Πατερικές αναφορές στο Β΄ ΠΡΟΣ ΚΟΡΙΝΘΙΟΥΣ 5:13

Λαμβάνω το πρόβατο και το καταναλώνω μαζί με τον Λόγο· και δεν τρώγω μόνο το πρόβατο, αλλά και τον Λόγο που οδηγείται ως πρόβατο στη σφαγή. Γι' αυτό ορθώς λέγει: Έφαγα τον άρτο μου μαζί με το μέλι μου, και ήπια τον οίνο μου μαζί με το γάλα μου· και αμέσως λέγει: Φάγετε, οι πλησίον μου, και πίετε, και μεθύστε, αδελφοί. Δες τον Σωτήρα πώς παραγγέλλει στα νήπια να φάνε· στους μεγαλύτερους λέγει, Και πίετε· ενώ στους τέλειους έλεγε, Και μεθύστε, αδελφοί. Αναμφίβολα ο Παύλος, όντας τέλειος και έχοντας μεθύσει με αυτήν τη θεία μέθη, έλεγε: Διότι, είτε βρεθήκαμε σε έκσταση, για τον Θεό έγινε, είτε σωφρονούμε, για εσάς. Μην νομίσεις όμως γι' αυτόν ότι βρισκόταν σε έκσταση από τον οίνο· διότι ο ίδιος παρήγγειλε: Μην μεθάτε με οίνο, στον οποίο υπάρχει ασωτία· αλλά, Να χρησιμοποιείς λίγο οίνο για το στομάχι σου, γράφει στον Τιμόθεο· αν λοιπόν το παραγγέλλει σε άλλους, πόσο μάλλον στον εαυτό του; Διότι εκείνος ήταν μεθυσμένος με την καλή και θεία μέθη που προέρχεται από τον Λόγο. Είθε να συγκαταλεχθούμε και εμείς μαζί του στη βασιλεία των ουρανών εν Χριστώ Ιησού. Αμήν.

«Εκεί ο νεότερος Βενιαμίν σε έκσταση». Εκεί, πού; Παρά στο μέσο εκείνων που ψάλλουν; Και ποιος είναι ο Βενιαμίν παρά ο μακάριος απόστολος Παύλος, ο οποίος κατάγεται από τη φυλή Βενιαμίν; Το δε «νεότερος» αναφέρεται στο ότι ο Κύριος εμφανίστηκε σε αυτόν ύστερα από όλους τους άλλους αποστόλους. Το «σε έκσταση» το αναφέρει εξαιτίας της υπερβολής των αποκαλύψεων, σύμφωνα με αυτό που έχει ειπωθεί από τον ίδιο: «Είτε βρεθήκαμε σε έκσταση, ήταν για τον Θεό· είτε σωφρονούμε, είναι για εσάς». Και εύλογα μνημόνευσε αυτόν πρώτον από τους άλλους, επειδή κοπίασε περισσότερο από τους άλλους.

Τι λοιπόν λέει, προτείνοντας τον εαυτό του ως αντάλλαγμα για τη σωτηρία των Ιουδαίων; Επομένως, ο λόγος του είναι υπερβολικός, και αποτελεί απόδειξη της τελειότατης αγάπης. Διότι λέει: «Ευχόμουν να είμαι εγώ ο ίδιος ανάθεμα από τον Χριστό για χάρη των αδελφών μου». Διότι είναι σαν να έλεγε: Αν επρόκειτο να διασωθεί ο Ισραήλ με το να έλθω εγώ σε ρήξη με τον Χριστό, θα το επέλεγα εγώ ο ίδιος. Αυτός που είπε σε εκείνους που δικαιώθηκαν εν πίστει: «Διότι δεν αποφάσισα να γνωρίζω τίποτε άλλο ανάμεσά σας, ειμή μόνον τον Ιησού Χριστό, και μάλιστα εσταυρωμένο», αυτός που διακηρύττει προς όλους: «Ποιος θα μας χωρίσει από την αγάπη του Χριστού; Θλίψη ή στενοχώρια ή διωγμός ή πείνα ή γυμνότητα ή κίνδυνος ή μάχαιρα;», προτιμούσε να υποστεί ένα τόσο φοβερό κακό, και μόνος του υπέρ όλων να βαδίσει προς τον όλεθρο. Αυτό όμως ήταν ενέργεια ανθρώπου που αφενός σαγήνευε τους Ιουδαίους προς την υπακοή, και αφετέρου απέκρουε τις συκοφαντίες των ασύνετων. Διότι κάποιοι από τους Ιουδαίους θεωρούσαν ότι ο θεσπέσιος Παύλος, σαν να είχε χάσει τα λογικά του, εναντιωνόταν στους νόμους του Μωυσή. Γι' αυτόν ακριβώς τον λόγο γράφει προς εκείνους που πίστεψαν λέγοντας: «Διότι, είτε βρεθήκαμε εκτός εαυτού, αυτό έγινε για τον Θεό, είτε σωφρονούμε, γίνεται για σας».

Διότι άλλοτε μεν σημαίνει την κατάπληξη, όπως για παράδειγμα όταν λέγεται σχετικά με τα αμαρτήματα όσων προέρχονται από τον Ισραήλ: «Έφριξε ο ουρανός γι' αυτό»· και πάλι: «Έκσταση και φρικτά πράγματα έγιναν πάνω στη γη»· άλλοτε πάλι σημαίνει τη μετάβαση από το γήινο φρόνημα σε κάποια θεία και πνευματική κατάσταση των ηθών και του βίου. Και πράγματι, ο θεσπέσιος Παύλος στέλνει επιστολή σε κάποιους και λέει: «Διότι, είτε βρισκόμαστε σε έκσταση, είναι για τον Θεό, είτε σωφρονούμε, είναι για εσάς». Όπως ακριβώς, λοιπόν, τη μεταστροφή από τα αισχρότερα προς τα καλύτερα λέμε ότι είναι έκσταση αγαπητή στον Θεό, έτσι και τη μεταβολή από τα ωφέλιμα προς τα αισχρότερα διαβεβαιώνουμε ότι είναι έκσταση φαύλη και κατακριτέα.

Διότι από τις Γραφές του Νόμου και των Προφητών ευλογείται ο Κύριος από εκείνους που μπορούν να αντλούν με ευφροσύνη νερό από αυτές, αφού αποτελούν πηγές σωτηρίας. <Εκεί είναι ο Βενιαμίν, ο νεότερος, σε έκσταση.> (A f. 342 b) Εκεί πού; Μέσα στις Εκκλησίες, ή ανάμεσα σε αυτούς που ψάλλουν. Και ποιος είναι ο Βενιαμίν, παρά ο μακάριος Παύλος, ο οποίος προερχόταν από τη φυλή Βενιαμίν; Το δε «νεότερος», λέγεται επειδή ο Κύριος του εμφανίστηκε τελευταίο σε σχέση με τους άλλους αποστόλους. Το «σε έκσταση» λέγεται εξαιτίας της αρπαγής του έως τον τρίτο ουρανό και εξαιτίας της υπερβολής των αποκαλύψεών του, σύμφωνα με όσα ο ίδιος ανέφερε: «Είτε βρεθήκαμε σε έκσταση, το κάναμε για τον Θεό· είτε σωφρονούμε, το κάνουμε για εσάς»· και επειδή έτυχε μιας πιο θεϊκής αλλοιώσεως. Στο πρόσωπό του επαληθεύεται και το «Το πρωί θα φάει» και το «Το βράδυ θα μοιράσει τροφή». Διότι αυτός που καταδίωκε την Εκκλησία, μέσα σε σύντομο χρονικό διάστημα κήρυξε το Ευαγγέλιο της πίστεως. <Οι άρχοντες του Ιούδα είναι οι ηγεμόνες τους.> (A f. 342 b) Μνημονεύει και τους υπόλοιπους διδασκάλους και αποστόλους της Εκκλησίας, οι οποίοι επιλέχθηκαν σχεδόν από κάθε φυλή του Ισραήλ και αναδείχθηκαν οικουμενικοί φωστήρες, και αναφέρει ότι χειροτονήθηκαν άρχοντες και ηγεμόνες αυτών που ψάλλουν· τόσο από τη φυλή του Ιούδα, όπως οι αδελφοί του Κυρίου, και ο Λευί δηλαδή ο Ματθαίος· όσο και από τις φυλές Ζαβουλών και Νεφθαλείμ, όπως ο Πέτρος και ο Ανδρέας, και οι γιοι του Ζεβεδαίου, και ο Φίλιππος, οι οποίοι κατάγονταν από το χωριό Βηθσαϊδά, και ο Ιάκωβος του Αλφαίου από την Καπερναούμ, ενώ ο Σίμων ο Ζηλωτής ονομάστηκε Κανανίτης.

Διότι κήρυξε την πίστη την οποία κάποτε προσπαθούσε να καταστρέψει, και αναπέμπει ευχαριστίες επειδή τάχθηκε στο αποστολικό αξίωμα, αν και προηγουμένως ήταν «βλάσφημος, διώκτης και υβριστής». Διότι έτσι ακριβώς λέει κάπου ο ίδιος. Καταγόταν μάλιστα από τη φυλή του Βενιαμίν. Και λέω ότι ο ίδιος ο θεσπέσιος Δαβίδ αναφέρεται σαφώς στην ιστορία του, λέγοντας στον εξηκοστό έβδομο ψαλμό: «Εκεί βρίσκεται ο νεότερος Βενιαμίν σε έκσταση. Οι άρχοντες του Ιούδα είναι ηγεμόνες τους, οι άρχοντες του Ζαβουλών, οι άρχοντες του Νεφθαλείμ». Διότι οι μακάριοι μαθητές, αν και ήταν Ιουδαίοι και προέρχονταν από το αίμα του Ισραήλ, έγιναν καθοδηγητές όσων δικαιώθηκαν εν Χριστώ μέσω της πίστεως, μαζί με τους οποίους και ο ίδιος από τη φυλή του Βενιαμίν στέλνει επιστολές και λέει: «Είτε βρεθήκαμε σε έκσταση, είναι για τον Θεό· είτε σωφρονούμε, είναι για σας». Διότι κήρυττε το Ευαγγέλιο στα έθνη και στους Ιουδαίους για τον Κύριό μας Ιησού Χριστό· μέσω του οποίου και μαζί με τον οποίο ανήκει στον Θεό και Πατέρα η δόξα μαζί με το Άγιο Πνεύμα στους αιώνες των αιώνων. Αμήν.

ΑΛΛΟ. «Δεν συνιστούμε και πάλι τους εαυτούς μας σε εσάς, αλλά σας δίνουμε αφορμή να καυχιέστε για εμάς, ώστε να έχετε να απαντήσετε σε αυτούς που καυχιούνται για το πρόσωπο και όχι για την καρδιά. Διότι, είτε βγήκαμε εκτός εαυτού, αυτό έγινε για τον Θεό, είτε σωφρονούμε, αυτό γίνεται για εσάς.» Ιδού πάλι ο Παύλος ονομάζει Θεό τον Χριστό, για τον οποίο και λέει ότι βγήκε εκτός εαυτού. Και το πώς βγήκε εκτός εαυτού, το διδάσκει ο ίδιος λέγοντας: «Σε εμένα όμως μακάρι να μη συμβεί ποτέ να καυχηθώ, παρά μόνο για τον σταυρό του Χριστού, μέσω του οποίου ο κόσμος έχει σταυρωθεί για εμένα και εγώ για τον κόσμο»· και πάλι σε άλλο σημείο: «Είναι Εβραίοι; Είμαι και εγώ. Είναι Ισραηλίτες; Είμαι και εγώ.» — «Εβραίος από Εβραίους, ως προς τον νόμο Φαρισαίος, ως προς τη δικαιοσύνη του νόμου υπήρξα άμεμπτος.»

Διότι, λοιπόν, έχοντας την καρδιά του να καίγεται αδιάκοπα από το πυρ της αγάπης, προσκολλάται στον Θεό από μια αναγκαιότητα του πόθου, έχοντας πλέον εξέλθει οριστικά από την αγάπη προς τον εαυτό του χάρη στην αγάπη του Θεού. Διότι «είτε βρισκόμαστε σε έκσταση», λέει, «είναι για τον Θεό, είτε σωφρονούμε, είναι για σας». ΙΕ΄. Όταν αρχίσει κάποιος να αισθάνεται πλούσια την αγάπη του Θεού, τότε αρχίζει, με αίσθηση πνευματική, να αγαπά και τον πλησίον. Διότι αυτή είναι η αγάπη για την οποία ομιλούν όλες οι Γραφές. Επειδή η σαρκική φιλία διαλύεται πάρα πολύ εύκολα μόλις βρεθεί κάποια μικρή αφορμή· διότι δεν συγκρατείται από την αίσθηση του Πνεύματος. Γι' αυτό λοιπόν, ακόμη κι αν συμβεί κάποιος παροξυσμός στην ψυχή που ενεργείται από τον Θεό, δεν διαλύεται σε αυτήν ο δεσμός της αγάπης. Διότι, αναζωπυρώνοντας τον εαυτό της με τη θέρμη της αγάπης του Θεού, αμέσως επαναφέρεται ταχύτερα στο αγαθό και ανακτά με πολλή χαρά την αγάπη προς τον πλησίον, ακόμη κι αν έχει υβριστεί ή ζημιωθεί βαριά από αυτόν. Διότι μέσα στη γλυκύτητα του Θεού καταναλώνει εντελώς την πίκρα της έριδας. ΙΣΤ΄. Κανένας δεν μπορεί, αν δεν φοβάται τον Θεό με την αίσθηση της καρδιάς του, να τον αγαπήσει με όλη του την καρδιά. Διότι, καθώς η ψυχή εξαγνίζεται και απαλύνεται μέσω της ενέργειας του φόβου, φτάνει στην ενεργουμένη αγάπη.

«Μακάριος είναι ο άνθρωπος του οποίου η ελπίδα είναι το όνομα του Κυρίου, και ο οποίος δεν έστρεψε το βλέμμα του σε ματαιότητες και ψευδείς μανίες». Αυτός που γνώρισε εμπειρικά τη χάρη του Θεού κηρύττει σε όλους τις ευεργεσίες που του έγιναν, και διατυπώνει μια καθολική κρίση με βάση όσα συνέβησαν στον ίδιο, διδάσκοντας ότι είναι δυνατόν όλοι οι άνθρωποι να επιτύχουν τα ίδια με αυτόν. Διότι, λέγει, δεν θα είμαι μακάριος μόνο εγώ που αξιώθηκα τέτοιων δωρεών· αντίθετα, η ίδια οδός προσφέρεται σε όλους, και όχι σε κάποιους ναι και σε άλλους όχι. Επομένως, καθένας που αναθέτει την ελπίδα του στον Θεό δεν θα εκπέσει από τον μακαρισμό, του οποίου αξιώθηκα και εγώ. Ματαιότητα δε και ψευδείς μανίες τυγχάνουν να είναι όλες οι φροντίδες για τα πρόσκαιρα και τα μάταια· επειδή «Ματαιότης ματαιοτήτων, τα πάντα ματαιότης»· και όπως λεγόταν προηγουμένως: «Όμως τα πάντα είναι ματαιότητα, κάθε άνθρωπος που ζει»· και πάλι: «Όμως μάταια ταράζονται. Θησαυρίζει, και δεν γνωρίζει για ποιον τα συγκεντρώνει». Ψευδείς δε μανίες είναι οι φροντίδες των πολλών που καταβάλλουν κόπο για πράγματα κενά και μάταια. Όπως ακριβώς συνετή μανία είναι η εξέγερση ενάντια στον παρόντα βίο, εξαιτίας της οποίας και οι προφήτες του Θεού θεωρούνταν από τους πολλούς ως εκστατικοί. Σεμνύνεται, όμως, για τέτοιου είδους έκσταση ο δίκαιος λέγοντας: «Εγώ όμως είπα μέσα στην έκστασή μου: Κάθε άνθρωπος είναι ψεύστης»· και ο Απόστολος επίσης, έχοντας βιώσει το ίδιο, έλεγε: «Διότι, είτε βρεθήκαμε σε έκσταση, αυτό έγινε για τον Θεό, είτε σωφρονούμε, αυτό γίνεται για σας».

Όπως ακριβώς μέθυσε κάποτε και ο μέγας Δαβίδ, όταν βγήκε από τον εαυτό του και, ευρισκόμενος σε έκσταση, αντίκρισε το αθέατο κάλλος και αναφώνησε την περίφημη εκείνη φράση ότι «Κάθε άνθρωπος είναι ψεύτης», δηλαδή όποιος αναθέτει την ερμηνεία των ανέκφραστων αγαθών στον λόγο. Έτσι μέθυσε και ο νεότερος Βενιαμίν, ο Παύλος, όταν βρέθηκε σε έκσταση λέγοντας: «Διότι, είτε περιήλθαμε σε έκσταση, έγινε για τον Θεό» (αφού η έκστασή του απευθυνόταν προς Εκείνον), «είτε σωφρονούμε, γίνεται για σας», στους οποίους απεδείκνυε, μέσω των λόγων του προς τον Φήστο, ότι ο ίδιος δεν παραφρονεί, αλλά εκφέρει λόγια σωφροσύνης και δικαιοσύνης.

ΣΞΣΤ'. ΠΡΟΣ ΤΟΝ ΔΙΑΚΟΝΟ ΕΥΤΟΝΙΟ. Σωφροσύνη κυρίως ονομάζεται αυτή που αντιδιαστέλλεται προς τη μανία, επειδή διατηρεί κανείς σώες τις φρένες. Και αυτό δεν το γνωρίζουν μόνο οι θύραθεν σοφοί, αλλά το γνώριζε καλά και ο θεσπέσιος Παύλος. Διότι, όταν ο ηγεμόνας τού είπε: «Μαίνεσαι, Παύλε, τα πολλά γράμματα σε οδηγούν στη μανία», εκείνος απάντησε: «Δεν μαίνομαι, κράτιστε, λέγει, αλλά προφέρω λόγια σωφροσύνης και αλήθειας», αντιδιαστέλλοντας τη σωφροσύνη στη μανία. Και σε άλλους πάλι έγραφε: «Είτε βρεθήκαμε σε έκσταση, είναι για τον Θεό, είτε σωφρονούμε, είναι για εσάς», αντιδιαστέλλοντας και εδώ την έκσταση του νου με το να τον έχει κανείς σώο. Σωφροσύνη λοιπόν είναι κάθε αναμάρτητη κατάσταση. Ορισμένοι όμως, πολύ σωστά, αποδίδουν αυτή την ονομασία κατ' εξοχήν στην αγνεία, καθότι είναι το πιο εξέχον από όλα τα άλλα. Αν λοιπόν η σωφροσύνη αντιδιαστέλλεται προς τη μανία, υποδηλώνει τη διανοητική ισορροπία· αν όμως αντιδιαστέλλεται προς τη λαγνεία, φανερώνει την εγκράτεια και την αγνεία.

«Διότι είτε βρεθήκαμε σε έκσταση, για τον Θεό· είτε σωφρονούμε, για εσάς». Εάν δηλαδή, λέγει, εκφράσουμε κάτι μεγαλειώδες (διότι αυτό το ονομάζει έκσταση, όπως ακριβώς και αλλού το ονομάζει αφροσύνη), το κάνουμε για τον Θεό, ώστε να μην μας θεωρήσετε εσείς ευτελείς, μας περιφρονήσετε και χαθείτε· εάν πάλι πούμε κάτι μέτριο και ταπεινό, το κάνουμε για εσάς, ώστε να μάθετε να ταπεινοφρονείτε. Ή πάλι εννοεί και το εξής: εάν κάποιος νομίζει ότι παραφρονούμε, εμείς από τον Θεό ζητούμε την ανταμοιβή, για χάρη του Οποίου μας υποπτεύονται για αυτά· εάν πάλι θεωρεί ότι σωφρονούμε, ας απολαύσει ο ίδιος τη σωφροσύνη μας. Και πάλι με άλλον τρόπο: Ισχυρίζεται κανείς ότι παραφρονούμε; Για τον Θεό έχουμε αυτήν την παραφροσύνη. Γι' αυτό και προσθέτει: «Διότι η αγάπη του Θεού μάς συνέχει, εφόσον κρίναμε τούτο». Διότι δεν είναι μόνον ο φόβος των μελλόντων, λέγει, αλλά και τα όσα έχουν ήδη συμβεί που δεν μας αφήνουν να ραθυμήσουμε ούτε να αδρανήσουμε, αλλά μας εγείρουν και μας ωθούν στους κόπους για χάρη σας. Και ποια είναι αυτά που έχουν ήδη συμβεί;

Γι' αυτό και έλεγε: «Είτε βρεθήκαμε σε έκσταση, αυτό έγινε για τον Θεό· είτε σωφρονούμε, γίνεται για εσάς». Διότι κανείς άλλος δεν είχε τόσες αφορμές για υπεροψία, ούτε κανείς άλλος υπήρξε τόσο καθαρός από αλαζονεία. Παρατήρησε, όμως. Η γνώση προκαλεί έπαρση· και όλοι μας θα μπορούσαμε να το πούμε αυτό μαζί του· και τόσο μεγάλη γνώση υπήρχε μέσα του, όση σε κανέναν άλλον από τους ανθρώπους που υπήρξαν ποτέ· κι όμως δεν υπερηφανεύθηκε, αλλά ακόμη και σε αυτό το ζήτημα επιδεικνύει μετριοφροσύνη.

Τι σημαίνει όμως αυτό, το να είμαστε ευάρεστοι; Διότι δεν είναι απλώς καλό το να αναχωρήσουμε από αυτή τη ζωή, αλλά το να απέλθουμε έχοντας ευδοκιμήσει. «Διότι όλοι μας πρέπει να φανερωθούμε μπροστά στο βήμα του Χριστού, για να λάβει ο καθένας την ανταπόδοση για όσα έπραξε μέσω του σώματός του, είτε αγαθό είτε κακό». Επειδή η παροχή των αγαθών δεν αφυπνίζει τον ακροατή τόσο πολύ όσο η απειλή των τιμωριών, αναγκαστικά καταλήγει εδώ τον λόγο του. Και πάλι, προκαλώντας εδώ φόβο, δεν το έθεσε αυτό χωρίς να αναφέρει τον Χριστό. Λέγοντας αυτά, και εκείνους που έχουν κοπιάσει και κατατρέχονται τους ανορθώνει με τις ελπίδες, και εκείνους που έχουν οκνήσει τους κάνει πιο επιμελείς μέσω του φόβου. «Γνωρίζοντας, λοιπόν, τον φόβο του Κυρίου, προσπαθούμε να πείσουμε τους ανθρώπους, ενώ στον Θεό είμαστε ήδη φανεροί. Ελπίζω δε ότι έχουμε φανερωθεί και στις συνειδήσεις σας». Γνωρίζοντας εκείνο το φοβερό δικαστήριο, λέει, ας πράττουμε τα πάντα ώστε να μη δώσουμε λαβή ούτε πρόσκομμα. «Διότι δεν συνιστούμε πάλι τους εαυτούς μας σε εσάς, αλλά σας δίνουμε αφορμή να καυχάστε για εμάς, ώστε να έχετε να απαντήσετε σε εκείνους». Πρόσεξε πώς συνεχώς διορθώνει την υπόνοια ότι δήθεν εγκωμιάζει τον εαυτό του. «Που καυχώνται για το πρόσωπο και όχι για την καρδιά». Δηλαδή, για τα εξωτερικώς ορατά και προς επίδειξη. «Διότι, είτε βρεθήκαμε σε έκσταση, αυτό έγινε για τον Θεό· είτε σωφρονούμε, αυτό γίνεται για εσάς». Εάν, λέει, φθέγξαμε κάτι σπουδαίο, το κάνουμε για τον Θεό, ώστε να μη μας θεωρήσετε εσείς ευτελείς και μας περιφρονήσετε, και έτσι χαθείτε.

Αλλόφυλος δούλος και δούλη είναι ο θυμός και η επιθυμία, τους οποίους υποτάσσει διαρκώς στην κυριαρχία του λόγου ο θεωρητικός νους, προς υπηρέτηση των αρετών μέσω της ανδρείας και της σωφροσύνης, χωρίς να τους παραχωρεί καθόλου την άφεση προς την ελευθερία, μέχρις ότου ο νόμος της φύσης καταποθεί τελείως από τον νόμο του πνεύματος, όπως ακριβώς ο θάνατος της άθλιας σάρκας καταπίνεται από την άπειρη ζωή, και φανερωθεί καθαρά ολόκληρη η εικόνα της άναρχης βασιλείας, έχοντας λάβει ολόκληρη τη μορφή του αρχετύπου μέσω της μιμήσεως. Όταν ο θεωρητικός νους φθάσει σε αυτήν την κατάσταση, καθιστά ελεύθερους τόσο τον θυμό όσο και την επιθυμία, μετατρέποντας την μεν επιθυμία σε ακήρατη ηδονή και άχραντη έλξη του θείου έρωτα, μεταβάλλοντας δε τον θυμό σε πνευματική ζέση, διάπυρη αεικινησία και σώφρονα μανία. Σε αυτήν τη μανία βρισκόμενος, όπως φαίνεται, η μεγάλη ακτίνα του ακήρατου φωτός, ο μέγας απόστολος Παύλος, άκουσε στις Πράξεις από τον βασιλιά Αγρίππα «μαίνεσαι, Παύλε», και πάλι ο ίδιος, γράφοντας για τον εαυτό του προς τους Κορινθίους, αναφέρει «είτε εξέστημεν (βγήκαμε εκτός εαυτού), για τον Θεό, είτε σωφρονούμε, για εσάς», ονομάζοντας προφανώς έκσταση την κατά Θεόν σώφρονα μανία, εφόσον αυτή θέτει τον σώφρονα νου που τη βιώνει έξω από τα όντα.

κ'. Και το «διότι είτε βγήκαμε εκτός εαυτού, για τον Θεό έγινε, είτε σωφρονούμε, για σας», έχει σχηματιστεί κατά τον ίδιο τύπο· διότι το πλήρες είναι: «διότι είτε βγήκαμε εκτός εαυτού, για τον Θεό βγήκαμε, είτε σωφρονούμε, για σας σωφρονούμε». κα'. Μάλιστα, τα λεγόμενα πλεονάζουν σε τούτο το χωρίο: «δοξάζοντας τον Θεό για την υποταγή της ομολογίας σας στο ευαγγέλιο του Χριστού και για την απλότητα της κοινωνίας σας προς αυτούς και προς όλους, καθώς και με τη δική τους δέηση υπέρ υμών, οι οποίοι σας ποθούν πολύ λόγω της υπερβάλλουσας χάρης του Θεού σε εσάς»· τα οποία, αν κάποιος δεν τα αποδώσει στο ρητό αναδιαμορφώνοντας τον λόγο σε μια ομαλή συντακτική σειρά, η εξήγηση του προκειμένου θα κατέληγε εντελώς ακατανόητη, και η αιτία δεν θα οφειλόταν στο γράμμα του κειμένου, αλλά σε αυτούς που δεν κατανοούν τα εκφραστικά του σχήματα. Η αυτοτέλεια των φράσεων, λοιπόν, θα είχε ως εξής: «οι άγιοι δοξάζουν τον Θεό για την υποταγή της ομολογίας σας στο ευαγγέλιο του Χριστού και για την απλότητα της κοινωνίας σας προς αυτούς και προς όλους»· και πάλι, «δοξάζουν τον Θεό και για τη δική τους δέηση υπέρ υμών, εκείνων που σας επιποθούν λόγω της υπερβάλλουσας χάρης του Θεού επάνω σας».