Πατερικές αναφορές στο Β΄ ΠΡΟΣ ΚΟΡΙΝΘΙΟΥΣ 6:12

Αυτό το γνωρίζει και ο θείος απόστολος, όταν γράφει προς τους Κορινθίους: «μη στενοχωρείσθε εξαιτίας μας· πλατυνθείτε και εσείς, Κορίνθιοι». Διότι συμβουλεύει τους ίδιους να μεταβούν από τη στενότητα στον πλατυσμό. Όπως ακριβώς, λοιπόν, εάν πλατύνθηκαν οι Κορίνθιοι, και όταν βρίσκονταν σε στενότητα δεν ήταν κάποιοι άλλοι, αλλά πάλι ήταν Κορίνθιοι, έτσι, εάν ο Πατέρας πλατύνθηκε σε Τριάδα, η Τριάδα πάλι είναι μόνος ο Πατέρας. Το ίδιο δε λέει και πάλι: «η καρδιά μας έχει πλατυνθεί»· και ο Νώε λέει: «Είθε ο Θεός να πλατύνει τον Ιάφεθ»· διότι η ίδια καρδιά και ο ίδιος Ιάφεθ παραμένουν και κατά τον πλατυσμό. Εάν μεν, λοιπόν, η μονάδα προκάλεσε πλατυσμό, σε άλλους θα τον προκαλούσε· εάν όμως η ίδια πλατύνθηκε, η ίδια θα ήταν αυτό που πλατύνθηκε. Και τι άλλο είναι αυτό παρά ο Υιός και το άγιο Πνεύμα; Είναι όμως καλό να ρωτήσουμε αυτόν που λέει τέτοια πράγματα: ποια είναι η ενέργεια ενός τέτοιου πλατυσμού; Ή, με βάση την ίδια την αλήθεια, γιατί εξάπαντος πλατύνθηκε; Διότι αυτό που δεν παραμένει το ίδιο, αλλά αργότερα πλατύνεται, εξ ανάγκης πρέπει να έχει την αιτία για την οποία και πλατύνθηκε. Εάν μεν, λοιπόν, αυτό έγινε για να συνυπάρχουν σε αυτόν ο Λόγος και το Πνεύμα, είναι περιττό να λέγεται η λέξη «μονάδα» και έπειτα ότι «πλατύνθηκε». Διότι ο Λόγος και το Πνεύμα δεν υπήρξαν αργότερα, αλλά υπήρχαν πάντοτε, για να μην είναι άλογος ο Θεός, σύμφωνα με τους Αρειανούς. Ώστε, εάν πάντοτε υπήρχε ο Λόγος και το Πνεύμα, πάντοτε ήταν πλατειά και όχι αρχικά μονάδα. Εάν, αντιθέτως, πλατύνθηκε αργότερα, αργότερα υπήρξε και ο Λόγος. Και εάν πλατύνθηκε εξαιτίας της ενανθρωπήσεως και έγινε τότε Τριάδα, άρα πριν από την ενανθρώπηση δεν ήταν ακόμη Τριάδα.

Διότι ο νόμος κατεργάζεται οργή, και όποιος αθετήσει τον νόμο του Μωυσή πεθαίνει χωρίς οίκτο, με τη μαρτυρία δύο ή τριών μαρτύρων. Γι' αυτόν τον λόγο και ο σοφότατος Παύλος, σε εκείνους που μετά την πίστη, προφανώς την πίστη στον Χριστό, επιθυμούν να επιστρέψουν στις σκιές του νόμου, γράφει και λέει: «Το στόμα μας έχει ανοίξει προς εσάς, Κορίνθιοι, η καρδιά μας έχει πλατυνθεί, δεν στενοχωρείστε από εμάς, αλλά στενοχωρείστε μέσα στα δικά σας σπλάχνα, και, ως όμοια ανταπόδοση, σας μιλώ σαν σε παιδιά μου, πλατυνθείτε και εσείς, και μην μπαίνετε σε ξένο ζυγό μαζί με απίστους». Επομένως, τεθλιμμένοι θα είναι όσοι υπόκεινται ακόμη στην εντολή του Μωυσή και πιέζονται κατά κάποιον τρόπο, έχοντας το δυσβάσταχτο του νόμου στον νου και την καρδιά τους. Απευθύνθηκε, λοιπόν, σε άρχοντες και σε λαούς. Έπειτα, ενδιάμεσα παρεμβάλλει κάποιον λόγο των Ιουδαίων, τον οποίο επινόησαν με ανόσιο τρόπο, από παραφροσύνη και σαν από απόγνωση.

Διότι, αν είναι αλήθεια ότι, και μόνο με το να ομολογούμε τις αμαρτίες μας, δικαιωνόμαστε από τον Θεό που μας σπλαχνίζεται, πώς θα μπορούσε κανείς να αμφιβάλλει ότι, καταπονώντας τον εαυτό μας με τους ασκητικούς κόπους και σαν να ζητούμε την τιμωρία μας, θα κερδίσουμε από τον Θεό την άφεση των αμαρτιών; Παραγγέλλει λοιπόν να πενθούμε και να διαρρηγνύουμε, όχι βέβαια τα ενδύματά μας, αλλά μάλλον να διανοίγουμε νοερά την καρδιά την άσπλαχνη και σκληρυμένη, στην οποία δεν εισχωρεί ο θείος φόβος. Γράφει εξάλλου στους Κορινθίους ο Παύλος: «Δεν στενοχωρείστε από εμάς, αλλά στενοχωρείστε στα δικά σας σπλάχνα. Ως ανταπόδοση γι' αυτό, σαν σε παιδιά μου μιλώ, πλατυνθείτε και εσείς». Πρέπει επομένως να διευρύνουμε την καρδιά μας για τον Θεό, και σχεδόν να διαρρηγνύουμε τον νου μας, ώστε να αποδεχθεί τα δικά Του. Διότι το να προσποιούμαστε λύπη σκίζοντας τα ενδύματά μας στα χαμένα και μάταια, δεν θα ωφελήσει σε τίποτα εκείνους που προτιμούν να το πράττουν αυτό· δεν θα επιφέρει όμως μικρό κέρδος το να ανοίγουμε την καρδιά μας και να εναποθέτουμε σε αυτήν ό,τι είναι αρεστό στον Θεό, διότι αυτό το έργο θα μας οδηγήσει προς τη σωτηρία. Και ότι δεν θα αποτύχουν στον σκοπό τους προσφέροντας ικεσίες, το επιβεβαιώνει λέγοντας ότι ο Δεσπότης των όλων είναι φιλάνθρωπος και πολυέλεος, οικτίρμων, αγαθός και μετανοεί για τις τιμωρίες. Διότι, ακόμη κι αν επέλεγε να ταλαιπωρήσει αυτούς που έχουν αμαρτήσει, εντούτοις θα είναι πράος, και όχι μετά από πολύ καιρό· καθώς εύκολα μεταβάλλει τη στάση Του στο να αποφασίζει τα ευεργετικά.

Ευρύτερος δε πάλι από τη στενότητα των αιρετικών είναι ο λόγος περί της αλήθειας. Διότι εκείνοι που τη μάχονται σχεδόν πνίγονται, κολυμπώντας μέσα σε ψυχρούς και ασαφείς συλλογισμούς· ενώ εκείνοι που συνηγορούν υπέρ των δογμάτων της ευσέβειας και παρατηρούν ολόγυρα το λαμπρό κάλλος της αλήθειας, εκτρέχουν σε ένα πλατύ πέλαγος θεωρημάτων, «αιχμαλωτίζοντας κάθε νόημα στην υπακοή του Χριστού», διατρέχοντας εδώ και εκεί και συλλέγοντας πολύ καλά τα στοιχεία για την αληθινή γνώση από τη θεόπνευστη Γραφή. Και πράγματι, στους Κορινθίους που επέλεξαν να απομακρυνθούν από την «άγια εντολή που τους είχε παραδοθεί» και προσκολλήθηκαν από αμάθεια σε αυτούς που συνήθιζαν να διδάσκουν άλλες διδασκαλίες, ο θεσπέσιος Παύλος στέλνει επιστολή λέγοντας: «Το στόμα μας έχει ανοίξει προς εσάς, Κορίνθιοι, η καρδιά μας έχει πλατυνθεί· δεν στενοχωρείστε σε εμάς, αλλά στενοχωρείστε στα ίδια σας τα σπλάχνα· για να λάβω την ίδια ανταπόδοση, σας μιλώ ως σε παιδιά μου· πλατυνθείτε και εσείς. Μην γίνεστε ετερόζυγοι με άπιστους». <Αλίμονο σε όσους εύχονται για μια κακή ημέρα, σε αυτούς που πλησιάζουν και αγγίζουν ψεύτικα σάββατα.> Έλεγε ότι «Αλίμονο σε εκείνους που εξουθενώνουν τη Σιών και σε αυτούς που έχουν πεποίθηση στο όρος της Σαμάρειας».

Και ότι έχουμε οδηγηθεί σε πλατυσμό της καρδιάς, ξεφεύγοντας από τη θλίψη της ζωής σύμφωνα με τον νόμο, θα μπορούσε να το υποδηλώσει ο τρίτος σε εμάς, ο Ιάφεθ, το όνομα του οποίου ερμηνεύεται ως πλατυσμός. Διότι στους Ιουδαίους απευθυνόταν ο Θεός μέσω της φωνής του Ησαΐα: «Ακούστε τον λόγο του Κυρίου, άνδρες τεθλιμμένοι, και άρχοντες του λαού που βρίσκεται στην Ιερουσαλήμ». Και πάλι: «Μάθετε να ακούτε εσείς που βρίσκεστε σε στενοχώρια». Ο Παύλος, όμως, έχοντας βγει από τη στενότητα του νόμου, απευθύνθηκε σε κάποιους από εκείνους που είχαν ήδη πιστέψει: «Το στόμα μας έχει ανοίξει προς εσάς, Κορίνθιοι. Η καρδιά μας έχει πλατυνθεί· δεν στενοχωρείστε μέσα μας».

Περιορίζεσθε όμως μέσα στα σπλάχνα σας. Ως ανταπόδοση δε σε αυτό, σας ομιλώ σαν σε παιδιά μου, πλατυνθείτε και εσείς. Μην μπαίνετε σε ξένο ζυγό μαζί με απίστους.» Διότι ακολουθούσαν ακόμη τα ιουδαϊκά παραγγέλματα και τις ανώφελες ματαιοπονίες. Ψάλλει κάπου και ο Δαβίδ προς τον Σωτήρα των όλων Χριστό, εκ μέρους του νέου λαού που βρίσκεται εν Χριστώ: «Έτρεξα την οδό των εντολών σου, όταν πλάτυνες την καρδιά μου.» Διότι έχει πλατυνθεί ο νους μας προς τη σοφία, εφόσον ο Εμμανουήλ έχει κατασκηνώσει και έχει κατοικήσει στις ψυχές όλων μέσω του Πνεύματος. Τέτοιοι είναι, λοιπόν, αυτοί που ζουν εν Χριστώ μέσω της πίστεως.

Ι'. Θα μπορούσε κανείς να διαπιστώσει, και μάλιστα πολύ ξεκάθαρα, ακόμη και από τα ίδια τα ονόματα, αν ήθελε, ότι θρέμματα της Εκκλησίας θα μπορούσαν να είναι αυτοί που προέρχονται από τη Βαλλά, ενώ εχθροί μάλλον είναι αυτοί που προέρχονται από τη Ζελφά. Διότι το όνομα Δαν ερμηνεύεται ως «κρίση», ενώ το Νεφθαλείμ ως «πλατυσμός». Αυτό ακριβώς αποτέλεσε το κήρυγμα στους προφήτες. Διότι, το ότι ο Χριστός επρόκειτο να κρίνει την οικουμένη με δικαιοσύνη και να καταδικάσει τον Σατανά επειδή μας καταδυνάστευσε και μας εξόντωσε, ενώ αντίθετα θα έσωζε εμάς και θα μας μετέφερε από την πάρα πολύ μεγάλη στενοχώρια σε μια, τρόπον τινά, ευρύχωρη καρδιά, δεν είναι καθόλου δύσκολο να αποδειχθεί και πάλι. Διότι ο μακάριος Ψαλμωδός αναφώνησε λέγοντας, εκ μέρους όσων βρίσκονται εν Χριστώ και έχουν αγιαστεί εν Πνεύματι: «Έτρεξα την οδό των εντολών σου, όταν πλάτυνες την καρδιά μου». Και ο σοφότατος Παύλος γράφει σε αυτούς από την Κόρινθο που είχαν πιστέψει αλλά ήθελαν να ετεροζυγούν, λέγοντας: «Το στόμα μας άνοιξε προς εσάς, Κορίνθιοι, η καρδιά μας έχει πλατυνθεί. Δεν στενοχωρείστε σε εμάς, αλλά στενοχωρείστε στα δικά σας σπλάχνα. Σαν ανταπόδοση λοιπόν, σας μιλώ όπως σε παιδιά μου. Πλατυνθείτε και εσείς, μην μπαίνετε σε ξένο ζυγό με τους απίστους». Το ότι δε έλαβε χώρα ορθή και δίκαιη κρίση από τον Χριστό, το αποσαφηνίζει και πάλι ο ίδιος ο μακάριος Δαβίδ, ο οποίος αναλαμβάνει το πρόσωπο αυτών που αδικήθηκαν και λέει προς τον Σωτήρα των συμπάντων Χριστό: «Εξεγέρσου, Κύριε, και πρόσεξε την κρίση μου, ο Θεός μου, ο Κύριός μου, για την υπεράσπιση της υπόθεσής μου».

Και βέβαια, στα πλήθη που προέρχονταν από τα έθνη φώναζε ο Θεός μέσω της φωνής του προφήτη: «Μάθετε να ακούτε όταν θλίβεστε». Στους Κορινθίους δε, ο Παύλος, επειδή επέλεξαν να επιστρέψουν στην αρχαία πλάνη μετά την ευρυχωρία της πίστης, στέλνει επιστολή λέγοντας: «Το στόμα μας έχει ανοίξει προς εσάς, Κορίνθιοι, η καρδιά μας έχει πλατυνθεί. Δεν στενοχωρείστε σε εμάς, αλλά στενοχωρείστε στα σπλάχνα σας. Ως ίση ανταπόδοση, σας μιλώ σαν σε παιδιά μου, πλατυνθείτε και εσείς, μην μπαίνετε σε ξένο ζυγό μαζί με τους απίστους. Διότι ποια μετοχή υπάρχει ανάμεσα στη δικαιοσύνη και την ανομία; Και ποια κοινωνία έχει το φως με το σκοτάδι; Ποια δε συμφωνία υπάρχει μεταξύ του Χριστού και του Βελίαλ;» Και βέβαια, ο Ψαλμωδός απευθύνεται κάπου εν πνεύματι προς τον ίδιο τον Εμμανουήλ, στηλιτεύοντας τη στενότητα του νόμου: «Η εντολή σου είναι πάρα πολύ πλατιά.» Και πάλι: «Έτρεξα την οδό των εντολών σου, όταν πλάτυνες την καρδιά μου.» Εκτός από αυτό, λέει ακόμη: «Και πορευόμουν με ευρυχωρία, διότι αναζήτησα τα δικαιώματά σου.» Ότι δε και η ράβδος της καρυδιάς, όπως ανέφερα προηγουμένως, έχει τη φυσική ιδιότητα να προκαλεί εγρήγορση, φαίνεται από αυτά που λέει ο Θεός προς τον προφήτη Ιερεμία: «Τι βλέπεις εσύ, Ιερεμία; Και είπα, λέει, ράβδο καρυδιάς.»

Ας εκλάβεις δε, εάν νομίζεις, τις δέκα αυλαίες ως το πλήρωμα των ανά τον κόσμον Εκκλησιών, οι οποίες δεν είναι διεσπαρμένες σε διχόνοια ή σε ασύμφωνη διδασκαλία, αλλά είναι ενωμένες εν πνεύματι και σαν να είναι κατά κάποιον τρόπο σφιχτοδεμένες σε ένα, κατά την εν Χριστώ ενότητα διά της πίστεως. Διότι παντού και σε όλες υπάρχει ένας Κύριος, μία πίστη, ένα βάπτισμα. Το πλάτος κάθε αυλαίας ήταν τέσσερις πήχεις, και το μήκος είκοσι οκτώ. Και το αίνιγμα είναι μεν περίεργο και δυσνόητο, όμως νομίζω ότι υποδηλώνει σκοτεινά και αμυδρά ότι και η παιδαγωγία του νόμου είναι κατά κάποιον τρόπο δεκτή στις Εκκλησίες, αν και είναι στενότατη εξαιτίας της ασάφειας του γράμματος· καθώς όμως προχωρά το μήκος του χρόνου, θα βρει το τέλος της στο μυστήριο του Χριστού, δηλαδή την ογδόη ημέρα, ήτοι την ανάσταση που συνέβη κατά την ογδόη ημέρα. Διότι το τέλος του νόμου και των προφητών είναι ο Χριστός, προς τον οποίο ο θείος Δαβίδ αναφωνεί: «Πάρα πολύ πλατιά είναι η εντολή σου». Γράφει εξάλλου και ο θεσπέσιος Παύλος προς εκείνους που είχαν προτιμήσει τη λατρεία του νόμου από την πίστη στον Χριστό: «Το στόμα μας άνοιξε προς εσάς, Κορίνθιοι, η καρδιά μας έχει πλατυνθεί· δεν στενοχωρείστε μέσα μας, αλλά στενοχωρείστε στα δικά σας σπλάχνα. Σαν ανταπόδοση, σας μιλώ όπως σε παιδιά. Πλατυνθείτε και εσείς, μην μπαίνετε σε αταίριαστο ζυγό με απίστους».

Κάντε μας χώρο μέσα σας, έλεγε ο Παύλος· κανέναν δεν αδικήσαμε, δεν αισθάνεστε στενότητα κοντά μας. Αυτό λέμε τώρα και εμείς: Κάντε μας χώρο μέσα σας. Ολόκληρη την Κόρινθο είχε εκείνος στην καρδιά του και έλεγε: Ανοίξτε διάπλατα τις καρδιές σας και εσείς· δεν αισθάνεστε στενότητα.

Με ευχαριστία υποδεχθήκατε εκείνον που με οδύνη κατευοδώσατε. Και μάλιστα όχι σε μακρύ χρόνο· μετά από μία ημέρα όλα λύθηκαν. Διότι και η αναβολή έγινε για εσάς, επειδή ο Θεός από την αρχή έδωσε τη λύση. Δ΄. Σας λέγω το απόρρητο. Διέπλευσα το πέλαγος μόνος, βαστάζοντας την Εκκλησία· διότι η αγάπη δεν περιορίζεται. Το πλοίο δεν ένιωθε στενότητα· διότι εσείς δεν στενοχωρείσθε μέσα μας. Αναχωρούσα μεριμνώντας για τα δικά σας, χωρισμένος μεν κατά το σώμα, ενωμένος όμως ως προς το φρόνημα· αναχωρούσα παρακαλώντας τον Θεό και παρακαταθέτοντας σε Εκείνον την αγάπη σας· αναχωρούσα, καθόμουν μόνος μεριμνώντας για τα δικά σας, σκεπτόμενος μόνος μου την εξορία. Ξαφνικά, σε προχωρημένη ώρα, έστειλε γράμματα αυτή η θεοφιλεστάτη την πρώτη ημέρα, λέγοντας αυτά τα λόγια (διότι πρέπει να αναφέρω και τα δικά της λόγια): Ας μη νομίσει η αγιωσύνη σου ότι εγώ γνώριζα τα όσα έγιναν. Είμαι αθώα από το αίμα σου. Άνθρωποι πονηροί και διεφθαρμένοι έστησαν αυτή τη σκευωρία· για τα δάκρυά μου όμως μάρτυρας είναι ο Θεός, τον οποίο λατρεύω.

Αυτήν την αλυσίδα δεν μπορεί να την εμποδίσει η απόσταση των δρόμων, ούτε ο ουρανός, ούτε η γη, ούτε ο θάνατος, ούτε τίποτε άλλο, αλλά είναι ανώτερη και ισχυρότερη από όλα· και αυτή, παρότι γεννήθηκε από μία μόνο ψυχή, μπορεί να περιλάβει πολλούς ταυτόχρονα. Διότι, άκουσε τον Παύλο που λέει: «Δεν στενοχωρείσθε μέσα στα σπλάγχνα σας».

ΟΜΙΛΙΑ ΙΓʹ. Το στόμα μας έχει ανοίξει προς εσάς, Κορίνθιοι, η καρδιά μας έχει πλατυνθεί. Δεν αισθάνεστε στενοχώρια από εμάς, αλλά αισθάνεστε στενοχώρια στα ίδια σας τα σπλάγχνα. αʹ. Αφού διηγήθηκε τους δικούς του πειρασμούς και τις θλίψεις: «Διότι», λέει, «με υπομονή, με θλίψεις, με ανάγκες, με στενοχώριες, με πληγές, με φυλακίσεις, με ακαταστασίες, με κόπους, με αγρυπνίες»· και αφού έδειξε ότι τούτο είναι μεγάλο αγαθό: «Διότι, ως λυπημένοι», λέει, «αλλά πάντοτε χαίροντες· ως φτωχοί, που όμως πλουτίζουν πολλούς· ως μη έχοντες τίποτα, και όμως κατέχοντας τα πάντα»· και αφού τα ονόμασε όπλα: «Ως παιδευόμενοι», λέει, «και μη θανατούμενοι»· και αφού φανέρωσε μέσα από αυτά την πολλή κηδεμονία και τη δύναμη του Θεού: «Για να φαίνεται», λέει, «ότι η υπερβολή της δυνάμεως είναι από τον Θεό και όχι από εμάς»· και αφού απαρίθμησε τους άθλους του: «Διότι πάντοτε», λέει, «περιφέρουμε τη νέκρωση αυτού»· και αφού έδειξε ότι αυτό αποτελεί σαφή απόδειξη της αναστάσεως: «Για να φανερωθεί», λέει, «και η ζωή του Ιησού στη θνητή μας σάρκα»· και σε ποια πράγματα έγινε κοινωνός, και το τι του εμπιστεύθηκαν: «Είμαστε λοιπόν πρεσβευτές υπέρ του Χριστού», λέει, «σαν να σας παρακαλεί ο Θεός μέσω ημών»· και τίνος πράγματος είναι διάκονος, ότι δηλαδή δεν είναι του γράμματος, αλλά του πνεύματος· και ότι δεν είναι αξιοσέβαστος μόνο γι' αυτό, αλλά και για τους πειρασμούς του: «Ας είναι η χάρις στον Θεό», λέει, «ο οποίος πάντοτε μας οδηγεί σε θρίαμβο»· πρόκειται πλέον να τους επιτιμήσει, επειδή δεν διάκεινται με πολλή θέρμη απέναντί του.

Διότι τίποτε δεν είναι πιο πλατύ από την καρδιά του Παύλου, η οποία αγαπούσε όλους τους πιστούς τόσο σφοδρά, όπως κάποιος θα αγαπούσε ένα αγαπημένο πρόσωπο, χωρίς η αγάπη του να διαιρείται και να γίνεται πιο αδύναμη, αλλά παραμένοντας ακέραιη για τον καθένα. Και τι το θαυμαστό υπάρχει όταν πρόκειται για τους πιστούς, από τη στιγμή που ακόμη και για τους απίστους η καρδιά του Παύλου χωρούσε ολόκληρη την οικουμένη; Γι' αυτό δεν είπε «Σας αγαπώ», αλλά πιο εμφατικά: «Το στόμα μας έχει ανοίξει, η καρδιά μας έχει πλατυνθεί· σας έχουμε όλους μέσα»· και ούτε αυτό το είπε απλώς, αλλά με πολλή ευρυχωρία. Διότι αυτός που αγαπιέται, βαδίζει μέσα στην καρδιά εκείνου που αγαπά με πολλή άνεση· γι' αυτό λέει: «Δεν αισθάνεστε στενότητα σε εμάς, αλλά αισθάνεστε στενότητα στα δικά σας σπλάχνα». Και πρόσεξε ότι η επίπληξη γίνεται με φειδώ, πράγμα που είναι γνώρισμα εκείνων που αγαπούν σφοδρά. Δεν είπε, «Δεν μας αγαπάτε», αλλά, «Όχι με το ίδιο μέτρο»· διότι δεν θέλει να τους επικρίνει έντονα. Και παντού θα μπορούσε να δει κανείς πώς φλέγεται από αγάπη για τους πιστούς, σταχυολογώντας τα λόγια από κάθε επιστολή του. Στους Ρωμαίους, για παράδειγμα, λέει: «Επιποθώ να σας δω»· και, «Πολλές φορές έθεσα ως σκοπό να έλθω προς εσάς»· και, «Αν τυχόν κατευοδωθώ πια κάποτε να έλθω προς εσάς». Στους Γαλάτες λέει: «Τεκνία μου, για τα οποία πάλι δοκιμάζω ωδίνες»· και στους Εφεσίους πάλι: «Γι' αυτό τον λόγο κάμπτω τα γόνατά μου υπέρ υμών».

βʹ. Και στους Εβραίους επίσης γράφει πολλά άλλα παρόμοια, και δεν παύει να τους προτρέπει, λέγοντας: «Ακόμη λίγος χρόνος, και αυτός που έρχεται θα έλθει και δεν θα καθυστερήσει»· όπως ακριβώς κάνει μια μητέρα στα παιδιά που δυσανασχετούν. Έτσι και σε αυτούς λέει: «Δεν στενοχωρείσθε από εμάς». Δεν λέει όμως μόνο ότι τους αγαπά, αλλά ότι και αγαπιέται από αυτούς, ώστε και με αυτόν τον τρόπο να τους ελκύσει περισσότερο. Καίτοι βέβαια, δίνοντας αυτήν τη μαρτυρία, σε κάποιους μεν λέει ότι «Ήλθε ο Τίτος αναγγέλλοντάς μας τον μεγάλο σας πόθο, τον οδυρμό σας, τον ζήλο σας»· και στους Γαλάτες: «Αν ήταν δυνατόν, θα βγάζατε τα μάτια σας και θα μου τα δίνατε»· και στους Θεσσαλονικείς: «Τι είδους είσοδο είχαμε σε εσάς»· και στον Τιμόθεο επίσης: «Ενθυμούμενος τα δάκρυά σου, για να γεμίσω από χαρά». Και παντού στις Επιστολές θα μπορούσε κανείς να τον βρει να δίνει αυτήν τη μαρτυρία στους μαθητές, και ότι τους αγάπησε και ότι αγαπιέται· όχι όμως στον ίδιο βαθμό. Και εδώ λέει: «Αν και, μολονότι σας αγαπώ περισσότερο, αγαπιέμαι λιγότερο».

Αλλά αυτό μεν θα το πει προς το τέλος, προς το παρόν όμως ομιλεί με μεγαλύτερη σφοδρότητα: «Δεν στενοχωρείσθε από εμάς, αλλά στενοχωρείσθε στα δικά σας σπλάγχνα». Εσείς, λέει, δέχεστε έναν άνθρωπο, ενώ εγώ ολόκληρη πόλη και τόσο μεγάλο λαό. Και δεν είπε, «Δεν μας δέχεστε», αλλά ότι «Στενοχωρείσθε»· υπονοώντας μεν το ίδιο πράγμα, αλλά με επιείκεια, και χωρίς να τους επιπλήξει υπερβολικά. «Ως ανταπόδοση λοιπόν, σας μιλώ όπως σε παιδιά μου, πλατυνθείτε και εσείς». Αν και δεν είναι ίσο, το να αγαπηθεί κανείς πρώτα και έπειτα να αγαπήσει. Διότι, ακόμη και αν προσφέρει κανείς το ίδιο μέτρο αγάπης, μειονεκτεί επειδή ανταποκρίνεται δεύτερος. «Αλλά όμως δεν ακριβολογώ καθόλου», λέει, «και αν ακόμη έχοντας λάβει από εμένα την αρχή, επιδείξετε το ίδιο μέτρο, αγαπώ και στέργω». Έπειτα, για να δείξει ότι το πράγμα αποτελούσε και οφειλή, και ότι όσα ειπώθηκαν απέχουν από την κολακεία, αναφέρει: «Σας μιλώ όπως σε παιδιά». Τι σημαίνει, «Όπως σε παιδιά»;

Α'. Πάλι κινεί τον λόγο περί αγάπης, μετριάζοντας την τραχύτητα της επίπληξης. Επειδή, δηλαδή, τους ήλεγξε και τους επέπληξε, ως ανθρώπους που αγαπιούνται μεν, αλλά δεν αγαπούν το ίδιο, παρά αποκόπτονται από τη δική του αγάπη και αναμειγνύονται με άλλους διεφθαρμένους, λειαίνει πάλι τη σφοδρότητα της επίπληξης λέγοντας: «Χωρέστε μας», δηλαδή, «Αγαπήστε μας», και ζητά να λάβει μια χάρη που δεν είναι επαχθής, αλλά είναι επωφελής για εκείνους που την παρέχουν εκ μέρους εκείνων που τη λαμβάνουν. Και δεν είπε, «Αγαπήστε», αλλά με τρόπο πιο ικετευτικό, «Χωρέστε μας». Ποιος μας απώθησε, λέει; Ποιος μας απέβαλε από τη σκέψη σας; Πώς αισθανόμαστε στενότητα μέσα σας; Επειδή δηλαδή είπε πιο πάνω, «Αισθάνεστε στενότητα στα σπλάχνα σας», εδώ, δηλώνοντάς το αυτό σαφέστερα, έλεγε, «Χωρέστε μας», ελκύοντάς τους πάλι με αυτόν τον τρόπο. Διότι τίποτε δεν δημιουργεί τόσο τη φιλία, όσο το να μάθει αυτός που αγαπιέται ότι εκείνος που τον αγαπά επιθυμεί σφοδρά την αγάπη του. «Κανέναν δεν αδικήσαμε». Δες πώς πάλι δεν προβάλλει τις ευεργεσίες, αλλά διατυπώνει τον λόγο του με διαφορετικό τρόπο, λιγότερο επαχθή και πιο ελεγκτικό. Συγχρόνως δε, υπονοεί και τους ψευδαποστόλους, λέγοντας: «Κανέναν δεν αδικήσαμε, κανέναν δεν διαφθείραμε, κανέναν δεν εκμεταλλευτήκαμε».

Για ποιον λόγο, λοιπόν, το παρουσιάζει αυτό ως κάτι τόσο σπουδαίο; Διότι είναι πράγματι πάρα πολύ σπουδαίο. Πολλοί, βέβαια, συμπάσχουν με τους φίλους τους όταν εκείνοι δυστυχούν, όταν όμως ευημερούν, δεν συμμερίζονται πλέον τη χαρά τους, αλλά αντίθετα τους φθονούν. Αλλά εμείς δεν πράττουμε έτσι, αλλά, είτε βρίσκεστε σε συμφορές, δεν διστάζουμε να συμμετάσχουμε στη δυστυχία σας, είτε ευημερείτε, δεν κυριευόμαστε από τον φθόνο. Έπειτα, επειδή συνεχώς επανέφερε αυτό το θέμα λέγοντας: «Δεν στενοχωρείσθε μέσα μας», και «Στενοχωρείσθε στα σπλάχνα σας», και «Χωρέστε μας», και «Πλατυνθείτε και εσείς», και «Κανέναν δεν αδικήσαμε», και επειδή όλα αυτά φαίνονταν να αποτελούν κατάκριση εναντίον τους, δες πώς με διαφορετικό τρόπο καταπραΰνει αυτό το βάρος λέγοντας: «Έχω πολλή παρρησία απέναντί σας». Γι' αυτό τολμώ τέτοια λόγια, λέγει, όχι για να σας κατακρίνω, αλλά εξαιτίας της μεγάλης μου παρρησίας· πράγμα που έλεγε και παραπάνω φανερώνοντάς το: «Έχω πολλή καύχηση για εσάς». Διότι μην νομίσετε, λέγει, ότι επειδή τα λέω αυτά, τα λέω επειδή σας έχω εντελώς καταδικάσει· διότι πάρα πολύ καμαρώνω και καυχώμαι για εσάς· αλλά τα λέω επειδή νοιάζομαι, και επειδή επιθυμώ να προοδεύσετε περισσότερο στην αρετή· πράγμα που έλεγε και προς τους Εβραίους μετά από αυστηρή επιτίμηση: «Έχουμε όμως πεισθεί για εσάς για τα καλύτερα, και για εκείνα που συνδέονται με τη σωτηρία, αν και μιλάμε με αυτόν τον τρόπο. Επιθυμούμε δε καθένας από εσάς να επιδεικνύει τον ίδιο ζήλο, για την πλήρη βεβαιότητα της ελπίδας μέχρι τέλους». Έτσι ακριβώς και εδώ: «Έχω πολλή καύχηση για εσάς». Σε άλλους καυχόμαστε, λέγει, για εσάς.

Αλλά μήπως η φιλοξενία του Ιώβ ήταν μεγάλη, καθώς και η φροντίδα του προς όσους είχαν ανάγκη; Ούτε εμείς θα φέρουμε αντίρρηση· αλλά θα τη βρούμε τόσο κατώτερη από εκείνη του Παύλου, όσο απέχει το σώμα από την ψυχή. Διότι, όσα εκείνος επιδείκνυε προς τους αναπήρους στο σώμα, αυτά αυτός τα έπραττε προς εκείνους που ήταν ακρωτηριασμένοι στην ψυχή, θεραπεύοντας όλους όσους ήταν χωλοί και ανάπηροι στον λογισμό, και ντύνοντας τους γυμνούς και τους ασχημονούντες με τη στολή της φιλοσοφίας· αλλά και ως προς τα σωματικά τόσο πολύ υπερτερούσε, επειδή είναι κατά πολύ ανώτερο το να βοηθά κανείς τους έχοντες ανάγκη ζώντας ο ίδιος μέσα στη φτώχεια και την πείνα, από το να το πράττει από την περιουσία του. Και του μεν η οικία ήταν ανοιχτή σε καθέναν που προσερχόταν, του δε η ψυχή είχε απλωθεί σε ολόκληρη την οικουμένη και υποδεχόταν ολόκληρα πλήθη. Γι' αυτό και έλεγε: «Δεν στενοχωρείστε μέσα σε μας, αλλά στενοχωρείστε στα σπλάχνα σας». Και ο μεν, έχοντας αμέτρητα πρόβατα και βόδια, ήταν γενναιόδωρος προς όσους είχαν ανάγκη· αυτός δε, μη κατέχοντας τίποτα περισσότερο από το σώμα του, από αυτό το ίδιο συνέτρεχε τους έχοντες ανάγκη, και φωνάζει λέγοντας: «Στις ανάγκες μου και σε εκείνους που ήταν μαζί μου υπηρέτησαν αυτά τα χέρια», έχοντας τη σωματική εργασία ως πόρο για εκείνους που πεινούσαν και λιμοκτονούσαν.

Έπαινος προς εκείνους που κατόρθωσαν να μην ορκίζονται· και ότι δεν πρέπει κανείς να διστάζει, μετά από γεύμα, να ακούει τα θεία λόγια στην εκκλησία· και για ποιο λόγο μετά από πολύ χρόνο δόθηκαν οι Άγιες Γραφές· και στο χωρίο: «Οι ουρανοί διηγούνται δόξαν Θεού»· και για τη φυσιολογία του κόσμου, και προς το τέλος, περί του να μην ορκίζεται κανείς. Ομιλία Θ΄. Α΄. Και προηγουμένως σε εσάς, και τώρα σε εσάς μιλώ. Μακάρι δε και πάντοτε να είμαι μαζί σας, ή μάλλον και πάντοτε είμαι μαζί σας, έστω και όχι με τη σωματική παρουσία, αλλά με τη δύναμη της αγάπης. Διότι δεν υπάρχει για εμένα καμία άλλη ζωή, παρά μόνο εσείς και η φροντίδα για τη δική σας σωτηρία. Διότι, όπως ακριβώς ο γεωργός δεν μεριμνά για τίποτε άλλο, παρά μόνο για τους σπόρους και τα σπαρτά, και ο κυβερνήτης του πλοίου για τα κύματα και τα λιμάνια, έτσι και ο ομιλητής μεριμνά για τους ακροατές και για τη δική τους προκοπή, όπως ακριβώς κάνω και εγώ τώρα. Γι' αυτό και όλους εσάς σας περιφέρω μέσα στη διάνοιά μου, όχι μόνο εδώ, αλλά και στο σπίτι. Διότι, αν και το πλήθος είναι μεγάλο και το μέτρο της καρδιάς μου μικρό, ωστόσο η αγάπη είναι ευρύχωρη, και «δεν στενοχωρείσθε μέσα μας»· το επόμενο όμως δεν θα το πω πλέον· διότι ούτε εμείς στενοχωρούμαστε ανάμεσά σας. Από πού είναι αυτό φανερό; Έμαθα από πολλούς που μου ανέφεραν ότι: «Πράξαμε αυτό που μας παραγγέλθηκε», θέτοντας νόμους μεταξύ σας και ορίζοντας καταδίκες για εκείνους που ορκίζονται, και επιβάλλοντας τιμωρίες σε όσους παραβαίνουν τον νόμο, τιμωρία που σας αρμόζει, πράγμα που αποτελεί τεκμήριο της πιο μεγάλης αγάπης.

Αλλά ήταν η φιλοξενία του Ιώβ μεγάλη, και η φιλανθρωπία του προς τους ενδεείς; Ούτε εμείς θα το αρνηθούμε· αλλά θα τη βρούμε τόσο κατώτερη από εκείνη του Παύλου, όσο απέχει το σώμα από την ψυχή. Διότι, όσα εκείνος επιδείκνυε προς τους σωματικά ανάπηρους, αυτά ο Παύλος τα έπραττε προς τους ψυχικά ακρωτηριασμένους, θεραπεύοντας όλους όσους ήταν χωλοί και ανάπηροι στον λογισμό, και περιβάλλοντας εκείνους που ήταν γυμνοί και ασχημονούσαν με τη στολή της φιλοσοφίας. Αλλά και στα σωματικά υπερτερούσε τόσο πολύ, επειδή είναι κατά πολύ σπουδαιότερο το να βοηθά τους έχοντες ανάγκη αυτός που συζεί με την πενία και την πείνα, παρά να το κάνει κάποιος από το περίσσευμά του. Διότι το σπίτι του πρώτου ήταν ανοιχτό σε κάθε προσερχόμενο, ενώ η ψυχή του δεύτερου είχε απλωθεί σε ολόκληρη την οικουμένη, και υποδεχόταν ολόκληρα πλήθη λέγοντας: «Δεν στενοχωρείσθε μέσα σε εμάς, αλλά στενοχωρείσθε στα δικά σας σπλάχνα». Και ο μεν, διαθέτοντας αναρίθμητα πρόβατα και βόδια, ήταν απλόχερος προς τους ενδεείς· τούτος δε, μην κατέχοντας τίποτα περισσότερο από το σώμα του, από αυτό ακριβώς συνέτρεχε τους δεομένους, και ανακράζει λέγοντας: «Στις ανάγκες μου και σε όσους βρίσκονταν μαζί μου υπηρέτησαν αυτά τα χέρια», έχοντας την εργασία του σώματος ως έσοδο για εκείνους που πεινούν και λιμοκτονούν. Αλλά μήπως οι σκώληκες και τα τραύματα προκαλούσαν στον Ιώβ οδύνες σκληρές και αβάσταχτες; Το ομολογώ και εγώ.

Αφού διηγήθηκε τα σχετικά με τους δικούς του πειρασμούς και τις θλίψεις, μεταβαίνει στον λόγο περί της αγάπης. Και είναι σαν να λέει: Δεν ανεχόμαστε να σιωπούμε απέναντί σας, αλλά και επιθυμούμε να μιλάμε και να συνομιλούμε μαζί σας, πράγμα που είναι συνήθεια αυτών που αγαπούν. «Η καρδιά μας έχει πλατυνθεί». Διότι η αγάπη, επειδή είναι θερμή, και έδωσε φτερά στο στόμα του Παύλου και πλάτυνε την καρδιά του. Διότι δεν αγαπώ μόνο με το στόμα, λέει, αλλά έχω και την καρδιά να συμφωνεί. «Δεν στενοχωρείστε μέσα μας». Όλους σας έχουμε μέσα μας, λέει, και όχι απλώς έτσι, αλλά με πολλή ευρυχωρία. «Στενοχωρείστε όμως στα δικά σας σπλάγχνα. Την ίδια δε ανταπόδοση (δείξτε και εσείς)». Και η επίπληξη γίνεται με πολλή φειδώ.

Είτε σε κάποιον φαινόμαστε εντελώς ότι σωφρονούμε, σε εσάς μάλλον, περισσότερο από όλους τους άλλους, πρέπει να θεωρείτε ότι σωφρονούμε· «διότι η σφραγίδα της αποστολής μου», λέει αλλού, «είστε εσείς εν Κυρίω». Πρέπει λοιπόν να φρονείτε και να σκέφτεστε κατ' αυτόν τον τρόπο για εμάς· και όχι μόνο αυτό, αλλά και προς εκείνους που καυχώνται κατά πρόσωπο, να λέτε και να υποστηρίζετε τα ίδια υπέρ ημών. 2 Κορ. 6,11-13 «Το στόμα μας έχει ανοίξει», αντί του «μας έχετε δώσει την ευχέρεια να ανοίξουμε το στόμα μας προς εσάς»· διότι, όταν κάποιος αγαπά διακαώς, ενώ οι άλλοι δεν ανταποδίδουν την αγάπη παρομοίως, παρέχουν πληθώρα δικαιωμάτων σε αυτόν που αγαπά απέναντί τους. «Άνοιξε», λέει· διότι λόγω του πλήθους και της ισχύος των δικαιωμάτων, ακόμη και αν εμείς θέλαμε να σιωπήσουμε, αυτό όμως άνοιξε από μόνο του, καθώς αυτά αναβλύζουν και ξεπηδούν από μέσα, και ανοίγει διάπλατα τα χείλη για να μιλήσουν. Και λοιπόν αρχίζει να εκθέτει τα δικαιώματα: σας υπεραγαπούμε, λέει, και σας έχουμε μέσα στην καρδιά μας, και η καρδιά μας πλαταίνει, και χαιρόμαστε που σας έχουμε, και εμείς πρώτοι αρχίσαμε την αγάπη. Εσείς όμως, σαν να «στενοχωρείστε», ακόμη κι αν μας δέχεστε «στα σπλάχνα σας», δεν μας έχετε μέσα σε αυτά, αλλά ούτε δείχνετε στοργή ως «ανταμοιβή» εκπληρώνοντας το χρέος σας προς εμάς που πρώτοι ξεκινήσαμε την αγάπη, αλλά, το πιο βαρύ, προτιμάτε μάλλον τους απίστους παρά την αγάπη εμάς που σας υπεραγαπούμε.