Πατερικές αναφορές στο Β΄ ΠΡΟΣ ΚΟΡΙΝΘΙΟΥΣ 5:7

Διότι σε εκείνους που αγωνίζονται, ο φόβος επιφέρει ένα είδος εξαγνισμού· διότι «ο φόβος του Κυρίου», λέει, «είναι αγνός και παραμένει στον αιώνα του αιώνα». {36.} Κανείς, ακούγοντας για αίσθηση του νου, ας μην ελπίζει ότι θα δει ορατά τη δόξα του Θεού. Διότι λέμε ότι αισθάνεται, όταν καθαρίζει την ψυχή, με μια ανέκφραστη γεύση της θείας παρηγοριάς, αλλά δεν φανερώνεται σε αυτήν τίποτα από τα αόρατα, επειδή τώρα, όπως λέει ο μακάριος Παύλος, περιπατούμε διά της πίστεως και όχι διά της όψεως. Εάν λοιπόν εμφανιστεί σε κάποιον από τους αγωνιζομένους είτε φως είτε κάποιο πυροειδές σχήμα, ας μην αποδεχτεί με κανέναν τρόπο ένα τέτοιο όραμα. Διότι είναι ολοφάνερη απάτη του εχθρού· πράγμα το οποίο πολλοί έπαθαν από άγνοια και απομακρύνθηκαν από την οδό της αλήθειας. Εμείς όμως γνωρίζουμε ότι, εφόσον κατοικούμε σε αυτό το φθαρτό σώμα, βρισκόμαστε μακριά από τον Θεό, δηλαδή δεν μπορούμε να δούμε ορατά ούτε τον Ίδιο ούτε κάποιο από τα επουράνια θαύματά Του. {37.} Τα όνειρα που εμφανίζονται στην ψυχή μέσα στην αγάπη του Θεού αποτελούν, κατά κάποιον τρόπο, αλάνθαστους μάρτυρες μιας υγιούς ψυχής. Γι' αυτό ούτε μεταβάλλονται από ένα σχήμα σε κάποιο άλλο σχήμα, ούτε βέβαια προκαλούν τρόμο στην αίσθηση, ούτε γελούν ή σκυθρωπάζουν ξαφνικά· αλλά πλησιάζουν την ψυχή με κάθε ηπιότητα, γεμίζοντάς την με πνευματική ευφροσύνη. Γι' αυτό και, μετά το ξύπνημα του σώματος, η ψυχή αναζητά με μεγάλο πόθο τη χαρά του ονείρου.

Άκουσε, λοιπόν, τα όσα υψηλά φιλοσοφούνται από τον θείο Ιεζεκιήλ περί της συναρμογής των οστών και των νεύρων, και όσα μετά από αυτόν διατυπώνονται από τον θείο Παύλο περί του επίγειου σκηνώματος και της αχειροποίητης οικίας, εκ των οποίων το μεν πρόκειται να καταλυθεί, ενώ η δεύτερη φυλάσσεται στους ουρανούς· ο οποίος, μάλιστα, διακηρύσσει ότι η εκδημία από το σώμα αποτελεί ενδημία κοντά στον Κύριο, ενώ οδύρεται για τη ζωή μαζί με αυτό θεωρώντας την ως εκδημία, και γι' αυτόν τον λόγο ποθεί και σπεύδει προς την ανάλυση.

Αλλ' αυτός, αφού βγήκε έξω από τον εαυτό του και από τη δική του γη, εννοώ δηλαδή από το ταπεινό και γήινο φρόνημα, και αφού ανύψωσε, όσο ήταν δυνατό, τη διάνοιά του πάνω από τα κοινά όρια της φύσης, εγκαταλείποντας τη συγγένεια της ψυχής προς τις αισθήσεις, έτσι ώστε να μην αμαυρωθεί ως προς την κατανόηση των αοράτων παρενοχλούμενος από οτιδήποτε προβάλλεται στις αισθήσεις, χωρίς ούτε η ακοή να περιηχεί ούτε η όραση να παραπλανά τη διάνοια προς τα φαινόμενα, αλλά, όπως λέει ο απόστολος, περιπατώντας δια της πίστεως και όχι δια της οράσεως, ανυψώθηκε τόσο πολύ χάρη στο μεγαλείο της γνώσεως, ώστε να θεωρηθεί το ανώτατο όριο της ανθρώπινης τελειότητας, έχοντας γνωρίσει τον Θεό τόσο, όσο ήταν δυνατό να χωρέσει αυτή η μικρή και φθαρτή ανθρώπινη δύναμη αφού πρώτα υπερεκτάθηκε. Γι' αυτό ακριβώς και ο Κύριος όλης της κτίσεως, σαν να έγινε κατά κάποιον τρόπο εύρημα του πατριάρχη, ονομάζεται ιδιαιτέρως Θεός του Αβραάμ. Αλλά όμως, τι λέει για εκείνον ο λόγος της Γραφής; Ότι εξήλθε χωρίς να γνωρίζει πού πηγαίνει, μην μπορώντας να μάθει ούτε καν το όνομα του Αγαπημένου, χωρίς ωστόσο να δυσανασχετεί ούτε να αισχύνεται γι' αυτήν του την άγνοια. Αυτό, λοιπόν, αποτελούσε γι' αυτόν και την ασφαλή καθοδήγηση προς το ζητούμενο: το να μην καθοδηγείται από κανένα από τα εύκολα προς κατανόηση πράγματα κατά τις σκέψεις του περί του Θεού, και να μην επιτρέψει ποτέ στη διάνοιά του, εγκλωβιζόμενη σε κάποιο από τα κατανοητά πράγματα, να ανακόψει την πορεία της προς το επέκεινα των γινωσκομένων.

Ουδαμώς. Για ποιον λόγο; Διότι αυτό δεν είναι πίστη· επειδή αυτό το προκάλεσε η ανάγκη και η προφάνεια όσων βλέπουμε, και το ζήτημα δεν είναι αποτέλεσμα ελεύθερης προαίρεσης, αλλά η διάνοια ελκύσθηκε από το μεγαλείο αυτών που έγιναν ορατά. Επομένως, όσο πιο φανερά και καταναγκαστικά είναι τα όσα γίνονται, τόσο ελαττώνονται τα της πίστης· γι' αυτόν τον λόγο δεν γίνονται σημεία τώρα. Και ότι αυτό αληθεύει, άκου τι λέει προς τον Θωμά: «Μακάριοι όσοι δεν είδαν και πίστεψαν». Άρα, όσο πιο φανερά αποδεικνύεται το σημείο, τόσο ελαττώνεται ο μισθός της πίστης. Ώστε, αν και τώρα γίνονταν σημεία, το ίδιο ακριβώς θα συνέβαινε. Διότι το ότι τότε δεν θα τον γνωρίζουμε πλέον διά της πίστεως, το φανέρωσε ο Παύλος λέγοντας: «Διότι τώρα πορευόμαστε διά της πίστεως, όχι διά της οράσεως». Όπως λοιπόν τότε το ότι πιστεύεις δεν σου υπολογίζεται, επειδή το πράγμα είναι ολοφάνερο· έτσι θα γινόταν και τώρα, αν τελούνταν σημεία τέτοια, σαν και αυτά που γίνονταν στο παρελθόν. Διότι, όταν αποδεχόμαστε εκείνα που με κανέναν απολύτως τρόπο δεν είναι δυνατόν να κατανοηθούν με τη λογική, τότε υπάρχει η πραγματική πίστη.

Διότι και τότε για αυτόν τον σκοπό μάς έπλασε, και τώρα για αυτό μας προετοίμασε διά του βαπτίσματος, και για αυτό μας έδωσε διόλου μικρό εχέγγυο, το Πνεύμα το Άγιο. Και συνεχώς το ονομάζει αρραβώνα, επειδή θέλει να Τον παρουσιάσει ως οφειλέτη των πάντων, και να καταστήσει εξ αυτού τον λόγο πιο αξιόπιστο σε όσους έχουν πιο υλική σκέψη. «Έχοντας λοιπόν πάντοτε θάρρος, και γνωρίζοντας». Το «έχοντας θάρρος», αναφέρεται στους διωγμούς, στις επιβουλές, στους συνεχείς θανάτους· σαν να έλεγε: Σε καταδιώκει κάποιος και σε κατατρέχει και σε εξοντώνει; Μην καταβάλλεσαι· τα πάντα γίνονται για χάρη σου· μη φοβάσαι, αλλά να έχεις θάρρος. Διότι αυτό για το οποίο στενάζεις και πονάς, το ότι δηλαδή είσαι υπόδουλος στη φθορά, αυτό ακριβώς το απομακρύνει πλέον από τη μέση, και σε απαλλάσσει ταχύτερα από αυτήν τη δουλεία. Γι' αυτό και λέει: «Έχοντας λοιπόν πάντοτε θάρρος», όχι μόνο στις ανέσεις, αλλά και στις θλίψεις, «και γνωρίζοντας ότι, όσο κατοικούμε στο σώμα, βρισκόμαστε μακριά από τον Κύριο· διότι πορευόμαστε διά της πίστεως, και όχι διά της οράσεως· έχουμε δε θάρρος και προτιμούμε να αναχωρήσουμε από το σώμα, και να βρεθούμε κοντά στον Κύριο». Το μεγαλύτερο από όλα το τοποθέτησε στο τέλος· διότι το να είναι κανείς μαζί με τον Χριστό, είναι ανώτερο από το να λάβει την αφθαρσία.

Έπειτα, για να μην πει κανείς, ακούγοντας ότι εκδημούμε από τον Κύριο: «Τι είναι αυτά που λες; Αποξενωνόμαστε λοιπόν από Αυτόν όντας εδώ;», πρόλαβε να το διορθώσει αυτό λέγοντας: «Διότι πορευόμαστε μέσω της πίστεως και όχι μέσω της οράσεως»· και εδώ μεν Τον γνωρίζουμε, αλλά όχι τόσο καθαρά. Το ίδιο λέει εξάλλου και αλλού: «Σαν μέσα από καθρέφτη» και «με τρόπο αινιγματικό».

Εάν όμως εκείνος, βλέποντας κάποια αμυδρή εικόνα των μελλοντικών, απέβαλε ξαφνικά τα πάντα από την ψυχή του εξαιτίας της τέρψης που ενστάλαξε στην ψυχή του εκείνη η θέα, τι θα μπορούσε να πει κανείς, όταν παρουσιαστεί η ίδια η αλήθεια των πραγμάτων, όταν, αφού ανοιχθούν τα ανάκτορα, θα είναι δυνατόν να ατενίσει κανείς τον ίδιο τον Βασιλέα, όχι πλέον αινιγματικά ούτε σαν μέσα από κάτοπτρο, αλλά πρόσωπο με πρόσωπο, όχι πλέον διά της πίστεως αλλά διά της θέας;

«Διότι πορευόμαστε διά της πίστεως και όχι διά της οράσεως». Η φράση «έχοντας θάρρος» αναφέρεται στους διωγμούς, στις επιβουλές, στους θανάτους. Σαν να έλεγε: σε καταδιώκει κάποιος, και σε κυνηγά, και σε θανατώνει; Μην καταρρεύσεις. Διότι αυτό γίνεται προς όφελός σου. «Έχουμε λοιπόν θάρρος και προτιμούμε μάλλον να αναχωρήσουμε από το σώμα και να κατοικήσουμε κοντά στον Κύριο».

«Γι' αυτό και φιλοτιμούμαστε, είτε ενδημούμε είτε εκδημούμε.» Το μεγαλύτερο από όλα το έθεσε στο τέλος. Διότι από το να λάβει κανείς άφθαρτη κατοικία, το να είναι μαζί με τον Χριστό είναι καλύτερο. Αυτό δε που λέει είναι το εξής: δεν σβήνει τη ζωή μας εκείνος που μας καταδιώκει και μας θανατώνει. Διότι όχι μόνο σε απαλλάσσει από τη φθορά και το βάρος, αλλά και σε στέλνει γρήγορα στον Θεό. Πρόσεξε δε πώς απέκρυψε τα λυπηρά και τη λέξη του θανάτου και της τελευτής, και στη θέση τους έβαλε τα σφόδρα ποθητά, ονομάζοντάς τα ενδημία κοντά στον Κύριο, και όσα φαίνονται γλυκά, αφήνοντας κατά μέρος τα της παρούσας ζωής, τα ονόμασε με λέξεις λυπηρές, αποκαλώντας την εδώ ζωή εκδημία (απουσία) από τον Κύριο. Αυτό το έλεγε, ώστε κανείς ούτε να προσκολλάται στα παρόντα, αλλά να τα θεωρεί και βάρος, ούτε όταν πρόκειται να πεθάνει να λυπάται, αλλά να χαίρεται επειδή αναχωρεί προς μεγαλύτερα αγαθά. Έπειτα, για να μην πει κάποιος, ακούγοντας ότι εκδημούμε από τον Κύριο: «Τι είναι αυτά που λες; Αποξενωνόμαστε λοιπόν (από Εκείνον) ευρισκόμενοι εδώ;», προδιόρθωσε αυτό το ενδεχόμενο, λέγοντας: «Διότι περπατούμε μέσω της πίστεως και όχι μέσω της οράσεως». Σαν να έλεγε: Και εδώ βέβαια δικοί Του είμαστε, αλλά όχι τόσο ξεκάθαρα. Και αυτό είναι που έλεγε αλλού: «Μέσα από καθρέφτη και αινιγματικά». «Να είμαστε ευάρεστοι σε Αυτόν». Διότι το ζητούμενο είναι αυτό, λέει: είτε βρισκόμαστε εκεί είτε εδώ, να ζούμε σύμφωνα με το θέλημά Του, και, για να μην πέσουν σε λύπη φτάνοντας σε τόση μεγάλη επιθυμία για την καθυστέρηση της εκδημίας, από εδώ ήδη τους δίνει το αποκορύφωμα των αγαθών.

ΞΘ΄. Με την πίστη πορευόμαστε, όχι με την όραση· και έχουμε τη γνώση σαν μέσα από καθρέφτες και με αινίγματα. Και γι' αυτό έχουμε ανάγκη από πολλή ενασχόληση με αυτά, ώστε με τη μακρόχρονη μελέτη και εντρύφηση σε αυτά να αποκτήσουμε μια δυσαπόσπαστη έξη των θεωρημάτων.

Απόκριση. Ο μεν άγιος ευαγγελιστής Ιωάννης λέγει ότι αγνοεί τον τρόπο της μελλοντικής θέωσης εκείνων που έγιναν εδώ τέκνα του Θεού μέσω των αρετών της πίστης, επειδή δεν έχει ακόμη φανερωθεί η αυθύπαρκτη υπόσταση των μελλοντικών αγαθών ως προς τη μορφή τους (το είδος). Διότι εδώ πορευόμαστε διά της πίστεως και όχι διά της οράσεως. Ο δε άγιος Παύλος λέγει ότι έχει λάβει δι' αποκαλύψεως τον θείο σκοπό για τα μελλοντικά αγαθά, χωρίς όμως να έχει γνωρίσει και ο ίδιος τον τρόπο της εκθέωσης σύμφωνα με αυτόν τον θείο σκοπό. Γι' αυτό λέγει σαφώς, ερμηνεύοντας τον εαυτό του, «κατά σκοπόν διώκω προς το βραβείον της άνω κλήσεως», θέλοντας δηλαδή να γνωρίσει μέσα από την προσωπική εμπειρία (εκ του παθείν) τον τρόπο της ενεργούς εκπλήρωσης του θείου σκοπού, ο οποίος του έγινε γνωστός εδώ δι' αποκαλύψεως, σχετικά με την εκθεωτική δύναμη εκείνων που θα αξιωθούν. Συμφωνούν, λοιπόν, οι απόστολοι, συμπνέοντας μεταξύ τους μέσα από τη φαινομενικά αντίθετη διδασκαλία τους, εφόσον κινούνται από ένα και το αυτό Πνεύμα. Διότι ο μεν ομολογεί την άγνοια του τρόπου της μελλοντικής κατά χάριν θέωσης, ενώ ο δε εισάγει μεγαλοφυώς τη γνώση του σκοπού.

Δεν συμβαίνει σε κανέναν από όσους ζουν σε φθαρτό σώμα να ευδαιμονεί και με τους δύο τρόπους, αλλά μόνο ο βίος που έχει απαλλαγεί από τη φθορά θα δεχθεί τέτοιους ανθρώπους. Προς το παρόν, οι μακάριοι είναι τέλειοι ως προς τη θέλησή τους απέναντι στον Θεό, όχι όμως και ως προς τη νοερή ενέργεια. Διότι σε αυτούς θα βρεις μεν τέλεια αγάπη, αλλά καθαρή θεωρία του Θεού σε καμία περίπτωση. Διότι, έστω και αν το μέλλον είναι παρόν σε αυτούς, παρόλο που ζουν ακόμη με το σώμα, και έχουν ήδη αποκτήσει εμπειρία των επάθλων, ωστόσο αυτό δεν συμβαίνει ούτε συνεχώς ούτε αδιάκοπα ούτε τέλεια, επειδή δεν το επιτρέπει ο παρών βίος. Και για τον λόγο αυτόν: «Χαιρόμαστε με την ελπίδα», λέει ο Παύλος, και «πορευόμαστε με την πίστη, όχι με την όραση», και «γνωρίζουμε μερικώς»· μολονότι είδε τον Χριστό, εντούτοις δεν βρισκόταν διαρκώς σε αυτή τη θεωρία.

Γι' αυτό και στενάζουμε, μη θέλοντας να απεκδυθούμε το σώμα, αλλά να ενδυθούμε πάνω σε αυτό την υπόλοιπη ζωή. Διότι το ουράνιο κατοικητήριο, το οποίο επιθυμούμε να ενδυθούμε, είναι η αθανασία. Αν την ενδυθούμε, θα καταποθεί καθετί μέσα σε αυτήν που είναι εντελώς αδύναμο και θνητό, καταναλισκόμενο από την άχρονη ζωή. «Διότι περπατούμε με την πίστη και όχι με την όραση», δηλαδή με την πίστη προχωρούμε, παρατηρώντας τα εκεί πράγματα με λογισμό ακόμη ασαφή, και όχι ξεκάθαρα, ώστε να τα βλέπουμε, να τα απολαμβάνουμε και να βρισκόμαστε μέσα σε αυτά. «Και τούτο λέγω, αδελφοί, ότι σάρκα και αίμα δεν μπορούν να κληρονομήσουν τη βασιλεία του Θεού, ούτε η φθορά κληρονομεί την αφθαρσία». Όταν λέει σάρκα, δεν εννόησε την ίδια τη σάρκα, αλλά την παράλογη ορμή προς τις ασελγείς ηδονές της ψυχής. Αφού λοιπόν είπε: «Σάρκα και αίμα δεν μπορούν να κληρονομήσουν τη βασιλεία του Θεού», αποφάνθηκε επιπλέον: «Ούτε η φθορά κληρονομεί την αφθαρσία».

Αντίθεση εκ μέρους των Εικονομάχων. ΙΓ΄. Εφόσον ο Σωτήρας μας βρίσκεται τώρα στους ουρανούς, δεν πρέπει να αναστηλώνουμε το ομοίωμά Του· διότι λέει ο ιερός Απόστολος: Δια της πίστεως πορευόμαστε, όχι δια της οράσεως.

Λύση σε αυτό. Η λέξη «είδος» λέγεται βέβαια και για εκείνο που διαιρείται από το γένος, όπως για παράδειγμα η έννοια του ανθρώπου γενικά· λέγεται όμως «είδος» και η μορφή του καθενός, με την οποία διαφέρουμε μεταξύ μας· για τα οποία δεν κάνει κανένα λόγο εδώ ο Απόστολος. Αλλά πρέπει να κατανοήσουμε ότι ονομάζει «είδος» την άμεση θέαση των μελλοντικών πραγμάτων, η οποία υπερέχει από τα παρόντα είδωλα. Διότι, αφού είπε, «ζούμε με την πίστη και όχι με την όραση (το είδος)», προσθέτει: «έχουμε όμως θάρρος και προτιμούμε να εκδημήσουμε από το σώμα και να ενδημήσουμε κοντά στον Κύριο». Και αλλού πάλι: «τώρα βλέπουμε σαν μέσα από καθρέφτη και αινιγματικά, τότε όμως πρόσωπο με πρόσωπο. Τώρα γνωρίζω εν μέρει, τότε όμως θα γνωρίσω πλήρως, όπως ακριβώς και γνωρίστηκα. Τώρα λοιπόν μένει η πίστη, η ελπίδα, η αγάπη». Με αυτήν την πίστη, λοιπόν, μας είπε να πορευόμαστε, μέσω της οποίας, σαν από καθρέφτη πρόσωπο με πρόσωπο, βλέπουμε χωρίς πλάνη την αλήθεια των μελλοντικών.