με επίγνωση.

Ότι αλήθεια είναι ο Υιός του Θεού. Ο Παύλος: Και με τη φανέρωση της αλήθειας συνιστούμε τους εαυτούς μας σε κάθε ανθρώπινη συνείδηση. Ο ίδιος: Τρέχατε καλά· ποιος σας ανέκοψε ώστε να μην πείθεστε στην αλήθεια; Ο Πέτρος: Έχοντας εξαγνίσει τις ψυχές σας με την υπακοή στην αλήθεια.

Είναι βεβαίως απολύτως σαφές από τα προλεχθέντα το νόημα που εμπεριέχεται σε αυτά τα λόγια: ότι είναι έργο των καθαρών οφθαλμών της Εκκλησίας να παρασκευάζουν τέτοια τροφή για το σώμα μέσω της λειαντικής δυνάμεως των σιαγόνων, ώστε να μη διακρίνεται τίποτα το δυσνόητο και ύπουλο στα λεγόμενα, αλλά να είναι όλα τηλαυγή και ελεύθερα και απαλλαγμένα από κάθε δόλια απόκρυψη και αδιαφάνεια, ώστε να είναι ολοφάνερα ακόμη και στα νήπια, όπως λέει ο προφήτης: «Η μαρτυρία του Κυρίου είναι αξιόπιστη, διδάσκοντας σοφία στα νήπια· και η εντολή του Κυρίου είναι τηλαυγής, φωτίζοντας τους οφθαλμούς». Διότι, εάν τέτοιες είναι οι φιάλες του λόγου, είναι προφανές ότι δεν θα κατασκευαστούν από γήινη ύλη, αλλά η φύση τους θα προέρχεται από το άρωμα, και μάλιστα από εκείνο το άρωμα το οποίο η νύμφη αναφέρει στα προοίμια του Άσματος ότι υπερέχει από όλα τα αρώματα. Τέτοια φιάλη ήταν ο Παύλος, ο οποίος δεν νόθευε τον λόγο με πανουργία, αλλά συνιστούσε τον εαυτό του με τη φανέρωση της αλήθειας.

Επειδή, λοιπόν, το τελευταίο στάδιο του χωρισμού από τη ζωή στον παράδεισο είναι ο γάμος, ο λόγος καθοδηγεί εκείνους που επιστρέφουν στον Χριστό να εγκαταλείψουν αυτόν πρώτα, ως έναν έσχατο σταθμό· έπειτα, να απομακρυνθούν από την επίγεια ταλαιπωρία, στην οποία εγκαταστάθηκε ο άνθρωπος μετά την αμαρτία· κατόπιν τούτου, να βγουν έξω από τα προκαλύμματα της σάρκας, απεκδυόμενοι τους «δερμάτινους χιτώνες», δηλαδή «το φρόνημα της σάρκας», και αφού αποκηρύξουν όλα «τα κρυπτά της αισχύνης», να μην επισκιάζονται πλέον από τη συκιά του πικρού βίου, αλλά, απορρίπτοντας τα προκαλύμματα που αποτελούνται από αυτά τα πρόσκαιρα φύλλα της ζωής, να βρεθούν και πάλι ενώπιον των οφθαλμών του Κτίστη, να απωθήσουν την απάτη της γεύσης και της όρασης, και να μην έχουν πλέον ως σύμβουλο τον ιοβόλο όφι, αλλά να διακρατούν μόνο την εντολή του Θεού. Αυτή δε η εντολή συνίσταται στο να άπτονται μόνο του καλού και να αποβάλλουν τη γεύση του πονηρού, καθώς από εκεί έλαβε την αρχή της για εμάς η ακολουθία των κακών, από το γεγονός δηλαδή ότι δεν θελήσαμε να έχουμε άγνοια του κακού.

Όταν λοιπόν εξαλειφθεί από τη φύση μας ο εμφύλιος πόλεμος, τότε και εμείς, έχοντας ειρηνεύσει μέσα μας, γινόμαστε ειρήνη, αποδεικνύοντας ως αληθινή και κύρια επάνω μας την επωνυμία του Χριστού. Κατανοώντας δε τον Χριστό ως φως αληθινό και απρόσιτο στο ψεύδος, μαθαίνουμε τούτο: ότι πρέπει και ο δικός μας βίος να καταφωτίζεται από τις ακτίνες του αληθινού φωτός. Και αρετές είναι οι ακτίνες του ηλίου της δικαιοσύνης που απορρέουν για τον φωτισμό μας, μέσω των οποίων κατορθώνουμε να αποβάλουμε τα έργα του σκότους και να πορευθούμε με ευσχημοσύνη όπως την ημέρα, και, έχοντας απαρνηθεί τα κρυφά έργα της αισχύνης και πράττοντας τα πάντα μέσα στο φως, να γίνουμε και οι ίδιοι φως, ώστε να λάμπουμε και στους άλλους, το οποίο αποτελεί ίδιον του φωτός. Και εάν κατανοήσουμε τον Χριστό ως αγιασμό, με το να απομακρύνουμε τους εαυτούς μας από κάθε βέβηλη και ακάθαρτη πράξη και σκέψη, ας αποδείξουμε τους εαυτούς μας αληθινούς κοινωνούς του ονόματός Του, ομολογώντας τη δύναμη του αγιασμού με τα έργα και όχι με τα λόγια, δηλαδή με τον ίδιο μας τον βίο.

Ομιλία Η'. Έχοντας, λοιπόν, αυτή τη διακονία, καθώς ελεηθήκαμε, δεν αποκάμνουμε, αλλά απαρνηθήκαμε τα κρυφά έργα της αισχύνης. Α'. Επειδή διατύπωσε μεγάλα λόγια και τοποθέτησε τον εαυτό του και όλους τους πιστούς ανώτερους από τον Μωυσή, αντιλαμβανόμενος την υπερβολή και το μέγεθος των λεγομένων του, δες πώς μετριάζει και πάλι τον λόγο του. Διότι, βεβαίως, έπρεπε να εξυψώσει το ζήτημα εξαιτίας των ψευδαποστόλων και των ακροατών, και έπειτα πάλι να καταπραΰνει την έπαρση, όχι όμως να την αναιρέσει εντελώς, επειδή αυτό θα ταίριαζε σε άνθρωπο που αστειεύεται. Γι' αυτό το χειρίζεται με διαφορετικό τρόπο, αποδεικνύοντας ότι τα πάντα δεν προήλθαν από τα δικά του κατορθώματα, αλλά αποκλειστικά από τη φιλανθρωπία του Θεού· γι' αυτό και λέει: Έχοντας λοιπόν αυτή τη διακονία.

Αφού λοιπόν είπε, «Δεν αποκάμνουμε», πρόσθεσε: «Αλλά αποκηρύξαμε τα κρυφά της αισχύνης, μη πορευόμενοι με πανουργία, ούτε νοθεύοντας τον λόγο του Θεού». Και τι σημαίνει, «Τα κρυφά της αισχύνης»; Δεν εξαγγέλλουμε, λέει, ούτε υποσχόμαστε μεγάλα πράγματα, ενώ άλλα δείχνουμε με τα έργα μας, όπως ακριβώς εκείνοι· γι' αυτό και έλεγε, «Τα κατά πρόσωπο βλέπετε»· αλλά είμαστε τέτοιοι ακριβώς όπως φαινόμαστε, χωρίς να έχουμε καμία διπροσωπία, ούτε λέγοντας και πράττοντας τέτοια πράγματα που πρέπει να κρύβουμε και να συγκαλύπτουμε, αισχυνόμενοι και ερυθριώντας. Και ερμηνεύοντας αυτό, πρόσθεσε: «Μη πορευόμενοι με πανουργία». Διότι αυτό που εκείνοι θεωρούσαν ότι αποτελεί εγκώμιο, ο ίδιος το αποδεικνύει ως αισχρό και καταγέλαστο. Και τι σημαίνει, «Με πανουργία»;

Εκείνοι είχαν τη φήμη ανθρώπων που δεν λάμβαναν τίποτα, όμως και ελάμβαναν και το έκρυβαν· είχαν τη φήμη αγίων και δόκιμων αποστόλων, ενώ ήταν γεμάτοι από αμέτρητα κακά. Αλλά εμείς, λέει, τα έχουμε απαρνηθεί αυτά (διότι αυτά τα ονομάζει «κρυπτά της αισχύνης»), όντας τέτοιοι ακριβώς όπως φαινόμαστε, και χωρίς να έχουμε τίποτα συγκαλυμμένο, και όχι μόνο σε αυτόν τον βίο, αλλά και στο ίδιο το κήρυγμα. Διότι αυτό σημαίνει: «Ούτε νοθεύουμε τον λόγο του Θεού, αλλά με τη φανέρωση της αλήθειας»· όχι με το προσωπείο και την επίδειξη, αλλά με την ίδια την απόδειξη των πραγμάτων. «Συνιστώντας τον εαυτό μας σε κάθε ανθρώπινη συνείδηση». Διότι δεν είμαστε φανεροί μόνο στους πιστούς, αλλά και στους απίστους, εκθέτοντας τον εαυτό μας σε όλους ώστε να εξετάσουν ενδελεχώς τα δικά μας έργα, όπως ακριβώς θα ήθελαν. Και με αυτόν τον τρόπο συστήνουμε τον εαυτό μας, όχι με την υποκρισία και περιφέροντας ένα λαμπερό προσωπείο. Λέμε, λοιπόν, ότι δεν λαμβάνουμε τίποτα, και καλούμε εσάς ως μάρτυρες· λέμε ότι η συνείδησή μας δεν μας ελέγχει για τίποτα πονηρό, και γι' αυτό πάλι αντλούμε τη μαρτυρία από εσάς, όχι όπως εκείνοι, οι οποίοι, συγκαλύπτοντας τα δικά τους έργα, εξαπατούν πολλούς. Εμείς, αντιθέτως, και τον βίο μας προβάλλουμε ανοιχτά σε όλους, και το κήρυγμά μας το αποκαλύπτουμε πλήρως, ώστε όλοι να το κατανοούν σε βάθος.

γ΄. Αυτό είναι η αιτία όλων των αγαθών, αυτό τον έκανε τέτοιον, αυτό έκανε και το Πνεύμα να παραμένει μαζί του, μέσω του οποίου και κατόρθωνε τα πάντα. «Με λόγο αληθείας». Όπως λέει σε πολλά σημεία, ότι διατελέσαμε χωρίς να δολιευόμαστε τον λόγο του Θεού ούτε να τον νοθεύουμε. «Με δύναμη Θεού». Εκείνο που κάνει πάντοτε, να μην αποδίδει τίποτε στον εαυτό του αλλά να αναθέτει τα πάντα στον Θεό, και σε Αυτόν να καταλογίζει τα δικά του κατορθώματα, αυτό ακριβώς έκανε και εδώ.

Εκείνοι, βέβαια, άλλα ήταν και άλλα παρουσιάζονταν ότι είναι, αλλά όχι αυτός. Γι' αυτό και παντού καυχάται πολύ για το γεγονός ότι δεν πράττει τίποτα αποβλέποντας στη δόξα των ανθρώπων, ούτε αποκρύπτει τα όσα αφορούν τον ίδιο. Αυτό ακριβώς έλεγε και προηγουμένως, ότι δηλαδή «με τη φανέρωση της αλήθειας συνιστούμε τους εαυτούς μας προς κάθε ανθρώπινη συνείδηση»· έτσι και τώρα λέει: «Σε όλα γίναμε φανεροί σε εσάς». Τι σημαίνει όμως αυτό; Είμαστε, λέει, απλοϊκοί, και δεν το αποκρύπτουμε· λαμβάνουμε από κάποιους, και δεν το αποσιωπούμε. Από εσάς, λοιπόν, λαμβάνουμε, και δεν προσποιούμαστε ότι δεν λαμβάνουμε, όπως ακριβώς κάνουν αυτοί που ενώ λαμβάνουν (προσποιούνται το αντίθετο)· απεναντίας, τα καθιστούμε όλα φανερά σε εσάς.

ΚΕΦΑΛΑΙΟ Δʹ. «Γι' αυτό, έχοντας αυτήν τη διακονία, καθώς ελεηθήκαμε, δεν αποκάμνουμε.» Αντιλαμβανόμενος την υπερβολή και το μέγεθος αυτών που ειπώθηκαν, μετριάζει και πάλι τον λόγο του, λέγοντας ότι τα έχει αυτά εξαιτίας του ελέους και της φιλανθρωπίας του Θεού. «Αλλά αποκηρύξαμε τα κρυφά έργα της αισχύνης, χωρίς να περιπατούμε.» Δεν εξαγγέλλουμε, λέει, και δεν υποσχόμαστε μεγάλα πράγματα, ενώ άλλα φανερώνουμε με τα έργα μας, όπως ακριβώς εκείνοι· αλλά τέτοιοι είμαστε, όπως ακριβώς φαινόμαστε. «Με πανουργία.» Διότι εκείνοι είχαν τη φήμη ότι δεν λαμβάνουν, ενώ και ελάμβαναν και το έκρυβαν· είχαν τη φήμη αγίων και δόκιμων αποστόλων. Ήταν όμως γεμάτοι από μύρια κακά, αλλά εμείς αυτά τα αποκηρύξαμε, λέει. Διότι αυτά ακριβώς ονομάζει «κρυφά έργα της αισχύνης». «Μήτε δολώνοντας τον λόγο του Θεού, αλλά με τη φανέρωση της αλήθειας συνιστώντας τους εαυτούς μας προς κάθε συνείδηση ανθρώπων, ενώπιον του Θεού.» Και όχι μόνο στον τρόπο ζωής, λέει, αλλά και στο κήρυγμα. «Και αν το Ευαγγέλιό μας είναι καλυμμένο, είναι καλυμμένο σε εκείνους που χάνονται.» Επειδή οι άπιστοι αγνοούσαν τη δύναμή του, πρόσθεσε ότι αυτό δεν είναι δικό μας σφάλμα, αλλά οφείλεται στη δική τους αναισθησία. «Στους οποίους ο θεός του αιώνος τούτου τύφλωσε τα νοήματα των απίστων, ώστε να μη λάμψει σε αυτούς ο φωτισμός του Ευαγγελίου της δόξης του Χριστού, ο οποίος είναι εικόνα του Θεού.» Δηλαδή, αυτός που θεωρήθηκε θεός στον αιώνα τούτο.

Έπειτα, «μη περιπατούντες εν πανουργία» και τα εξής. Διότι είναι γνώρισμα πραγματικής πανουργίας και δόλου άλλα μεν να επιδεικνύει κανείς και άλλα να διαλογίζεται. «Αλλά με τη φανέρωση της αλήθειας συνιστώντας τους εαυτούς μας». Διότι οι ψευδαπόστολοι δεν συνιστούσαν τους εαυτούς τους «με τη φανέρωση της αλήθειας», αλλά με το να υποδύονται το πρόσωπο της αλήθειας, και όχι ενώπιον του Θεού, αλλά μόνο για την αρέσκεια εκείνων που εξαπατούνταν. 2 Κορ 4,12 «Ώστε ο μεν θάνατος». Τα πάθη και οι θλίψεις και οι θανατηφόρες συμφορές, αυτά τώρα, λέει, «ενεργούνται σε εμάς», ενώ η πίστη και η ευσέβεια —η οποία είναι η αληθινή ζωή— «σε εσάς». Και ζωή είναι η ευσέβεια, επειδή εξασφαλίζει την αγέραστη, άλυπη και αιώνια ζωή στους ουρανούς. 2 Κορ 5,1 Πολλά ανέλυσε παραπάνω δείχνοντας ότι οι πειρασμοί και η φθορά του σώματος γίνονται προς όφελός μας, τώρα όμως λέει το σπουδαιότερο: ότι και η παντελής φθορά του σώματός μας, αυτή μέσω του θανάτου, είναι ωφέλιμη. Διότι από φθαρτό, λέει, το λαμβάνουμε άφθαρτο. Πρόσεξε δε με την αντιπαραβολή πόσο κατέδειξε τη διαφορά: το ένα είναι «επίγειο», το άλλο «ουράνιο», δηλαδή αυτό που λαμβάνει την αφθαρσία από τον ουρανό.