Πατερικές αναφορές στο Β΄ ΠΡΟΣ ΚΟΡΙΝΘΙΟΥΣ 6:7

Ερώτηση ΛΓ΄. Πώς ελέγχεται ο ανθρωπάρεσκος; Απόκριση. Όταν απέναντι σε εκείνους που τον επαινούν επιδεικνύει προθυμία, ενώ απέναντι σε εκείνους που τον επικρίνουν γίνεται οκνηρός. Διότι, εάν επιθυμεί να αρέσει στον Κύριο, θα είναι πάντοτε και παντού ο ίδιος, εκπληρώνοντας εκείνο που έχει ειπωθεί: Διά των όπλων της δικαιοσύνης των δεξιών και των αριστερών· διά της δόξας και της ατιμίας· διά της δυσφημίας και της ευφημίας· ως πλάνοι, και αληθείς.

Χωρίς να δίνουμε σε τίποτα καμία αφορμή για πρόσκομμα, προκειμένου να μην κατηγορηθεί η διακονία μας· αλλά σε καθετί συστήνουμε τους εαυτούς μας ως διάκονοι του Θεού, με πολλή υπομονή, σε θλίψεις, σε ανάγκες, σε στενοχώριες, σε πληγές, σε φυλακίσεις, σε ακαταστασίες, σε κόπους, σε αγρυπνίες, σε νηστείες, με αγνότητα, με γνώση, με μακροθυμία, με χρηστότητα, με Πνεύμα Άγιο, με αγάπη ανυπόκριτη, με λόγο αληθείας, με δύναμη Θεού, διά των όπλων της δικαιοσύνης, των δεξιών και των αριστερών, μέσα από δόξα και ατιμία, μέσα από δυσφημία και ευφημία· ως πλάνοι και όμως αληθινοί· ως αγνοούμενοι και όμως αναγνωριζόμενοι· ως αποθνήσκοντες, και ιδού ζούμε· ως παιδευόμενοι, και όμως μη θανατούμενοι· ως λυπούμενοι, αλλά πάντοτε χαίροντες· ως φτωχοί, που όμως πλουτίζουν πολλούς· ως μη έχοντες τίποτα, και τα πάντα κατέχοντες. ΠΡΟΣ ΚΟΡΙΝΘΙΟΥΣ Β΄.

και δεχθείτε την περικεφαλαία του σωτηρίου, «και τη μάχαιρα του Πνεύματος, που είναι ο λόγος του Θεού». Και ότι πρέπει εμείς να φαινόμαστε λαμπροί και να επιτυγχάνουμε μια ενάρετη ζωή, το είπε και ο θεσπέσιος Παύλος: «Διά των όπλων της δικαιοσύνης, των δεξιών και των αριστερών», και επιπλέον αυτών, σχεδόν μας υπέδειξε τις φάλαγγες των εχθρών λέγοντας: «Στο εξής, ενδυναμώνεστε εν Χριστώ και με το κράτος της ισχύος του. Διότι δεν είναι για εμάς η πάλη προς αίμα και σάρκα, αλλά προς τις αρχές, προς τις εξουσίες, προς τους κοσμοκράτορες του σκότους τούτου, προς τα πνευματικά της πονηρίας στα επουράνια». Χιλίαρχοι, λοιπόν, και πολύ δικαιολογημένα, είναι οι θεσπέσιοι μαθητές, οι οποίοι και θα πουν, λέγει, μέσα στις καρδιές τους: «Θα βρούμε για τον εαυτό μας τους κατοίκους της Ιερουσαλήμ, εν Κυρίω παντοκράτορι, τω Θεώ αυτών». Διότι επιθυμούσαν οι θεσπέσιοι μαθητές να βλέπουν την όντως αγία Ιερουσαλήμ, δηλαδή την Εκκλησία, γεμάτη από προσκυνητές, και, σαν μια πόλη περίφανη και ξακουστή, να σεμνύνεται πολύ για το πολυάριθμο πλήθος των κατοίκων της. Γι' αυτό και διακήρυτταν την πίστη, ευαγγελίζονταν τον Ιησού, επισφραγίζοντας τα λόγια τους με σημεία και τέρατα. Όμως δεν έπεισαν τον Ισραήλ· παρέμεινε σκληρός και άκαμπτος και σαν ένα ατίθασο άλογο.

Και βέβαια ο μακάριος Δαβίδ λέει ότι και ο στολισμός της Εκκλησίας φέρει κρόσσια. ΠΑΛΛ. Πειστικός ο λόγος. ΚΥΡ. Από το λόγιο των κρίσεων, τυλιγμένη σε χρυσούς κρίκους, ανεβαίνει μια ποικιλόχρωμη και εύχρωμη αλυσίδα, όπως λέγαμε, και περνώντας μέσα από τις δύο ασπιδίσκες, φτάνει στο ίδιο το άκρο της επωμίδας, πάνω στην οποία βρίσκονται οι λίθοι της απογραφής. Τι άραγε να σημαίνει και αυτό, πώς να μην αξίζει να το δούμε; Μου φαίνεται λοιπόν ότι το αίνιγμα υποδηλώνει και πάλι κάτι τέτοιο: Ότι δηλαδή οι πολύτιμοι λίθοι, οι οποίοι βρίσκονται στη γνώση και στη μνήμη του Χριστού, σπεύδοντας προς την άνω απογραφή, κερδίζουν αυτή την ιδιότητα μέσω των όπλων της δικαιοσύνης, των δεξιών και των αριστερών· διότι έτσι γράφει σαφώς ο θεσπέσιος Παύλος. Και μάλιστα αλλού λέει: «Ντυθείτε την πανοπλία του Θεού». Χρυσά είναι τα όπλα του βασιλιά, χρυσές είναι παρομοίως και οι ασπιδίσκες, υποδηλώνοντας αινιγματωδώς την πανοπλία του Θεού. Δεν θα βρεθούμε λοιπόν με άλλον τρόπο στη μνήμη και στην απογραφή του Θεού, παρά μόνο αν πιάσουμε τα όπλα της δικαιοσύνης και πορευτούμε με αυτά έμπρακτα. Το ότι δε το λόγιο είναι προσαρτημένο στην επωμίδα θα μπορούσε να σημαίνει, νομίζω, το ότι τα κάτω ενώνονται με τα άνω, με τη μεσιτεία του Χριστού. «Διότι αυτός είναι η ειρήνη μας, αυτός που έκανε και τα δύο ένα», σύμφωνα με τις Γραφές, και ένωσε τα ανθρώπινα με το πλήθος των αγίων αγγέλων μέσω του συνδέσμου της αγάπης.

Διότι, αφού απορρίφθηκε η πρώτη, στη δεύτερη καθολική Εκκλησία, όπως λέει ο Παύλος, ο Θεός έθεσε πρώτα αποστόλους, δεύτερον προφήτες, τρίτον διδασκάλους, έπειτα θαυματουργικές δυνάμεις, έπειτα χαρίσματα ιάσεων, ικανότητες για βοήθεια, κυβερνητικά χαρίσματα, διάφορα είδη γλωσσών, και κάθε είδους αρετή, εννοώ τη σοφία και τη σύνεση, τη σωφροσύνη και τη δικαιοσύνη, την ελεημοσύνη και τη φιλανθρωπία, και την ακαταμάχητη υπομονή μέσα στους διωγμούς. Αυτή, μέσα από τα όπλα της δικαιοσύνης τα δεξιά και τα αριστερά, μέσα από δόξα και ατιμία, παλαιότερα μεν, σε καιρούς διωγμών και θλίψεων, έστεψε τους αγίους μάρτυρες με τα ποικίλα και πολυανθή στεφάνια της υπομονής, ενώ τώρα, σε καιρούς ειρήνης με τη χάρη του Θεού, απολαμβάνει την οφειλόμενη τιμή από τους βασιλείς, από όσους κατέχουν υψηλά αξιώματα, και από κάθε είδος και γένος ανθρώπων. Και ενώ οι βασιλείς των επιμέρους εθνών έχουν όρια στην εξουσία τους, μόνη η αγία καθολική Εκκλησία έχει σε όλη την οικουμένη απεριόριστη τη δύναμή της. Διότι ο Θεός έθεσε, σύμφωνα με το γεγραμμένο, ως όριό της την ειρήνη. Αν ήθελα να τα πω όλα γι' αυτήν, θα μου χρειάζονταν περισσότερες ώρες για την εξιστόρηση.

Σε αυτά λοιπόν τα κατορθώματα, αγαπητοί, ας αγωνιστούμε να πολιτευθούμε, και ας καταβάλουμε όλη τη δύναμη του Διαβόλου, περιφρονώντας τις μάταιες δόξες, όπως και τις ατιμίες, καθώς διδάσκει ο Απόστολος λέγοντας: με τα όπλα τα δεξιά και τα αριστερά, μέσα από δόξα και ατιμία, μέσα από δυσφήμιση και ευφημία, σαν πλάνοι και όμως αληθινοί. Τέτοιοι έγιναν οι Απόστολοι, καταφρονώντας κάθε ανθρώπινη δόξα, και τα πάντα αυτού του αιώνα τα θεώρησαν σκύβαλα, μη προτιμώντας τίποτα περισσότερο από την αγάπη του Θεού. Αντιθέτως, έχοντας ομόνοια στα αγαθά έργα, και έχοντας ειρήνη μεταξύ τους και αγάπη, έτσι κατέλυσαν όλες τις μηχανορραφίες του Διαβόλου και καταπολέμησαν όλη την κακία του. Χωρίς να δειλιάσουν μπροστά στον θυμό βασιλέων ή τυράννων, κατέλυσαν και αφάνισαν τελείως κάθε διαβολική μανία μέσω της ομόνοιας και της ειρήνης. Έχοντας ειρήνη μεταξύ τους, διέλυσαν όλους τους πολέμους του Διαβόλου, ανατρέποντας κάθε ειδωλολατρική μανία, και κατέρριψαν κάθε διαβολική χλεύη. Και, ενώ ήταν αγράμματοι, καταντρόπιασαν τους φιλοσόφους, ανέτρεψαν τις αποφάσεις των συγκλήτων, θεμελίωσαν την Εκκλησία, έστησαν θυσιαστήριο, μας υπέδειξαν την άνοδο προς τον ουρανό και έσπειραν τη σωτηρία σε όλη την οικουμένη.

Πού είναι αυτοί που λένε ότι πράττουμε όσα λέει ο Παύλος; Και ποιος είναι πιο μακάριος από εσένα, εάν λες την αλήθεια; Όμως πρόσεχε, μήπως βρεθείς ψεύτης, λέγοντας και μη πράττοντας. Διότι, ιδού, πάλι σε προτρέπει ο Παύλος: να γίνεστε μιμητές μου· σε καθετί συνιστώντας τους εαυτούς σας ως διακόνους του Θεού, με πολλή υπομονή, σε θλίψεις, σε ανάγκες, σε στενοχώριες, σε πληγές, σε φυλακίσεις, σε κόπους, σε αγρυπνίες, σε νηστείες, με μακροθυμία, με χρηστότητα, με Πνεύμα Άγιο, με αγάπη ανυπόκριτη, με λόγο αληθείας, με δύναμη Θεού. Να γίνεστε μιμητές μου, αδελφοί.

Σε αυτήν έτρεξε το σκεύος της εκλογής, ο Παύλος, και αφού τελείωσε τον δρόμο του, έλαβε τον στέφανο. Γι' αυτό και μας αναγγέλλει την οδό της, λέγοντας: σε κάθε τι συνιστώντας τους εαυτούς μας ως διάκονοι του Θεού· με πολλή υπομονή, σε θλίψεις, σε ανάγκες, σε στενοχώριες, σε πληγές, σε φυλακές, σε ακαταστασίες, σε κόπους, σε αγρυπνίες, σε νηστείες, με αγνότητα, με γνώση, με μακροθυμία, με χρηστότητα, με Πνεύμα Άγιο, με αγάπη ανυπόκριτη, με λόγο αληθείας, με δύναμη Θεού, διά των όπλων της δικαιοσύνης των δεξιών και των αριστερών· διά μέσου δόξας και ατιμίας, διά μέσου δυσφημίας και ευφημίας· ως πλάνοι και όμως αληθινοί· ως αγνοούμενοι και όμως επιγινωσκόμενοι· ως πεθαίνοντες και ιδού ζούμε· ως παιδευόμενοι και μη θανατούμενοι· ως λυπούμενοι, αλλά πάντοτε χαίροντες· ως φτωχοί, που όμως πλουτίζουμε πολλούς· ως μη έχοντες τίποτα και κατέχοντες τα πάντα. Και η ελπίδα μας είναι βέβαιη για εσάς, γνωρίζοντας ότι, όπως είστε κοινωνοί των παθημάτων, έτσι είστε και της παρηγοριάς.

Αλλά ο αγωνιστής και στρατιώτης του Χριστού δεν οφείλει να υπομένει μόνο τον ονειδισμό, αλλά και αν συναντήσει πλούτο, πρέπει να τον αποστρέφεται σαν σκύβαλο· αν πάλι βρει δόξα και εξουσία, να μην επαρθεί ούτε να κυριευθεί από υπεροψία· αν δεχθεί επαίνους και τιμές ανθρώπων, να τα θεωρεί ως πράγματα μη πρέποντα· μάλλον δε να θλίβεται με αυτά που θεωρούνται ένδοξα, και να χαίρεται και να ευφραίνεται με εκείνα που στον κόσμο θεωρούνται άτιμα. Διότι είναι δυνατόν καμιά φορά να αντέξει κανείς τον ονειδισμό, αλλά να μην αντέξει τις δόξες και τις τιμές, παρά να επαρθεί και να βγει εκτός εαυτού και να εγκαταλείψει την ταπεινή οδό της δικαιοσύνης, όπως λέει ο Παύλος: «μέσω των όπλων της δικαιοσύνης των δεξιών και των αριστερών, μέσω δόξας και ατιμίας», ώστε, καθώς δοκιμάζεται από όλα ανεξαιρέτως τα πράγματα, αυτός να παραμένει σταθερός και ακλόνητος, χωρίς ποτέ να εκτρέπεται. Διότι εκείνος που πραγματικά επιθυμεί να ευαρεστήσει τον Κύριο, έτσι πρέπει να είναι, και με αυτόν τον τρόπο να ολοκληρώσει τον αγώνα της προαιρέσεώς του.

Αλλά και η δόξα των ανθρώπων και οι έπαινοι και οι τιμές και τα αξιώματα, εάν παρουσιαστούν, όπως έχει προειπωθεί, ας μην προκαλούν κοιλότητες και αποτυπώματα στην ψυχή, με το να ευφραίνεται κανείς με αυτά και να επαναπαύεται, και εξαιτίας τους να υπερηφανεύεται και να υψώνεται. Διότι, όταν κάποιος πειράζεται από τα δεξιά και από τα αριστερά, δηλαδή μέσω της δόξας και της ατιμίας, μέσω της δυσφημίας και της ευφημίας, πρέπει να παραμένει σταθερός και ανένδοτος και στις δύο περιπτώσεις, όντας πάντοτε ακλόνητος.

Γʹ. Αυτά είναι τα οποία εγώ, επειδή τα φοβήθηκα, γέμισα από πίκρα και κατήφεια, και έπαθα κάτι παρόμοιο με αυτό που παθαίνουν τα παιδιά μπροστά στις αστραπές, αναμειγνύοντας την ευχαρίστηση με την έκπληξη από το θέαμα· και ταυτόχρονα αγάπησα το Πνεύμα, αλλά και το φοβήθηκα· και χρειάστηκα κάποιον χρόνο, στρεφόμενος προς τον εαυτό μου, για να συνέλθω και να ταχθώ με την ασφαλέστερη και καλύτερη μερίδα, ώστε, αφού απομακρυνθεί αυτό που προκαλεί λύπη, όπως ακριβώς τα ζιζάνια από τον σπόρο, και αφού οι φαύλοι λογισμοί υποχωρήσουν στους καλύτερους, να νικήσει καθαρά το Πνεύμα, και αφού με παραλάβει, να με έχει στη δική Του διακονία και λειτουργία, για τον καταρτισμό αυτού του λαού, για την κυβέρνηση των ψυχών, για τη διδασκαλία με τον λόγο, με το έργο και με το παράδειγμα, δια των όπλων της δικαιοσύνης των δεξιών και των αριστερών, για μια ποιμαντική κατάλληλη, η οποία αποσπά από τον κόσμο και προσάγει στον Θεό, δαπανά το σώμα και προσθέτει στο πνεύμα, αποφεύγει το σκότος και χαίρεται στο φως, εκδιώκει τα θηρία, συγκεντρώνει το ποίμνιο, προφυλάσσεται από τους γκρεμούς και τις ερημιές, και προχωρεί προς τα όρη και τα ύψη. Περί αυτών μου φαίνεται ότι ομιλεί και ο θαυμασιότατος Μιχαίας, ανελκύοντάς μας από το έδαφος προς τα δικά μας ύψη: «Πλησιάστε στα αιώνια όρη. Σήκω και πορεύου, διότι δεν υπάρχει για σένα εδώ ανάπαυση, έστω κι αν μερικοί νομίζουν ότι είναι αυτά που σέρνονται στο χώμα και στρέφονται προς τα κάτω».

Αυτά λοιπόν λέει ο μύθος και η αυτονομία του πλάσματος· σε εμένα όμως φαίνεται σαφώς ότι κάτι τέτοιο είναι ο φιλόσοφος. Διαπρέπει μέσα στις δοκιμασίες, και καθιστά τα λυπηρά υλικό αρετής, και εγκαλλωπίζεται με τις αντιξοότητες· μήτε επαιρόμενος με τα δεξιά όπλα της δικαιοσύνης, μήτε καμπτόμενος με τα αριστερά· αλλά παραμένοντας πάντοτε ο ίδιος μέσα σε συνθήκες που δεν παραμένουν ίδιες, ή και αποδεικνυόμενος πιο δοκιμασμένος, όπως ακριβώς ο χρυσός μέσα στο καμίνι.

ΠΡΟΣ ΤΟΝ ΙΔΙΟ Τι είναι φοβερό για εμάς; Τίποτα, παρά μόνο το να στερηθούμε τον Θεό και τα θεία. Όσο για τα υπόλοιπα, όπως κι αν τα φέρει ο Θεός, ας γίνουν έτσι, είτε μας οικονομεί μέσω των δεξιών και πιο ευνοϊκών όπλων της δικαιοσύνης, είτε μέσω των αριστερών και πιο δυσμενών.

Αυτή λοιπόν είναι η μορφή του στολισμού. Το δε νόημα των ασπίδων που κατεβαίνουν από τους ώμους υπονοεί την αμφιδέξια εξόπλιση κατά του αντιπάλου, ώστε με διττό τρόπο, όπως ειπώθηκε λίγο πρωτύτερα, εφόσον η αρετή κατορθώνεται τόσο διά της πίστεως όσο και διά της αγαθής συνειδήσεως στον βίο αυτόν, να είναι κανείς πλήρως εξασφαλισμένος και ως προς τα δύο έναντι των προσβολών μέσω των ασπίδων, παραμένοντας άτρωτος από τέτοιου είδους βέλη διά των δεξιών και αριστερών όπλων της δικαιοσύνης.

Τα πλούτη και οι απολαύσεις, οι φτώχειες και οι στερήσεις, και όλες οι διακυμάνσεις της ζωής, στους μεν απαίδευτους φαίνονται ότι έχουν τεράστια διαφορά μεταξύ τους, όταν θέτουν την ηδονή ως κριτήριο για αυτά· σε εκείνον όμως που έχει υψηλό φρόνημα, όλα φαίνονται ίσης αξίας και κανένα δεν είναι προτιμότερο από το άλλο, διότι ο δρόμος της ζωής διανύεται με τον ίδιο τρόπο μέσα από τις αντίθετες καταστάσεις, και επειδή σε καθένα από τα δύο αυτά άκρα ενυπάρχει η ίδια δυνατότητα για το αν θα ζήσει κανείς καλά ή άσχημα, «με τα όπλα τα δεξιά και τα αριστερά», λέει ο απόστολος, «μέσα από δόξα και ατιμία». Μέσα από αυτές τις καταστάσεις, εκείνος που έχει καθαρμένο τον νου και έχει εμβαθύνει στην αλήθεια των όντων θα βαδίσει ορθά την πορεία του, διανύοντας τον καθορισμένο σε αυτόν χρόνο από τη γέννηση μέχρι την έξοδο, χωρίς ούτε να χαυνώνεται από τα ευχάριστα ούτε να καταβάλλεται από τα σκληρά, αλλά, κατά τη συνήθεια των οδοιπόρων, παραμένοντας προσηλωμένος στην πορεία του προς τα εμπρός, δίνει ελάχιστη σημασία σε όσα προβάλλουν μπροστά του.

Τι λοιπόν θα πούμε εμείς για αυτά, τασσόμενοι με το μέρος του σοφού Θεολόγου; Τι άλλο από το ότι τους «λόγους» που λέει πως εγκατέλειψε για τον Χριστό, εννοεί τη σοφία των Ελλήνων, ενώ τον «λόγο» στον οποίο προσκολλάται, εννοεί ό,τι έχει επιλεγεί από αυτήν και έχει συγκεραστεί με τα ιερά και θεία διδάγματα, όπως ακριβώς εισηγούμαστε εμείς, τους οποίους εσύ αντικρούεις με τόση σφοδρότητα, ω φιλόσοφε. Με οδηγούν δε σε αυτά τα συμπεράσματα και τα αποτελέσματα αυτού του λόγου: «Διότι αυτός», λέει, «με πείθει να συμπάσχω με αυτόν που ασθενεί και να χαίρομαι μαζί με αυτόν που είναι δυνατός»· και αυτό είναι ξεκάθαρα αποστολικό παράγγελμα. «Αυτός μου διαχωρίζει τους κόσμους και από τον έναν με απομακρύνει, ενώ στον άλλον με εντάσσει»· πού θα μπορούσε να τα βρει κανείς αυτά στην ελληνική παιδεία; «Αυτός με οδηγεί διαμέσου των δεξιών όπλων της δικαιοσύνης, και στα αριστερά φιλοσοφεί μαζί μου, προσθέτοντας την ελπίδα που δεν καταισχύνει και ελαφρύνοντας το παρόν με το μέλλον». Αυτά βασίζονται κατά λέξη στις αποστολικές ρήσεις. Εάν δε κάποιος δεν συμφωνεί με αυτούς τους λόγους, ας δώσει μια άλλη εύλογη ερμηνεία της ομολογίας του και θα πειστώ· διότι δεν πείθομαι ότι ο Θεολόγος αντιφάσκει προς τον εαυτό του.

Μέγας κύριος: Αυτό όφειλαν να το ανακράζουν οι Ιουδαίοι, το ανακράζουν όμως οι πιστοί, καθώς αξιώθηκαν της χάριτος. Εν πόλει: Στην Ιερουσαλήμ, στο όρος του Γολγοθά· διότι εκεί, αφού υψώθηκε κατά τη σάρκα, μεγαλύνθηκε με τα θαύματα. Ευρίζω αγαλλιάματι: Διότι εκεί βρήκε το αγαλλίαμα όλης της γης επάνω στον σταυρό και επεκτάθηκε σε όλη τη γη. Διότι η λέξη εύρος ερμηνεύεται ως πλάτος. Όρη Σιών: Η Σιών ερμηνεύεται ως σκοπεύτρια, που είναι η Εκκλησία, διότι μέσω αυτής ο Θεός επισκοπεί τον άνθρωπο. Αυτή δε, μέσω των όπλων, των δεξιών και των αριστερών, των δύο πλευρών, αντιτάσσεται στα έργα του σκότους. Διότι ο βορράς ερμηνεύεται ως σκότος. Η πόλις: Η Ιερουσαλήμ του Χριστού, που είναι η Εκκλησία. Ο θεός εν ταις βάρεσιν: Στις εκκλησίες· διότι η λέξη βάρις (βάρεις) σημαίνει οίκος. Και οίκος του Θεού είναι οι εκκλησίες (η Εκκλησία). Και γίνεται γνωστός μέσα σε αυτήν (σε αυτές) ο Θεός, σώζοντάς την. Ότι ιδού: Και οι βασιλείς και οι άρχοντες και κάθε εξουσία, συναθροιζόμενοι στην Εκκλησία, προσκυνούν τον Θεό. Ήλθοσαν: Διότι δεν δύνανται πλέον να αποστατήσουν, αλλά πάλι συναθροιζόμενοι σε αυτήν προσκυνούν τον Θεό. Αυτοί ιδόντες: Αφού είδαν (γνώρισαν) τα μυστήρια που τελούνται μέσα στην Εκκλησία, έμειναν έκπληκτοι με το θαύμα. Εταράχθησαν: Οι βασιλείς των εθνών, όταν άκουσαν τα σημεία που έκανε ο Χριστός, ταράχθηκαν από φόβο.

Σε αυτά, λοιπόν, προστατεύονται οι πιστοί, σύμφωνα με τον απόστολο, μέσω των όπλων της δικαιοσύνης, των δεξιών και των αριστερών. Δεν θα φοβηθείς: Δηλαδή, μη φοβάσαι, λέγει στον πιστό άνθρωπο, από τους δαίμονες· διότι αυτοί έχουν την κατοικία και την κίνησή τους μέσα στη νύχτα, ενώ την ημέρα διατρέχουν τον αέρα σαν βέλη, εξου και προκαλούν τρόμο καθώς εμφανίζονται αόρατα. Και ποια δύναμη ή φόβο έχουν γενικώς αυτοί που βρίσκονται στο σκοτάδι, έχοντας την εξουσία, και πράττουν όλα τα κακά στο σκοτάδι, όπως πορνεία, κλοπή, φόνο, από τα οποία οφείλει να φυλάγεται ο άνθρωπος; Από πράγμα: Ομοίως και κατά τη μεσημβρία, όπως στο σκοτάδι, ενεργούν τα πνεύματα, επιπίπτοντας και προκαλώντας συμφορές στους ανθρώπους. Θα πέσει: Διότι οι δαίμονες από τα δεξιά του ανθρώπου είναι περισσότεροι από αυτούς στα αριστερά. Γι' αυτό από το αριστερό μέρος λιγότεροι δαίμονες πέφτουν στους πιστούς, ενώ περισσότεροι πέφτουν από τα δεξιά. Μόνο με τα μάτια: Δηλαδή, πρόσεχε με ακρίβεια με τα μάτια της διάνοιας· διότι οι δαίμονες δεν παύουν να ρίχνουν βέλη. Θα δεις όμως και την πτώση αυτών που τους πείθονται, πώς λαμβάνουν από τον Θεό την ανταπόδοσή τους. Επειδή εσύ, Κύριε: Διότι είναι αγαθή και ασφαλής ελπίδα των πιστών ανθρώπων το να εναποθέτουν πάντοτε τη μέριμνά τους στον Θεό και σε Αυτόν να καταφεύγουν. Δεν θα πλησιάσει: Διότι καμία κακία δεν άγγιξε τη δεσποτική σάρκα.

Διότι, λέγοντας αυτό γενικά, υπενθύμισε τις αντίθετες δυνάμεις, οι οποίες χαίρονται με το σκοτάδι και δεν έχουν καμία κοινωνία με το φως εξαιτίας της κακίας τους. γι' αυτό και πρόκειται να οδηγηθούν στο εξώτερο σκοτάδι. Αλλά μάλιστα επιδιώκουν και το μεσημεριανό μέρος της ημέρας, επειδή κατά τον καιρό εκείνο οι περισσότεροι άνθρωποι συνηθίζουν να αναπαύονται. Όντας δε κλέφτες και ληστές, φοβούνται τα συνεχή βλέμματα των ανθρώπων, τρέμοντας το αξιοσέβαστο της δικής μας εικόνας. γι' αυτό, ως επί το πλείστον, συχνάζουν γύρω από τάφους και βούρκους, και άλλους τόπους έρημους από ανθρώπους. Εξαιτίας αυτού αποθρασύνονται στο να μας επιτεθούν και να μας συναντήσουν κατά το μέσον της ημέρας. «Θα πέσουν από το πλευρό σου χίλιοι και μυριάδες από τα δεξιά σου, αλλά σε εσένα δεν θα πλησιάσουν». Ο απόστολος Παύλος μας δίδαξε για τα όπλα της δικαιοσύνης, τα δεξιά και τα αριστερά: τη δόξα και την ατιμία, τη δυσφήμιση και την ευφημία, και τα παρεπόμενα αυτών. Με αυτά οι ενάντιες δυνάμεις καταπολεμούνται και πέφτουν. στα μεν αριστερά λιγότερες, στα δε δεξιά περισσότερες. Γι' αυτό, με το «Από το πλευρό σου» (το οποίο προς το παρόν ο προφήτης εννόησε ως το αριστερό μέρος, πράγμα που είναι φανερό από το ότι το διέκρινε από το δεξιό) λέει ότι θα πέσουν χιλιάδες εχθροί, ενώ από το δεξιό μυριάδες.

γ΄. Αυτό είναι η αιτία όλων των αγαθών, αυτό τον έκανε τέτοιον, αυτό έκανε και το Πνεύμα να παραμένει μαζί του, μέσω του οποίου και κατόρθωνε τα πάντα. «Με λόγο αληθείας». Όπως λέει σε πολλά σημεία, ότι διατελέσαμε χωρίς να δολιευόμαστε τον λόγο του Θεού ούτε να τον νοθεύουμε. «Με δύναμη Θεού». Εκείνο που κάνει πάντοτε, να μην αποδίδει τίποτε στον εαυτό του αλλά να αναθέτει τα πάντα στον Θεό, και σε Αυτόν να καταλογίζει τα δικά του κατορθώματα, αυτό ακριβώς έκανε και εδώ.

Επειδή λοιπόν εκστόμισε μεγάλα λόγια, και δήλωσε ότι επέδειξε βίο άμεμπτο στα πάντα και άκρα φιλοσοφία, στο Πνεύμα και στον Θεό τα αποδίδει αυτά. Διότι όσα είπε δεν ήταν τυχαία. Επειδή, αν ακόμη και για κάποιον που ζει στην ησυχία είναι δύσκολο να κατορθώνει την αρετή και να είναι άμεμπτος, αναλογίσου πόσο μεγάλης ψυχής ήταν εκείνος που, παρότι βαλλόταν από τόσους πειρασμούς, έλαμψε μέσα σε όλα. Και μάλιστα δεν υπέμεινε μόνο αυτά, αλλά και πολλά περισσότερα, τα οποία παραθέτει στη συνέχεια. Και το αξιοθαύμαστο βεβαίως δεν είναι ότι στάθηκε άμεμπτος πλέοντας μέσα σε τόσα κύματα, ούτε ότι τα υπέμεινε όλα γενναία, αλλά το ότι τα αντιμετώπισε όλα με χαρά. Αυτό ακριβώς μας το κάνει απόλυτα φανερό μέσα από τα όσα ακολουθούν, λέγοντας τα εξής: «Διὰ τῶν ὅπλων τῆς δικαιοσύνης τῶν δεξιῶν καὶ ἀριστερῶν». Είδες ανάστημα ψυχής και ρωμαλέο φρόνημα; Διότι αποδεικνύει ότι οι θλίψεις είναι όπλα, τα οποία όχι μόνο δεν καταβάλλουν, αλλά θωρακίζουν και κάνουν τον άνθρωπο ισχυρότερο. Και «αριστερά» ονομάζει όσα φαίνονται να είναι λυπηρά· διότι τέτοια είναι αυτά που αποφέρουν τον μισθό. Για ποιον λόγο, λοιπόν, τα ονομάζει έτσι; Είτε σύμφωνα με την αντίληψη των πολλών, είτε επειδή ο Θεός παρήγγειλε να προσευχόμαστε να μην εισέλθουμε σε πειρασμό.

Δηλαδή, χωρίς να δίνουμε σε κανέναν αφορμή για μομφή και κατάκριση εναντίον μας. «Με Άγιο Πνεύμα, με αγάπη ανυπόκριτη, με λόγο αληθείας». Διότι με αυτό, λέει, τα κατορθώνουμε όλα αυτά· ή εννοεί εκείνο, ότι δηλαδή έχουμε πληρωθεί και από το Άγιο Πνεύμα. «Με δύναμη Θεού, μέσω των όπλων της δικαιοσύνης». Αυτό το λέει πάντοτε, αναθέτοντας τα πάντα στον Θεό. «Των δεξιών και των αριστερών· διά μέσου δόξας και ατιμίας· διά μέσου δυσφημίας και ευφημίας· ως πλάνοι και όμως αληθινοί· ως αγνοούμενοι και όμως αναγνωριζόμενοι». Αριστερά ονομάζει αυτά που φαίνονται να είναι λυπηρά, αν και αυτά είναι που φέρουν τον μισθό της ανταμοιβής, αλλά τα ονομάζει έτσι σύμφωνα με την αντίληψη των πολλών. Και δεξιά, τις δυνάμεις που ενεργούνται. «Σαν να πεθαίνουμε, και ιδού ζούμε». Αυτό το λέει, δείχνοντας την ανέκφραστη δύναμη του Θεού. «Σαν να παιδευόμαστε, και όμως δεν θανατωνόμαστε». Και αυτό το λέει, δείχνοντας για ποιον λόγο τα παραχωρεί αυτά ο Θεός· διότι όποιον αγαπά ο Κύριος, τον παιδεύει. «Ως λυπημένοι, αλλά πάντοτε χαίροντες· ως φτωχοί, που όμως πλουτίζουν πολλούς· ως μη έχοντες τίποτα, και όμως κατέχοντες τα πάντα». Διότι, από τους εξωτερικούς θεωρείται ότι βρισκόμαστε σε αθυμία, εμείς όμως έχουμε τη χαρά μας στην ακμή της. Και όλα αυτά τα λέει, προτρέποντας να μην ταραζόμαστε από τις γνώμες των πολλών, έστω κι αν μας αποκαλούν πλάνους, έστω κι αν μας θεωρούν καταδίκους, έστω κι αν μας θεωρούν μελλοθάνατους, έστω κι αν νομίζουν ότι λυπούμαστε, ή ότι βρισκόμαστε σε φτώχεια, ή ότι δεν έχουμε τίποτα. «Το στόμα μας έχει ανοίξει προς εσάς, Κορίνθιοι».

«Μέχρι τον κατάλληλο καιρό θα κρύψει τα λόγια του, και τα χείλη πολλών θα διηγηθούν τη σύνεσή του.» «Παιδί μου, αν προσέρχεσαι να υπηρετήσεις τον Κύριο, ετοίμασε την ψυχή σου για δοκιμασία. Κατεύθυνε σωστά την καρδιά σου και δείξε καρτερία, και μην βιαστείς σε καιρό συμφοράς. Προσκολλήσου σε Αυτόν και μην απομακρυνθείς, για να προκόψεις στα έσχατά σου.» «Με μακροθυμία να δίνεις την απάντησή σου.» «Εκείνος που θα υπομείνει μέχρι τέλους, αυτός θα σωθεί.» «Με την υπομονή σας να κερδίσετε τις ψυχές σας.» «Και λιθοβολούσαν τον Στέφανο, καθώς εκείνος προσευχόταν και έλεγε: Κύριε Ιησού Χριστέ, δέξου το πνεύμα μου. Και αφού γονάτισε, φώναξε με μεγάλη φωνή: Κύριε, μην τους λογαριάσεις αυτή την αμαρτία. Και αφού είπε αυτά, κοιμήθηκε.» «Σε καθετί συνιστούμε τους εαυτούς μας ως διάκονοι του Θεού, με πολλή υπομονή, σε θλίψεις, σε ανάγκες, σε πληγές, σε φυλακίσεις, σε ακαταστασίες, σε κόπους, σε αγρυπνίες, σε νηστείες, με αγνότητα, με γνώση, με μακροθυμία, με χρηστότητα, με Πνεύμα Άγιο, με αγάπη ανυπόκριτη, με λόγο αλήθειας, με δύναμη Θεού, μέσω των όπλων της δικαιοσύνης, των δεξιών και των αριστερών, μέσα από δόξα και ατιμία.» «Έχετε ανάγκη από υπομονή, ώστε, αφού εκτελέσετε το θέλημα του Θεού, να λάβετε την υπόσχεση. Διότι, ακόμη πολύ λίγο χρόνο, και εκείνος που έρχεται θα φθάσει και δεν θα καθυστερήσει.» «Αξιόπιστος είναι ο λόγος. Διότι, αν πεθάναμε μαζί Του, θα ζήσουμε και μαζί Του· αν υπομένουμε, θα συμβασιλεύσουμε μαζί Του· αν Τον αρνηθούμε, και εκείνος θα μας αρνηθεί.»

Και πάλι: «Ιδού τώρα καιρός ευπρόσδεκτος, ιδού τώρα ημέρα σωτηρίας. Σε τίποτα δεν δίνουμε καμία αφορμή για πρόσκομμα, για να μην κατηγορηθεί η διακονία, αλλά σε όλα συνιστούμε τους εαυτούς μας ως διάκονοι του Θεού, με πολλή υπομονή, σε θλίψεις, σε ανάγκες, σε στενοχώριες, σε πληγές, σε φυλακές, σε ακαταστασίες, σε κόπους, σε αγρυπνίες, σε νηστείες, με τα όπλα της δικαιοσύνης, τα δεξιά και τα αριστερά». Διότι εύλογα ονόμασε δεξιά όπλα της δικαιοσύνης τους εκούσιους κόπους υπέρ της αρετής, ενώ αριστερά όπλα της δικαιοσύνης τα θλιβερά που πολλές φορές συμβαίνουν ακούσια. Επειδή καθετί που δεν γίνεται ευθέως, είναι και ονομάζεται οπωσδήποτε αριστερό, όπως ακριβώς και το ευθύ είναι εκούσιο και δεξιό. Διότι βλέπουμε ότι και η σωτηρία του κόσμου δεν έγινε ευθέως και από τα δεξιά, αλλά διαμέσου του σταυρού, του θανάτου και της ατιμίας. «Ατιμάστηκε», λέει, «και δεν υπολογίστηκε». Και δεν είναι καθόλου παράλογο που ο θεομύστης λέει: «Με τα όπλα της δικαιοσύνης τα δεξιά και τα αριστερά, με δόξα και ατιμία, με δυσφήμιση και εύφημη μνεία· ως πλάνοι και όμως αληθινοί, ως αγνοούμενοι και όμως αναγνωριζόμενοι, ως αποθνήσκοντες και ιδού ζούμε, ως παιδευόμενοι και μη θανατούμενοι, ως λυπούμενοι αλλά πάντοτε χαίροντες, ως φτωχοί που όμως πλουτίζουν πολλούς, ως μη έχοντες τίποτα και τα πάντα κατέχοντες». Δες με συντομία τη δύναμη των όσων έχουν ειπωθεί.

Δεύτερον, πώς θα ήταν δυνατόν ένας άνθρωπος να κατορθώσει έργο Θεού και θείο, και κάτι καινοφανές κάτω από τον ήλιο; Αν όμως κάποιος φιλοδοξούσε να υποθέσει κάτι τέτοιο, έστω κι αν αυτό είναι αδύνατον να προκύψει, η πτώση πολύ γρηγορότερα και ευκολότερα είτε θα επέστρεφε στην ίδια κατάσταση είτε θα αυξανόταν προς το χειρότερο. Αφενός επειδή αυτοί που ευεργετήθηκαν δεν θεωρούσαν μεγάλο κακό το να φέρονται με αχαριστία προς έναν ομοιοπαθή τους άνθρωπο, και αφετέρου επειδή ήταν ορμητικοί στο να αποδίδουν την τιμή που πρέπει στον Θεό προς εκείνον που τους έσωσε. Διότι αυτοί, που πολλές φορές γόγγυζαν εναντίον του Μωυσή και θεωρούσαν τη σωτηρία που ερχόταν από τον ουρανό μέσω αυτού χειρότερη από τα δεινά της Αιγύπτου, σκέφτηκαν παρ' όλα αυτά να τον ανακηρύξουν θεό μετά τον θάνατό του, όπως διδάσκουν οι μυστικοί και ιεροί λόγοι (και για αυτόν ακριβώς τον λόγο ο τάφος του έμεινε μέχρι τώρα αθέατος και άγνωστος στα μάτια των Ιουδαίων, επειδή ο εχθρός είναι ευέλικτος στο να κακουργεί και να εξαπατά την ανθρωπότητα τόσο με τα δεξιά όσο και με τα αριστερά όπλα). Πώς λοιπόν δεν θα αναγόρευαν ως θεό εκείνον που τους απάλλαξε από μεγαλύτερη τυραννία, ακόμη κι αν γνώριζαν ότι ήταν της ίδιας φύσης με αυτούς; Για να παραλείψω τώρα το γεγονός ότι ο Παύλος θεοποιήθηκε από τους Ελληνιστές. Αυτό όμως είναι φανερό ότι δεν θα αποτελούσε έγερση από την πτώση, αλλά μια βαρύτερη και αδιόρθωτη έκπτωση. Διότι ίσως δεν θα φαινόταν παράλογο να θεωρούν ότι του το οφείλουν, και με τον ίδιο τρόπο που τα δημιουργήματα περιβάλλουν τον Δημιουργό με σεβασμό και θεότητα, έτσι ακριβώς και οι σωσμένοι να πράττουν προς αυτόν που τους έσωσε, και οι συντετριμμένοι προς εκείνον που τους ανέπλασε.

Και βέβαια αυτό είναι οπωσδήποτε μια δοκιμασία και ένας έλεγχος της αρετής, ώστε, από εκείνα για τα οποία νομίζουμε ότι έχουμε εγκαταλειφθεί, να διαπιστώσουμε στη συνέχεια ότι έχουμε ευεργετηθεί από τον αγαθό Θεό. Ο Οποίος μέσα από τα δεξιά και τα αριστερά, μέσα από δόξα και ατιμία, μέσα από δυσφήμιση και ευφημία και όλα τα άλλα, όσα όρισε η αποστολική φωνή, γνωρίζει να οικονομά προς το συμφέρον μας τη ζωή μας. Και αυτό είναι μια αρχαία αρχή και χαρακτηριστικό γνώρισμα του τρόπου ζωής των θεόληπτων ανδρών. Πάρε για παράδειγμα τον Άβελ, τον δίκαιο που έλαβε μαρτυρία από την κρίση του Θεού· δεν έγινε θύμα από αδελφικό χέρι; Τον Ενώχ εκείνον, ο οποίος ευαρέστησε τον Θεό, δεν τον άρπαξε ο Θεός από τη μέση εξαιτίας των τότε διεφθαρμένων και εκείνων που επιδίωκαν να τον φθείρουν, μεταθέτοντάς τον σε άγνωστους τόπους, ο οποίος και παραμένει μέχρι τώρα για να γίνει προάγγελος της δεύτερης επιφανείας του Χριστού; Αναλογίσου τον Αβραάμ, που δοκιμάστηκε από τον Θεό με πολλούς τρόπους, του οποίου η δοκιμασία της πίστεως αποδείχθηκε απείρως πολυτιμότερη από το χρυσάφι. Και για να παραλείψω τους άλλους, που είναι πολλοί και δεν είναι δυνατόν να αναφερθούν στα όρια μιας επιστολής, σκέψου τον Ιώβ τον μυρίαθλο· ίσως, αν παραβάλουμε τα δικά μας με τα δικά του παθήματα, θα διαπιστώσουμε ότι υπολειπόμαστε κατά πολύ, και θα συμφωνήσουμε μαζί του επαναλαμβάνοντας κάθε φορά την περίφημη φωνή του.

ΚΑΤΗΧΗΣΗ Η'. ΟΤΙ ΠΡΕΠΕΙ ΜΕ ΚΑΘΑΡΗ ΣΥΝΕΙΔΗΣΗ ΝΑ ΜΕΤΕΧΟΥΜΕ ΣΤΑ ΑΓΙΑΣΜΑΤΑ ΕΚΦΩΝΗΘΕΙΣΑ ΚΑΤΑ ΤΗΝ ΕΟΡΤΗ ΤΗΣ ΑΝΑΛΗΨΕΩΣ ΕΚΦΩΝΗΘΕΙΣΑ ΚΑΤΑ ΤΗΝ ΕΟΡΤΗ ΤΗΣ ΑΝΑΛΗΨΕΩΣ Αδελφοί και πατέρες, η εορτή της Αναλήψεως έφτασε, και η εορτή αυτή αποτελεί την ολοκλήρωση της θείας οικονομίας του Κυρίου μας Ιησού Χριστού. Διότι, αφού εκπλήρωσε τα πάντα σύμφωνα με το πατρικό θέλημα, «ανελήφθη εν δόξη», «και μας συνέγειρε και μας συνεκάθισε στα επουράνια» διά της αγίας του σαρκός. «Και ποιος είναι ο πλούτος της δόξας του, και ποιο το υπερβάλλον μέγεθος της δυνάμεώς του;» Είναι το ότι ανέβασε την ταπεινή και μηδαμινή μας φύση στον βασιλικό θρόνο, ώστε να προσκυνείται από κάθε επουράνια δύναμη. Αναλογιζόμενοι, λοιπόν, αυτό, ας νιώσουμε ιερό δέος, αδελφοί, και ας σεβαστούμε το μέγεθος της δωρεάς, και ας πολιτευθούμε επάξια της κεφαλής μας, ως μέλη του Χριστού, ως σύσσωμοι, και συμμέτοχοι, και συγκληρονόμοι του, «εν αγνότητι, εν γνώσει, εν μακροθυμία, εν χρηστότητι, εν Πνεύματι Αγίω, εν αγάπη ανυποκρίτω, εν λόγω αληθείας, εν δυνάμει Θεού», με κάθε υπακοή και ταπεινοφροσύνη, με κάθε επιμέλεια και προσοχή, χωρίς να φέρουμε τίποτε το άτοπο ούτε να πράττουμε κάτι αντίθετο προς τις εντολές.

ΚΑΤΗΧΗΣΗ ΜΔ΄. ΠΕΡΙ ΤΟΥ ΝΑ ΜΗΝ ΕΝΕΡΓΕΙ ΜΕ ΜΕΡΟΛΗΨΙΑ ΠΡΟΣ ΤΗΝ ΑΔΕΛΦΟΤΗΤΑ Ο ΟΙΚΟΝΟΜΟΣ Ή ΟΠΟΙΟΣΔΗΠΟΤΕ ΑΛΛΟΣ ΣΤΟ ΔΙΑΚΟΝΗΜΑ ΠΟΥ ΤΟΥ ΕΧΕΙ ΕΜΠΙΣΤΕΥΘΕΙ, ΑΛΛΑ ΜΕ ΣΥΜΠΑΘΕΙΑ ΚΑΙ ΦΙΛΑΔΕΛΦΙΑ, ΩΣΤΕ ΝΑ ΔΟΞΑΖΕΤΑΙ Ο ΘΕΟΣ. Αδελφοί και πατέρες, ίσως σας λύπησε η προηγούμενη κατήχηση, επειδή έθιξε την τιμιότητά σας. Αλλά και αυτό είναι ωφέλιμο, διότι η κατά Θεόν λύπη δημιουργεί χαρά και η επίπληξη που γίνεται από αγάπη διορθώνει τα πρέποντα. Και έτσι εκπληρώνεται αυτό που ειπώθηκε από τον Απόστολο: «Με τα όπλα της δικαιοσύνης, τα δεξιά και τα αριστερά, μέσα από δόξα και ατιμία, μέσα από δυσφήμιση και εύφημη μνεία». Διότι και με τα δύο αυτά κυβερνιόμαστε και κατ' ανάγκη οφείλουμε να υπομένουμε και τα δύο, και ούτε στους επαίνους να χαλαρώνουμε, ούτε στις επιπλήξεις να καταρρέουμε. Εγώ όμως θα επανέλθω στον ίδιο λόγο. Ποιον είναι αυτόν;