Πατερικές αναφορές στο Β΄ ΠΡΟΣ ΚΟΡΙΝΘΙΟΥΣ 5:19

Η μορφή της θεότητας δεν υφίσταται εν μέρει, αλλά το είναι του Υιού αποτελεί το πλήρωμα της θεότητας του Πατρός, και ο Υιός είναι ολόκληρος Θεός. Γι' αυτό και, επειδή είναι ίσος με τον Θεό, δεν θεώρησε αρπαγή το να είναι ίσος με τον Θεό. Και πάλι, επειδή η θεότητα και η μορφή του Υιού δεν ανήκει σε κανέναν άλλον παρά μόνο στον Πατέρα, αυτό ακριβώς σημαίνει εκείνο που είπε: «Εγώ είμαι μέσα στον Πατέρα». Έτσι, ο Θεός ήταν μέσα στον Χριστό συμφιλιώνοντας τον κόσμο με τον εαυτό Του· διότι ο Υιός αποτελεί το ίδιον της ουσίας του Πατρός, μέσω του οποίου η κτίση συμφιλιωνόταν με τον Θεό. Με αυτόν τον τρόπο, όσα έπραττε ο Υιός, είναι έργα του Πατρός· διότι η μορφή της θεότητας του Πατρός είναι ο Υιός, η οποία (θεότητα) έπραττε τα έργα. Έτσι, αυτός που βλέπει τον Υιό, βλέπει τον Πατέρα· διότι μέσα στην πατρική θεότητα υπάρχει και θεωρείται ο Υιός· και η πατρική μορφή που υπάρχει σε Αυτόν, φανερώνει μέσα Του τον Πατέρα· και έτσι ο Πατέρας είναι μέσα στον Υιό. Επίσης, η ιδιότητα και η θεότητα που προέρχεται από τον Πατέρα και υπάρχει στον Υιό, φανερώνει τον Υιό μέσα στον Πατέρα, καθώς και το ότι είναι πάντοτε αδιαίρετος από Αυτόν. Και αυτός που ακούει και βλέπει όσα λέγονται για τον Πατέρα να λέγονται και για τον Υιό, όχι επειδή προστέθηκαν στην ουσία Του κατά χάριν ή κατά μετοχήν, αλλά διότι το ίδιο το είναι του Υιού αποτελεί γνήσιο γέννημα της πατρικής ουσίας, θα κατανοήσει ορθά αυτό που έχει ειπωθεί, όπως προανέφερα: «Εγώ είμαι μέσα στον Πατέρα και ο Πατέρας μέσα σε εμένα»· και, «Εγώ και ο Πατέρας είμαστε ένα».

Η μορφή της θεότητας δεν είναι μερική, αλλά «το πλήρωμα της θεότητας του Πατέρα» αποτελεί το είναι του Υιού, και ο Υιός είναι ολόκληρος Θεός. Γι' αυτόν τον λόγο, αν και είναι ίσος με τον Θεό, «δεν θεώρησε αρπαγή το να είναι ίσος με τον Θεό»· και πάλι, επειδή η θεότητα και η μορφή του Υιού δεν προέρχεται από κανέναν άλλον παρά από τον Πατέρα, αυτό ακριβώς εννοούσε όταν είπε το «εγώ είμαι μέσα στον Πατέρα». Έτσι, «ο Θεός ήταν μέσα στον Χριστό συμφιλιώνοντας τον κόσμο με τον εαυτό Του»· διότι ο Υιός αποτελεί το ίδιον της ουσίας του Πατέρα, μέσω του οποίου η κτίση συμφιλιωνόταν με τον Θεό. Έτσι, όσα εργάζεται ο Υιός, είναι έργα του Πατέρα. Διότι ο Υιός είναι η μορφή της θεότητας του Πατέρα, η οποία ενεργεί τα έργα· και έτσι, εκείνος που βλέπει τον Υιό, βλέπει τον Πατέρα. Διότι ο Υιός υπάρχει και θεωρείται μέσα στην πατρική θεότητα, και η πατρική μορφή που υπάρχει μέσα Του φανερώνει τον Πατέρα. Και κατ' αυτόν τον τρόπο ο Πατέρας είναι μέσα στον Υιό, και η ιδιότητα και θεότητα που προέρχεται από τον Πατέρα και βρίσκεται στον Υιό, φανερώνει τον Υιό μέσα στον Πατέρα και το αιώνια αδιαίρετό Του. Και εκείνος που ακούει και βλέπει όσα λέγονται για τον Πατέρα να λέγονται και για τον Υιό, όχι κατά χάριν ή κατά μετοχήν προστιθέμενα στην ουσία Του, αλλά επειδή το ίδιο το είναι του Υιού αποτελεί γνήσιο γέννημα της πατρικής ουσίας, θα κατανοήσει σωστά αυτό που έχει λεχθεί, όπως προανέφερα: «Εγώ είμαι μέσα στον Πατέρα και ο Πατέρας είναι μέσα σε μένα» και «Εγώ και ο Πατέρας είμαστε ένα». Διότι ο Υιός είναι όμοιος με τον Πατέρα, εφόσον κατέχει πάντα όσα ανήκουν στον Πατέρα.

Α. Διότι, πες μου, τι νομίζεις ότι σκεφτόταν ο Παύλος, όταν έγραφε γι' αυτόν και έλεγε: «Ότι ο Θεός ήταν εν Χριστώ συμφιλιώνοντας τον κόσμο με τον εαυτό του, μη λογαριάζοντας σε αυτούς τα παραπτώματά τους και θέτοντας σε εμάς τον λόγο της καταλλαγής. Υπέρ του Χριστού λοιπόν είμαστε πρεσβευτές· και σαν να παρακαλεί ο Θεός μέσω ημών, δεόμαστε υπέρ του Χριστού: συμφιλιωθείτε με τον Θεό». Εφόσον λοιπόν, όταν κάποιος προσέρχεται στον Χριστό για συμφιλίωση, συμφιλιώνεται με τον Θεό, και εν Χριστώ ο κόσμος πετυχαίνει τη συμφιλίωση με τον Θεό, δεν θα ήταν άραγε γελοίο, και μάλιστα πολύ δικαιολογημένα, να θεωρεί κανείς ότι ο Λόγος που γεννήθηκε από αυτόν και υπάρχει μέσα σε αυτόν έχει εκπέσει από την ουσία του Πατέρα; Β. Απολύτως. Α. Το να πρέπει, λοιπόν, να εξουσιάζει τα πάντα και να υπερέχει μεγαλοπρεπώς πάνω σε καθετί που έχει δημιουργηθεί και έχει κληθεί στην ύπαρξη, σε ποιον από τα όντα θα το απέδιδες κατά κύριο λόγο, χωρίς να σφάλεις ως προς τον ορθό συλλογισμό; Β. Στον Θεό προφανώς. Διότι κάπου ψάλλει ο Δαβίδ: «Επειδή τα σύμπαντα είναι δούλα σου». Και επίσης: «Ελάτε να προσκυνήσουμε και να προσπέσουμε σε αυτόν, διότι αυτός μας δημιούργησε και όχι εμείς. Εμείς είμαστε λαός της βοσκής του και πρόβατα της χειρός του». Α. Πολύ σωστά, φίλε μου· διότι σε αυτά είναι σαφές ότι ο Θεός είναι αυτός που ρητώς υμνείται. Επομένως, σε κανένα από τα δημιουργήματα δεν ανήκει το δικαίωμα να θεωρεί τα κτίσματα ως δικά του, δηλαδή το να λέει ότι τα όντα είναι δικά του και να αποτολμά να τα υποτάσσει στα δικά του σκήπτρα.

Παρατήρησε πάλι ότι, μολονότι ο Χριστός τούς έδωσε τη διακονία της συνδιαλλαγής –διότι χειροτονήθηκαν από αυτόν για την αποστολή– ονόμασε Θεό εκείνον που την έδωσε· τον διακηρύττουν λοιπόν Θεό και ισόδοξο με τον Πατέρα, γνωρίζοντας ότι η κυριότητα και η εξουσία και των δύο είναι μία. Ποιος είναι λοιπόν, ποιος είναι αυτός ο λόγος περί της διακονίας, ή ποιος είναι ο τρόπος της συνδιαλλαγής; Προσθέτει λέγοντας: «Ο Θεός ήταν εν Χριστώ συνδιαλλάσσοντας τον κόσμο με τον εαυτό του», δηλαδή εκείνος που εν Χριστώ συνδιαλλάσσει τον κόσμο με τον εαυτό του, ήταν ο Θεός· διότι μέσω της πίστης προς τον Χριστό, όπως είπα, ειρηνεύσαμε με τον Θεό, δηλαδή συνδιαλλαγήκαμε. Και σαφής απόδειξη αυτού είναι η άφεση των παραπτωμάτων, την οποία χαρίζει αφενός ο Θεός και Πατέρας, την προσφέρει όμως αφετέρου με εξουσία ως Θεός ο Υιός, λέγοντας στον παραλυτικό: «Σου συγχωρούνται οι αμαρτίες». Επομένως, εν Χριστώ, δηλαδή στο πρόσωπο του Χριστού, ο Θεός συνδιαλλάσσει τον κόσμο με τον εαυτό του, μην καταλογίζοντας σε αυτούς που αμάρτησαν τα παραπτώματά τους. Και επειδή έχουμε ταχθεί, λέει, στην ιερουργία των ευαγγελικών θεσπισμάτων, και έχει εναποτεθεί σε εμάς ο λόγος της συνδιαλλαγής –διότι είμαστε διάκονοι του Θεού– αναγκαστικά, απέναντι σε όσους έχουν πιστέψει αναλαμβάνουμε τις ικεσίες υπέρ αυτών των ιδίων, και έχοντας αναλάβει θα λέγαμε το πρόσωπο του ίδιου του Χριστού, λέμε σε όσους θέλουν να απομακρυνθούν: Παρακαλούμε υπέρ του Χριστού, συνδιαλλαγείτε με τον Θεό, πιστεύοντας σε αυτόν, προφανώς σε αυτόν υπέρ του οποίου πρεσβεύουμε· διότι ο Χριστός είναι η θύρα και ο ίδιος είναι η οδός.

Επομένως, σε όλα είναι δυνατόν να δει κανείς ότι δεν ήταν έργο της δύναμης των Ιουδαίων το να παραδώσουν στον θάνατο τον Κύριο, αλλά κανείς θα μπορούσε να αποδώσει το εγχείρημα στα δικά τους ανόσια τολμήματα, ενώ στον Σωτήρα Χριστό το ότι θέλησε να πάθει υπέρ όλων, για να ελευθερώσει τους πάντες και, αφού τους εξαγοράσει με το δικό του αίμα, να τους παραστήσει στον Θεό και Πατέρα. Διότι «ο Θεός», σύμφωνα με τη φωνή του Παύλου, «ήταν εν Χριστώ καταλλάσσοντας τον κόσμο με τον εαυτό του», και επαναφέροντας χωρίς μνησικακία εκείνο που είχε εκπέσει από τη φιλία προς αυτόν, στην κατάσταση που ήταν στην αρχή. <Είπε λοιπόν πάλι σε αυτούς: Εγώ πηγαίνω, και θα με ζητήσετε, και θα πεθάνετε μέσα στην αμαρτία σας.> Το ότι πρέπει, όταν είναι παρών ο καιρός, να τον αδράχνουμε, κατά τον οποίο θα μπορούσε κανείς να ωφελήσει τον εαυτό του, ο Χριστός το διακηρύσσει πολύ καλά με αυτά. Διότι το να καθυστερεί κανείς στα αγαθά και να σκέφτεται εκ των υστέρων το ωφέλιμο, φαίνεται ότι δεν έχει καμία ωφέλεια, αλλά προξενεί μάλλον θρήνο που ταιριάζει στη ραθυμία. Επειδή λοιπόν ο Κύριός μας είναι αγαθός και επιεικής, όπως είναι γραμμένο, και ανέχεται εκείνους που τον ατιμάζουν, και ωφελεί περαιτέρω αυτούς που τον υβρίζουν, και βρίσκεται ανώτερος ως Θεός από τη μικροψυχία των ανθρώπων. Απειλεί δε με ωφέλιμο τρόπο την αναχώρησή του από αυτούς, και λέει ξεκάθαρα το «Εγώ πηγαίνω», για να εμφυτεύσει σε αυτούς πιο γοργή διάνοια, και αναλογιζόμενοι ότι δεν πρέπει να αφήσουν άπρακτο τον Λυτρωτή που είναι παρών, να τους παρακινήσει να προχωρήσουν προς την πίστη, και να τους κάνει πλέον πιο έτοιμους προς την υπακοή.

Ο Κύριός μας Ιησούς Χριστός, αφού διαχώρισε από τους γνήσιους εκείνους που δεν έχουν τέτοιο φρόνημα, και από αυτούς που επέλεξαν να τον υβρίζουν με τέτοιες σκληρές απείθειες, εκείνους που ακούνε με μεγαλύτερη πραότητα τα θεία του λόγια και οι οποίοι έχουν ήδη υποτάξει τον αυχένα της καρδιάς τους και σχεδόν έχουν δέσει πάνω τους τον ζυγό της δουλείας προς τον Θεό, είπε ότι γι' αυτούς και μόνο είναι πιο πρέπον να παρακαλεί. Διότι, για όσους είναι μεσίτης και αρχιερέας, σε αυτούς και μόνο θεώρησε ότι πρέπει να χορηγήσει τα αγαθά που προκύπτουν από τη μεσιτεία του, για τους οποίους λέει ότι του έχουν δοθεί, και ότι βεβαίως ανήκουν στον Πατέρα, επειδή η οικείωση με τον Θεό δεν έχει άλλη οδό, παρά μόνο μέσω του Υιού. Και αυτό θα σου το διδάξει ο ίδιος λέγοντας: «Κανείς δεν έρχεται προς τον Πατέρα, παρά μόνο δι' εμού». Διότι, δες πώς ο Πατέρας, παραδίδοντας στο δικό του γέννημα αυτούς για τους οποίους γίνεται ο λόγος, τους απέκτησε για τον εαυτό του. Και κατανοώντας το αυτό πολύ καλά, ο πλέον γνώστης των ιερών γραμμάτων λέει: «Ο Θεός μέσω του Χριστού συνδιαλλάσσει τον κόσμο με τον εαυτό του». Διότι, καθώς ο Χριστός μεσιτεύει, και δέχεται όσους προσέρχονται μέσω της πίστεως και τους προσάγει μέσω του εαυτού του στον Πατέρα, ο κόσμος συνδιαλλασσόταν με τον Θεό. Γι' αυτό και ο προφήτης Ησαΐας μας προδίδασκε να επιλέξουμε την ειρήνη προς τον Θεό εν Χριστώ, λέγοντας: «Ας κάνουμε ειρήνη με αυτόν, ας κάνουμε ειρήνη εμείς που ερχόμαστε».

Ο Ησαΐας λοιπόν λέει: «Ας κάνουμε ειρήνη μαζί του, ας κάνουμε ειρήνη εμείς που ερχόμαστε». Αλλά και οι θεσπέσιοι μαθητές διακήρυτταν δυνατά: «Είμαστε λοιπόν πρεσβευτές υπέρ του Χριστού, σαν να σας παρακαλεί ο Θεός μέσω ημών, σας ικετεύουμε υπέρ του Χριστού, συμφιλιωθείτε με τον Θεό». Συμφιλιωνόμαστε δε με τον Θεό, όταν προσερχόμαστε στον Χριστό μέσω της πίστης. Διότι, όπως πάλι λέει κάπου ο ιερότατος Παύλος: «Ο Θεός εν Χριστώ συμφιλίωνε τον κόσμο με τον εαυτό του». Επειδή εν Χριστώ ο κόσμος συμφιλιώνεται με τον Θεό. Καθιστά λοιπόν ολοφάνερη τη διακονία της ενανθρώπησης λέγοντας ότι πλάστηκε ως δούλος από τον Πατέρα εκ κοιλίας, για να συγκεντρώσει τον Ισραήλ και τον Ιακώβ. Και αν κάποιος έλεγε ότι μέσω αυτών εννοείται το έθνος των Ιουδαίων, δεν θα βρισκόταν εκτός σκοπού. Διότι είπε κάπου ο Χριστός: «Δεν στάλθηκα παρά μόνο για τα χαμένα πρόβατα του οίκου Ισραήλ». Αν όμως θα ήθελε να ονομάσει Ισραήλ και Ιακώβ όλους όσους έχουν σωθεί μέσω της πίστης, θα ήταν εξίσου ορθό. Εφόσον είναι αληθές ότι Ιουδαίος δεν είναι μόνο αυτός που είναι φανερά, ούτε βέβαια η σαρκική περιτομή μπορεί να λέγεται πραγματική περιτομή, αλλά Ιουδαίος μάλλον είναι αυτός που είναι στα κρυφά, και που έχει την περιτομή της καρδιάς εν πνεύματι και όχι κατά το γράμμα, του οποίου ο έπαινος δεν προέρχεται από τους ανθρώπους, αλλά από τον Θεό. Αν λοιπόν Ιουδαίος είναι αυτός που έχει περιτομή στο πνεύμα, δεν θα ήταν καθόλου αβάσιμο να ονομάζεται ο καθένας από αυτούς Ισραήλ και Ιακώβ.

Επομένως, αναγκαίως τέθηκε πρώτα ο αριθμός δέκα, και προστέθηκε έπειτα ο επτά. «Διότι ο Ιωσήφ», λέει, «ήταν δεκαεπτά ετών». Παρατήρησέ μου, λοιπόν, σε αυτό το σημείο και το πρόσκαιρο και το άναρχο του Εμμανουήλ, εννοώ όσον αφορά τον χρόνο. Διότι έγινε μεν απαρίθμηση ετών, ως εικόνα, για τον Ιωσήφ, αλλά προστέθηκε το «ήταν». Διότι υποβλήθηκε σε γέννηση, όπως την εννοούμε εμείς, και σε αριθμό ετών λόγω της ανθρώπινης φύσης, αν και ο Λόγος ήταν Θεός. Αλλά θα τον ακολουθεί οπωσδήποτε το «ήταν». Διότι νοείται και είναι αληθώς συναΐδιος με τον Θεό και Πατέρα, και, όπως λέει ο θεσπέσιος Ιωάννης, «Εν αρχή ην ο Λόγος, και ο Λόγος ην προς τον Θεόν, και Θεός ην ο Λόγος». Επομένως θα πω ξανά: Ο θεσπέσιος Ιωσήφ ήταν δεκαεπτά ετών, και ποίμαινε τα κοπάδια του πατέρα του μαζί με τους αδελφούς του, αυτούς από τη Ζελφά, εννοώ, και τη Βαλλά, δηλαδή από τις υπηρέτριες. Διότι ο Λόγος του Θεού, αφού έγινε άνθρωπος, περιφερόταν σε όλη τη χώρα των Ιουδαίων, συγκεντρώνοντας κατά κάποιον τρόπο στην αγάπη προς τον Θεό και Πατέρα τα απολωλότα πρόβατα του οίκου Ισραήλ. Διότι, όπως γράφει ο μακάριος Παύλος, «Ο Θεός ήταν εν Χριστώ, καταλλάσσοντας τον κόσμο με τον εαυτό του». Ο Εμμανουήλ, λοιπόν, ποίμαινε αυτούς που είχαν γεννηθεί στη δουλεία, και αυτούς που κατάγονταν κατά κάποιον τρόπο από δύο δούλες, οι οποίοι έλαβαν νόθα και όχι ελεύθερη καταγωγή.

Περί του Δαν. «Ο Δαν θα κρίνει τον λαό του, όπως και μία φυλή του Ισραήλ. Και ας γίνει ο Δαν φίδι στον δρόμο, που κάθεται στο μονοπάτι, δαγκώνοντας τη φτέρνα του αλόγου, και ο αναβάτης θα πέσει προς τα πίσω, περιμένοντας τη σωτηρία από τον Κύριο.» Ο λόγος ακολουθεί και πάλι την ετυμολογία του ονόματος. Διότι Δαν σημαίνει κριτής ή κρίση. Θα μπορούσε δε να υποδηλώνει και αυτός πάλι, στο πρόσωπό του, τον ένδοξο και περίβλεπτο χορό των αγίων αποστόλων, οι οποίοι τοποθετήθηκαν ως άρχοντες αυτών που έχουν πιστέψει, και έλαβαν τον κλήρο να κρίνουν, καθώς ο Χριστός τους μοίρασε αυτό το έργο. Και βέβαια ο θεσπέσιος Παύλος λέει: «Δεν γνωρίζετε ότι θα κρίνουμε αγγέλους; Πόσο μάλλον βιοτικά ζητήματα;» Σύμφωνα με τις Γραφές, λοιπόν, ένας είναι ο κριτής και νομοθέτης, ο Χριστός. Εάν όμως οι απόστολοι είναι πρεσβευτές υπέρ του Χριστού, και σε αυτούς έχει εναποτεθεί ο λόγος της καταλλαγής, δεν είναι καθόλου παράδοξο αν νοούνται και αυτοί κριτές καθ' ομοίωση του Χριστού. Διακηρύσσει δε κάπου και ο μέγας Ησαΐας, καθιστώντας φανερή τόσο τη θεοπρεπή βασιλεία του ίδιου του Χριστού όσο και την ανάδειξη των αγίων αποστόλων: «Ιδού, ένας δίκαιος βασιλιάς θα βασιλεύσει, και άρχοντες θα εξουσιάζουν με κρίση.» Διότι κατά το παρελθόν βασίλευαν στην Ιερουσαλήμ εκείνοι από τη φυλή του Ιούδα. Είχαν όμως ταχθεί για να κρίνουν όσοι υπηρετούσαν στην αγία σκηνή και είχαν λάβει τον κλήρο της ιεροσύνης: «Διότι τα χείλη του ιερέα θα διαφυλάξουν την κρίση, και από το στόμα του θα αναζητήσουν τον νόμο.»

Διότι έτσι θα κατανοήσεις και το κείμενο του Παύλου: «Ο οποίος, ενώ υπήρχε σε μορφή Θεού, δεν θεώρησε αρπαγή το να είναι ίσος με τον Θεό». Διότι ήταν ίσος με τον Θεό, όντας ολόκληρος Θεός, όπως ακριβώς και ο Πατέρας· έτσι ήταν ο Θεός εν Χριστώ, συμφιλιώνοντας τον κόσμο με τον εαυτό Του· έτσι όσα εργάζεται ο Υιός, είναι έργα του Πατέρα.

ΑΛΛΟ. «Τα παλαιά», λέγει, «παρήλθαν, ιδού τα πάντα έγιναν καινούργια. Και τα πάντα προέρχονται από τον Θεό, ο οποίος μας συμφιλίωσε με τον εαυτό του διά του Χριστού, και μας έδωσε τη διακονία της συμφιλίωσης, δηλαδή ότι ο Θεός ήταν εν Χριστώ συμφιλιώνοντας τον κόσμο με τον εαυτό του, μη λογαριάζοντας σε αυτούς τα παραπτώματά τους». Πρέπει να ερευνηθεί σε αυτά ο τρόπος της συμφιλίωσής μας με τον Θεό.

Επομένως, «κατοίκησε μέσα μας» και, δίνοντάς μας «το δικαίωμα του νόμου» του πνεύματος για να τον γνωρίσουμε και να κατανοήσουμε ότι τα δικά του αποτελούν την αρχή και το τέλος της ζωής, έγινε για εμάς «νόμος δικαιοσύνης», «νόμος πίστεως», «νόμος πνεύματος», ελεύθερος από τον «νόμο της αμαρτίας της σαρκός». Γι' αυτό «ευφραίνομαι με τον νόμο του Θεού κατά τον έσω άνθρωπο»· και μέσα μας είναι ο Χριστός, εφόσον κατοικεί εντός μας. Διότι ο ίδιος με τον θάνατό του έγινε οδός ζωής για εμάς, ώστε «εκείνοι που ζουν να μη ζουν πλέον για τον εαυτό τους, αλλά για εκείνον που πέθανε και αναστήθηκε για εμάς», τον αίτιο της ζωής· «ενθυμούμενος τον όρκο προ πολλών γενεών» κατά τον Δαβίδ, «ο Θεός ήταν εν Χριστώ, συμφιλιώνοντας τον κόσμο με τον εαυτό Του, μη λογαριάζοντας σε αυτούς τα παραπτώματά τους», «διότι σε αυτόν ευδόκησε να κατοικήσει όλο το πλήρωμα και δι' αυτού να συμφιλιώσει τα πάντα με τον εαυτό Του, φέρνοντας ειρήνη διά του αίματος του σταυρού». Ήλθε, λοιπόν, «για την οικονομία του πληρώματος των καιρών», όπως είχε υποσχεθεί στον Αβραάμ και στους υπόλοιπους αγίους, «για να ανακεφαλαιώσει τα πάντα στο πρόσωπό του, και αυτά που βρίσκονται στους ουρανούς και αυτά που βρίσκονται στη γη».

Και λέγει: «Μία διαθήκη είναι έγκυρη επί νεκροίς, γι' αυτό και η πρώτη δεν συνήφθη χωρίς αίμα». «Διότι ο Μωυσής πήρε το αίμα των τράγων και ράντισε και το ίδιο το βιβλίο και τον λαό». Γι' αυτόν τον λόγο και η δεύτερη διαθήκη δόθηκε με τον θάνατο του Σωτήρος· οπότε μάλιστα και οι δύο συνάδουν απόλυτα η μία με την άλλη, η μεν πρώτη λέγοντας: «Δεν θα λείψει άρχοντας από τον Ιούδα, ούτε ηγέτης από τους μηρούς του, έως ότου έλθει αυτό που έχει αποταμιευθεί», η δε δεύτερη ότι «ο Θεός εν Χριστώ συμφιλίωνε τον κόσμο με τον εαυτό Του, μην καταλογίζοντας σε αυτούς τα παραπτώματά τους». Και υπάρχουν πολλά να πει κανείς γι' αυτό, αλλά χάριν συντομίας θα τα παραλείψω. 75. Με δέντρα ξηραμένα και γερασμένα παρομοιάζει πάλι τον Νόμο και τους προφήτες, δήθεν με βάση το ρητό που είπε: «Ο νόμος και οι προφήτες έφτασαν μέχρι τον Ιωάννη». Και δεν υπάρχει τίποτα πιο ανόητο από αυτό. Διότι, σε ποιον δεν είναι σαφές ότι, με την εκπλήρωση του 〈νόμου〉 που εξαγγελλόταν από τους προφήτες, ολοκλήρωσαν τον σκοπό τους οι προφήτες; Διότι, εάν έρχονταν ακόμη προφήτες για να εξαγγείλουν τον Χριστό που επρόκειτο να έλθει από τη Μαρία, τότε ο Χριστός δεν θα είχε ακόμη επιδημήσει στον κόσμο.

Διότι αυτός, πεθαίνοντας για εμάς, έγινε οδός ζωής, «ώστε αυτοί που ζουν, να μη ζουν πλέον για τον εαυτό τους, αλλά για εκείνον που πέθανε και αναστήθηκε για εμάς» ως αίτιος της ζωής· «ενθυμούμενος τον όρκο πριν από πολλές γενεές», σύμφωνα με τον Δαβίδ, «ο Θεός ήταν εν Χριστώ, συμφιλιώνοντας τον κόσμο με τον εαυτό του, χωρίς να τους λογαριάζει τα παραπτώματά τους». «Διότι σε αυτόν ευδόκησε να κατοικήσει όλο το πλήρωμα και δι' αυτού να συμφιλιώσει τα πάντα προς τον εαυτό του, φέρνοντας την ειρήνη διά του αίματος του σταυρού». Ήλθε λοιπόν «για την οικονομία του πληρώματος των καιρών», όπως ακριβώς είχε υποσχεθεί στον Αβραάμ και στους άλλους αγίους, «για να ανακεφαλαιώσει τα πάντα εν αυτώ, όσα είναι στους ουρανούς και όσα είναι στη γη». Υπήρχε δε διάσταση και έχθρα «κατά την ανοχή του Θεού», «αλλά συμφιλίωσε τα πάντα στο σώμα της σάρκας του, κάνοντας δι' αυτού τα δύο ένα». Διότι ήλθε «αυτός που είναι η ειρήνη μας», και «αφού γκρέμισε το μεσότοιχο του φραγμού, δηλαδή την έχθρα, καταργώντας με τη σάρκα του τον νόμο των εντολών που συνίστατο σε διατάξεις, για να δημιουργήσει εντός του τους δύο σε έναν καινό άνθρωπο», έδωσε εντολή «να γίνουν τα έθνη σύσσωμα και συμμέτοχα και συγκληρονόμα της επαγγελίας», λέγοντας: «Ελάτε προς εμένα όλοι οι κοπιάζοντες και πεφορτισμένοι, και εγώ θα σας αναπαύσω». Επομένως, «εκεί όπου εγώ ήμουν ανίσχυρος εξαιτίας της σάρκας», μου εστάλη Σωτήρας «με ομοίωμα σάρκας αμαρτίας», εκπληρώνοντας μια τέτοια οικονομία, ώστε να με «εξαγοράσει» από τη δουλεία, από τη φθορά, από τον θάνατο.

Ότι δηλαδή αυτός ήταν ο Σωτήρας και λυτρωτής των ανθρώπινων ψυχών, τις οποίες ελευθέρωσε από την πικρή δουλεία της πολυθεϊστικής πλάνης και της δαιμονικής ενέργειας, λύνοντας τα δεσμά των αμαρτιών τους. Αυτό ακριβώς φανερώνεται και μέσα από τον προκείμενο ψαλμό που λέει: Συγχώρησες τις ανομίες του λαού σου, σκέπασες όλες τις αμαρτίες τους. Ανομίες που συγχωρούνται και σκεπάζονται γνωρίζει και αλλού ο λόγος της Γραφής που λέει: Μακάριοι εκείνοι των οποίων συγχωρήθηκαν οι ανομίες, και των οποίων σκεπάστηκαν οι αμαρτίες. Με αυτά, το Πνεύμα υποδηλώνει την άφεση των προηγούμενων αμαρτημάτων που δωρήθηκε από τον Σωτήρα σε αυτούς που έχουν λυτρωθεί από τη νοητή αιχμαλωσία των ψυχών· στους οποίους, εάν μετά την άφεση πάλι αμαρτήσουν, δεν παρέχει πλέον δεύτερη άφεση, αλλά επικάλυψη των αμαρτιών. Διότι παραχώρησε να σκεπάζονται τα προηγούμενα αμαρτήματα μέσω νέων πνευματικών κατορθωμάτων. Όλα αυτά ο Θεός των όλων τα δώρισε στη γη των ανθρώπων, και δηλαδή σε εκείνους που την κατοικούν, μέσω της ελεύσεως του Σωτήρα, καταπαύοντας την οργή και τον θυμό, των οποίων άξιοι ήταν προηγουμένως αυτοί που κατοικούσαν τη γη, επειδή ακριβώς ήταν εχθροί του εξαιτίας των υπερβολικών τους ασεβειών· αλλά ο Θεός ήταν εν Χριστώ συμφιλιώνοντας τον κόσμο με τον εαυτό Του, μη λογαριάζοντας σε αυτούς τα παραπτώματά τους.

Αυτήν, λοιπόν, την αγαθή και σωτήρια φιλία των ανθρώπων προς τον Θεό, ο Λόγος που καταπέμφθηκε άνωθεν από τον πανάγαθο Θεό, σαν μια ακτίνα απειρομεγέθους φωτός, την ευαγγελίζεται σε όλους τους ανθρώπους, προτρέποντας να προσέλθουν στον Θεό των όλων όχι από ένα ή από άλλο μέρος, αλλά από παντού, από όλα τα έθνη, να σπεύσουν και να υποδεχθούν το δώρο με κάθε προθυμία της ψυχής, Έλληνες μαζί και βαρβάρους, άνδρες μαζί με γυναίκες και νήπια, φτωχούς και πλουσίους, σοφούς και αμαθείς, χωρίς να περιφρονεί και να εξαιρεί από την κλήση ούτε το γένος των δούλων. Διότι, αφού ο Πατέρας τους συνέστησε μία ουσία και φύση για όλους, εύλογα τους αξίωσε όλους της μίας και ίσης μεγάλης δωρεάς, δωρίζοντας τη γνώση και τη φιλία προς Αυτόν σε όλους όσοι επιθυμούν να υπακούσουν και ασπάζονται τη χάρη με προθυμία. Αυτήν τη φιλία προς τον Πατέρα Του ήλθε ο Λόγος του Χριστού να ευαγγελιστεί σε σύμπαντα τον κόσμο· «διότι ο Θεός ήταν εν Χριστώ συμφιλιώνοντας τον κόσμο με τον Εαυτό Του, χωρίς να τους λογαριάζει τα παραπτώματα», όπως διδάσκουν τα θεία λόγια, «και ελθών», λέει, «ευαγγελίστηκε ειρήνη στους μακρινούς και ειρήνη στους κοντινούς».

Καθώς δε παρήλθε ο χρόνος γι' αυτά, εκπλήρωνε με έργα τις εξαγγελίες των παλαιών προφητειών, και ήταν πλέον παρών αναμεμειγμένος και συναναστρεφόμενος με τον θνητό βίο. Αυτός ήταν ο μονογενής Υιός του Θεού, ο οποίος, σαν σε θείο άγαλμα, μέσω του οργάνου του σώματος, επικοινωνούσε με το ανθρώπινο γένος με διδασκαλίες, θεραπείες και άρρητες διδαχές ένθεης σοφίας. Προχώρησε μάλιστα μέχρι τις πύλες του θανάτου λόγω της υπερβάλλουσας φιλανθρωπίας του πατρικού θελήματος, ώστε να αξιώσει της δικής του χάριτος και εκείνους που βρίσκονταν εκεί, ανελκύοντάς τους προς τη ζωή που βρίσκεται κοντά του. Έτσι, «ο Θεός ήταν εν Χριστώ συμφιλιώνοντας τον κόσμο με τον εαυτό του»· και υπέμεινε την ένσαρκη οικονομία, αν και υπήρχε πριν από αυτήν και προϋπήρχε, τιμημένος με τη θεότητα της πατρικής δόξας. Και βέβαια δεν θεώρησε «αρπαγμό το να είναι ίσος με τον Θεό», αλλά «κένωσε τον εαυτό του» και, «λαμβάνοντας μορφή δούλου, ταπείνωσε τον εαυτό του, γινόμενος υπήκοος» στον Πατέρα «μέχρι θανάτου», ώστε, «όπως ακριβώς ο θάνατος» «μέσω ενός ανθρώπου που αμάρτησε» κυρίευσε ολόκληρο το γένος, έτσι και η αιώνια ζωή να βασιλεύσει μέσω «της δικής του χάριτος» σε όσους πιστεύουν σε αυτόν και, μέσω αυτού, γνωρίζονται με τον Θεό και Πατέρα του.

Διότι, εάν, όταν βέβαια ο προφήτης Ησαΐας λέει «υιούς εγέννησα και ύψωσα» και πάλι «αλλά ο Ισραήλ δεν με εγνώρισε, και ο λαός δεν με κατενόησε» και εξάλλου «εγώ έδωσα εντολή σε όλα τα άστρα, και με το χέρι μου στερέωσα τον ουρανό» και όσα άλλα παρόμοια, δεν ισχυριζόμαστε ότι ο Ησαΐας τα λέει αυτά, αλλά ο Θεός που μιλά μέσα του μέσω αυτού, δεν θα ήταν λοιπόν ταιριαστό και στην περίπτωση του μονογενούς Υιού του Θεού να δεχθούμε ότι ο Πατέρας έπρεπε μέσω αυτού να διακηρύξει αυτά προς εκείνους που είχαν ανάγκη τέτοιου είδους παραγγελμάτων; Και αυτοί ήταν ειδωλολάτρες, όπως διδάσκει η ίδια η Γραφή λέγοντας: «Και είπε ο Κύριος: πού είναι οι θεοί τους, στους οποίους είχαν εναποθέσει την εμπιστοσύνη τους; Των οποίων το στέαρ των θυσιών τρώγατε και πίνατε το κρασί των σπονδών τους; Ας εγερθούν και ας σας βοηθήσουν, και ας γίνουν προστάτες σας». Διότι με αυτά συνδέεται το «δείτε, δείτε ότι εγώ είμαι, και δεν υπάρχει Θεός εκτός από εμένα». Έστω λοιπόν και αν μυριάδες φορές, αναφωνώντας μέσω του προφήτη, λέει «εκτός από εμένα δεν υπάρχει Θεός» και «εκτός από εμένα δεν υπάρχει δίκαιος και σωτήρας» και «Θεό εκτός από εμένα δεν θα γνωρίσεις, και δεν υπάρχει σωτήρας παρά μόνο εγώ» και όσα άλλα παρόμοια με αυτά αναφέρονται στους υπόλοιπους προφήτες, ο Θεός ήταν και από τότε εκείνος που «εν Χριστώ συμφιλίωνε τον κόσμο με τον εαυτό Του», και ο ίδιος ο Πατέρας ήταν αυτός που εξήγγελλε αυτά προς τους ανθρώπους μέσω του μονογενούς Του Υιού, σαν μέσω κάποιου ερμηνευτή.

Ακόμη, επιπλέον αυτών λέει: 〈Αν εκείνος που δέχθηκε τον Θεό είναι αληθινός Θεός, θα υπήρχαν πολλοί θεοί, επειδή πολλοί δέχονται τον Θεό〉. Τι απαντάμε λοιπόν εμείς και σε αυτό; Για το ότι, βέβαια, ο Θεός ήταν μέσα στον Χριστό, συμφιλιώνοντας τον κόσμο με τον εαυτό Του, επαρκής μάρτυρας είναι ο μέγας Παύλος.

Αν όμως για αυτόν τον λόγο νομίζει ο συγγραφέας ότι από εμάς εισάγεται στο κήρυγμα πλήθος θεών, επειδή ομολογούμε ότι εν Χριστώ ο Θεός συμφιλίωσε τον κόσμο με τον εαυτό του, εφόσον ο Θεός έγινε και άνθρωπος, εμείς θα του απαντήσουμε τα εξής: Αν υπάρχουν πολλές παρθένες μητέρες και προς πολλές έγινε η μυσταγωγία του Γαβριήλ, και στην καθεμία υπήρξε η επέλευση του Αγίου Πνεύματος και η παρουσία της δύναμης του Υψίστου· και αν για πολλούς οι προφήτες κηρύττουν τη χάρη, ώστε να λένε στον πληθυντικό: «παιδιά γεννήθηκαν για εμάς και υιοί δόθηκαν σε εμάς, και οι παρθένες θα συλλάβουν, και τα ονόματα όλων όσων γεννηθούν θα είναι Εμμανουήλ»· αν όλοι περπατούν πεζοί πάνω στα κύματα και με άρρητη δύναμη τρέφουν τόσες χιλιάδες στην έρημο, αυξάνοντας προς χορτασμό τον άρτο που πολλαπλασιάζεται στα χέρια των μαθητών· αν όλοι ανασταίνουν από τα χώματα νεκρούς τεσσάρων ημερών· αν όλοι γίνονται αμνοί του Θεού και θυσιάζονται ως πάσχα για εμάς, και προσηλώνουν στον σταυρό την αμαρτία και καταλύουν το κράτος του θανάτου, και μπροστά στα μάτια των μαθητών ανέρχονται στους ουρανούς και κάθονται στα δεξιά του Πατρός· αν όλοι πρόκειται να έλθουν για να κρίνουν την οικουμένη με δικαιοσύνη, και στο όνομα όλων κάθε γλώσσα επουρανίων, επιγείων και καταχθονίων ομολογεί, τότε θα παραδεχθούμε ότι υπάρχουν πολλοί θεοί, εφόσον βέβαια σε αυτούς τους πολλούς υπάρχουν αυτά τα γνωρίσματα.

Τα χέρια του, λέγει, είναι τορευτά, χρυσά. Προς το παρόν, λοιπόν, από τα όσα έχουν ειπωθεί είναι προφανές το νόημα, ότι δηλαδή με τα ίδια στοιχεία με τα οποία εγκωμιάζεται η μορφή της κεφαλής, με τα ίδια συμπληρώνεται και ο έπαινος για τα χέρια. Ως κεφαλή δε εννοήσαμε τον κατά σάρκα Χριστό, εντός του οποίου ο Θεός συμφιλίωνε τον κόσμο με τον εαυτό του, σύμφωνα με τον λόγο του Παύλου, αυτόν που φανέρωσε τον εαυτό του μέσα στη σάρκα μέσω των δυνάμεων και των θαυμάτων. Εάν, λοιπόν, αυτή η κεφαλή, όπως την εννοήσαμε, ονομάστηκε από τον λόγο της Γραφής ακήρατο χρυσάφι, επειδή βρίσκεται εκτός κάθε αμαρτίας (διότι «Αυτός δεν έπραξε αμαρτία», λέγει, «ούτε βρέθηκε δόλος στο στόμα του»), και ο λόγος αναφέρει ότι και τα χέρια είναι χρυσά, είναι προφανές αυτό που νοείται μέσω αυτών: ότι δηλαδή ο λόγος νομοθετεί για το χέρι το να είναι απολύτως καθαρό και αναμάρτητο, αμιγές και ανεπίδεκτο κάθε κακίας. Ως χέρι δε, εννοούμε οπωσδήποτε εκείνο που διαχειρίζεται τα κοινά της Εκκλησίας για τις ανάγκες των εντολών, του οποίου ο έπαινος συνίσταται στο να εξομοιωθεί με τη φύση της κεφαλής, ως προς το καθαρό και το αναμάρτητο.

Εμείς· διότι άκουσέ τον πάλι να λέει: «εσείς είστε τα κλήματα, ο Πατέρας μου είναι ο γεωργός». Ο Πατέρας, λοιπόν, μέσω του Υιού, συμφιλιώνοντάς μας με τον εαυτό του, χωρίς να υπολογίζει τα παραπτώματά μας, δεν μας καλεί ως παραδομένους στα άτοπα έργα, αλλά ως αργούς, αν και ακόμη και η αργία είναι αμαρτία· διότι και για κάθε αργό λόγο θα λογοδοτήσουμε. Αλλά, όπως είπα, ο Θεός, παραβλέποντας τις προηγούμενες αμαρτίες του καθενός, μας προσκαλεί ξανά και ξανά. Και μας καλεί για να κάνουμε τι; Για να εργαστούμε στον αμπελώνα· και αυτό σημαίνει να κοπιάζουμε για τα κλήματα, δηλαδή για τον ίδιο μας τον εαυτό· έπειτα, ω του ανείκαστου μεγέθους της φιλανθρωπίας, μας υπόσχεται και μας δίνει μισθό επειδή κοπιάζουμε για τους εαυτούς μας. Ελάτε, λέει, λάβετε αιώνια ζωή, η οποία χορηγείται πλουσιοπάροχα από εμένα· και για τον κόπο της οδοιπορίας και για την ίδια την επιθυμία σας να τη λάβετε από εμένα, εγώ θα σας καταβάλω τον μισθό σαν να ήμουν οφειλέτης.

Πώς, λοιπόν, είναι δυνατόν αυτό που υπέρκειται όλων των όντων να είναι αισθητό; Και ποιο από τα αισθητά δεν είναι κτίσμα; Και πώς η λαμπρότητα του Θεού μπορεί να είναι κτίσμα; Άρα, δεν είναι κυρίως αισθητή. Ο δε μέγας Μακάριος λέγει: «Όταν η ψυχή με φόβο και αγάπη και ντροπή, όπως και ο άσωτος υιός, επιστρέψει προς τον ίδιο τον Δεσπότη και Πατέρα Θεό, Εκείνος την προσδέχεται, χωρίς να λογαριάζει τα παραπτώματά της, και της δίνει στολή δόξας, του φωτός του Χριστού».

Εκείνον εμείς τον διαδεχθήκαμε· εξαιτίας αυτού ομιλούμε, αφότου και ο Χριστός μάς ανέθεσε τη διακονία της καταλλαγής. Οι πρέσβεις, όποιοι κι αν είναι, χάρη στο αξίωμα της πρεσβείας απολαμβάνουν πολλή τιμή. Διότι, πρόσεξε: πηγαίνουν μόνοι τους στη μέση της γης των βαρβάρων, ανάμεσα σε τόσους εχθρούς· και επειδή ο νόμος της πρεσβείας έχει μεγάλη ισχύ, όλοι τους τιμούν, όλοι προσβλέπουν σε αυτούς, όλοι τους προπέμπουν με ασφάλεια. Και εμείς, λοιπόν, αναλάβαμε λόγο πρεσβείας και έχουμε έλθει σταλμένοι από τον Θεό· διότι αυτό είναι το αξίωμα της επισκοπής. Έχουμε έλθει σε εσάς ως πρέσβεις, ζητώντας να τερματίσετε τον πόλεμο, και σας λέμε με ποιους όρους: δεν υποσχόμαστε να δώσουμε πόλεις, ούτε τόσα και τόσα μέτρα σιταριού, ούτε δούλους, ούτε χρυσάφι, αλλά τη βασιλεία των ουρανών, την αιώνια ζωή, την κοινωνία με τον Χριστό, και τα άλλα αγαθά, τα οποία ούτε εμείς μπορούμε να εκφράσουμε, ούτε εσείς να κατανοήσετε, όσο βρισκόμαστε σε αυτή τη σάρκα και στον παρόντα βίο. Είμαστε πρέσβεις, λοιπόν, και επιθυμούμε να απολαμβάνουμε τιμή· όχι για εμάς τους ίδιους, μη γένοιτο· διότι γνωρίζουμε τη δική μας ευτέλεια· αλλά για εσάς, ώστε με προθυμία να ακούτε τα όσα σας λέμε, για να ωφελείσθε, για να μην παρακολουθείτε τα λεγόμενα με ραθυμία ή απροσεξία. Δεν βλέπετε τους πρέσβεις πώς όλοι τους περιποιούνται; Εμείς είμαστε πρέσβεις του Θεού προς τους ανθρώπους.

Πώς κάλεσε; Με τη σφαγή του Χριστού. Και αφού μας έδωσε τη διακονία της καταλλαγής. Πάλι εδώ φανερώνει το αξίωμα των αποστόλων, δείχνοντας πόσο σπουδαίο έργο τούς ανατέθηκε, καθώς και την υπερβολή της αγάπης του Θεού. Διότι, παρόλο που δεν υπάκουσαν στον πρεσβευτή που ήλθε, δεν οργίστηκε ούτε τους εγκατέλειψε, αλλά επιμένει να παρακαλεί και μέσω του εαυτού Του και μέσω άλλων. Ποιος θα μπορούσε να θαυμάσει επάξια αυτή την κηδεμονία; Σφάχθηκε ο Υιός που ήλθε για την καταλλαγή, ο γνήσιος και μονογενής, και ούτε έτσι αποστράφηκε ο Πατέρας αυτούς που τον θανάτωσαν, ούτε είπε: «Έστειλα τον Υιό μου ως πρεσβευτή, αυτοί όμως όχι μόνο δεν θέλησαν να Τον ακούσουν, αλλά και Τον θανάτωσαν και Τον σταύρωσαν· είναι δίκαιο, λοιπόν, πλέον να τους εγκαταλείψω». Αντιθέτως, έπραξε το εντελώς αντίθετο: επειδή Εκείνος αναχώρησε, εμπιστεύθηκε το έργο αυτό σε εμάς. Διότι, λέει, «αφού μας έδωσε τη διακονία της καταλλαγής. Δηλαδή ότι ο Θεός, μέσω του Χριστού, κατήλλασσε τον κόσμο με τον εαυτό Του, χωρίς να τους καταλογίζει τα παραπτώματά τους». Είδες αγάπη που ξεπερνά κάθε λόγο και κάθε νου;

Ποιος είναι αυτός που έχει υβριστεί; Αυτός. Ποιος ήρθε πρώτος προς συμφιλίωση; Αυτός. Μα έστειλε τον Υιό, θα πει κάποιος, δεν ήρθε ο ίδιος. Έστειλε μεν τον Υιό, όμως δεν παρακαλούσε μόνο εκείνος, αλλά μαζί με αυτόν και μέσω αυτού και ο Πατέρας· γι' αυτό έλεγε ότι «ο Θεός ήταν εκείνος που συμφιλίωνε τον κόσμο με τον εαυτό του εν Χριστώ». Δηλαδή, μέσω του Χριστού. Διότι, επειδή είπε, «εκείνου που μας έδωσε τη διακονία της συμφιλίωσης», προβαίνει σε διευκρίνιση, λέγοντας: Μη νομίσετε ότι εμείς είμαστε οι κύριοι αυτού του έργου· διάκονοι είμαστε· εκείνος που κατεργάζεται τα πάντα είναι ο Θεός, ο οποίος συμφιλίωσε την οικουμένη μέσω του Μονογενούς. Και πώς την συμφιλίωσε με τον εαυτό του; Διότι αυτό είναι το θαυμαστό, όχι μόνο ότι έγινε φίλος, αλλά ότι έγινε φίλος με αυτόν τον τρόπο. Με ποιον τρόπο δηλαδή; Με το να τους συγχωρήσει τα αμαρτήματα· διότι αλλιώς δεν ήταν δυνατόν να γίνει. Γι' αυτό και πρόσθεσε: «Μη καταλογίζοντας σε αυτούς τα παραπτώματά τους». Διότι, εάν ήθελε να ζητήσει λόγο για τα σφάλματα, όλοι θα είχαμε χαθεί· αφού όλοι πέθαναν. Αλλά παρ' όλα αυτά, αν και τα αμαρτήματα ήταν τόσα πολλά, όχι μόνο δεν απαίτησε τιμωρία, αλλά και συμφιλιώθηκε· όχι μόνο τα συγχώρησε, αλλά ούτε καν τα καταλόγισε.

Έτσι πρέπει και εμείς να συγχωρούμε τους εχθρούς, ώστε να τύχουμε και εμείς της ίδιας άφεσης. Και έθεσε μέσα μας τον λόγο της καταλλαγής. Διότι ούτε εμείς ήρθαμε τώρα για κάτι φορτικό, αλλά για να κάνουμε τους πάντες φίλους με τον Θεό. Επειδή, λέγει, δεν πείστηκαν σε εμένα, παραμείνετε εσείς παρακαλώντας, μέχρι να τους πείσετε. Γι' αυτό και πρόσθεσε: Υπέρ του Χριστού, λοιπόν, είμαστε πρεσβευτές, σαν να παρακαλεί ο Θεός δι' ημών. Δεόμαστε υπέρ του Χριστού, καταλλαγείτε με τον Θεό.

Διότι και ο λόγος του Θεού γνωρίζει να καθαρίζει. Μου φαίνεται όμως ότι η φράση «Αγίασον αυτούς» δηλώνει και κάτι άλλο, σαν να λέγει: «Αφιέρωσέ τους στον λόγο και στο κήρυγμα». Και αυτό πάλι είναι φανερό από τα επόμενα. Διότι λέγει: «Καθώς απέστειλες εμένα στον κόσμο, έτσι και εγώ απέστειλα αυτούς»· το οποίο λέγει και ο Παύλος: «Αφού έθεσε μέσα μας τον λόγο της καταλλαγής». Διότι για τον σκοπό που ήλθε ο Χριστός, για τον ίδιο σκοπό και αυτοί απλώθηκαν στην οικουμένη. Η λέξη «Καθώς» όμως, και πάλι εδώ δεν τίθεται με την έννοια της πλήρους ομοιότητας μεταξύ αυτού και των αποστόλων (διότι πώς αλλιώς θα ήταν δυνατόν να αποσταλούν άνθρωποι;)· συνηθίζει δε να αναφέρει το μέλλον ως γεγονός που έχει ήδη συμβεί. «Και υπέρ αυτών αγιάζω τον εαυτό μου, για να είναι και αυτοί αγιασμένοι μέσα στην αλήθεια». Τι σημαίνει «Αγιάζω τον εαυτό μου»; Σου προσφέρω θυσία. Όλες δε οι θυσίες λέγονται άγιες· και κυρίως άγια είναι εκείνα που αφιερώνονται στον Θεό.

Είναι ανάγκη να ανατρέξουμε με τον λόγο λίγο πιο πίσω, ώστε να σας καταστήσω σαφέστερη τη διδασκαλία. Διότι, αφού ο Ιησούς ανελήφθη στους ουρανούς, έχοντας εκπληρώσει τη θεία οικονομία για εμάς, άφησε τον λόγο της διδασκαλίας στους αποστόλους Του, όπως λέει ο Παύλος: «Εμπιστευόμενος σε εμάς τον λόγο της καταλλαγής»· και πάλι: «Είμαστε πρεσβευτές υπέρ του Χριστού, σαν να σας παρακαλούσε ο Θεός μέσω ημών», δηλαδή, αντί του Χριστού. Τότε, λοιπόν, όταν αυτοί κήρυτταν σε ολόκληρη την οικουμένη, δεν υπήρχε καμία αίρεση· αντίθετα, ολόκληρο το ανθρώπινο γένος κατείχε αυτά τα δύο δόγματα, αφενός το υγιές, αφετέρου το διεφθαρμένο. Διότι όλοι όσοι κατοικούσαν τη γη ήταν είτε Έλληνες είτε Ιουδαίοι· δεν υπήρχε ούτε Μανιχαίος, ούτε Μαρκίων, ούτε Ουαλεντίνος, ούτε κανένας άλλος απολύτως. Διότι τι ανάγκη υπάρχει να απαριθμήσω όλες τις αιρέσεις; Επειδή τότε μετά το σιτάρι σπάρθηκαν τα ζιζάνια, δηλαδή η παντοειδής διαφθορά των αιρέσεων. Τους μεν Ιουδαίους, λοιπόν, τους ανέθεσε στον Πέτρο, ενώ στους Έλληνες ο Χριστός όρισε υπεύθυνο τον Παύλο.

Δες λοιπόν και στα προοίμια του Ιερεμία και σε πολλά σημεία των προφητών, Αυτός να καταφρονείται και να παραβλέπεται, και πάλι να προστρέχει και να επιδιώκει τη φιλία εκείνων που τον αποστρέφονται· πράγμα το οποίο και ο Ίδιος στα Ευαγγέλια φανέρωνε λέγοντας: «Ιερουσαλήμ, Ιερουσαλήμ, εσύ που σκοτώνεις τους προφήτες και λιθοβολείς όσους έχουν σταλεί σε αυτήν, πόσες φορές θέλησα να συγκεντρώσω τα τέκνα σου, με τον τρόπο που συγκεντρώνει η όρνιθα τα πουλιά της κάτω από τις φτερούγες της, και δεν θελήσατε;» Και ο Παύλος εξάλλου, στέλνοντας επιστολή στους Κορινθίους, έλεγε: «Ότι ο Θεός διά του Χριστού συμφιλίωνε τον κόσμο με τον εαυτό του, μην καταλογίζοντάς τους τα παραπτώματά τους, και εμπιστευόμενος σε εμάς τον λόγο της καταλλαγής. Είμαστε λοιπόν πρέσβεις υπέρ του Χριστού, σαν να παρακαλεί ο Θεός μέσω ημών· δεόμαστε στο όνομα του Χριστού: καταλλαγείτε με τον Θεό». Θεώρησε ότι αυτό λέγεται τώρα και προς εμάς. Διότι όχι μόνο η απιστία, αλλά και ο ακάθαρτος βίος είναι ικανός να δημιουργήσει αυτή την απευκταία έχθρα. «Διότι το φρόνημα της σαρκός», λέγει, «είναι έχθρα προς τον Θεό». Ας καταλύσουμε λοιπόν αυτό το διάφραγμα, ας το γκρεμίσουμε και ας το νεκρώσουμε, ώστε να αξιωθούμε της μακάριας καταλλαγής, για να γίνουμε πάλι αξιαγάπητοι και ποθεινοί στον Θεό.

Όπως στο να πεινά και να διψά, στο να κοπιάζει, στο να κοιμάται, στα οποία υπήρχαν τα δικά μας χαρακτηριστικά. Διότι αμαρτία δεν έπραξε. Το ότι όμως δεν είναι κατά σάρκα, δεν σημαίνει αυτό, ότι δηλαδή είναι χωρίς σάρκα. Διότι με αυτήν αναλήφθηκε, σύμφωνα με αυτό που έχει ειπωθεί: «Αυτός ο Ιησούς που αναλήφθηκε από εσάς στον ουρανό, έτσι ακριβώς θα έλθει». Και πώς έτσι; Εν σαρκί, και με το σώμα, αλλά χωρίς να είναι πλέον παθητός, όπως είπαμε. «Ώστε αν κάποιος είναι εν Χριστώ, είναι καινή κτίση». Αν κάποιος πίστεψε σε Αυτόν, λέει, ανήλθε σε μία άλλη δημιουργία. διότι γεννήθηκε άνωθεν μέσω του Πνεύματος, ώστε και για αυτόν τον λόγο, λέει, οφείλουμε να ζούμε για Αυτόν, όχι μόνο επειδή πέθανε για εμάς, ούτε επειδή μόνο ανέστησε την απαρχή μας, αλλά επειδή εισήλθαμε και σε άλλη ζωή. «Τα αρχαία παρήλθαν. Ιδού τα πάντα έγιναν καινά». Εννοεί είτε τα αμαρτήματα, είτε όλα τα ιουδαϊκά, μάλλον όμως εννοεί και τα μεν και τα δε. «Και τα πάντα προέρχονται από τον Θεό». Διότι και αυτή η άφεση των αμαρτιών, και η ελευθερία, και η άφθαρτη δόξα μάς έχουν δωρηθεί μέσω Αυτού. «Αυτού που μας συμφιλίωσε με τον εαυτό Του μέσω του Ιησού Χριστού και μας έδωσε τη διακονία της καταλλαγής, δηλαδή ότι ο Θεός ήταν εν Χριστώ συμφιλιώνοντας τον κόσμο με τον εαυτό Του, χωρίς να τους καταλογίζει τα παραπτώματά τους, και εναποθέτοντας σε εμάς τον λόγο της καταλλαγής». Διότι από την καταλλαγή (συμφιλίωση) προήλθαν σε εσάς όλα τα αγαθά· και καταλλαγή είναι η φιλία.

Με δικαιοσύνη δε, όπως και με κρίση και με έλεος. Διότι μας απελευθέρωσε από την εξουσία του σκότους και μας απάλλαξε από τη δουλεία της φθοράς. Διότι ο Θεός, λέγει, μέσω του Χριστού συμφιλίωνε τον κόσμο με τον εαυτό Του, χωρίς να τους καταλογίζει τα παραπτώματά τους. Πότε έγιναν αυτά; Όταν φανερώθηκε η φιλανθρωπία του Θεού, του Σωτήρα μας, μας έσωσε, όχι εξαιτίας των δίκαιων έργων που εμείς πράξαμε, αλλά σύμφωνα με το δικό Του έλεος, μέσω του λουτρού της παλιγγενεσίας και της ανακαινίσεως του Αγίου Πνεύματος, το οποίο εξέχεε επάνω μας πλουσιοπάροχα μέσω του Ιησού Χριστού του Σωτήρα μας, ώστε, αφού δικαιωθούμε με τη δική Του χάρη, να γίνουμε κληρονόμοι της αιώνιας ζωής.

Αυτόν τον νόμο και τον κανόνα επικυρώνουν και οι αποφάσεις των ιερών μας πατέρων. Διότι και ο Ευστάθιος, ο αρχιερέας των Αντιοχέων, στους έξι λόγους του κατά των Αρειανών αναφέρει κατά λέξη τα εξής: «Αλλά οι παράδοξοι πρωτοστάτες της θεατρικής σκηνής του Αρείου ισχυρίζονται ότι ο Χριστός διέπραξε αμαρτία»· και μετά από λίγο: «Όμως το ότι ο Θεός ήταν μέσα στον Χριστό συμφιλιώνοντας τον κόσμο με τον εαυτό Του, ούτε το φέρνουν στη μνήμη τους ούτε το προφέρουν με τα όργανα της γλώσσας, αλλά σαν δεινοί συκοφάντες και κατήγοροι, αφού ακρωτηρίασαν το χωρίο, διεξάγουν τον αγώνα της κατηγορίας τους». Έπειτα παραθέτει και την απόφαση υπέρ του νόμου: «Πρέπει δε οι νόμιμοι αγωνιστές με φιλαλήθεια να τα συμπεριλαμβάνουν όλα χωρίς καμία παράλειψη, και όχι, με σκοπό την εξαπάτηση, ένα μέρος να το αποσιωπούν, και ένα άλλο μέρος να το αποσπούν και να το προβάλλουν».