Πατερικές αναφορές στο Β΄ ΠΡΟΣ ΚΟΡΙΝΘΙΟΥΣ 6:10

Τέτοιος είναι ο βίος μας, αδελφοί, και ίσως ακόμη πιο παροδικός από όσα έχουν ειπωθεί. Εγώ δε απορώ με αυτούς που λέγουν: «το χωράφι μου» και «το σπίτι μου»· πώς με μια μάταιη συλλαβή οικειοποιούνται αυτά που δεν τους ανήκουν και με τρία απατηλά γράμματα εναγκαλίζονται τα ξένα. Διότι, όπως ακριβώς τα προσωπεία των ηθοποιών κανείς δεν τα έχει αποκλειστικά δικά του, αλλά τα φορούν όλοι οι υποκριτές των δραμάτων, έτσι και τη γη και τα υλικά αγαθά που προέρχονται από αυτήν, άλλοι από άλλους σαν ενδύματα τα αλλάζουν. Υπάρχει άραγε, πες μου, κάτι πιο ισχυρό από τη βασιλική εξουσία; Αλλά όμως ερεύνησε τα ανάκτορα· αναζήτησε τις βασιλικές χλαμύδες· θα βρεις αυτές αρκετές, οι οποίες έντυσαν τα σώματα πολλών βασιλέων. Ομοίως δε και τα στέμματα και τις πόρπες και τις ζώνες, όλα αυτά αποτελούν μια ασταθή κληρονομιά, μια κοινή χρήση που καταλήγει από αυτούς που αναχωρούν σε εκείνους που μένουν. Τι είναι δε η σκηνή της αξίας των επάρχων, το ασημένιο όχημα, ο χρυσός κάλαμος; Δεν έχουν αυτά πάντοτε κάποιον έπαρχο και ποτέ τον ίδιο, παρά μόνο τον καθένα για λίγο χρόνο; Διότι, όπως ακριβώς η κλίνη της εκφοράς δέχεται άλλοτε άλλα σώματα, έτσι και τα σύμβολα της εξουσίας αλλάζουν αυτούς που τα χρησιμοποιούν. Γι' αυτό και ο απόστολος βροντοφωνάζει σε εμάς πολλά λόγια διδακτικά για αυτό το νόημα: «Διότι παρέρχεται το σχήμα του κόσμου τούτου»· και το, «Ως μηδέν έχοντες και τα πάντα κατέχοντες»· και το, «Εκείνοι που χρησιμοποιούν, σαν να μην καταχρώνται».

ΕΡΩΤΗΣΗ ΣΟ΄. Τι σημαίνει το: «Απορούμενοι, αλλ' ουκ εξαπορούμενοι;» ΑΠΟΚΡΙΣΗ. Ο Απόστολος, δείχνοντας την πλήρη βεβαιότητα της δικής του πεποίθησης στον Θεό μέσα από την αντιπαράθεση προς το ανθρώπινο φρόνημα, διατυπώνει το κάθε τι που αναφέρεται σε αυτό το χωρίο με τον εξής τρόπο: Διότι, ως προς μεν το ανθρώπινο φρόνημα, λέει: «Σε όλα θλιβόμαστε»· ως προς δε την πεποίθηση στον Θεό, προσθέτει το: «Αλλά δεν στενοχωρούμαστε». Πάλι, ως προς μεν το ανθρώπινο φρόνημα, αναφέρει: «Βρισκόμαστε σε απορία»· ως προς δε την πεποίθηση στον Θεό, το: «Αλλά δεν απελπιζόμαστε»· και τα υπόλοιπα παρομοίως. Τέτοια είναι και εκείνα που έχουν ειπωθεί από τον ίδιο σε άλλο σημείο: «Σαν να πεθαίνουμε, και ιδού ζούμε· σαν φτωχοί, που όμως πλουτίζουμε πολλούς· σαν να μην έχουμε τίποτα, και όμως κατέχουμε τα πάντα».

Χωρίς να δίνουμε σε τίποτα καμία αφορμή για πρόσκομμα, προκειμένου να μην κατηγορηθεί η διακονία μας· αλλά σε καθετί συστήνουμε τους εαυτούς μας ως διάκονοι του Θεού, με πολλή υπομονή, σε θλίψεις, σε ανάγκες, σε στενοχώριες, σε πληγές, σε φυλακίσεις, σε ακαταστασίες, σε κόπους, σε αγρυπνίες, σε νηστείες, με αγνότητα, με γνώση, με μακροθυμία, με χρηστότητα, με Πνεύμα Άγιο, με αγάπη ανυπόκριτη, με λόγο αληθείας, με δύναμη Θεού, διά των όπλων της δικαιοσύνης, των δεξιών και των αριστερών, μέσα από δόξα και ατιμία, μέσα από δυσφημία και ευφημία· ως πλάνοι και όμως αληθινοί· ως αγνοούμενοι και όμως αναγνωριζόμενοι· ως αποθνήσκοντες, και ιδού ζούμε· ως παιδευόμενοι, και όμως μη θανατούμενοι· ως λυπούμενοι, αλλά πάντοτε χαίροντες· ως φτωχοί, που όμως πλουτίζουν πολλούς· ως μη έχοντες τίποτα, και τα πάντα κατέχοντες. ΠΡΟΣ ΚΟΡΙΝΘΙΟΥΣ Β΄.

Για την πολιτεία του μακαρίου Ηλία, ποιος μπορεί να διηγηθεί; Διότι αυτός έζησε με τέτοιον τρόπο πάνω στη γη, ώστε πριν από τη μετάστασή του να θεωρείται ότι διαβιοί στους ουρανούς και συμπολιτεύεται με τους ασώματους αγγέλους· αυτός που δεν απέκτησε απολύτως τίποτα πάνω στη γη· αυτός που φορούσε μόνο μια μηλωτή και φαινόταν φοβερός σε αυτούς που περιβάλλονταν με διαδήματα και πορφύρες, όχι με τη σωματική ισχύ, αλλά με τη δύναμη της ακτημοσύνης και της εγκράτειας, και με τη χάρη του Παναγίου Πνεύματος, την οποία απέκτησε μέσω της ενάρετης βιοτής του· αυτός που δεν είχε τίποτα και τα κατείχε όλα· αυτός που αρνήθηκε κάθε ανάπαυση αυτού του αιώνα· αυτός που χώρισε τον ποταμό με μια προσταγή· αυτός που διέταξε τον ουρανό να μη ρίξει βροχή πάνω στη γη για τρία χρόνια και έξι μήνες· αυτός που απέφυγε όλη τη μάταιη δόξα τούτου του αιώνα· αυτός που με τη δροσιά της εγκράτειας έσβησε τη φλόγα της αμαρτίας· αυτός που ποτέ δεν είχε σαρκικό φρόνημα· αυτός που ήλεγξε τη βλάβη των ψευδωνύμων θεών και κατέσφαξε τους ιερείς του Βάαλ· αυτός που διέταξε τρεις φορές να κατέβει φωτιά από τον ουρανό και κατέκαψε τους απίστους, και ήλεγξε τον βασιλιά για τη διαστροφή του· αυτός που είχε τόσο μεγάλη παρρησία και ελευθεροστομία· αυτός που έδεσε τα σύννεφα.

Σε αυτήν έτρεξε το σκεύος της εκλογής, ο Παύλος, και αφού τελείωσε τον δρόμο του, έλαβε τον στέφανο. Γι' αυτό και μας αναγγέλλει την οδό της, λέγοντας: σε κάθε τι συνιστώντας τους εαυτούς μας ως διάκονοι του Θεού· με πολλή υπομονή, σε θλίψεις, σε ανάγκες, σε στενοχώριες, σε πληγές, σε φυλακές, σε ακαταστασίες, σε κόπους, σε αγρυπνίες, σε νηστείες, με αγνότητα, με γνώση, με μακροθυμία, με χρηστότητα, με Πνεύμα Άγιο, με αγάπη ανυπόκριτη, με λόγο αληθείας, με δύναμη Θεού, διά των όπλων της δικαιοσύνης των δεξιών και των αριστερών· διά μέσου δόξας και ατιμίας, διά μέσου δυσφημίας και ευφημίας· ως πλάνοι και όμως αληθινοί· ως αγνοούμενοι και όμως επιγινωσκόμενοι· ως πεθαίνοντες και ιδού ζούμε· ως παιδευόμενοι και μη θανατούμενοι· ως λυπούμενοι, αλλά πάντοτε χαίροντες· ως φτωχοί, που όμως πλουτίζουμε πολλούς· ως μη έχοντες τίποτα και κατέχοντες τα πάντα. Και η ελπίδα μας είναι βέβαιη για εσάς, γνωρίζοντας ότι, όπως είστε κοινωνοί των παθημάτων, έτσι είστε και της παρηγοριάς.

Ι΄. Αυτούς προσφέρουμε ως δώρο σε εσάς, φίλοι ποιμένες, αυτούς προσάγουμε, με αυτούς δεξιωνόμαστε τους δικούς μας φίλους, και τους ξένους, και τους συνεκδήμους μας. Δεν είχαμε τίποτα ωραιότερο ούτε λαμπρότερο από αυτούς για να σας προσφέρουμε, αφού αναζητήσαμε το σπουδαιότερο από όσα διαθέτουμε· για να γνωρίζετε ότι, αν και είμαστε ξένοι, δεν είμαστε στερημένοι· αλλά αν και φτωχοί, πλουτίζουμε πολλούς.

Μιμείται τους γεωργούς που σπέρνουν αμέσως από τους σωρούς του θερισμού· έλαβε, έδωσε. Δεν αφήνει αδρανή τον άθλιο χρυσό, αλλά τον μεταβιβάζει από χέρι σε χέρι. Βλέπεις, λοιπόν, τον πλούσιο, τον κάτοχο άφθονου χρυσού, πολλές φορές να μην έχει ούτε ένα νόμισμα στο σπίτι του, αλλά να στηρίζει τις ελπίδες του στα χαρτιά και την περιουσία του στα γραμμάτια, να μην έχει τίποτα και να κατέχει τα πάντα, ζώντας τον βίο του σε πλήρη αντίθεση με το αποστολικό γράμμα, δίνοντας τα πάντα σε όσους του ζητούν όχι από φιλάνθρωπη διάθεση, αλλά από φιλάργυρη συμπεριφορά. Διότι προτιμά την προσωρινή φτώχεια, προκειμένου ο χρυσός, αφού εργαστεί ως πολύμοχθος δούλος, να επιστρέψει μαζί με τους μισθούς του. Βλέπεις πώς η προσδοκία του μέλλοντος αδειάζει το σπίτι και καθιστά τον κάτοχο του χρυσού προσωρινά ακτήμονα.

Νήστευσε ο Σωτήρας μας σαράντα ημέρες και καταντρόπιασε τον διάβολο, αυτός που δεν έπραξε αμαρτία ούτε βρέθηκε δόλος στο στόμα του. Νήστευσε δίνοντάς μας το παράδειγμα ότι μέσω των νηστειών μπορούμε να τύχουμε εξιλέωσης των αμαρτημάτων. Ας νηστεύσουμε, λοιπόν, αγαπητοί, με νηστεία καθαρή, για την οποία λέει ο απόστολος Ιάκωβος ότι «αυτή είναι η καθαρή θρησκεία: να επισκέπτεται κανείς» τους αδελφούς «στη θλίψη τους, και να διατηρεί τον εαυτό του αμόλυντο από τον κόσμο.» Νήστευσε ο Ιησούς του Ναυή και πρόσταξε τον ήλιο και τη σελήνη. Οι απόστολοι, μη έχοντας τίποτα πάνω στη γη, έλαβαν την εξουσία να δένουν και να λύνουν, και εκπληρώνεται σε αυτούς το ρηθέν: «ως μη έχοντες τίποτα και τα πάντα κατέχοντες.» Διότι ο Πέτρος, λέει, και ο Ιωάννης ανέβηκαν στο ιερό γύρω στην ενάτη ώρα για να προσευχηθούν. Και κάποιος που ήταν χωλός από την κοιλιά της μητέρας του καθόταν εκεί, ο οποίος δεν περπάτησε ποτέ. Αυτός περίμενε να λάβει κάτι από τους αποστόλους. Αποκρίθηκε όμως ο Πέτρος λέγοντάς του: «Αυτά που προσδοκάς να λάβεις δεν τα έχω, αυτά όμως που δεν προσδοκάς να λάβεις τα έχω. Ασήμι προσδοκάς να λάβεις, εγώ σου παρέχω υγεία· διότι είναι προτιμότερη η υγεία του σώματος από τον αμέτρητο πλούτο. Θα σου ομολογήσω την αλήθεια: 'Ασήμι και χρυσάφι δεν έχω'. Διότι ο Χριστός μάς παράγγειλε λέγοντας: 'Να μην αποκτήσετε χρυσό ούτε ασήμι ούτε χαλκό'. Μας έδωσε όμως εξουσία λέγοντας: 'Να εκβάλλετε δαιμόνια, να θεραπεύετε ασθενείς, να καθαρίζετε λεπρούς'.»

Ο ίδιος ο Κύριος σας εγκωμιάζει, λέγοντας: Εσείς είστε το φως του κόσμου· εσείς που είστε ευπορότεροι από τους βασιλείς, δυνατότεροι από τους πλουσίους, ισχυρότεροι από τους στρατιώτες, σοφότεροι από τους σοφούς και τους φιλοσόφους, ευγλωττότεροι από τους ρήτορες, αυτοί που δεν έχουν τίποτα, και όμως κατέχουν τα πάντα. Εσείς είστε η υπομονή των μαρτύρων, το ορθόδοξο φρόνημα των πατριαρχών, η άσκηση των μοναχών, οι στεφανίτες των παρθένων, οι ειρηνοποιοί των εγγάμων, οι χαλινοί των άρπαγων πλουσίων, οι σωφρονιστές των ακόλαστων, η σκέπη των βασιλέων, τα τείχη των Χριστιανών, οι αντίπαλοι των βαρβάρων, εσείς που βάλατε φίμωτρο στους αιρετικούς, που νεκρώνετε τα άλογα πάθη των σωμάτων, που εκδιώξατε τις λεγεώνες των δαιμόνων, που γκρεμίσατε τους βωμούς των Ελλήνων, που κληρονομήσατε τα άνω και τα κάτω· έχοντας από τη μία λάβει τα κλειδιά των άνω, και για τα κάτω έχοντας την εξουσία να λύνετε και να δένετε τις αμαρτίες.

Και πάλι έλεγε στους μαθητές: Να μην αποκτήσετε χρυσό, ούτε άργυρο, ούτε δύο χιτώνες. Και ο Παύλος γράφοντας έλεγε: Σαν να μην έχουμε τίποτα, και όμως τα πάντα κατέχουμε. Και ο Πέτρος έλεγε στον εκ γενετής χωλό: Αργύριο και χρυσίο δεν έχω.

Πού είναι τώρα οι πλούσιοι, εκείνοι που μετρούν τόκους και τόκους επί τόκων, αυτοί που παίρνουν τα πάντα και ποτέ δεν χορταίνουν; Ακούσατε τη φωνή του Πέτρου, η οποία αποδεικνύει την πενία ως μητέρα του πλούτου; Εκείνης της φωνής που δεν έχει τίποτα, και όμως είναι πιο εύπορη από εκείνους που φορούν τα βασιλικά διαδήματα; Διότι αυτή η φωνή, που δεν έχει τίποτα, και νεκρούς ανέστησε, και χωλούς ανόρθωσε, και δαίμονες εξεδίωξε, και χάρισε τέτοια πράγματα, τα οποία εκείνοι που περιβλήθηκαν την αλουργίδα και καθοδηγούν μεγάλα και φοβερά στρατόπεδα ουδέποτε μπόρεσαν να καταφέρουν· αυτή είναι η φωνή εκείνων που έχουν ήδη μεταστεί στον ουρανό, εκείνων που έχουν κατακτήσει εκείνη την κορυφή. Με αυτόν τον τρόπο είναι δυνατόν, ενώ δεν έχει κανείς τίποτα, να κατέχει τα πάντα· έτσι είναι δυνατόν, ενώ δεν αποκτά τίποτα, να έχει αποκτήσει τα πάντα. Εάν όμως αποκτήσουμε τα πάντα, τότε έχουμε αποστερηθεί τα πάντα. Ίσως τα λεγόμενα να μοιάζουν με αίνιγμα, αλλά δεν είναι. «Μα πώς», ρωτά κάποιος, «αυτός που δεν έχει τίποτα, κατέχει τα πάντα; Δεν ισχύει πολύ περισσότερο αυτό για εκείνον που έχει τα πάντα;». Σε καμία περίπτωση, αλλά συμβαίνει το ακριβώς αντίθετο. Διότι εκείνος που δεν έχει τίποτα εξουσιάζει τους πάντες, όπως ακριβώς έκαναν και εκείνοι (οι Απόστολοι)· διότι γι' αυτούς όλα τα σπίτια της οικουμένης ήταν ανοιχτά, και εκείνοι που τους τα προσέφεραν αισθάνονταν ευγνωμοσύνη, και πήγαιναν σε αυτούς σαν να πήγαιναν σε φίλους και συγγενείς. Έτσι πήγαν στην πορφυροπώλιδα, και εκείνη σαν υπηρέτρια έθεσε στη διάθεσή τους τα υπάρχοντά της· πήγαν και στον δεσμοφύλακα, και εκείνος τους άνοιξε ολόκληρο το σπίτι του· και σε αμέτρητους άλλους.

Δ'. Αυτό δε το έλεγε, δείχνοντας και την άφατη δύναμη του Θεού, αλλά και τη δική τους υπομονή. Διότι, όσον αφορά εκείνους που μας επιβουλεύονται, έχουμε πεθάνει, και αυτό το νομίζουν όλοι· όμως, χάρη στον Θεό, διαφύγαμε τους κινδύνους. Έπειτα, φανερώνοντας και για ποιον λόγο τα επιτρέπει αυτά ο Θεός, πρόσθεσε: «Ως παιδευόμενοι, και μη θανατούμενοι»· δείχνοντας έτσι ότι είναι μεγάλο το κέρδος που προκύπτει για αυτούς από τους πειρασμούς, ακόμη και πριν από την ανταπόδοση, και ότι οι εχθροί τους τούς ωφελούν άθελά τους. «Ως λυπούμενοι, αεί δε χαίροντες». Διότι από τους έξω θεωρούμαστε ότι βρισκόμαστε σε αθυμία· εμείς, όμως, δεν δίνουμε προσοχή σε αυτούς, αλλά διατηρούμε την αγαλλίασή μας ακμαία. Και δεν είπε απλώς «χαίροντες», αλλά πρόσθεσε και το αδιάκοπο αυτής της κατάστασης. Διότι λέει, «αεί χαίροντες».

Τι λοιπόν θα μπορούσε να συγκριθεί με αυτή τη ζωή, στην οποία, ενώ επιτίθενται τόσα πολλά δεινά, η χαρά γίνεται μεγαλύτερη; «Ως φτωχοί, που όμως πλουτίζουν πολλούς». Μερικοί βέβαια ισχυρίζονται ότι εδώ ως πλούτος εννοείται ο πνευματικός· εγώ όμως θα έλεγα ότι εννοείται και ο υλικός. Διότι και ως προς αυτόν πλούτιζαν, έχοντας με κάποιον πρωτόγνωρο τρόπο ανοιχτά για αυτούς τα σπίτια όλων. Και αυτό το φανέρωσε με τα επόμενα, λέγοντας: «Σαν να μην έχουμε τίποτα, και όμως τα πάντα κατέχουμε». Και πώς είναι δυνατόν αυτό; Ή μάλλον, πώς είναι δυνατόν το αντίθετο; Διότι εκείνος που κατέχει πολλά, δεν έχει τίποτα· ενώ εκείνος που δεν έχει τίποτα, έχει αποκτήσει τα πάντα. Και όχι μόνο εδώ, αλλά και στα άλλα, από τα αντίθετα προέκυπταν τα αντίθετα. Αν όμως απορείς πώς γίνεται αυτός που δεν έχει τίποτα να τα έχει όλα, ας φέρουμε στο μέσον αυτόν τον ίδιο, ο οποίος έδινε παραγγέλματα στην οικουμένη, και δεν ήταν κύριος μόνο των χρημάτων τους, αλλά και αυτών των ίδιων των ματιών τους. Διότι λέει: «Αν ήταν δυνατόν, θα βγάζατε τα μάτια σας και θα μου τα δίνατε». Αυτά τα λέει, για να μας παιδαγωγήσει να μην ταραζόμαστε από τις απόψεις των πολλών, ακόμη κι αν μας αποκαλούν πλάνους, ακόμη κι αν μας αγνοούν, ακόμη κι αν μας θεωρούν καταδικασμένους, ακόμη κι αν μας νομίζουν μελλοθανάτους, ακόμη κι αν νομίζουν ότι θλιβόμαστε, ότι βρισκόμαστε σε φτώχεια, ότι δεν έχουμε τίποτα, και ότι εμείς που έχουμε ευθυμία, βρισκόμαστε σε αθυμία· διότι ούτε στους τυφλούς είναι φανερός ο ήλιος, ούτε στους παράφρονες είναι κατανοητή η ευφροσύνη των σωφρόνων. Επειδή μόνο οι πιστοί είναι ορθοί κριτές των πραγμάτων, και δεν χαίρονται ούτε λυπούνται για τα ίδια πράγματα με τους άλλους.

Και αυτοί, λοιπόν, επειδή γνωρίζουν μεν όσα υποφέρουμε, αγνοούν όμως τον λόγο για τον οποίο τα υποφέρουμε, εύλογα αντιλαμβάνονται μόνο αυτά, εφόσον βλέπουν τους αγώνες και τους κινδύνους, όχι όμως πλέον τα έπαθλα, τους στεφάνους και την αιτία των αγώνων. Ποια ήταν, λοιπόν, όλα εκείνα που κατείχε ο Παύλος, όταν έλεγε: «Σαν να μην έχουμε τίποτα, και όμως τα κατέχουμε όλα»; Τα βιοτικά, τα πνευματικά.

ΟΜΙΛΙΑ ΙΓʹ. Το στόμα μας έχει ανοίξει προς εσάς, Κορίνθιοι, η καρδιά μας έχει πλατυνθεί. Δεν αισθάνεστε στενοχώρια από εμάς, αλλά αισθάνεστε στενοχώρια στα ίδια σας τα σπλάγχνα. αʹ. Αφού διηγήθηκε τους δικούς του πειρασμούς και τις θλίψεις: «Διότι», λέει, «με υπομονή, με θλίψεις, με ανάγκες, με στενοχώριες, με πληγές, με φυλακίσεις, με ακαταστασίες, με κόπους, με αγρυπνίες»· και αφού έδειξε ότι τούτο είναι μεγάλο αγαθό: «Διότι, ως λυπημένοι», λέει, «αλλά πάντοτε χαίροντες· ως φτωχοί, που όμως πλουτίζουν πολλούς· ως μη έχοντες τίποτα, και όμως κατέχοντας τα πάντα»· και αφού τα ονόμασε όπλα: «Ως παιδευόμενοι», λέει, «και μη θανατούμενοι»· και αφού φανέρωσε μέσα από αυτά την πολλή κηδεμονία και τη δύναμη του Θεού: «Για να φαίνεται», λέει, «ότι η υπερβολή της δυνάμεως είναι από τον Θεό και όχι από εμάς»· και αφού απαρίθμησε τους άθλους του: «Διότι πάντοτε», λέει, «περιφέρουμε τη νέκρωση αυτού»· και αφού έδειξε ότι αυτό αποτελεί σαφή απόδειξη της αναστάσεως: «Για να φανερωθεί», λέει, «και η ζωή του Ιησού στη θνητή μας σάρκα»· και σε ποια πράγματα έγινε κοινωνός, και το τι του εμπιστεύθηκαν: «Είμαστε λοιπόν πρεσβευτές υπέρ του Χριστού», λέει, «σαν να σας παρακαλεί ο Θεός μέσω ημών»· και τίνος πράγματος είναι διάκονος, ότι δηλαδή δεν είναι του γράμματος, αλλά του πνεύματος· και ότι δεν είναι αξιοσέβαστος μόνο γι' αυτό, αλλά και για τους πειρασμούς του: «Ας είναι η χάρις στον Θεό», λέει, «ο οποίος πάντοτε μας οδηγεί σε θρίαμβο»· πρόκειται πλέον να τους επιτιμήσει, επειδή δεν διάκεινται με πολλή θέρμη απέναντί του.

Αυτά τα έλεγε εκείνος που διακήρυττε: «Σαν να μην έχουμε τίποτα, και όμως τα πάντα κατέχουμε»· εκείνος που θεωρήθηκε θεός από τους κατοίκους των Λύστρων. Εάν θέλεις να αποκτήσεις τα αγαθά του κόσμου, ζήτα τον ουρανό· εάν θέλεις να απολαύσεις και τα επίγεια, περιφρόνησέ τα. Διότι, λέει, να ζητάτε πρώτα τη βασιλεία των ουρανών, και όλα αυτά θα σας προστεθούν. Γιατί θαυμάζεις τα μικρά; Γιατί μένεις έκθαμβος μπροστά σε πράγματα που δεν έχουν καμία απολύτως αξία; Μέχρι πότε θα είσαι πένης; Μέχρι πότε φτωχός; Σήκωσε το βλέμμα σου στον ουρανό, αναλογίσου τον πλούτο που υπάρχει εκεί, περιγέλασε τον χρυσό, μάθε ποια είναι η χρήση του και πόση είναι η αξία του. Η απόλαυση διαρκεί μόνο στο παρόν, μέχρι το τέλος αυτού του παρόντος και φθαρτού βίου που μοιάζει με άμμο· μάλλον δε, όση σχέση έχει μια σταγόνα μπροστά σε μια αμέτρητη άβυσσο, τόση σχέση έχει ο παρών βίος μπροστά στα μέλλοντα. Αυτό δεν αποτελεί ιδιοκτησία, αλλά χρήση, δεν είναι κυριότητα. Διότι πώς είναι δυνατόν να είναι δικά σου, όταν την ώρα που ξεψυχάς, είτε το θέλεις είτε όχι, άλλοι παίρνουν όλα σου τα υπάρχοντα, και αυτοί πάλι τα παραδίδουν σε άλλους, και εκείνοι με τη σειρά τους σε άλλους; Επειδή όλοι μας είμαστε παρεπίδημοι, και ο κύριος της οικίας είναι ίσως περισσότερο μισθωτός της οικίας· διότι πολλές φορές, αφού πεθάνει ο πρώτος, ο δεύτερος παρέμεινε, απολαμβάνοντας περισσότερο την οικία. Και αν αυτός την απολαμβάνει ως μισθωτός, το ίδιο ίσχυε και για τον προηγούμενο ως μισθωτό· διότι εκείνος οικοδόμησε, ταλαιπωρήθηκε και επισκεύασε. Η ιδιοκτησία είναι μόνο λόγια· ενώ στην πράξη όλοι μας είμαστε κύριοι ξένων πραγμάτων.

Γι’ αυτόν τον λόγο δεν θέλει ούτε να τα ποθούμε, ώστε να μην εξουσιαζόμαστε από αυτά. Και αν το κατορθώσουμε αυτό, μας τα παρέχει με πολλή αφθονία. Διότι, πες μου, τι υπάρχει πιο λαμπρό από τον Παύλο, ο οποίος λέει: «Δεν ζητούμε δόξα από ανθρώπους, ούτε από εσάς ούτε από άλλους»; Και τι πιο εύπορο από εκείνον που δεν έχει τίποτα, και όμως τα κατέχει όλα;

Αν όμως κάποιος ισχυριστεί και αυτό, ούτε έτσι θα υποχωρήσουμε από το επιχείρημά μας. Διότι, ποιος θα μπορούσε να είναι πλουσιότερος από τους αποστόλους, ακόμη και σε χρήματα, προς τους οποίους τα πάντα έρρεαν σαν από πηγές; Επειδή, όσοι ήταν ιδιοκτήτες κτημάτων ή σπιτιών, τα πουλούσαν και έφερναν το αντίτιμο θέτοντάς το στα πόδια των αποστόλων. Βλέπεις την αφθονία του πλούτου; Κατείχαν τα αγαθά όλων, απαλλαγμένοι από τη μέριμνά τους, και ήταν περισσότερο οικονόμοι τους παρά κύριοι. Διότι όσοι είχαν, παραιτούμενοι από την ιδιοκτησία τους, τα προσκόμιζαν με αυτόν τον τρόπο στους αποστόλους· οι ίδιοι δηλαδή τα ρευστοποιούσαν και τα μετέτρεπαν σε χρήματα, αναθέτοντας όμως η διανομή να γίνεται υπό την εξουσία εκείνων. Γι' αυτό τον λόγο έλεγε ο Παύλος: «Ως μηδέν έχοντες, και πάντα κατέχοντες». Διότι το θαυμαστό είναι τούτο: ότι, ενώ βρίσκονταν ανάμεσα σε τόσο μεγάλο πλούτο, στέκονταν ψηλότερα από την περιουσία· επειδή το πλήθος των χρημάτων δεν τους κατείχε.

Πόσο μεγάλο αγαθό είναι η ακτημοσύνη. Διότι εκείνος που δεν έχει τίποτα σαν να κατέχει τα πάντα, περιφρονεί τα πάντα και επιδεικνύει πολλή παρρησία και προς τους άρχοντες και προς τους ισχυρούς και προς αυτόν τον ίδιο που φέρει το διάδημα. Διότι εκείνος που περιφρονεί τα χρήματα, προχωρώντας σε αυτήν την οδό, εύκολα θα περιφρονήσει και τον θάνατο. Και αφού έχει σταθεί ανώτερος από αυτά, θα συνομιλεί με όλους με παρρησία, χωρίς να φοβάται ούτε να τρέμει κανέναν. Ενώ εκείνος που είναι απορροφημένος με τα χρήματα, δεν είναι δούλος μόνο των χρημάτων, αλλά και της δόξας και της τιμής και της παρούσας ζωής και, για να το πούμε απλά, όλων των βιοτικών πραγμάτων.

Δηλαδή, χωρίς να δίνουμε σε κανέναν αφορμή για μομφή και κατάκριση εναντίον μας. «Με Άγιο Πνεύμα, με αγάπη ανυπόκριτη, με λόγο αληθείας». Διότι με αυτό, λέει, τα κατορθώνουμε όλα αυτά· ή εννοεί εκείνο, ότι δηλαδή έχουμε πληρωθεί και από το Άγιο Πνεύμα. «Με δύναμη Θεού, μέσω των όπλων της δικαιοσύνης». Αυτό το λέει πάντοτε, αναθέτοντας τα πάντα στον Θεό. «Των δεξιών και των αριστερών· διά μέσου δόξας και ατιμίας· διά μέσου δυσφημίας και ευφημίας· ως πλάνοι και όμως αληθινοί· ως αγνοούμενοι και όμως αναγνωριζόμενοι». Αριστερά ονομάζει αυτά που φαίνονται να είναι λυπηρά, αν και αυτά είναι που φέρουν τον μισθό της ανταμοιβής, αλλά τα ονομάζει έτσι σύμφωνα με την αντίληψη των πολλών. Και δεξιά, τις δυνάμεις που ενεργούνται. «Σαν να πεθαίνουμε, και ιδού ζούμε». Αυτό το λέει, δείχνοντας την ανέκφραστη δύναμη του Θεού. «Σαν να παιδευόμαστε, και όμως δεν θανατωνόμαστε». Και αυτό το λέει, δείχνοντας για ποιον λόγο τα παραχωρεί αυτά ο Θεός· διότι όποιον αγαπά ο Κύριος, τον παιδεύει. «Ως λυπημένοι, αλλά πάντοτε χαίροντες· ως φτωχοί, που όμως πλουτίζουν πολλούς· ως μη έχοντες τίποτα, και όμως κατέχοντες τα πάντα». Διότι, από τους εξωτερικούς θεωρείται ότι βρισκόμαστε σε αθυμία, εμείς όμως έχουμε τη χαρά μας στην ακμή της. Και όλα αυτά τα λέει, προτρέποντας να μην ταραζόμαστε από τις γνώμες των πολλών, έστω κι αν μας αποκαλούν πλάνους, έστω κι αν μας θεωρούν καταδίκους, έστω κι αν μας θεωρούν μελλοθάνατους, έστω κι αν νομίζουν ότι λυπούμαστε, ή ότι βρισκόμαστε σε φτώχεια, ή ότι δεν έχουμε τίποτα. «Το στόμα μας έχει ανοίξει προς εσάς, Κορίνθιοι».

Και πάλι: «Ιδού τώρα καιρός ευπρόσδεκτος, ιδού τώρα ημέρα σωτηρίας. Σε τίποτα δεν δίνουμε καμία αφορμή για πρόσκομμα, για να μην κατηγορηθεί η διακονία, αλλά σε όλα συνιστούμε τους εαυτούς μας ως διάκονοι του Θεού, με πολλή υπομονή, σε θλίψεις, σε ανάγκες, σε στενοχώριες, σε πληγές, σε φυλακές, σε ακαταστασίες, σε κόπους, σε αγρυπνίες, σε νηστείες, με τα όπλα της δικαιοσύνης, τα δεξιά και τα αριστερά». Διότι εύλογα ονόμασε δεξιά όπλα της δικαιοσύνης τους εκούσιους κόπους υπέρ της αρετής, ενώ αριστερά όπλα της δικαιοσύνης τα θλιβερά που πολλές φορές συμβαίνουν ακούσια. Επειδή καθετί που δεν γίνεται ευθέως, είναι και ονομάζεται οπωσδήποτε αριστερό, όπως ακριβώς και το ευθύ είναι εκούσιο και δεξιό. Διότι βλέπουμε ότι και η σωτηρία του κόσμου δεν έγινε ευθέως και από τα δεξιά, αλλά διαμέσου του σταυρού, του θανάτου και της ατιμίας. «Ατιμάστηκε», λέει, «και δεν υπολογίστηκε». Και δεν είναι καθόλου παράλογο που ο θεομύστης λέει: «Με τα όπλα της δικαιοσύνης τα δεξιά και τα αριστερά, με δόξα και ατιμία, με δυσφήμιση και εύφημη μνεία· ως πλάνοι και όμως αληθινοί, ως αγνοούμενοι και όμως αναγνωριζόμενοι, ως αποθνήσκοντες και ιδού ζούμε, ως παιδευόμενοι και μη θανατούμενοι, ως λυπούμενοι αλλά πάντοτε χαίροντες, ως φτωχοί που όμως πλουτίζουν πολλούς, ως μη έχοντες τίποτα και τα πάντα κατέχοντες». Δες με συντομία τη δύναμη των όσων έχουν ειπωθεί.

Έτσι υπάρχουν Χριστιανοί που έχουν χάρη, είναι πλούσιοι κατά Θεόν, είναι φτωχοί στο πνεύμα, σαν να μην έχουν τίποτα. Υπάρχουν, για παράδειγμα, εκατό λίτρες χρυσού που οφείλει κανείς να αποκτήσει, και αυτός που έλαβε πέντε λίτρες επαναπαύτηκε. Υπάρχουν δε κάποιοι που έχουν, λόγου χάρη, δέκα ουγγιές χάριτος, και τις παρουσιάζουν για εκατό, καυχώμενοι. Και υπάρχουν συχνά αυτοί που έχουν πέντε ουγγιές αμαρτίας, και τις παρουσιάζουν για μισή ουγγιά. Αυτό τους συμβαίνει είτε από άγνοια, διότι ενώ εξαπατώνται μέσα στην ίδια τη χάρη δεν το καταλαβαίνουν, είτε από κενοδοξία, επειδή ντρέπονται να παραδεχτούν ότι ενεργεί μέσα τους το κακό, διότι ήδη διακηρύττουν ότι είναι τέλειοι. Ο άνθρωπος όμως πρέπει να πράττει και να λέει το δίκαιο: και τα έργα της χάριτος να ομολογεί, και την ενέργεια της αμαρτίας.

Τα σχετικά με τη ζωοποιό νέκρωση του Ιησού και Θεού και τη θαυμαστή ενέργειά της, η οποία συντελείται πάντοτε σε όσους είναι τέλειοι στην αρετή και τη γνώση, δεν θα τα κατανοήσει ο καθένας που τα ακούει, ακόμη κι αν το νομίζει, παρά μόνο εκείνοι που έχουν γνωρίσει και έχουν καταλάβει ξεκάθαρα το ιερότατο λόγιο του Αποστόλου που λέει τα εξής: «Διότι παρέρχεται η μορφή του κόσμου τούτου, ώστε και εκείνοι που έχουν γυναίκες να είναι σαν να μην έχουν, και εκείνοι που αγοράζουν σαν να μην κατέχουν, και εκείνοι που κλαίνε σαν να μην κλαίνε, και εκείνοι που χαίρονται σαν να μην χαίρονται, και εκείνοι που χρησιμοποιούν τον κόσμο σαν να μην τον καταχρώνται», έτσι και εκείνοι που μεριμνούν σαν να μην μεριμνούν, και εκείνοι που εργάζονται σαν να μην εργάζονται. Και πάλι: «Σαν νεκροί, και ιδού ζούμε, σαν να μην έχουμε τίποτα και τα πάντα κατέχουμε.» Μην τα προσπεράσεις λοιπόν αυτά απλώς και νομίζεις έτσι πως κατανοείς την κρυμμένη μέσα τους δύναμη, αλλά κατανόησε με ακρίβεια, αγαπητέ, την εσωτερική διάθεση της ψυχής σου, και από τα ορατά πράγματα θα σου παρουσιάσουμε τη θεωρία όσων ειπώθηκαν· πρόσεχε λοιπόν τα λεγόμενα με ακρίβεια.

«Διότι θα αναστηθώ μέσα σας, αφού καταποθεί ο κατώτερος κόσμος από τη ζωή που χορηγείται σε όλους από το δικό μου Πνεύμα, και όταν με δείτε, θα χαρεί η καρδιά σας και τη χαρά σας κανείς δεν θα την αφαιρέσει από εσάς.» Πώς, λοιπόν, εκείνος που βλέπει τον ουράνιο Δεσπότη θα επιθυμήσει κάποιο επίγειο πράγμα ή θα σκεφτεί κάτι που δεν αρέσει στον Θεό; Και πώς εκείνος που γνωρίζει με απόλυτη βεβαιότητα ότι είναι ξένος, γυμνός και φτωχός, έστω κι αν κατέχει τα πάντα, για να μιλήσω σύμφωνα με τον Απόστολο, θα καλλωπιστεί ή θα υπερηφανευτεί για όσα πράττει; Ή πώς θα μεγαλοφρονήσει για το πλήθος των κεριών και των λύχνων, για τα αρώματα και τα μύρα, ή για τη συγκέντρωση του λαού, ή για το πλούσιο και πολυτελές τραπέζι, και θα καυχηθεί για τη λαμπρότητα των φίλων του και για την παρουσία ένδοξων ανδρών της γης;

Βλέπετε τις κακές συναναστροφές, βλέπετε την ολέθρια οικειότητα, βλέπετε την πορνοποιό λαιμαργία. Ας μη συνομιλεί κανείς με γυναίκα χωρίς ανάγκη, ας μην κάθεται κανείς απομονωμένος, ας μη φιλαργυρεί κανείς, προσθέτοντας νόμισμα στο νόμισμα και αυξάνοντας το χρυσάφι, στο οποίο ριζώνει η αμαρτία και η μερίδα του Ιούδα. Ας μην απεμπολεί κανείς τη μοναχική ελευθερία, αποκτώντας δούλο αγορασμένο με χρήματα· διότι μέχρι αυτού του σημείου έφτασε η πονηρία μερικών, οι οποίοι υποδουλώθηκαν στην εμπαθή προσκόλληση και απώλεσαν το μοναχικό αξίωμα. Ας μη μεθάει κανείς, υπακούοντας στον απόστολο που λέει, να χρησιμοποιείς λίγο κρασί για το στομάχι σου και για τις συχνές σου ασθένειες, επειδή από αυτά ανάβουν εναντίον της ψυχής οι σαρκικές επιθυμίες και πυρπολείται ο οίκος του Θεού, ο οποίος είναι ο εσωτερικός μας άνθρωπος. Αλλά ας είμαστε ως ξένοι και παρεπίδημοι, αδελφοί, ο καθένας μας σε τούτο τον διωγμό, ως αποθνήσκοντες και ιδού ζούμε, ως παιδευόμενοι και μη θανατούμενοι, ως λυπούμενοι, πάντοτε όμως χαίροντες, ως φτωχοί που πλουτίζουμε πνευματικά πολλούς, ως μη έχοντες τίποτα και κατέχοντες τα πάντα, για να μιλήσω αποστολικά.

Αυτός ο βίος είναι άριστος, με αυτόν τον τρόπο να έχετε τον Χριστό ανάμεσά σας, άλλοτε εργαζόμενοι, άλλοτε προσευχόμενοι, και πότε ησυχάζοντας, πότε διαβάζοντας. Και θα ανατείλει σε εσάς γλυκύ φως και θα είστε αγαπητοί σε όσους σας βλέπουν· και ο Θεός θα δοξαστεί σε εσάς και θα σας αντιδοξάσει και τώρα και στον μέλλοντα αιώνα, και για εμάς τους ίδιους τους αμαρτωλούς θα είστε καύχημα και κλέος όλης της αδελφότητας. Αυτά τα είπα επειδή θεωρώ ότι δεν έχετε θησαυρισμένο χρυσό, και είθε να μην έχετε, για να μην ακούσετε το: όπου είναι ο θησαυρός σας, εκεί θα είναι και η καρδιά σας. Θησαυρισμός δε για τον μοναχό υφίσταται εάν κάποιος αποκτήσει για τον εαυτό του περισσότερα από τρία νομίσματα, σύμφωνα με τα γραφόμενα στους Πατέρες, και μάλιστα έχοντας τον νου του στραμμένο στους φτωχούς, επειδή ο ακριβής μοναχός και αυτός που κυριαρχεί στον κόσμο μέσω της ακτημοσύνης, ούτε ένα αργύριο δεν κατέχει και κράζει μαζί με τον άγιο Παύλο: ως φτωχός εγώ, που πλουτίζω πολλούς· και ως κατέχων τα πάντα και μην έχοντας τίποτα. Διότι ο Θεός σε έναν τέτοιο άνθρωπο ανοίγει πόρτα από παντού, και όταν ησυχάζει και όταν διώκεται και όταν φυλακίζεται και όταν πάσχει οτιδήποτε άλλο. Και χριστοφόρος είναι ένας τέτοιος άνθρωπος, και αληθινός χριστιανός, και άγγελος επί της γης, και θεομίμητος άνδρας, και κληρονόμος του Θεού, και συγκληρονόμος του Χριστού.

Εάν, λοιπόν, και εσείς είστε προϊστάμενοι και σας προσφέρουν κάποιοι, όπως ακριβώς και στον ίδιο τον Χριστό από τα υπάρχοντά τους, καθώς έχει γραφτεί ότι έκαναν οι γυναίκες που τον ακολουθούσαν, και όπως στους αγίους με παρόμοιο τρόπο άλλοι άνδρες και γυναίκες, θα ήταν καλό, και θα μπορούσατε να έχετε όχι μόνο δέκα νομίσματα, αλλά και μύρια· διότι τίποτε δεν είναι δικό σας, αλλά του Χριστού, και εσείς είστε οικονόμοι των αγαθών του Χριστού, όπως ακριβώς και ο Παύλος, που ενώ κατείχε τα πάντα, δεν είχε τίποτα, και όπως κάθε άλλος μέχρι σήμερα που ασκεί την προστασία με φόβο Θεού. Εάν, όμως, δεν είστε προστάτες και οικονόμοι ψυχών, σας παρακαλώ και σας ικετεύω, διανείμετε γρήγορα ό,τι υπερβαίνει το καθορισμένο μέτρο, ώστε να μην αιχμαλωτιστείτε από τον διάβολο στο πάθος της φιλαργυρίας και εκπέσετε από τη μαθητεία του Χριστού.

Επειδή δε, με την ευδοκία του Θεού, αυτά έχουν απομακρυνθεί από εσάς, ανευρίσκονται οπωσδήποτε τα αντίθετα: η ομοκτημοσύνη· ή μάλλον, το να μην έχει κανείς τίποτα και να κατέχει τα πάντα· η αγαπητική διάθεση προς όλους, η αποξένωση από τους σαρκικούς γονείς, τους αδελφούς και όλους τους συγγενείς.

Επειδή, με την ευδοκία του Θεού και τις ευχές του πατέρα μου, αυτά έχουν απομακρυνθεί από εσάς, βρίσκονται οπωσδήποτε τα αντίθετα: η κοινοκτημοσύνη, ή μάλλον το να μην έχει κανείς τίποτα και να κατέχει τα πάντα, η αγαπητική διάθεση προς όλους, η πλήρης αποξένωση από τους σαρκικούς γονείς, τους αδελφούς και όλους τους συγγενείς. Διότι ομολογώ και διακηρύττω το καλό που έχετε, ότι, αν και τα βλαβερά πράγματα βρίσκονται δίπλα σας, και ενώ στέκεστε σαν σε μάχη και πάλη και σαν σε ψυχοφθόρα λουτρά μέσα σε αυτήν την πόλη, δεν καταφλέγεστε, δεν αποτρέπεστε, δεν παρασύρεστε προς τα κάτω, αλλά, το πιο σημαντικό, μάλλον ενεργείτε παρά πάσχετε· διότι ωφελείτε και όσους σας ακούνε και τους ομοιόσχημους της δικής σας τάξεως. Διότι υπάρχουν κάποιοι ανάμεσά σας οι οποίοι, μέσω της προσευχής, παραιτήθηκαν εντελώς από το να βλέπουν καθόλου μητρικό πρόσωπο, ή αδελφικό, για να το πω έτσι, ή συγγενικό. Και αυτό δεν είναι εξ ολοκλήρου δώρο του Θεού; Ναι, σας λέω, και έχοντας αυτό το φρόνημα, τέκνα μου, να στερεώνεστε και να ενδυναμώνεστε όλο και περισσότερο προς το καλύτερο· διότι είναι καλό το πνευματικό αυτό έργο, και μεγαλύτερό του δεν υπάρχει. Καλή είναι αυτή η απλανής πλάνη, μέσω της οποίας όσοι αναζήτησαν, βρήκαν τον Θεό. Και αν για μία ώρα ή μία ημέρα εφαρμοστεί η εγκράτεια στην όραση, στην ακοή και σε κάθε άλλη απόλαυση, έστω και αν πέρασε και ιδού πια δεν υπάρχει, ωστόσο ούτε παρέρχεται ούτε εκπίπτει, αλλά παραμένει στο διηνεκές· διότι είναι αρετή. Πώς όμως γίνεται αυτό;

ώστε να γίνει γνωστή η δύναμη του Θεού, σύμφωνα με την πίστη και την ελπίδα, η οποία δεν ολοκληρώνεται με τα ανθρώπινα καθήκοντα. Και μου φαίνεται ότι η δική μας κατάσταση είναι παρόμοια με τη διαμονή του Ισραήλ στην έρημο. Εδώ και τέσσερα χρόνια σήμερα, χωρίς να σπέρνουμε ούτε να θερίζουμε, ο Θεός μας έχει δώσει ανελλιπώς τις τροφές του σώματος, όχι βρέχοντας μάννα από τον ουρανό, αλλά ανοίγοντάς μας τις αποθήκες εκείνων που έχουν· όχι αναβλύζοντας νερό από την πέτρα, αλλά προσφέροντάς μας άφθονα το κρασί από τα κελάρια των ευσεβών. Και όλα τα άλλα τα οποία δεν είναι εύκολο να ειπωθούν. Άραγε δεν είναι αυτό θαυμαστό και πρωτόγνωρο και αξιέπαινο; Ας πω και κάτι άλλο αποστολικά: «Ως φτωχοί εμείς, αλλά πλουτίζοντας πολλούς· ως μη έχοντες τίποτα και κατέχοντας τα πάντα.» Διότι τέτοιες είναι οι δωρεές του αγαθού Θεού μας και τόσο μεγάλες οι ευεργεσίες του, και υπάρχει φόβος μήπως, από αναισθησία απέναντι στις τιμές, προσβάλουμε τον ευεργέτη. Αλλά, αδελφοί, ας προσέχουμε με πολλή προσοχή, όλοι μαζί, και όσοι βρισκόμαστε εδώ και οι επισκέπτες, και ας εφαρμόσουμε με επιτυχία τις εντολές του Κυρίου, «Και ας φροντίζουμε ο ένας τον άλλον, παρακινώντας σε αγάπη και καλά έργα»· μη ζώντας αδιάφορα, ούτε κάνοντας τα θελήματα της σάρκας και των λογισμών· ούτε γογγύζοντας όπως οι παλιοί γογγυστές· ούτε εκπειράζοντας τον Χριστό, όπως οι πειραστές εκείνης της εποχής, λέγοντας τάχα: Άραγε μπορεί ο Θεός να μας χορηγήσει αυτό και εκείνο στο εξής; «Όλα είναι δυνατά σε αυτόν που πιστεύει,» είναι γεγραμμένο.

«Πάλι, η βασιλεία των ουρανών μοιάζει με θησαυρό κρυμμένο στον αγρό, τον οποίο βρήκε ένας άνθρωπος και τον έκρυψε, και από τη χαρά του πηγαίνει, πουλάει όλα όσα έχει και αγοράζει τον αγρό εκείνο.» Αγρός είναι ο κόσμος, θησαυρός το κήρυγμα και η γνώση του Χριστού. Και είναι κρυμμένος μέσα στον κόσμο. Διότι σοφία, λέει ο Παύλος, κηρύττουμε την αποκρυμμένη· αυτός όμως που αναζητά τη γνώση του Θεού, τη βρίσκει. Και όλα όσα έχει, είτε ελληνικά δόγματα, είτε πονηρά ήθη, είτε χρήματα, τα απορρίπτει αμέσως και αγοράζει τον αγρό, δηλαδή τον κόσμο· διότι ως δικό του κτήμα έχει τον κόσμο αυτός που κατέχει τη γνώση του Χριστού, επειδή, αν και δεν έχει τίποτα, κατέχει τα πάντα, και έχει ως δούλα του τα στοιχεία της φύσεως, προστάζοντάς τα όπως ο Ιησούς, όπως ο Μωυσής. «Πάλι, η βασιλεία των ουρανών μοιάζει με άνθρωπο έμπορο που αναζητά καλά μαργαριτάρια, ο οποίος, όταν βρήκε ένα πολύτιμο μαργαριτάρι, πήγε και πούλησε όλα όσα είχε και το αγόρασε.» Θάλασσα είναι ο παρών βίος. Έμποροι είναι αυτοί που τον διασχίζουν και αναζητούν να βρουν κάποια γνώση. Πολλά λοιπόν φαίνονται ως μαργαριτάρια, όπως οι δοξασίες των πολλών σοφών· ένα όμως είναι το πολύτιμο. Διότι μία είναι η αλήθεια, η οποία είναι ο Χριστός.