Πατερικές αναφορές στο Β΄ ΠΡΟΣ ΚΟΡΙΝΘΙΟΥΣ 6:8

Ερώτηση ΛΓ΄. Πώς ελέγχεται ο ανθρωπάρεσκος; Απόκριση. Όταν απέναντι σε εκείνους που τον επαινούν επιδεικνύει προθυμία, ενώ απέναντι σε εκείνους που τον επικρίνουν γίνεται οκνηρός. Διότι, εάν επιθυμεί να αρέσει στον Κύριο, θα είναι πάντοτε και παντού ο ίδιος, εκπληρώνοντας εκείνο που έχει ειπωθεί: Διά των όπλων της δικαιοσύνης των δεξιών και των αριστερών· διά της δόξας και της ατιμίας· διά της δυσφημίας και της ευφημίας· ως πλάνοι, και αληθείς.

Χωρίς να δίνουμε σε τίποτα καμία αφορμή για πρόσκομμα, προκειμένου να μην κατηγορηθεί η διακονία μας· αλλά σε καθετί συστήνουμε τους εαυτούς μας ως διάκονοι του Θεού, με πολλή υπομονή, σε θλίψεις, σε ανάγκες, σε στενοχώριες, σε πληγές, σε φυλακίσεις, σε ακαταστασίες, σε κόπους, σε αγρυπνίες, σε νηστείες, με αγνότητα, με γνώση, με μακροθυμία, με χρηστότητα, με Πνεύμα Άγιο, με αγάπη ανυπόκριτη, με λόγο αληθείας, με δύναμη Θεού, διά των όπλων της δικαιοσύνης, των δεξιών και των αριστερών, μέσα από δόξα και ατιμία, μέσα από δυσφημία και ευφημία· ως πλάνοι και όμως αληθινοί· ως αγνοούμενοι και όμως αναγνωριζόμενοι· ως αποθνήσκοντες, και ιδού ζούμε· ως παιδευόμενοι, και όμως μη θανατούμενοι· ως λυπούμενοι, αλλά πάντοτε χαίροντες· ως φτωχοί, που όμως πλουτίζουν πολλούς· ως μη έχοντες τίποτα, και τα πάντα κατέχοντες. ΠΡΟΣ ΚΟΡΙΝΘΙΟΥΣ Β΄.

Διότι, αφού απορρίφθηκε η πρώτη, στη δεύτερη καθολική Εκκλησία, όπως λέει ο Παύλος, ο Θεός έθεσε πρώτα αποστόλους, δεύτερον προφήτες, τρίτον διδασκάλους, έπειτα θαυματουργικές δυνάμεις, έπειτα χαρίσματα ιάσεων, ικανότητες για βοήθεια, κυβερνητικά χαρίσματα, διάφορα είδη γλωσσών, και κάθε είδους αρετή, εννοώ τη σοφία και τη σύνεση, τη σωφροσύνη και τη δικαιοσύνη, την ελεημοσύνη και τη φιλανθρωπία, και την ακαταμάχητη υπομονή μέσα στους διωγμούς. Αυτή, μέσα από τα όπλα της δικαιοσύνης τα δεξιά και τα αριστερά, μέσα από δόξα και ατιμία, παλαιότερα μεν, σε καιρούς διωγμών και θλίψεων, έστεψε τους αγίους μάρτυρες με τα ποικίλα και πολυανθή στεφάνια της υπομονής, ενώ τώρα, σε καιρούς ειρήνης με τη χάρη του Θεού, απολαμβάνει την οφειλόμενη τιμή από τους βασιλείς, από όσους κατέχουν υψηλά αξιώματα, και από κάθε είδος και γένος ανθρώπων. Και ενώ οι βασιλείς των επιμέρους εθνών έχουν όρια στην εξουσία τους, μόνη η αγία καθολική Εκκλησία έχει σε όλη την οικουμένη απεριόριστη τη δύναμή της. Διότι ο Θεός έθεσε, σύμφωνα με το γεγραμμένο, ως όριό της την ειρήνη. Αν ήθελα να τα πω όλα γι' αυτήν, θα μου χρειάζονταν περισσότερες ώρες για την εξιστόρηση.

Σε αυτά λοιπόν τα κατορθώματα, αγαπητοί, ας αγωνιστούμε να πολιτευθούμε, και ας καταβάλουμε όλη τη δύναμη του Διαβόλου, περιφρονώντας τις μάταιες δόξες, όπως και τις ατιμίες, καθώς διδάσκει ο Απόστολος λέγοντας: με τα όπλα τα δεξιά και τα αριστερά, μέσα από δόξα και ατιμία, μέσα από δυσφήμιση και ευφημία, σαν πλάνοι και όμως αληθινοί. Τέτοιοι έγιναν οι Απόστολοι, καταφρονώντας κάθε ανθρώπινη δόξα, και τα πάντα αυτού του αιώνα τα θεώρησαν σκύβαλα, μη προτιμώντας τίποτα περισσότερο από την αγάπη του Θεού. Αντιθέτως, έχοντας ομόνοια στα αγαθά έργα, και έχοντας ειρήνη μεταξύ τους και αγάπη, έτσι κατέλυσαν όλες τις μηχανορραφίες του Διαβόλου και καταπολέμησαν όλη την κακία του. Χωρίς να δειλιάσουν μπροστά στον θυμό βασιλέων ή τυράννων, κατέλυσαν και αφάνισαν τελείως κάθε διαβολική μανία μέσω της ομόνοιας και της ειρήνης. Έχοντας ειρήνη μεταξύ τους, διέλυσαν όλους τους πολέμους του Διαβόλου, ανατρέποντας κάθε ειδωλολατρική μανία, και κατέρριψαν κάθε διαβολική χλεύη. Και, ενώ ήταν αγράμματοι, καταντρόπιασαν τους φιλοσόφους, ανέτρεψαν τις αποφάσεις των συγκλήτων, θεμελίωσαν την Εκκλησία, έστησαν θυσιαστήριο, μας υπέδειξαν την άνοδο προς τον ουρανό και έσπειραν τη σωτηρία σε όλη την οικουμένη.

Σε αυτήν έτρεξε το σκεύος της εκλογής, ο Παύλος, και αφού τελείωσε τον δρόμο του, έλαβε τον στέφανο. Γι' αυτό και μας αναγγέλλει την οδό της, λέγοντας: σε κάθε τι συνιστώντας τους εαυτούς μας ως διάκονοι του Θεού· με πολλή υπομονή, σε θλίψεις, σε ανάγκες, σε στενοχώριες, σε πληγές, σε φυλακές, σε ακαταστασίες, σε κόπους, σε αγρυπνίες, σε νηστείες, με αγνότητα, με γνώση, με μακροθυμία, με χρηστότητα, με Πνεύμα Άγιο, με αγάπη ανυπόκριτη, με λόγο αληθείας, με δύναμη Θεού, διά των όπλων της δικαιοσύνης των δεξιών και των αριστερών· διά μέσου δόξας και ατιμίας, διά μέσου δυσφημίας και ευφημίας· ως πλάνοι και όμως αληθινοί· ως αγνοούμενοι και όμως επιγινωσκόμενοι· ως πεθαίνοντες και ιδού ζούμε· ως παιδευόμενοι και μη θανατούμενοι· ως λυπούμενοι, αλλά πάντοτε χαίροντες· ως φτωχοί, που όμως πλουτίζουμε πολλούς· ως μη έχοντες τίποτα και κατέχοντες τα πάντα. Και η ελπίδα μας είναι βέβαιη για εσάς, γνωρίζοντας ότι, όπως είστε κοινωνοί των παθημάτων, έτσι είστε και της παρηγοριάς.

Αλλά ο αγωνιστής και στρατιώτης του Χριστού δεν οφείλει να υπομένει μόνο τον ονειδισμό, αλλά και αν συναντήσει πλούτο, πρέπει να τον αποστρέφεται σαν σκύβαλο· αν πάλι βρει δόξα και εξουσία, να μην επαρθεί ούτε να κυριευθεί από υπεροψία· αν δεχθεί επαίνους και τιμές ανθρώπων, να τα θεωρεί ως πράγματα μη πρέποντα· μάλλον δε να θλίβεται με αυτά που θεωρούνται ένδοξα, και να χαίρεται και να ευφραίνεται με εκείνα που στον κόσμο θεωρούνται άτιμα. Διότι είναι δυνατόν καμιά φορά να αντέξει κανείς τον ονειδισμό, αλλά να μην αντέξει τις δόξες και τις τιμές, παρά να επαρθεί και να βγει εκτός εαυτού και να εγκαταλείψει την ταπεινή οδό της δικαιοσύνης, όπως λέει ο Παύλος: «μέσω των όπλων της δικαιοσύνης των δεξιών και των αριστερών, μέσω δόξας και ατιμίας», ώστε, καθώς δοκιμάζεται από όλα ανεξαιρέτως τα πράγματα, αυτός να παραμένει σταθερός και ακλόνητος, χωρίς ποτέ να εκτρέπεται. Διότι εκείνος που πραγματικά επιθυμεί να ευαρεστήσει τον Κύριο, έτσι πρέπει να είναι, και με αυτόν τον τρόπο να ολοκληρώσει τον αγώνα της προαιρέσεώς του.

Αλλά και η δόξα των ανθρώπων και οι έπαινοι και οι τιμές και τα αξιώματα, εάν παρουσιαστούν, όπως έχει προειπωθεί, ας μην προκαλούν κοιλότητες και αποτυπώματα στην ψυχή, με το να ευφραίνεται κανείς με αυτά και να επαναπαύεται, και εξαιτίας τους να υπερηφανεύεται και να υψώνεται. Διότι, όταν κάποιος πειράζεται από τα δεξιά και από τα αριστερά, δηλαδή μέσω της δόξας και της ατιμίας, μέσω της δυσφημίας και της ευφημίας, πρέπει να παραμένει σταθερός και ανένδοτος και στις δύο περιπτώσεις, όντας πάντοτε ακλόνητος.

Τα πλούτη και οι απολαύσεις, οι φτώχειες και οι στερήσεις, και όλες οι διακυμάνσεις της ζωής, στους μεν απαίδευτους φαίνονται ότι έχουν τεράστια διαφορά μεταξύ τους, όταν θέτουν την ηδονή ως κριτήριο για αυτά· σε εκείνον όμως που έχει υψηλό φρόνημα, όλα φαίνονται ίσης αξίας και κανένα δεν είναι προτιμότερο από το άλλο, διότι ο δρόμος της ζωής διανύεται με τον ίδιο τρόπο μέσα από τις αντίθετες καταστάσεις, και επειδή σε καθένα από τα δύο αυτά άκρα ενυπάρχει η ίδια δυνατότητα για το αν θα ζήσει κανείς καλά ή άσχημα, «με τα όπλα τα δεξιά και τα αριστερά», λέει ο απόστολος, «μέσα από δόξα και ατιμία». Μέσα από αυτές τις καταστάσεις, εκείνος που έχει καθαρμένο τον νου και έχει εμβαθύνει στην αλήθεια των όντων θα βαδίσει ορθά την πορεία του, διανύοντας τον καθορισμένο σε αυτόν χρόνο από τη γέννηση μέχρι την έξοδο, χωρίς ούτε να χαυνώνεται από τα ευχάριστα ούτε να καταβάλλεται από τα σκληρά, αλλά, κατά τη συνήθεια των οδοιπόρων, παραμένοντας προσηλωμένος στην πορεία του προς τα εμπρός, δίνει ελάχιστη σημασία σε όσα προβάλλουν μπροστά του.

Διότι, λέγοντας αυτό γενικά, υπενθύμισε τις αντίθετες δυνάμεις, οι οποίες χαίρονται με το σκοτάδι και δεν έχουν καμία κοινωνία με το φως εξαιτίας της κακίας τους. γι' αυτό και πρόκειται να οδηγηθούν στο εξώτερο σκοτάδι. Αλλά μάλιστα επιδιώκουν και το μεσημεριανό μέρος της ημέρας, επειδή κατά τον καιρό εκείνο οι περισσότεροι άνθρωποι συνηθίζουν να αναπαύονται. Όντας δε κλέφτες και ληστές, φοβούνται τα συνεχή βλέμματα των ανθρώπων, τρέμοντας το αξιοσέβαστο της δικής μας εικόνας. γι' αυτό, ως επί το πλείστον, συχνάζουν γύρω από τάφους και βούρκους, και άλλους τόπους έρημους από ανθρώπους. Εξαιτίας αυτού αποθρασύνονται στο να μας επιτεθούν και να μας συναντήσουν κατά το μέσον της ημέρας. «Θα πέσουν από το πλευρό σου χίλιοι και μυριάδες από τα δεξιά σου, αλλά σε εσένα δεν θα πλησιάσουν». Ο απόστολος Παύλος μας δίδαξε για τα όπλα της δικαιοσύνης, τα δεξιά και τα αριστερά: τη δόξα και την ατιμία, τη δυσφήμιση και την ευφημία, και τα παρεπόμενα αυτών. Με αυτά οι ενάντιες δυνάμεις καταπολεμούνται και πέφτουν. στα μεν αριστερά λιγότερες, στα δε δεξιά περισσότερες. Γι' αυτό, με το «Από το πλευρό σου» (το οποίο προς το παρόν ο προφήτης εννόησε ως το αριστερό μέρος, πράγμα που είναι φανερό από το ότι το διέκρινε από το δεξιό) λέει ότι θα πέσουν χιλιάδες εχθροί, ενώ από το δεξιό μυριάδες.

Έτσι και ο ενάρετος και αφοσιωμένος στον Θεό, κι αν τον ρίξεις στον πλούτο, επιδεικνύει την αρετή του, ομοίως κι αν βρεθεί στην πενία, κι αν στην ασθένεια, κι αν στην υγεία, κι αν στη δόξα, κι αν στην αδοξία. Δʹ. Δεν πέρασαν μέσα από όλα αυτά οι απόστολοι; «Μέσα από δόξα», λέγει, «και ατιμία, μέσα από δυσφημία και ευφημία».

«Διά δόξης και ατιμίας, διά δυσφημίας και ευφημίας». Τι λέγεις; Επειδή απολαμβάνεις δόξα, θεωρείς ότι αυτό είναι κάτι σπουδαίο; Ναι, λέγει. Γιατί άραγε; Διότι το να υπομείνει κανείς την ατιμία είναι μεν σπουδαίο· το να γευθεί όμως τη δόξα δεν απαιτεί ρωμαλέα ψυχή; Ρωμαλέα, βεβαίως, και εξαιρετικά μεγάλη, ώστε απολαμβάνοντάς την να μην παρεκτραπεί.

«Διά δυσφημίας και ευφημίας». Διότι δεν υπέμεινε γενναία μόνο εκείνα που συνέβαιναν στο σώμα, δηλαδή τις θλίψεις και όσα απαρίθμησε, αλλά και εκείνα που έθιγαν μόνο την ψυχή· διότι και αυτά δεν συνηθίζουν απλώς να προκαλούν επιφανειακή ταραχή. Ο Ιερεμίας, για παράδειγμα, μολονότι υπέμεινε πολλούς πειρασμούς, απέναντι σε αυτά απελπίστηκε, και επειδή δεχόταν ονειδισμούς, έλεγε: «Δεν θα προφητεύσω, ούτε θα αναφέρω πια το όνομα του Κυρίου». Και ο Δαβίδ επίσης σε πολλά σημεία θρηνεί για τον ονειδισμό. Και ο Ησαΐας, μετά από πολλά, παρακινεί σχετικά με αυτό, λέγοντας: «Τον ονειδισμό των ανθρώπων να μην τον φοβάστε, και να μην υποκύπτετε στους εξευτελισμούς τους». Και ο Χριστός πάλι λέει στους μαθητές: «Όταν πουν κάθε πονηρό λόγο εναντίον σας λέγοντας ψέματα, να χαίρεστε και να αγαλλιάζετε», λέει, «διότι ο μισθός σας είναι πολύς στους ουρανούς». Και αλλού λέει: «Και σκιρτήστε από χαρά». Και δεν θα όριζε τόσο μεγάλο μισθό, εάν ο αγώνας δεν ήταν μεγάλος. Διότι, στα βασανιστήρια, και το σώμα μοιράζεται τους πόνους μαζί με την ψυχή· επειδή ο πόνος ανήκει και στο σώμα και στην ψυχή· σε αυτές τις περιπτώσεις, όμως, ανήκει μόνο στην ψυχή. Πολλοί, πράγματι, έπεσαν μόνο εξαιτίας αυτών των λόγων, και απώλεσαν την ίδια τους την ψυχή. Και στον Ιώβ, τα ονείδη από τους φίλους του φάνηκαν πιο δυσβάσταχτα από τα σκουλήκια και τις πληγές. Διότι δεν υπάρχει, πραγματικά δεν υπάρχει τίποτα πιο ανυπόφορο για όσους οδυνώνται, από έναν λόγο ικανό να πληγώσει την ψυχή. Γι' αυτό, μαζί με τους κινδύνους και τους ιδρώτες, τοποθετεί και αυτά, λέγοντας: «Διά δόξης και ατιμίας».

Πολλοί λοιπόν, ακόμη και από τους Ιουδαίους, εξαιτίας της δόξας των πολλών δεν θέλησαν να πιστέψουν. Διότι φοβούνταν όχι μήπως τιμωρηθούν, αλλά μήπως γίνουν αποσυνάγωγοι· γι' αυτό λέγει: «Πώς μπορείτε να πιστεύετε, όταν λαμβάνετε δόξα ο ένας από τον άλλον;». Και θα μπορούσαμε να δούμε πολλούς, οι οποίοι από τη μια περιφρόνησαν όλα τα δεινά, από την άλλη όμως νικήθηκαν από τη δόξα. «Ως πλάνοι, και αληθείς».

Αυτό σημαίνει: Διά δυσφημίας και ευφημίας. Ως αγνοούμενοι και αναγνωριζόμενοι. Αυτό σημαίνει: Διά δόξης και ατιμίας. Διότι σε άλλους μεν ήταν γνωστοί και περιζήτητοι, ενώ άλλοι ούτε καν καταδέχονταν να τους γνωρίζουν. Ως αποθνήσκοντες, και ιδού ζούμε. Σαν μελλοθάνατοι και κατάδικοι· πράγμα το οποίο και αυτό αποτελούσε ατιμία.

Άκουσε τον ίδιο να λέει για τον εαυτό του: «Διά δυσφημίας και ευφημίας». Διότι δεν κατέκριναν τον βίο τους, αλλά το κήρυγμα· γι' αυτό λέει: «Διά δυσφημίας». Συκοφαντούνταν ως πλάνοι και αγύρτες εξαιτίας του κηρύγματος. Και το έκαναν αυτό, επειδή δεν μπορούσαν να προσάψουν καμία κατηγορία για τον τρόπο ζωής τους. Γιατί άραγε κανείς δεν είπε για τους αποστόλους ότι ήταν πόρνοι και ασελγείς και πλεονέκτες, παρά μόνο πλάνοι, το οποίο αφορούσε αποκλειστικά το κήρυγμα; Άραγε δεν συνέβαινε αυτό επειδή είχαν βίο άμεμπτο; Είναι ολοφάνερο.

Διότι τηρούσαν το πρόσταγμα του Κυρίου που λέγει: «Αγαπάτε τους εχθρούς σας και προσεύχεσθε υπέρ εκείνων που σας καταδιώκουν». Αυτοί δεν εγγυώντο για τους εαυτούς τους πολλά έτη ζωής· διότι ο καθένας από αυτούς έλεγε: «Καθημερινά πεθαίνω, μα την καύχηση που έχω για εσάς». Άκουε τον απόστολο που λέγει: «Ως πλάνοι και αληθινοί, ως πεθαίνοντες και ιδού ζούμε». Διότι, ως προς το φαινόμενο, είμαστε σαν πλάνοι, επειδή φαινόμαστε ως απλοί άνθρωποι· ως προς το κήρυγμα όμως της καρδιάς και της πολιτείας, είμαστε αληθινοί. «Και πεθαίνοντες και ιδού ζούμε». Διότι όσον αφορά τη δική μας πρόθεση, κάθε ημέρα πεθαίνουμε, όσον αφορά όμως την πίστη του Κυρίου, ζούμε.

Δηλαδή, χωρίς να δίνουμε σε κανέναν αφορμή για μομφή και κατάκριση εναντίον μας. «Με Άγιο Πνεύμα, με αγάπη ανυπόκριτη, με λόγο αληθείας». Διότι με αυτό, λέει, τα κατορθώνουμε όλα αυτά· ή εννοεί εκείνο, ότι δηλαδή έχουμε πληρωθεί και από το Άγιο Πνεύμα. «Με δύναμη Θεού, μέσω των όπλων της δικαιοσύνης». Αυτό το λέει πάντοτε, αναθέτοντας τα πάντα στον Θεό. «Των δεξιών και των αριστερών· διά μέσου δόξας και ατιμίας· διά μέσου δυσφημίας και ευφημίας· ως πλάνοι και όμως αληθινοί· ως αγνοούμενοι και όμως αναγνωριζόμενοι». Αριστερά ονομάζει αυτά που φαίνονται να είναι λυπηρά, αν και αυτά είναι που φέρουν τον μισθό της ανταμοιβής, αλλά τα ονομάζει έτσι σύμφωνα με την αντίληψη των πολλών. Και δεξιά, τις δυνάμεις που ενεργούνται. «Σαν να πεθαίνουμε, και ιδού ζούμε». Αυτό το λέει, δείχνοντας την ανέκφραστη δύναμη του Θεού. «Σαν να παιδευόμαστε, και όμως δεν θανατωνόμαστε». Και αυτό το λέει, δείχνοντας για ποιον λόγο τα παραχωρεί αυτά ο Θεός· διότι όποιον αγαπά ο Κύριος, τον παιδεύει. «Ως λυπημένοι, αλλά πάντοτε χαίροντες· ως φτωχοί, που όμως πλουτίζουν πολλούς· ως μη έχοντες τίποτα, και όμως κατέχοντες τα πάντα». Διότι, από τους εξωτερικούς θεωρείται ότι βρισκόμαστε σε αθυμία, εμείς όμως έχουμε τη χαρά μας στην ακμή της. Και όλα αυτά τα λέει, προτρέποντας να μην ταραζόμαστε από τις γνώμες των πολλών, έστω κι αν μας αποκαλούν πλάνους, έστω κι αν μας θεωρούν καταδίκους, έστω κι αν μας θεωρούν μελλοθάνατους, έστω κι αν νομίζουν ότι λυπούμαστε, ή ότι βρισκόμαστε σε φτώχεια, ή ότι δεν έχουμε τίποτα. «Το στόμα μας έχει ανοίξει προς εσάς, Κορίνθιοι».

«Μέχρι τον κατάλληλο καιρό θα κρύψει τα λόγια του, και τα χείλη πολλών θα διηγηθούν τη σύνεσή του.» «Παιδί μου, αν προσέρχεσαι να υπηρετήσεις τον Κύριο, ετοίμασε την ψυχή σου για δοκιμασία. Κατεύθυνε σωστά την καρδιά σου και δείξε καρτερία, και μην βιαστείς σε καιρό συμφοράς. Προσκολλήσου σε Αυτόν και μην απομακρυνθείς, για να προκόψεις στα έσχατά σου.» «Με μακροθυμία να δίνεις την απάντησή σου.» «Εκείνος που θα υπομείνει μέχρι τέλους, αυτός θα σωθεί.» «Με την υπομονή σας να κερδίσετε τις ψυχές σας.» «Και λιθοβολούσαν τον Στέφανο, καθώς εκείνος προσευχόταν και έλεγε: Κύριε Ιησού Χριστέ, δέξου το πνεύμα μου. Και αφού γονάτισε, φώναξε με μεγάλη φωνή: Κύριε, μην τους λογαριάσεις αυτή την αμαρτία. Και αφού είπε αυτά, κοιμήθηκε.» «Σε καθετί συνιστούμε τους εαυτούς μας ως διάκονοι του Θεού, με πολλή υπομονή, σε θλίψεις, σε ανάγκες, σε πληγές, σε φυλακίσεις, σε ακαταστασίες, σε κόπους, σε αγρυπνίες, σε νηστείες, με αγνότητα, με γνώση, με μακροθυμία, με χρηστότητα, με Πνεύμα Άγιο, με αγάπη ανυπόκριτη, με λόγο αλήθειας, με δύναμη Θεού, μέσω των όπλων της δικαιοσύνης, των δεξιών και των αριστερών, μέσα από δόξα και ατιμία.» «Έχετε ανάγκη από υπομονή, ώστε, αφού εκτελέσετε το θέλημα του Θεού, να λάβετε την υπόσχεση. Διότι, ακόμη πολύ λίγο χρόνο, και εκείνος που έρχεται θα φθάσει και δεν θα καθυστερήσει.» «Αξιόπιστος είναι ο λόγος. Διότι, αν πεθάναμε μαζί Του, θα ζήσουμε και μαζί Του· αν υπομένουμε, θα συμβασιλεύσουμε μαζί Του· αν Τον αρνηθούμε, και εκείνος θα μας αρνηθεί.»

Και πάλι: «Ιδού τώρα καιρός ευπρόσδεκτος, ιδού τώρα ημέρα σωτηρίας. Σε τίποτα δεν δίνουμε καμία αφορμή για πρόσκομμα, για να μην κατηγορηθεί η διακονία, αλλά σε όλα συνιστούμε τους εαυτούς μας ως διάκονοι του Θεού, με πολλή υπομονή, σε θλίψεις, σε ανάγκες, σε στενοχώριες, σε πληγές, σε φυλακές, σε ακαταστασίες, σε κόπους, σε αγρυπνίες, σε νηστείες, με τα όπλα της δικαιοσύνης, τα δεξιά και τα αριστερά». Διότι εύλογα ονόμασε δεξιά όπλα της δικαιοσύνης τους εκούσιους κόπους υπέρ της αρετής, ενώ αριστερά όπλα της δικαιοσύνης τα θλιβερά που πολλές φορές συμβαίνουν ακούσια. Επειδή καθετί που δεν γίνεται ευθέως, είναι και ονομάζεται οπωσδήποτε αριστερό, όπως ακριβώς και το ευθύ είναι εκούσιο και δεξιό. Διότι βλέπουμε ότι και η σωτηρία του κόσμου δεν έγινε ευθέως και από τα δεξιά, αλλά διαμέσου του σταυρού, του θανάτου και της ατιμίας. «Ατιμάστηκε», λέει, «και δεν υπολογίστηκε». Και δεν είναι καθόλου παράλογο που ο θεομύστης λέει: «Με τα όπλα της δικαιοσύνης τα δεξιά και τα αριστερά, με δόξα και ατιμία, με δυσφήμιση και εύφημη μνεία· ως πλάνοι και όμως αληθινοί, ως αγνοούμενοι και όμως αναγνωριζόμενοι, ως αποθνήσκοντες και ιδού ζούμε, ως παιδευόμενοι και μη θανατούμενοι, ως λυπούμενοι αλλά πάντοτε χαίροντες, ως φτωχοί που όμως πλουτίζουν πολλούς, ως μη έχοντες τίποτα και τα πάντα κατέχοντες». Δες με συντομία τη δύναμη των όσων έχουν ειπωθεί.

Όλες οι θείες Γραφές διακηρύσσουν δημόσια αυτά που ελάλησε το Πανάγιο Πνεύμα, το οποίο εκπορεύθηκε αρρήτως από τον Πατέρα και εστάλη μέσω του Υιού στους ανθρώπους: όχι στους απίστους ούτε στους φιλόδοξους, όχι στους ρήτορες ούτε στους φιλοσόφους, όχι σε αυτούς που έμαθαν τα συγγράμματα των Ελλήνων, όχι σε αυτούς που διαβάζουν τις θύραθεν γραφές, όχι σε εκείνους που εξάσκησαν τον θεατρικό βίο, όχι σε όσους μιλούν περίτεχνα και με πλούτο λέξεων, όχι σε όσους έλαβαν μεγάλα ονόματα, όχι σε εκείνους που έτυχε να αγαπιούνται από τους ενδόξους, όχι σε όσους συνέπραξαν με αυτούς που έπραξαν άνομα, όχι σε εκείνους που προσκαλούν ούτε σε όσους προσκαλούνται, ούτε σε όσους εμπαίζουν ούτε σε όσους εμπαίζονται, αλλά στους πτωχούς στο πνεύμα και στον βίο, σε αυτούς που είναι καθαροί στην καρδιά και στο σώμα, σε εκείνους που κατέχουν απλό λόγο, απλούστερο βίο και ακόμη πιο απλή γνώμη, σε αυτούς που αποφεύγουν τη δόξα σαν το πυρ της γέεννας και μισούν τους κόλακες από τα βάθη της ψυχής τους· (διότι το Πνεύμα δεν δέχεται την κολακεία ούτε ανέχεται να ακούει κάτι που δεν ισχύει)· σε εκείνους που αποβλέπουν μόνο στη δόξα της ψυχής και στη σωτηρία όλων των αδελφών, και δεν αισθάνονται την παραμικρή έλξη προς οτιδήποτε του κόσμου, έστω και με μια μικρή κίνηση της καρδιάς, όπως προς τους επαίνους ή την ανθρώπινη δόξα ή προς οποιαδήποτε άλλη ηδονή ή πάθος· διότι αυτοί είναι νεκροί και συγχρόνως ζουν αληθινά, επειδή είναι αληθινοί αν και θεωρούνται πλάνοι· αυτοί είναι ταπεινοί στο πνεύμα, πράοι στην καρδιά και ζηλωτές για τον Κύριο· αυτοί θεωρούνται ασεβείς από τους ασεβείς, αλλά είναι οσμή ζωής για τους εκλεκτούς του Κυρίου· αυτοί φαίνονται πόρνοι σε όσους είναι πόρνοι στην καρδιά, και ισάγγελοι σε εκείνους που έχουν παρθένα την ψυχή· αυτοί ταπεινώνονται εν μέσω δόξας και δοξάζονται μέσα στην πενία· αυτοί θεωρούν την ευτέλεια ως βασιλεία και τη βασιλεία ως πτωχεία· αυτοί, ενώ τρώνε, ζουν με εγκράτεια και, ενώ νηστεύουν, χορταίνουν με κάθε είδος αγαθού· αυτοί δεν συμπορεύονται με την αδικία ούτε μπορούν να παραβλέψουν τον θλιμμένο και καταπονημένο από τους πλουσίους· αυτοί δεν προσωποληπτούν· διότι βλέπουν το πρόσωπο του Κυρίου· αυτών η καρδιά δεν κάμπτεται από δώρα και δεν παραβλέπουν τον νόμο της δικαιοσύνης· διότι κατέχουν τον ασύλητο πλούτο και λογαριάζουν όλα τα του κόσμου ως σκύβαλα· αυτοί, έχοντας ως διδάσκαλο το Πνεύμα, δεν έχουν ανάγκη από μάθηση εκ των ανθρώπων, αλλά, ελλαμπόμενοι από το δικό Του φως, βλέπουν τον Υιό, βλέπουν τον Πατέρα και προσκυνούν την Τριάδα στα πρόσωπα, τον έναν Θεό που είναι ενωμένος ως προς τη φύση αρρήτως· αυτοί μυούνται εκ νέου από τον Πατέρα ότι ο Υιός γεννάται αμερίστως, όπως Εκείνος μόνο γνωρίζει· διότι εγώ δεν έχω τη δύναμη να το πω· επειδή, αν είχα τη δύναμη, θα μπορούσε ο λόγος οπωσδήποτε να εκφράσει τα υπέρ λόγον και διάνοιαν, και τα σύμπαντα θα έρχονταν άνω κάτω· διότι, αν το κτίσμα κατανοήσει πλήρως τον Κτίστη και αντιληφθεί ολόκληρο το πώς είναι, και μπορέσει να το πει με τον λόγο και να το γράψει, τότε το έργο έχει γίνει ανώτερο από τον Δημιουργό του· πάψε, άνθρωπε· φρίξε, εσύ που είσαι θνητός στη φύση, και αναλογίσου ότι, ενώ δεν υπήρχες, παρήχθης και, προβάλλοντας από τη μητρική μήτρα, είδες τον κόσμο που είχε παραχθεί πριν από εσένα· και αν μπορέσεις να γνωρίσεις το ύψος του ουρανού ή να υποδείξεις την ουσία, ποια είναι αυτή, του ήλιου, της σελήνης και των αστέρων, πού είναι προσαρτημένα και πώς περιφέρονται, όντα άψυχα και κινούμενα χωρίς αίσθηση· ή της ίδιας της γης, από την οποία πάρθηκες εσύ, τα όρια και τα μέτρα της, τα πλάτη και τα μεγέθη της, και πάνω σε τι στηρίζεται, αν είδες πάλι πάνω σε τι στηρίζεται αυτό ή πού έχει τη βάση του· αν γνώρισες αυτά και βρήκες το τέλος τους ένα προς ένα, και αν μπορείς να μετρήσεις την άμμο της θάλασσας, ή να διαγνώσεις την ίδια σου τη φύση και να ερμηνεύσεις το έργο της σοφίας, τότε θα νοήσεις και τον ίδιο τον Ποιητή, πώς η Μονάδα υπάρχει εν Τριάδι ασυγχύτως και η Τριάδα εν Μονάδι αδιαιρέτως· αναζήτησε το Πνεύμα, βγες έξω από τον κόσμο, μην δώσεις καθόλου ύπνο στα μάτια σου μήτε να μεριμνήσεις για την παρούσα ζωή· κλάψε, πένθησε για τον χρόνο που έχασες· ίσως ο Θεός παρακληθεί και σου δώσει, όπως ακριβώς έδωσε προηγουμένως, να δεις τον κόσμο, τον ήλιο και το φως της ημέρας· έτσι και τώρα θα καταδεχθεί να λάμψει και να σου υποδείξει τον νοερό κόσμο και να σε καταυγάσει με το τρισήλιο φως· το οποίο αν θεάσεις, τότε θα γνωρίσεις αυτά που λέω, τότε θα μάθεις τη χάρη του Πνεύματος· ότι, αν και απόν, είναι παρόν ως προς τη δύναμη, και παρόν δεν οράται λόγω της θείας φύσης, αλλά υπάρχει παντού και πουθενά· διότι, αν ζητήσεις να το δεις αισθητά, πού θα το βρεις;

Και βέβαια αυτό είναι οπωσδήποτε μια δοκιμασία και ένας έλεγχος της αρετής, ώστε, από εκείνα για τα οποία νομίζουμε ότι έχουμε εγκαταλειφθεί, να διαπιστώσουμε στη συνέχεια ότι έχουμε ευεργετηθεί από τον αγαθό Θεό. Ο Οποίος μέσα από τα δεξιά και τα αριστερά, μέσα από δόξα και ατιμία, μέσα από δυσφήμιση και ευφημία και όλα τα άλλα, όσα όρισε η αποστολική φωνή, γνωρίζει να οικονομά προς το συμφέρον μας τη ζωή μας. Και αυτό είναι μια αρχαία αρχή και χαρακτηριστικό γνώρισμα του τρόπου ζωής των θεόληπτων ανδρών. Πάρε για παράδειγμα τον Άβελ, τον δίκαιο που έλαβε μαρτυρία από την κρίση του Θεού· δεν έγινε θύμα από αδελφικό χέρι; Τον Ενώχ εκείνον, ο οποίος ευαρέστησε τον Θεό, δεν τον άρπαξε ο Θεός από τη μέση εξαιτίας των τότε διεφθαρμένων και εκείνων που επιδίωκαν να τον φθείρουν, μεταθέτοντάς τον σε άγνωστους τόπους, ο οποίος και παραμένει μέχρι τώρα για να γίνει προάγγελος της δεύτερης επιφανείας του Χριστού; Αναλογίσου τον Αβραάμ, που δοκιμάστηκε από τον Θεό με πολλούς τρόπους, του οποίου η δοκιμασία της πίστεως αποδείχθηκε απείρως πολυτιμότερη από το χρυσάφι. Και για να παραλείψω τους άλλους, που είναι πολλοί και δεν είναι δυνατόν να αναφερθούν στα όρια μιας επιστολής, σκέψου τον Ιώβ τον μυρίαθλο· ίσως, αν παραβάλουμε τα δικά μας με τα δικά του παθήματα, θα διαπιστώσουμε ότι υπολειπόμαστε κατά πολύ, και θα συμφωνήσουμε μαζί του επαναλαμβάνοντας κάθε φορά την περίφημη φωνή του.

Αλλά έλα να δεις μαζί μου τον αγωνιστή του Χριστού, αυτόν που σκέφτηκε ορθά, που αποκήρυξε όλα τα θελήματα και τις επιθυμίες του και απέκτησε μόνο το μαργαριτάρι, τον Χριστό· αυτόν που δεν πλανήθηκε από τα παρόντα τερπνά από τον πλάνο, αλλά που θεωρήθηκε πλάνος, για να μιλήσω αποστολικά, αν και ήταν αληθινός· αυτόν που δεν υποδούλωσε τον εαυτό του στα πάθη, αλλά διαφύλαξε την ψυχή του αδούλωτη από τα πάθη και επιθύμησε να ονομαστεί δούλος μόνο του Κυρίου· αυτόν που δεν δελεάστηκε, μιμούμενος τους πολλούς, αλλά μάλλον γέλασε και περιγέλασε τον κόσμο και τα του κόσμου και εκείνους που εμπαίζονται από αυτόν και προσκολλούνται στα κακά και πονηρά και επιβλαβή ωσάν να ήταν καλά και επιθυμητά και επικερδή· αυτόν που έγινε εγκρατής και αφαίρεσε τις ηδονές της σαρκός και αγάπησε την παρθενία και την ακτημοσύνη, την προσευχή και τα άλλα όσια έργα, μισώντας την αμαρτία και την ανομία. Αυτός φρόνησε ορθά· αυτός, ακόμη και αν κατείχε όλη την ευδαιμονία του κόσμου όλων των ανθρώπων και την απέρριπτε και την απαρνιόταν για τον Θεό, δεν θα είχε κάνει τίποτε το μέγα, αλλά σαν να έκανε ανταλλαγή ενός οβολού ή μιας πενιχρής και εφήμερης δόξας με ανεξάντλητους θησαυρούς και απέραντη τιμή.

ΚΑΤΗΧΗΣΗ ΜΔ΄. ΠΕΡΙ ΤΟΥ ΝΑ ΜΗΝ ΕΝΕΡΓΕΙ ΜΕ ΜΕΡΟΛΗΨΙΑ ΠΡΟΣ ΤΗΝ ΑΔΕΛΦΟΤΗΤΑ Ο ΟΙΚΟΝΟΜΟΣ Ή ΟΠΟΙΟΣΔΗΠΟΤΕ ΑΛΛΟΣ ΣΤΟ ΔΙΑΚΟΝΗΜΑ ΠΟΥ ΤΟΥ ΕΧΕΙ ΕΜΠΙΣΤΕΥΘΕΙ, ΑΛΛΑ ΜΕ ΣΥΜΠΑΘΕΙΑ ΚΑΙ ΦΙΛΑΔΕΛΦΙΑ, ΩΣΤΕ ΝΑ ΔΟΞΑΖΕΤΑΙ Ο ΘΕΟΣ. Αδελφοί και πατέρες, ίσως σας λύπησε η προηγούμενη κατήχηση, επειδή έθιξε την τιμιότητά σας. Αλλά και αυτό είναι ωφέλιμο, διότι η κατά Θεόν λύπη δημιουργεί χαρά και η επίπληξη που γίνεται από αγάπη διορθώνει τα πρέποντα. Και έτσι εκπληρώνεται αυτό που ειπώθηκε από τον Απόστολο: «Με τα όπλα της δικαιοσύνης, τα δεξιά και τα αριστερά, μέσα από δόξα και ατιμία, μέσα από δυσφήμιση και εύφημη μνεία». Διότι και με τα δύο αυτά κυβερνιόμαστε και κατ' ανάγκη οφείλουμε να υπομένουμε και τα δύο, και ούτε στους επαίνους να χαλαρώνουμε, ούτε στις επιπλήξεις να καταρρέουμε. Εγώ όμως θα επανέλθω στον ίδιο λόγο. Ποιον είναι αυτόν;