Πατερικές αναφορές στο Β΄ ΠΡΟΣ ΚΟΡΙΝΘΙΟΥΣ 5:8

Όταν, λοιπόν, δεις έναν άνδρα που έχει αφήσει πίσω του την πρόοδο της ηλικιακής του ανάπτυξης, έχει ήδη σταθεροποιηθεί στους λογισμούς του και δεν φέρει κανένα ίχνος της νεότητας, δεν θα θεωρήσεις ότι τα παρελθόντα έχουν πεθάνει μέσα του; Επίσης, ο ηλικιωμένος, έχοντας μεταρμοστεί σε άλλη μορφή και ψυχική διάθεση, είναι προφανώς διαφορετικός σε σχέση με τους προηγούμενους. Ώστε και η ζωή των ανθρώπων είναι φυσικό να ολοκληρώνεται μέσα από πολλούς θανάτους, όχι μόνο μέσω των ηλικιακών μεταβάσεων, αλλά και μέσω των πτώσεων των ψυχών στην αμαρτία. Όπου, όμως, δεν υπάρχει αλλοίωση ούτε του σώματος ούτε της ψυχής (διότι δεν υπάρχει ούτε παρεκτροπή του λογισμού ούτε μεταβολή της γνώμης, καθώς καμία περίσταση δεν αφαιρεί τη σταθερότητα και την αταραξία των λογισμών), εκείνη είναι η χώρα των όντως ζώντων, οι οποίοι παραμένουν πάντοτε όμοιοι με τον εαυτό τους. Σε αυτήν τη χώρα προπαντός υπόσχεται ο Προφήτης ότι θα ευαρεστήσει τον Θεό των όλων, εφόσον δεν πρόκειται να εμποδιστεί από κανέναν εξωτερικό παράγοντα ως προς τον σκοπό της αληθινής και ισότιμης με αυτή των αγγέλων δουλείας. Διότι φιλοτιμούμαστε, λέγει, είτε ενδημούμε στο σώμα είτε εκδημούμε από το σώμα, να είμαστε ευάρεστοι σε Αυτόν.

Ο Παύλος λοιπόν, γράφοντας στους Κολοσσαείς, λέει: «Και εσάς, που ήσασταν νεκροί εξαιτίας των παραπτωμάτων και της ακροβυστίας σας, σας συνεζωοποίησε με τον Χριστό». Άραγε λοιπόν, σε ολόκληρο λαό και Εκκλησία χάρισε ο Θεός τη ζωή μαζί με τον Χριστό, ενώ στο Άγιο Πνεύμα δεν ανήκει η ζωή μαζί με τον Χριστό; Αν όμως είναι ασεβές έστω και το να το σκεφτεί κανείς αυτό, πώς δεν είναι όσιο, όπως ακριβώς έχουν εκ φύσεως, έτσι και την ομολογία να την αποδίδουμε αδιαίρετα; Έπειτα, πώς δεν αποτελεί την έσχατη αναλγησία, το να ομολογούν αφενός ότι οι άγιοι είναι μαζί με τον Χριστό —εφόσον βέβαια ο Παύλος, έχοντας εκδημήσει από το σώμα, βρίσκεται κοντά στον Κύριο, και έχοντας αναχωρήσει, είναι ήδη μαζί με τον Χριστό—, στο δε Πνεύμα, αυτοί, στο μέτρο που εξαρτάται από τους ίδιους, να μην του αναγνωρίζουν ότι είναι μαζί με τον Χριστό, ούτε καν εξίσου με τους ανθρώπους; Και ο Παύλος αποκαλεί τον εαυτό του συνεργό του Θεού στην οικονομία του Ευαγγελίου· εάν όμως ονομάσουμε συνεργό το Άγιο Πνεύμα, διά του οποίου σε όλη την κτίση κάτω από τον ουρανό καρποφορεί το Ευαγγέλιο, θα διατυπώσουν άραγε εναντίον μας κατηγορία για ασέβεια; Και όπως φαίνεται, η ζωή εκείνων που έχουν στηρίξει την ελπίδα τους στον Κύριο «είναι κρυμμένη μαζί με τον Χριστό στον Θεό», και «όταν φανερωθεί ο Χριστός, η ζωή μας, τότε και αυτοί θα φανερωθούν μαζί του εν δόξη»· αυτό όμως το Πνεύμα της ζωής, το οποίο μας ελευθέρωσε από τον νόμο της αμαρτίας, δεν είναι με κανέναν τρόπο μαζί με τον Χριστό, ούτε στη λανθάνουσα και κρυμμένη ζωή μαζί του, ούτε στη φανέρωση της δόξας, την οποία εμείς προσδοκούμε ότι θα αποκαλυφθεί στους αγίους; «

Άκουσε, λοιπόν, τα όσα υψηλά φιλοσοφούνται από τον θείο Ιεζεκιήλ περί της συναρμογής των οστών και των νεύρων, και όσα μετά από αυτόν διατυπώνονται από τον θείο Παύλο περί του επίγειου σκηνώματος και της αχειροποίητης οικίας, εκ των οποίων το μεν πρόκειται να καταλυθεί, ενώ η δεύτερη φυλάσσεται στους ουρανούς· ο οποίος, μάλιστα, διακηρύσσει ότι η εκδημία από το σώμα αποτελεί ενδημία κοντά στον Κύριο, ενώ οδύρεται για τη ζωή μαζί με αυτό θεωρώντας την ως εκδημία, και γι' αυτόν τον λόγο ποθεί και σπεύδει προς την ανάλυση.

ΠΡΟΣ ΤΟΝ ΓΡΗΓΟΡΙΟ ΝΥΣΣΗΣ Και αυτό ήταν επιφυλαγμένο στην ταλαίπωρη ζωή μου, το να πληροφορηθώ τον θάνατο του Βασιλείου και την εκδημία εκείνης της άγιας ψυχής, η οποία αναχώρησε από εμάς για να ενδημήσει κοντά στον Κύριο, έχοντας μετατρέψει ολόκληρο τον βίο του σε μελέτη αυτού του σκοπού.

Διότι και τότε για αυτόν τον σκοπό μάς έπλασε, και τώρα για αυτό μας προετοίμασε διά του βαπτίσματος, και για αυτό μας έδωσε διόλου μικρό εχέγγυο, το Πνεύμα το Άγιο. Και συνεχώς το ονομάζει αρραβώνα, επειδή θέλει να Τον παρουσιάσει ως οφειλέτη των πάντων, και να καταστήσει εξ αυτού τον λόγο πιο αξιόπιστο σε όσους έχουν πιο υλική σκέψη. «Έχοντας λοιπόν πάντοτε θάρρος, και γνωρίζοντας». Το «έχοντας θάρρος», αναφέρεται στους διωγμούς, στις επιβουλές, στους συνεχείς θανάτους· σαν να έλεγε: Σε καταδιώκει κάποιος και σε κατατρέχει και σε εξοντώνει; Μην καταβάλλεσαι· τα πάντα γίνονται για χάρη σου· μη φοβάσαι, αλλά να έχεις θάρρος. Διότι αυτό για το οποίο στενάζεις και πονάς, το ότι δηλαδή είσαι υπόδουλος στη φθορά, αυτό ακριβώς το απομακρύνει πλέον από τη μέση, και σε απαλλάσσει ταχύτερα από αυτήν τη δουλεία. Γι' αυτό και λέει: «Έχοντας λοιπόν πάντοτε θάρρος», όχι μόνο στις ανέσεις, αλλά και στις θλίψεις, «και γνωρίζοντας ότι, όσο κατοικούμε στο σώμα, βρισκόμαστε μακριά από τον Κύριο· διότι πορευόμαστε διά της πίστεως, και όχι διά της οράσεως· έχουμε δε θάρρος και προτιμούμε να αναχωρήσουμε από το σώμα, και να βρεθούμε κοντά στον Κύριο». Το μεγαλύτερο από όλα το τοποθέτησε στο τέλος· διότι το να είναι κανείς μαζί με τον Χριστό, είναι ανώτερο από το να λάβει την αφθαρσία.

Αυτό δε που λέει είναι το εξής: Δεν σβήνει τη ζωή μας εκείνος που μας πολεμά και μας θανατώνει· μη φοβάσαι· να έχεις θάρρος όταν κατακόβεσαι. Διότι όχι μόνο σε απαλλάσσει από τη φθορά και το βάρος, αλλά και σε παραπέμπει ταχέως στον Κύριο. Γι' αυτό ούτε είπε: «Ενώ βρισκόμαστε στο σώμα», σαν να βρισκόμαστε σε ξένη και αλλότρια χώρα. «Γνωρίζοντας, λοιπόν, ότι όσο ενδημούμε στο σώμα, εκδημούμε από τον Κύριο· έχουμε θάρρος και προτιμούμε να εκδημήσουμε από το σώμα και να ενδημήσουμε κοντά στον Κύριο».

«Έχουμε λοιπόν θάρρος και προτιμούμε». Ω, πού οδήγησε τον λόγο; Σε υπερβολική επιθυμία του θανάτου, αποδεικνύοντας το δυσάρεστο ως ευχάριστο και το ευχάριστο ως δυσάρεστο· διότι η λέξη «προτιμούμε», λέγει, σημαίνει «επιθυμούμε». Τι επιθυμούμε; «Να εκδημήσουμε από το σώμα και να ενδημήσουμε κοντά στον Κύριο». Και αυτό το κάνει πάντοτε, όπως έδειξα και προηγουμένως, αναστρέφοντας στο αντίθετο τα επιχειρήματα όσων του φέρνουν αντιρρήσεις. «Γι’ αυτό και φιλοτιμούμαστε, είτε ενδημώντας είτε εκδημώντας, να είμαστε σε αυτόν ευάρεστοι». Διότι το ζητούμενο είναι αυτό, λέγει, είτε βρισκόμαστε εκεί είτε εδώ, να ζούμε σύμφωνα με το θέλημά του· διότι αυτό είναι το πρωταρχικό. Ώστε από τώρα κιόλας κατέχεις τη βασιλεία χωρίς δοκιμασία. Διότι, για να μην αρχίσουν πάλι, έχοντας φτάσει σε τόσο μεγάλη επιθυμία, να αδημονούν για την καθυστέρηση της εκεί άφιξής τους, από εδώ κιόλας τους δίδει το αποκορύφωμα των αγαθών. Και τι είναι αυτό; Το να είναι ευάρεστοι.

«Διότι πορευόμαστε διά της πίστεως και όχι διά της οράσεως». Η φράση «έχοντας θάρρος» αναφέρεται στους διωγμούς, στις επιβουλές, στους θανάτους. Σαν να έλεγε: σε καταδιώκει κάποιος, και σε κυνηγά, και σε θανατώνει; Μην καταρρεύσεις. Διότι αυτό γίνεται προς όφελός σου. «Έχουμε λοιπόν θάρρος και προτιμούμε μάλλον να αναχωρήσουμε από το σώμα και να κατοικήσουμε κοντά στον Κύριο».

και έχοντας δει τον κίνδυνό μας· και γι' αυτό, αφού φανέρωσε τον Εαυτό Του, και αφού εξήγειρε τη δική Του δύναμη, και αφού ήλθε εν σαρκί για να σώσει τους απολωλότες, και για να σκοτώσει τα πονηρά θηρία που τρέφονται μέσα σε αυτήν· και για να την καταστήσει χώρα ειρήνης και βοσκή λογικών προβάτων, τα οποία διά της πράξεως ανάγονται προς τον Θεό. Της οποίας (σαρκός) εγώ μέχρι τώρα δεν παρέκαμψα τον νόμο αβλαβώς διά της πνευματικής θεωρίας, όπως ο Ισραήλ το όρος Σηείρ· ούτε διήλθα τις επιθυμίες της με απάθεια, διά της γνωστικής πράξεως, όπως ακριβώς πέρασαν από τους αδελφούς τους, τους γιους του Ησαύ, που κατοικούσαν στην Αραβά υπό την καθοδήγηση του Μωυσή, εκείνοι που έλκουν την καταγωγή τους από τον Ιακώβ. Αλλά κατοικώ ακόμη στην Αραβά κατά τους γιους του Ησαύ, στις δυσμάς· εννοώ δε τη σάρκα· επειδή, λόγω των ηδονών της σάρκας, δεν προσδοκώ άλλη ζωή μετά την παρούσα. Την οποία (σάρκα) δεν καταδέχεται ούτε να την κατοικήσει προσωρινά κάθε αληθινός Ισραήλ και όποιος βλέπει τον Θεό, καθώς βιάζεται διά των αρετών να εκδημήσει από τη σάρκα και επιθυμεί διά της γνώσεως να ενδημήσει προς τον Κύριο· τον Οποίο μυστικώς είναι και ονομάζεται αληθώς γη της επαγγελίας άρρητων αγαθών, η οποία ρέει γάλα και μέλι. Διότι ο Κύριος είναι τροφός αυτών που νηπιάζουν κατά Θεόν και ευφραντικός για εκείνους που ανδρώνονται κατά Θεόν, καθώς εκτρέφει με αρετές διά της πράξεως, σαν με γάλα, εκείνους που Τον φοβούνται, και καταγλυκαίνει με μυστικές γνώσεις, σαν με μέλι διά της πνευματικής θεωρίας, εκείνους που Τον αγαπούν.

Αυτός δε ο θείος άνδρας, και αληθώς μέγας μεταξύ των πατέρων, και θείο κατοικητήριο του Πνεύματος, στο ενενηκοστό τέταρτο έτος της ηλικίας του, αφού ασθένησε για πέντε μόνο ημέρες, εκδημεί από το σώμα και ενδημεί προς τον Κύριο την πέμπτη του μηνός Δεκεμβρίου. Και συρρέει κατά την κοίμησή του ολόκληρη η μοναχική φάλαγγα και η Ιερουσαλήμ μαζί με τον πατριάρχη, και τον κηδεύουν με τιμές στον τόπο όπου είχε προείδει τον «στύλο του πυρός», του οποίου ο πανόλβιος τάφος σε τίποτα δεν διαφέρει από ιαματική πηγή.

Επειδή δε ησυχάζοντας με αυτόν τον τρόπο επιτελούσε το έργο που αρμόζει στους ησυχαστές, και υψώθηκε έτσι μέσω της χάριτος του Πνεύματος, ώστε να εξομοιωθεί μέσω του βίου, του λόγου και της γνώσης με τους αρχαίους Πατέρες και θεολόγους, έπρεπε, όπως εκείνοι, να περάσει και αυτός μέσα από τη φωτιά των πειρασμών και να δοκιμαστεί η υπομονή του όπως του Ιώβ· γι' αυτό ζητήθηκε από τον πειράζοντα και παραδόθηκε σε αυτόν. Το πώς ακριβώς συνέβησαν τα πράγματα από εδώ και πέρα, θα το διηγηθώ. Ο Συμεών, εκείνος ο θείος άνδρας, ο οποίος έφερε επάξια το προσωνύμιο «ο ευλαβής», και ο οποίος υπήρξε ταυτόχρονα πατέρας και δάσκαλος αυτού του θαυμαστού Συμεών, αφού έφτασε πια σε καλό γήρας, έχοντας αγωνιστεί νομίμως το μαρτύριο της συνειδήσεως για σαράντα πέντε χρόνια, αξιώθηκε αποστολικής χάριτος, επιτελώντας ιάσεις και θαύματα, και, παρότι αγράμματος, συνέγραψε με το θείο Πνεύμα ολόκληρο βιβλίο γεμάτο από κάθε πνευματική ωφέλεια. Επειδή όμως έπρεπε να αναπαυθεί από τους μακρούς εκείνους κόπους της ασκήσεως, για τους οποίους όποιος ζητά να μάθει θα πληροφορηθεί επακριβώς από όσα έχουν γραφτεί εκτενώς, αφού αρρώστησε την ασθένεια της κοιμήσεώς του, ενδήμησε προς τον Κύριο, εκδημώντας από το πολύαθλο και καρτερικό του σώμα.

«Έχω μεγάλη παρηγοριά· με λυπεί ο θάνατός του, αλλά με καθιστά ιερέα του Υψίστου, με αφήνει άτεκνο, αλλά με κάνει πατέρα πρωτομάρτυρα. Διότι δεν χάνεται ο Ισαάκ, καθαίρεται το σώμα του με τη φωτιά, απαλλάσσεται από τις ηδονές της σάρκας, θα φύγει από αυτή τη ζωή αλλά θα κατοικήσει κοντά στον Κύριο». Με τέτοιους λογισμούς, αφού ενδυνάμωσε τις αδυναμίες της ανθρώπινης φύσης, σπεύδει προς τη θυσία, αφού σαμάρωσε το υποζύγιο, ακόνισε το μαχαίρι, ετοίμασε τα ξύλα και τη φωτιά, παίρνοντας μαζί του τον υιό του ως αμνό. Και σε κανέναν δεν φανέρωσε τη θεία φωνή, δεν την ανακοίνωσε σε φίλους ούτε καν στη σύντροφο της τεκνοποιίας του, όχι επειδή μισούσε τη σύζυγό του, αλλά επειδή φοβόταν τον όφι, μήπως με το πρόσχημα της αγάπης προς τα τέκνα αμβλύνει τον ζήλο του για τη θεοσέβεια.

Λύση σε αυτό. Η λέξη «είδος» λέγεται βέβαια και για εκείνο που διαιρείται από το γένος, όπως για παράδειγμα η έννοια του ανθρώπου γενικά· λέγεται όμως «είδος» και η μορφή του καθενός, με την οποία διαφέρουμε μεταξύ μας· για τα οποία δεν κάνει κανένα λόγο εδώ ο Απόστολος. Αλλά πρέπει να κατανοήσουμε ότι ονομάζει «είδος» την άμεση θέαση των μελλοντικών πραγμάτων, η οποία υπερέχει από τα παρόντα είδωλα. Διότι, αφού είπε, «ζούμε με την πίστη και όχι με την όραση (το είδος)», προσθέτει: «έχουμε όμως θάρρος και προτιμούμε να εκδημήσουμε από το σώμα και να ενδημήσουμε κοντά στον Κύριο». Και αλλού πάλι: «τώρα βλέπουμε σαν μέσα από καθρέφτη και αινιγματικά, τότε όμως πρόσωπο με πρόσωπο. Τώρα γνωρίζω εν μέρει, τότε όμως θα γνωρίσω πλήρως, όπως ακριβώς και γνωρίστηκα. Τώρα λοιπόν μένει η πίστη, η ελπίδα, η αγάπη». Με αυτήν την πίστη, λοιπόν, μας είπε να πορευόμαστε, μέσω της οποίας, σαν από καθρέφτη πρόσωπο με πρόσωπο, βλέπουμε χωρίς πλάνη την αλήθεια των μελλοντικών.