Πατερικές αναφορές στο Β΄ ΠΡΟΣ ΚΟΡΙΝΘΙΟΥΣ 6:9

Αυτό κατορθώνεται με την πεποίθηση στον Θεό. Διότι ο Κύριος, αφού απαγόρευσε τη μέριμνα, επισυνάπτει την υπόσχεση, λέγοντας: «Γνωρίζει ο Πατέρας σας αυτά που έχετε ανάγκη, πριν εσείς του τα ζητήσετε». Τέτοιος ήταν ο Απόστολος, όταν έλεγε: «Λάβαμε μέσα μας την καταδίκη του θανάτου, ώστε να μην έχουμε την πεποίθησή μας στους εαυτούς μας, αλλά στον Θεό που ανασταίνει τους νεκρούς»· διότι, ως προς την απόφαση και την ετοιμασία της ψυχής του πέθαινε καθημερινά, ενώ διαφυλασσόταν από την ευδοκία του Θεού. Γι' αυτό, με παρρησία έλεγε: «Σαν να πεθαίνουμε, και ιδού ζούμε». Σε μια τέτοια προαίρεση βοηθά, επίσης, ο φλογερός ζήλος και η ακόρεστη επιθυμία για τις εντολές του Κυρίου, από την οποία όποιος κυριευθεί δεν βρίσκει καν τον χρόνο να αποσπάσει την προσοχή του στις ανάγκες του σώματος.

ΕΡΩΤΗΣΗ ΣΟ΄. Τι σημαίνει το: «Απορούμενοι, αλλ' ουκ εξαπορούμενοι;» ΑΠΟΚΡΙΣΗ. Ο Απόστολος, δείχνοντας την πλήρη βεβαιότητα της δικής του πεποίθησης στον Θεό μέσα από την αντιπαράθεση προς το ανθρώπινο φρόνημα, διατυπώνει το κάθε τι που αναφέρεται σε αυτό το χωρίο με τον εξής τρόπο: Διότι, ως προς μεν το ανθρώπινο φρόνημα, λέει: «Σε όλα θλιβόμαστε»· ως προς δε την πεποίθηση στον Θεό, προσθέτει το: «Αλλά δεν στενοχωρούμαστε». Πάλι, ως προς μεν το ανθρώπινο φρόνημα, αναφέρει: «Βρισκόμαστε σε απορία»· ως προς δε την πεποίθηση στον Θεό, το: «Αλλά δεν απελπιζόμαστε»· και τα υπόλοιπα παρομοίως. Τέτοια είναι και εκείνα που έχουν ειπωθεί από τον ίδιο σε άλλο σημείο: «Σαν να πεθαίνουμε, και ιδού ζούμε· σαν φτωχοί, που όμως πλουτίζουμε πολλούς· σαν να μην έχουμε τίποτα, και όμως κατέχουμε τα πάντα».

Τέτοιος ήταν ο Παύλος όταν έλεγε: «Παιδευόμαστε, αλλά δεν θανατωνόμαστε»· και το: «Όταν ελεγχόμαστε, παιδευόμαστε από τον Κύριο, για να μην κατακριθούμε μαζί με τον κόσμο». Επειδή όμως και η απόκτηση των γνώσεων ονομάζεται παιδεία, σύμφωνα με αυτό που έχει γραφτεί για τον Μωυσή, ότι «Εκπαιδεύθηκε σε όλη τη σοφία των Αιγυπτίων», το να μην υποβάλλει κανείς τον εαυτό του σε τυχαία μαθήματα, αλλά να γνωρίζει την πιο ωφέλιμη παιδεία, έχει μεγάλη σημασία για τη σωτηρία. Διότι ήδη μερικοί, είτε ασχολούμενοι με τη γεωμετρία, την οποία εφηύραν οι Αιγύπτιοι, είτε με την αστρολογία που τιμάται από τους Χαλδαίους, είτε καταγινόμενοι γενικά με τη μετεωρολογία που ασχολείται με σχήματα και σκιές, περιφρόνησαν την παιδεία των θείων λογίων. Αλλά και η ποίηση, και η ρητορική, και η εφεύρεση των σοφισμάτων απασχόλησαν πολλούς· αυτών των πραγμάτων η ύλη είναι το ψεύδος. Διότι ούτε η ποίηση μπορεί να υπάρξει χωρίς τον μύθο· ούτε η ρητορική χωρίς την τέχνη του λόγου· ούτε η σοφιστική χωρίς τους παραλογισμούς. Επειδή, λοιπόν, πολλοί με τον ζήλο τους για αυτά παραμέλησαν τη γνώση του Θεού, γερνώντας μέσα στην έρευνα των μάταιων πραγμάτων, είναι αναγκαία η ορθή επίγνωση της παιδείας, τόσο για την επιλογή της ωφέλιμης παιδείας, όσο και για την αποφυγή της ανώφελης και βλαβερής. Μπορεί κανείς επίσης να κατανοήσει λόγους φρονήσεως, εάν προσέχει τις Παροιμίες και δεν δέχεται με ραθυμία την ωφέλεια που προέρχεται από αυτές.

Χωρίς να δίνουμε σε τίποτα καμία αφορμή για πρόσκομμα, προκειμένου να μην κατηγορηθεί η διακονία μας· αλλά σε καθετί συστήνουμε τους εαυτούς μας ως διάκονοι του Θεού, με πολλή υπομονή, σε θλίψεις, σε ανάγκες, σε στενοχώριες, σε πληγές, σε φυλακίσεις, σε ακαταστασίες, σε κόπους, σε αγρυπνίες, σε νηστείες, με αγνότητα, με γνώση, με μακροθυμία, με χρηστότητα, με Πνεύμα Άγιο, με αγάπη ανυπόκριτη, με λόγο αληθείας, με δύναμη Θεού, διά των όπλων της δικαιοσύνης, των δεξιών και των αριστερών, μέσα από δόξα και ατιμία, μέσα από δυσφημία και ευφημία· ως πλάνοι και όμως αληθινοί· ως αγνοούμενοι και όμως αναγνωριζόμενοι· ως αποθνήσκοντες, και ιδού ζούμε· ως παιδευόμενοι, και όμως μη θανατούμενοι· ως λυπούμενοι, αλλά πάντοτε χαίροντες· ως φτωχοί, που όμως πλουτίζουν πολλούς· ως μη έχοντες τίποτα, και τα πάντα κατέχοντες. ΠΡΟΣ ΚΟΡΙΝΘΙΟΥΣ Β΄.

Σε αυτήν έτρεξε το σκεύος της εκλογής, ο Παύλος, και αφού τελείωσε τον δρόμο του, έλαβε τον στέφανο. Γι' αυτό και μας αναγγέλλει την οδό της, λέγοντας: σε κάθε τι συνιστώντας τους εαυτούς μας ως διάκονοι του Θεού· με πολλή υπομονή, σε θλίψεις, σε ανάγκες, σε στενοχώριες, σε πληγές, σε φυλακές, σε ακαταστασίες, σε κόπους, σε αγρυπνίες, σε νηστείες, με αγνότητα, με γνώση, με μακροθυμία, με χρηστότητα, με Πνεύμα Άγιο, με αγάπη ανυπόκριτη, με λόγο αληθείας, με δύναμη Θεού, διά των όπλων της δικαιοσύνης των δεξιών και των αριστερών· διά μέσου δόξας και ατιμίας, διά μέσου δυσφημίας και ευφημίας· ως πλάνοι και όμως αληθινοί· ως αγνοούμενοι και όμως επιγινωσκόμενοι· ως πεθαίνοντες και ιδού ζούμε· ως παιδευόμενοι και μη θανατούμενοι· ως λυπούμενοι, αλλά πάντοτε χαίροντες· ως φτωχοί, που όμως πλουτίζουμε πολλούς· ως μη έχοντες τίποτα και κατέχοντες τα πάντα. Και η ελπίδα μας είναι βέβαιη για εσάς, γνωρίζοντας ότι, όπως είστε κοινωνοί των παθημάτων, έτσι είστε και της παρηγοριάς.

Αυτό σημαίνει: Διά δυσφημίας και ευφημίας. Ως αγνοούμενοι και αναγνωριζόμενοι. Αυτό σημαίνει: Διά δόξης και ατιμίας. Διότι σε άλλους μεν ήταν γνωστοί και περιζήτητοι, ενώ άλλοι ούτε καν καταδέχονταν να τους γνωρίζουν. Ως αποθνήσκοντες, και ιδού ζούμε. Σαν μελλοθάνατοι και κατάδικοι· πράγμα το οποίο και αυτό αποτελούσε ατιμία.

Δ'. Αυτό δε το έλεγε, δείχνοντας και την άφατη δύναμη του Θεού, αλλά και τη δική τους υπομονή. Διότι, όσον αφορά εκείνους που μας επιβουλεύονται, έχουμε πεθάνει, και αυτό το νομίζουν όλοι· όμως, χάρη στον Θεό, διαφύγαμε τους κινδύνους. Έπειτα, φανερώνοντας και για ποιον λόγο τα επιτρέπει αυτά ο Θεός, πρόσθεσε: «Ως παιδευόμενοι, και μη θανατούμενοι»· δείχνοντας έτσι ότι είναι μεγάλο το κέρδος που προκύπτει για αυτούς από τους πειρασμούς, ακόμη και πριν από την ανταπόδοση, και ότι οι εχθροί τους τούς ωφελούν άθελά τους. «Ως λυπούμενοι, αεί δε χαίροντες». Διότι από τους έξω θεωρούμαστε ότι βρισκόμαστε σε αθυμία· εμείς, όμως, δεν δίνουμε προσοχή σε αυτούς, αλλά διατηρούμε την αγαλλίασή μας ακμαία. Και δεν είπε απλώς «χαίροντες», αλλά πρόσθεσε και το αδιάκοπο αυτής της κατάστασης. Διότι λέει, «αεί χαίροντες».

ΟΜΙΛΙΑ ΙΓʹ. Το στόμα μας έχει ανοίξει προς εσάς, Κορίνθιοι, η καρδιά μας έχει πλατυνθεί. Δεν αισθάνεστε στενοχώρια από εμάς, αλλά αισθάνεστε στενοχώρια στα ίδια σας τα σπλάγχνα. αʹ. Αφού διηγήθηκε τους δικούς του πειρασμούς και τις θλίψεις: «Διότι», λέει, «με υπομονή, με θλίψεις, με ανάγκες, με στενοχώριες, με πληγές, με φυλακίσεις, με ακαταστασίες, με κόπους, με αγρυπνίες»· και αφού έδειξε ότι τούτο είναι μεγάλο αγαθό: «Διότι, ως λυπημένοι», λέει, «αλλά πάντοτε χαίροντες· ως φτωχοί, που όμως πλουτίζουν πολλούς· ως μη έχοντες τίποτα, και όμως κατέχοντας τα πάντα»· και αφού τα ονόμασε όπλα: «Ως παιδευόμενοι», λέει, «και μη θανατούμενοι»· και αφού φανέρωσε μέσα από αυτά την πολλή κηδεμονία και τη δύναμη του Θεού: «Για να φαίνεται», λέει, «ότι η υπερβολή της δυνάμεως είναι από τον Θεό και όχι από εμάς»· και αφού απαρίθμησε τους άθλους του: «Διότι πάντοτε», λέει, «περιφέρουμε τη νέκρωση αυτού»· και αφού έδειξε ότι αυτό αποτελεί σαφή απόδειξη της αναστάσεως: «Για να φανερωθεί», λέει, «και η ζωή του Ιησού στη θνητή μας σάρκα»· και σε ποια πράγματα έγινε κοινωνός, και το τι του εμπιστεύθηκαν: «Είμαστε λοιπόν πρεσβευτές υπέρ του Χριστού», λέει, «σαν να σας παρακαλεί ο Θεός μέσω ημών»· και τίνος πράγματος είναι διάκονος, ότι δηλαδή δεν είναι του γράμματος, αλλά του πνεύματος· και ότι δεν είναι αξιοσέβαστος μόνο γι' αυτό, αλλά και για τους πειρασμούς του: «Ας είναι η χάρις στον Θεό», λέει, «ο οποίος πάντοτε μας οδηγεί σε θρίαμβο»· πρόκειται πλέον να τους επιτιμήσει, επειδή δεν διάκεινται με πολλή θέρμη απέναντί του.

Διότι τηρούσαν το πρόσταγμα του Κυρίου που λέγει: «Αγαπάτε τους εχθρούς σας και προσεύχεσθε υπέρ εκείνων που σας καταδιώκουν». Αυτοί δεν εγγυώντο για τους εαυτούς τους πολλά έτη ζωής· διότι ο καθένας από αυτούς έλεγε: «Καθημερινά πεθαίνω, μα την καύχηση που έχω για εσάς». Άκουε τον απόστολο που λέγει: «Ως πλάνοι και αληθινοί, ως πεθαίνοντες και ιδού ζούμε». Διότι, ως προς το φαινόμενο, είμαστε σαν πλάνοι, επειδή φαινόμαστε ως απλοί άνθρωποι· ως προς το κήρυγμα όμως της καρδιάς και της πολιτείας, είμαστε αληθινοί. «Και πεθαίνοντες και ιδού ζούμε». Διότι όσον αφορά τη δική μας πρόθεση, κάθε ημέρα πεθαίνουμε, όσον αφορά όμως την πίστη του Κυρίου, ζούμε.

Δηλαδή, χωρίς να δίνουμε σε κανέναν αφορμή για μομφή και κατάκριση εναντίον μας. «Με Άγιο Πνεύμα, με αγάπη ανυπόκριτη, με λόγο αληθείας». Διότι με αυτό, λέει, τα κατορθώνουμε όλα αυτά· ή εννοεί εκείνο, ότι δηλαδή έχουμε πληρωθεί και από το Άγιο Πνεύμα. «Με δύναμη Θεού, μέσω των όπλων της δικαιοσύνης». Αυτό το λέει πάντοτε, αναθέτοντας τα πάντα στον Θεό. «Των δεξιών και των αριστερών· διά μέσου δόξας και ατιμίας· διά μέσου δυσφημίας και ευφημίας· ως πλάνοι και όμως αληθινοί· ως αγνοούμενοι και όμως αναγνωριζόμενοι». Αριστερά ονομάζει αυτά που φαίνονται να είναι λυπηρά, αν και αυτά είναι που φέρουν τον μισθό της ανταμοιβής, αλλά τα ονομάζει έτσι σύμφωνα με την αντίληψη των πολλών. Και δεξιά, τις δυνάμεις που ενεργούνται. «Σαν να πεθαίνουμε, και ιδού ζούμε». Αυτό το λέει, δείχνοντας την ανέκφραστη δύναμη του Θεού. «Σαν να παιδευόμαστε, και όμως δεν θανατωνόμαστε». Και αυτό το λέει, δείχνοντας για ποιον λόγο τα παραχωρεί αυτά ο Θεός· διότι όποιον αγαπά ο Κύριος, τον παιδεύει. «Ως λυπημένοι, αλλά πάντοτε χαίροντες· ως φτωχοί, που όμως πλουτίζουν πολλούς· ως μη έχοντες τίποτα, και όμως κατέχοντες τα πάντα». Διότι, από τους εξωτερικούς θεωρείται ότι βρισκόμαστε σε αθυμία, εμείς όμως έχουμε τη χαρά μας στην ακμή της. Και όλα αυτά τα λέει, προτρέποντας να μην ταραζόμαστε από τις γνώμες των πολλών, έστω κι αν μας αποκαλούν πλάνους, έστω κι αν μας θεωρούν καταδίκους, έστω κι αν μας θεωρούν μελλοθάνατους, έστω κι αν νομίζουν ότι λυπούμαστε, ή ότι βρισκόμαστε σε φτώχεια, ή ότι δεν έχουμε τίποτα. «Το στόμα μας έχει ανοίξει προς εσάς, Κορίνθιοι».

Και πάλι: «Ιδού τώρα καιρός ευπρόσδεκτος, ιδού τώρα ημέρα σωτηρίας. Σε τίποτα δεν δίνουμε καμία αφορμή για πρόσκομμα, για να μην κατηγορηθεί η διακονία, αλλά σε όλα συνιστούμε τους εαυτούς μας ως διάκονοι του Θεού, με πολλή υπομονή, σε θλίψεις, σε ανάγκες, σε στενοχώριες, σε πληγές, σε φυλακές, σε ακαταστασίες, σε κόπους, σε αγρυπνίες, σε νηστείες, με τα όπλα της δικαιοσύνης, τα δεξιά και τα αριστερά». Διότι εύλογα ονόμασε δεξιά όπλα της δικαιοσύνης τους εκούσιους κόπους υπέρ της αρετής, ενώ αριστερά όπλα της δικαιοσύνης τα θλιβερά που πολλές φορές συμβαίνουν ακούσια. Επειδή καθετί που δεν γίνεται ευθέως, είναι και ονομάζεται οπωσδήποτε αριστερό, όπως ακριβώς και το ευθύ είναι εκούσιο και δεξιό. Διότι βλέπουμε ότι και η σωτηρία του κόσμου δεν έγινε ευθέως και από τα δεξιά, αλλά διαμέσου του σταυρού, του θανάτου και της ατιμίας. «Ατιμάστηκε», λέει, «και δεν υπολογίστηκε». Και δεν είναι καθόλου παράλογο που ο θεομύστης λέει: «Με τα όπλα της δικαιοσύνης τα δεξιά και τα αριστερά, με δόξα και ατιμία, με δυσφήμιση και εύφημη μνεία· ως πλάνοι και όμως αληθινοί, ως αγνοούμενοι και όμως αναγνωριζόμενοι, ως αποθνήσκοντες και ιδού ζούμε, ως παιδευόμενοι και μη θανατούμενοι, ως λυπούμενοι αλλά πάντοτε χαίροντες, ως φτωχοί που όμως πλουτίζουν πολλούς, ως μη έχοντες τίποτα και τα πάντα κατέχοντες». Δες με συντομία τη δύναμη των όσων έχουν ειπωθεί.

Τα σχετικά με τη ζωοποιό νέκρωση του Ιησού και Θεού και τη θαυμαστή ενέργειά της, η οποία συντελείται πάντοτε σε όσους είναι τέλειοι στην αρετή και τη γνώση, δεν θα τα κατανοήσει ο καθένας που τα ακούει, ακόμη κι αν το νομίζει, παρά μόνο εκείνοι που έχουν γνωρίσει και έχουν καταλάβει ξεκάθαρα το ιερότατο λόγιο του Αποστόλου που λέει τα εξής: «Διότι παρέρχεται η μορφή του κόσμου τούτου, ώστε και εκείνοι που έχουν γυναίκες να είναι σαν να μην έχουν, και εκείνοι που αγοράζουν σαν να μην κατέχουν, και εκείνοι που κλαίνε σαν να μην κλαίνε, και εκείνοι που χαίρονται σαν να μην χαίρονται, και εκείνοι που χρησιμοποιούν τον κόσμο σαν να μην τον καταχρώνται», έτσι και εκείνοι που μεριμνούν σαν να μην μεριμνούν, και εκείνοι που εργάζονται σαν να μην εργάζονται. Και πάλι: «Σαν νεκροί, και ιδού ζούμε, σαν να μην έχουμε τίποτα και τα πάντα κατέχουμε.» Μην τα προσπεράσεις λοιπόν αυτά απλώς και νομίζεις έτσι πως κατανοείς την κρυμμένη μέσα τους δύναμη, αλλά κατανόησε με ακρίβεια, αγαπητέ, την εσωτερική διάθεση της ψυχής σου, και από τα ορατά πράγματα θα σου παρουσιάσουμε τη θεωρία όσων ειπώθηκαν· πρόσεχε λοιπόν τα λεγόμενα με ακρίβεια.

Όλες οι θείες Γραφές διακηρύσσουν δημόσια αυτά που ελάλησε το Πανάγιο Πνεύμα, το οποίο εκπορεύθηκε αρρήτως από τον Πατέρα και εστάλη μέσω του Υιού στους ανθρώπους: όχι στους απίστους ούτε στους φιλόδοξους, όχι στους ρήτορες ούτε στους φιλοσόφους, όχι σε αυτούς που έμαθαν τα συγγράμματα των Ελλήνων, όχι σε αυτούς που διαβάζουν τις θύραθεν γραφές, όχι σε εκείνους που εξάσκησαν τον θεατρικό βίο, όχι σε όσους μιλούν περίτεχνα και με πλούτο λέξεων, όχι σε όσους έλαβαν μεγάλα ονόματα, όχι σε εκείνους που έτυχε να αγαπιούνται από τους ενδόξους, όχι σε όσους συνέπραξαν με αυτούς που έπραξαν άνομα, όχι σε εκείνους που προσκαλούν ούτε σε όσους προσκαλούνται, ούτε σε όσους εμπαίζουν ούτε σε όσους εμπαίζονται, αλλά στους πτωχούς στο πνεύμα και στον βίο, σε αυτούς που είναι καθαροί στην καρδιά και στο σώμα, σε εκείνους που κατέχουν απλό λόγο, απλούστερο βίο και ακόμη πιο απλή γνώμη, σε αυτούς που αποφεύγουν τη δόξα σαν το πυρ της γέεννας και μισούν τους κόλακες από τα βάθη της ψυχής τους· (διότι το Πνεύμα δεν δέχεται την κολακεία ούτε ανέχεται να ακούει κάτι που δεν ισχύει)· σε εκείνους που αποβλέπουν μόνο στη δόξα της ψυχής και στη σωτηρία όλων των αδελφών, και δεν αισθάνονται την παραμικρή έλξη προς οτιδήποτε του κόσμου, έστω και με μια μικρή κίνηση της καρδιάς, όπως προς τους επαίνους ή την ανθρώπινη δόξα ή προς οποιαδήποτε άλλη ηδονή ή πάθος· διότι αυτοί είναι νεκροί και συγχρόνως ζουν αληθινά, επειδή είναι αληθινοί αν και θεωρούνται πλάνοι· αυτοί είναι ταπεινοί στο πνεύμα, πράοι στην καρδιά και ζηλωτές για τον Κύριο· αυτοί θεωρούνται ασεβείς από τους ασεβείς, αλλά είναι οσμή ζωής για τους εκλεκτούς του Κυρίου· αυτοί φαίνονται πόρνοι σε όσους είναι πόρνοι στην καρδιά, και ισάγγελοι σε εκείνους που έχουν παρθένα την ψυχή· αυτοί ταπεινώνονται εν μέσω δόξας και δοξάζονται μέσα στην πενία· αυτοί θεωρούν την ευτέλεια ως βασιλεία και τη βασιλεία ως πτωχεία· αυτοί, ενώ τρώνε, ζουν με εγκράτεια και, ενώ νηστεύουν, χορταίνουν με κάθε είδος αγαθού· αυτοί δεν συμπορεύονται με την αδικία ούτε μπορούν να παραβλέψουν τον θλιμμένο και καταπονημένο από τους πλουσίους· αυτοί δεν προσωποληπτούν· διότι βλέπουν το πρόσωπο του Κυρίου· αυτών η καρδιά δεν κάμπτεται από δώρα και δεν παραβλέπουν τον νόμο της δικαιοσύνης· διότι κατέχουν τον ασύλητο πλούτο και λογαριάζουν όλα τα του κόσμου ως σκύβαλα· αυτοί, έχοντας ως διδάσκαλο το Πνεύμα, δεν έχουν ανάγκη από μάθηση εκ των ανθρώπων, αλλά, ελλαμπόμενοι από το δικό Του φως, βλέπουν τον Υιό, βλέπουν τον Πατέρα και προσκυνούν την Τριάδα στα πρόσωπα, τον έναν Θεό που είναι ενωμένος ως προς τη φύση αρρήτως· αυτοί μυούνται εκ νέου από τον Πατέρα ότι ο Υιός γεννάται αμερίστως, όπως Εκείνος μόνο γνωρίζει· διότι εγώ δεν έχω τη δύναμη να το πω· επειδή, αν είχα τη δύναμη, θα μπορούσε ο λόγος οπωσδήποτε να εκφράσει τα υπέρ λόγον και διάνοιαν, και τα σύμπαντα θα έρχονταν άνω κάτω· διότι, αν το κτίσμα κατανοήσει πλήρως τον Κτίστη και αντιληφθεί ολόκληρο το πώς είναι, και μπορέσει να το πει με τον λόγο και να το γράψει, τότε το έργο έχει γίνει ανώτερο από τον Δημιουργό του· πάψε, άνθρωπε· φρίξε, εσύ που είσαι θνητός στη φύση, και αναλογίσου ότι, ενώ δεν υπήρχες, παρήχθης και, προβάλλοντας από τη μητρική μήτρα, είδες τον κόσμο που είχε παραχθεί πριν από εσένα· και αν μπορέσεις να γνωρίσεις το ύψος του ουρανού ή να υποδείξεις την ουσία, ποια είναι αυτή, του ήλιου, της σελήνης και των αστέρων, πού είναι προσαρτημένα και πώς περιφέρονται, όντα άψυχα και κινούμενα χωρίς αίσθηση· ή της ίδιας της γης, από την οποία πάρθηκες εσύ, τα όρια και τα μέτρα της, τα πλάτη και τα μεγέθη της, και πάνω σε τι στηρίζεται, αν είδες πάλι πάνω σε τι στηρίζεται αυτό ή πού έχει τη βάση του· αν γνώρισες αυτά και βρήκες το τέλος τους ένα προς ένα, και αν μπορείς να μετρήσεις την άμμο της θάλασσας, ή να διαγνώσεις την ίδια σου τη φύση και να ερμηνεύσεις το έργο της σοφίας, τότε θα νοήσεις και τον ίδιο τον Ποιητή, πώς η Μονάδα υπάρχει εν Τριάδι ασυγχύτως και η Τριάδα εν Μονάδι αδιαιρέτως· αναζήτησε το Πνεύμα, βγες έξω από τον κόσμο, μην δώσεις καθόλου ύπνο στα μάτια σου μήτε να μεριμνήσεις για την παρούσα ζωή· κλάψε, πένθησε για τον χρόνο που έχασες· ίσως ο Θεός παρακληθεί και σου δώσει, όπως ακριβώς έδωσε προηγουμένως, να δεις τον κόσμο, τον ήλιο και το φως της ημέρας· έτσι και τώρα θα καταδεχθεί να λάμψει και να σου υποδείξει τον νοερό κόσμο και να σε καταυγάσει με το τρισήλιο φως· το οποίο αν θεάσεις, τότε θα γνωρίσεις αυτά που λέω, τότε θα μάθεις τη χάρη του Πνεύματος· ότι, αν και απόν, είναι παρόν ως προς τη δύναμη, και παρόν δεν οράται λόγω της θείας φύσης, αλλά υπάρχει παντού και πουθενά· διότι, αν ζητήσεις να το δεις αισθητά, πού θα το βρεις;

Βλέπετε τις κακές συναναστροφές, βλέπετε την ολέθρια οικειότητα, βλέπετε την πορνοποιό λαιμαργία. Ας μη συνομιλεί κανείς με γυναίκα χωρίς ανάγκη, ας μην κάθεται κανείς απομονωμένος, ας μη φιλαργυρεί κανείς, προσθέτοντας νόμισμα στο νόμισμα και αυξάνοντας το χρυσάφι, στο οποίο ριζώνει η αμαρτία και η μερίδα του Ιούδα. Ας μην απεμπολεί κανείς τη μοναχική ελευθερία, αποκτώντας δούλο αγορασμένο με χρήματα· διότι μέχρι αυτού του σημείου έφτασε η πονηρία μερικών, οι οποίοι υποδουλώθηκαν στην εμπαθή προσκόλληση και απώλεσαν το μοναχικό αξίωμα. Ας μη μεθάει κανείς, υπακούοντας στον απόστολο που λέει, να χρησιμοποιείς λίγο κρασί για το στομάχι σου και για τις συχνές σου ασθένειες, επειδή από αυτά ανάβουν εναντίον της ψυχής οι σαρκικές επιθυμίες και πυρπολείται ο οίκος του Θεού, ο οποίος είναι ο εσωτερικός μας άνθρωπος. Αλλά ας είμαστε ως ξένοι και παρεπίδημοι, αδελφοί, ο καθένας μας σε τούτο τον διωγμό, ως αποθνήσκοντες και ιδού ζούμε, ως παιδευόμενοι και μη θανατούμενοι, ως λυπούμενοι, πάντοτε όμως χαίροντες, ως φτωχοί που πλουτίζουμε πνευματικά πολλούς, ως μη έχοντες τίποτα και κατέχοντες τα πάντα, για να μιλήσω αποστολικά.