Πατερικές αναφορές στο Β΄ ΠΡΟΣ ΚΟΡΙΝΘΙΟΥΣ 7:5

Ακόμη και αν ο άγιος είναι δέσμιος, επιτελεί σπουδαιότερα έργα από τους ελεύθερους. Και παρατήρησε αυτό που συνέβη εδώ. Ο ελεύθερος εκατόνταρχος παρακαλούσε τον δέσμιο· ο έμπειρος κυβερνήτης είχε ανάγκη από τον μη κυβερνήτη, ή μάλλον από τον αληθινό κυβερνήτη. Διότι εκείνος δεν κυβερνούσε ένα τέτοιο σκάφος, αλλά την Εκκλησία της οικουμένης, έχοντας διδαχθεί από Εκείνον που είναι Δεσπότης και της ίδιας της θάλασσας, όχι με ανθρώπινη τέχνη, αλλά με πνευματική σοφία. Σε αυτό το σκάφος υπάρχουν πολλά ναυάγια, πολλά κύματα, πνεύματα πονηρίας, έσωθεν μάχες, έξωθεν φόβοι· επομένως, ο όντως κυβερνήτης ήταν εκείνος. Δες, λοιπόν, πώς ολόκληρος ο βίος μας είναι τέτοιος. Διότι άλλοτε μεν απολαμβάνουμε τη φιλανθρωπία, άλλοτε δε τον χειμώνα, και άλλοτε, εξαιτίας της δικής μας απερισκεψίας και της ραθυμίας μας, περιπίπτουμε σε αμέτρητα κακά· μάλλον, όμως, αυτό συμβαίνει επειδή δεν εισακούμε τον Παύλο, όταν βιαζόμαστε να αναχωρήσουμε για κάπου, όπου εκείνος δεν προστάζει.

Ο Παύλος, λοιπόν, χωρίς να κατέχει δύναμη λόγων, χωρίς να έχει χρηματική περιουσία, ούτε ακονισμένη γλώσσα, ούτε μεγαλείο πατρίδας, ούτε λαμπρότητα γένους, ούτε σωματική δύναμη, γυμνός, απομονωμένος, πιο άφωνος και από τα ψάρια, άσημος από άσημους, απαίδευτος, αμαθής, περιφερόταν σπέρνοντας ανά την οικουμένη τα σπέρματα της ευσέβειας, και όλοι του εναντιώνονταν· και ο μεν του επιτίθετο και τον μαστίγωνε· ο δε τον συνελάμβανε και τον έσερνε στο δεσμωτήριο· άλλος τον συνελάμβανε και τον έριχνε στα τηγάνια των βασανιστηρίων, και άλλος του προκαλούσε σκάνδαλα· και αντιμετώπιζε αναρίθμητους πολέμους. Έξωθεν μάχες, έσωθεν φόβοι. Διάκονοι του Χριστού είναι;

Διότι δεν προσέβαλλε μόνο από έξω η καταιγίδα, αλλά και όσοι βρίσκονταν μέσα πολλές φορές στασίαζαν μεταξύ τους. Ποιος το λέει αυτό; Ο ίδιος ο Παύλος, γράφοντας: «Από έξω μάχες, από μέσα φόβοι». Και για το ότι αυτά είναι αληθινά, και ότι αναρίθμητα κακά περιστοίχιζαν διδασκάλους και μαθητές, και ότι ο πόλεμος έπληττε τους πάντες, παραθέτω πάλι τη μαρτυρία του ίδιου του Παύλου. Εσείς, λοιπόν, να συγκρατείτε στη μνήμη σας όλα όσα λέγονται, ώστε, όταν μάθετε τους κινδύνους, τους πειρασμούς και τα αναρίθμητα κακά τα οποία υπέμεναν οι τότε πιστοί, να ευχαριστείτε ακόμη περισσότερο για αυτόν τον λόγο τον Θεό, ο οποίος κατέλυσε όλα εκείνα τα δεινά και εισήγαγε βαθιά ειρήνη, απομάκρυνε τον πόλεμο και εξασφάλισε μεγάλη γαλήνη· ώστε κανείς ούτε να νομίζει, όταν ραθυμεί, ότι θα διαφύγει την κόλαση, ούτε, όταν κατορθώνει το καλό, να υπερηφανεύεται τώρα.

Αυτό ακριβώς φανερώνοντας και ο Παύλος έλεγε: «Από έξω μάχες, από μέσα φόβοι»· και, «Σε κινδύνους ανάμεσα σε ψευδαδέλφους»· και ομιλώντας προς τους Μιλησίους είπε: «Και θα αναδειχθούν κάποιοι από εσάς που θα λένε διεστραμμένα λόγια». Και ο Ίδιος εξάλλου έλεγε: «Εχθροί του ανθρώπου είναι οι οικείοι του».

Υπήρχε δε κάποιος φτωχός, ο Λάζαρος, ο οποίος βρισκόταν ριγμένος στην πύλη του πλουσίου, γεμάτος πληγές. Ω, από πόσα δεινά κατατρυχόταν ο φτωχός! Από τη βαρύτατη πενία μαστιγωνόταν, σαν από βίαιο χαλάζι· από τις φλύκταινες που έβραζαν κατατρωγόταν, σαν από αναμμένα κάρβουνα που πετούν σπινθήρες· από παντού χείμαρροι θλίψης ξεσπούσαν ορμητικά πάνω του, διαλύοντας το σώμα του και συντρίβοντας την καρδιά του· καμία ανακούφιση γαλήνης δεν βρισκόταν για αυτόν. Έξωθεν μάχες, έσωθεν φόβοι. Διότι εξωτερικά μεν το σώμα δαμαζόταν από τις φλύκταινες, και εσωτερικά η καρδιά κατατρωγόταν από τις αμείλικτες μέριμνες. Καμία σιτοφόρος γη δεν του προσέφερε σπόρο για ψωμί, κανένα αμπέλι δεν του παρείχε τσαμπιά με γλυκές ρώγες, κανένα οπωροφόρο δέντρο δεν παρήγαγε για αυτόν τον πιο γλυκό καρπό, ούτε υπήρχε τίποτε άλλο από τα γήινα αγαθά για την παρηγοριά της πενίας του. Πώς θα μπορούσε άλλωστε να έχει, αυτός που δεν διέθετε ούτε μια σπιθαμή καλλιεργήσιμης γης ούτε μια πήχη εδάφους για κατοικία, αλλά είχε εγκαταλειφθεί στο ύπαιθρο πάνω στην κοπριά; Η κοπριά αποτελούσε το σκέπασμά του και τη νύχτα και την ημέρα, η οποία αφενός τον ζέσταινε εν μέρει τον χειμώνα, αφετέρου τον κατέκαιγε φοβερά το καλοκαίρι. Το σώμα του ήταν κατάστικτο από τα τραύματα, ανίκανο για γεωργία, άχρηστο για οδοιπορία και εμπόριο, και ακατάλληλο για κάθε άλλη ενασχόληση προς κάλυψη των βιοτικών του αναγκών.

Και δεν ήταν μόνο αυτό το δυσχερές, ότι δηλαδή είχε εξαπολυθεί ένας μεγάλος και αδιάκοπος πόλεμος από έξω, αλλά το ότι και μεταξύ των ίδιων των πιστών συνέβαινε να δημιουργούνται κάποια σκάνδαλα, έριδες, φιλονικίες και ζηλοτυπίες. Δηλώνοντας ακριβώς αυτά, ο Παύλος έλεγε: «Από έξω μάχες, από μέσα φόβοι». Και αυτός ο πόλεμος ήταν χειρότερος από τον άλλον, τόσο για τους ποιμαινομένους όσο και για τους διδασκάλους.

Διότι, πες μου, τι είναι φοβερότερο από την άτοπη επιθυμία, η οποία, σαν λυσσασμένος σκύλος, μας επιτίθεται συνεχώς, μας ενοχλεί καθημερινά και απαιτεί μια ψυχή σε διαρκή εγρήγορση; Και τι είναι πιο πικρό από την οργή; Διότι είναι βέβαια γλυκό το να εκδικείται κανείς εκείνον που τον αδίκησε, αλλά αυτό δεν επιτρεπόταν. Και γιατί λέω ότι δεν επιτρεπόταν η εκδίκηση απέναντι σε όποιον μας αδίκησε; Έπρεπε να ευεργετούν αυτούς που τους προξενούσαν λύπη, να ευλογούν εκείνους που τους χλεύαζαν και να μην ξεστομίζουν ποτέ ούτε έναν πικρό λόγο· έπρεπε να επιδεικνύουν σωφροσύνη, όχι μόνο στα έργα, αλλά ακόμη και στις σκέψεις. Διότι πρέπει να απέχει κανείς όχι μόνο από την ίδια την ακόλαστη πράξη, αλλά και από την αντίστοιχη ματιά, και να μην απολαμβάνει την όψη των εύμορφων γυναικών, με τη συναίσθηση ότι πρόκειται να υποστούν την έσχατη καταδίκη ακόμη και για αυτό το βλέμμα. Επειδή, λοιπόν, μεγάλος ήταν ο πόλεμος από τους εξωτερικούς πειρασμούς, μεγάλος ο φόβος από τα εσωτερικά πάθη, μεγάλος και ο κόπος για την καλλιέργεια της αρετής. Υπήρχε όμως και ένα τέταρτο στοιχείο: η απειρία εκείνων που επρόκειτο να αγωνιστούν σε αυτόν τον μεγάλο αγώνα. Διότι οι απόστολοι δεν ανέλαβαν ανθρώπους που είχαν κληρονομήσει την ευσέβεια από τους προγόνους τους, αλλά ανθρώπους αναθρεμμένους μέσα στη νωθρότητα, την τρυφή, τη μέθη, την αισχρότητα και την ακολασία. Και αυτό δεν αποτελούσε μικρή δυσκολία για τους αγώνες τους, το ότι δηλαδή δεν είχαν διδαχθεί αυτήν την πνευματική φιλοσοφία από παλιά ούτε από τους προγόνους τους, αλλά τώρα για πρώτη φορά ρίχνονταν στον στίβο αυτών των αγώνων.

Όπως ακριβώς μιας μανιασμένης θάλασσας που εγκυμονεί φοβερά ναυάγια, σε καθόλου καλύτερη κατάσταση δεν βρισκόταν η οικουμένη, καθώς τότε ο πατέρας αποκήρυσσε το παιδί του εξαιτίας της ευσέβειας, και η νύφη ερχόταν σε ρήξη με την πεθερά της, και τα αδέλφια διχάζονταν, και οι αφέντες εξοργίζονταν εναντίον των δούλων τους, και σχεδόν η ίδια η φύση στασίαζε ενάντια στον εαυτό της, και όχι μόνο εμφύλιος, αλλά και συγγενικός πόλεμος διαπερνούσε κάθε σπίτι. Διότι ο λόγος του Θεού, εισερχόμενος δίκην μαχαίρας και αποκόπτοντας το ασθενές από το υγιές, προκαλούσε παντού μεγάλη αναταραχή και φιλονικία, και έγινε αιτία να εγερθούν από παντού αναρίθμητες καταπιέσεις και μάχες εναντίον των πιστών. Εξαιτίας αυτού, άλλοι μεν σύρονταν στις φυλακές, άλλοι στα δικαστήρια και άλλοι στον δρόμο που οδηγούσε στον θάνατο· και άλλων μεν οι περιουσίες δημεύονταν, άλλοι δε αποστερούνταν πολλές φορές και την πατρίδα και αυτήν την ίδια τους τη ζωή, και τα δεινά τους περιέκλειαν από παντού πιο πυκνά και από νιφάδες χιονιού: από μέσα μάχες, από έξω φόβοι, προερχόμενοι από τους φίλους, από τους ξένους, από αυτούς τους ίδιους που εκ φύσεως συνδέονταν μεταξύ τους.

Αυτό δε το λέει, εντείνοντας την αγάπη του. Διότι είναι δυνατόν και να αγαπά κανείς και να αποφεύγει τους κινδύνους, αλλά εμείς δεν κάνουμε έτσι, λέει. Το νόημα είναι το εξής: Αν συμβεί, λέει, να επέλθει κίνδυνος, είμαι έτοιμος να τα υποστώ όλα για εσάς, και ούτε ο θάνατος ούτε η ζωή μού φαίνονται ότι έχουν σημασία ως προς αυτό· αλλά το να ζείτε εσείς είναι για εμένα το προτιμότερο, και ο θάνατος από τη ζωή, και η ζωή από τον θάνατο. «Έχω πολλή παρρησία απέναντί σας· πολλή καύχηση έχω για εσάς». Γι' αυτό, λέει, τολμώ να λέω τέτοια λόγια, όχι για να σας κατακρίνω, αλλά εξαιτίας της πολλής παρρησίας. «Έχω πληρωθεί από παρηγοριά». Με ποια παρηγοριά; Με εκείνη που προήλθε από εσάς, διότι, λέει, αφού διορθωθήκατε, με τα έργα σας με παρηγορήσατε; «Υπερπερισσεύω από χαρά μέσα σε κάθε μας θλίψη. Διότι, και όταν ήρθαμε στη Μακεδονία». Δηλαδή, δεν λυπάμαι πλέον, έχω θεραπευτεί. «Καμία άνεση δεν βρήκε η σάρκα μας». Επειδή ανέφερε τη θλίψη, λέει και τι λογής ήταν η θλίψη, και την εξαίρει με τον λόγο του, για να δείξει πόση προθυμία εξαιτίας αυτών, και παρηγοριά, και χαρά του προκάλεσε, εφόσον κατάφερε να αποκρούσει τόσο μεγάλη οδύνη. «Αλλά σε όλα θλιβόμασταν». Και πώς; Φανερώνεται από τα εξής: «Εξωτερικά μάχες». Από τους απίστους. «Εσωτερικά φόβος· αλλά ο Θεός, που παρηγορεί τους ταπεινούς, μας παρηγόρησε με την παρουσία του Τίτου».

«Από τη λύπη προέρχεται ο θάνατος, και η λύπη της καρδιάς λυγίζει τη δύναμη. Μην παραδίδεις την καρδιά σου στη λύπη, απομάκρυνέ την ενθυμούμενος τα έσχατα.» «Διαμέσου πολλών θλίψεων πρέπει να εισέλθουμε στη βασιλεία των ουρανών.» «Όταν ήρθαμε στη Μακεδονία, καμία άνεση δεν βρήκε η σάρκα μας, αλλά σε όλα θλιβόμασταν· απ' έξω μάχες, από μέσα φόβοι. Αλλά ο Θεός, που παρηγορεί τους ταπεινούς, μας παρηγόρησε με την παρουσία του Τίτου.» «Έκρινα μέσα μου τούτο, να μην έρθω πάλι σε εσάς με λύπη. Διότι, εάν εγώ σας λυπώ, τότε ποιος είναι εκείνος που με ευφραίνει, παρά μόνον εκείνος που λυπείται από εμένα; Και έγραψα αυτό ακριβώς, ώστε ερχόμενος να μην έχω λύπη από εκείνους για τους οποίους έπρεπε να χαίρομαι.» Είναι ευάρεστο στον Θεό να χαρίζει τη βοήθειά Του, μέσα από την υπερβολική θλίψη, σε εκείνους που τον εκζητούν. Ασθενείς; Να έχεις θάρρος. Διότι όποιον αγαπά ο Κύριος, τον παιδαγωγεί. Είσαι φτωχός; Να ευφραίνεσαι, διότι θα ακολουθήσουν για εσένα τα αγαθά του Λαζάρου.

ΚΑΤΗΧΗΣΗ Θ' ΠΕΡΙ ΤΗΣ ΚΑΘΟΔΟΥ ΤΟΥ ΑΓΙΟΥ ΠΝΕΥΜΑΤΟΣ ΚΑΙ ΤΟΥ ΘΑΝΑΤΟΥ ΤΟΥ ΤΑΠΕΙΝΟΥ ΕΥΠΡΕΠΙΑΝΟΥ Αδελφοί και πατέρες, βρισκόμαστε στην Πεντηκοστή, στην κάθοδο του Αγίου Πνεύματος, διότι λέγει ο Κύριος: «Σας συμφέρει να απέλθω εγώ· διότι αν δεν απέλθω εγώ, ο Παράκλητος δεν θα έλθει προς εσάς· αν όμως πορευθώ, θα τον πέμψω προς εσάς, και όταν έλθει εκείνος, θα σας οδηγήσει σε όλη την αλήθεια.» Ω της μεγαλειώδους επαγγελίας και αξιώσεως! Δεν υποσχέθηκε να στείλει άγγελο ούτε άνθρωπο, αλλά το ίδιο το συμφυές Πνεύμα. Ανέρχεται λοιπόν στους ουρανούς ο μονογενής Υιός, έχοντας εκπληρώσει το πατρικό έργο· κατέρχεται το Άγιο Πνεύμα, όχι άλλος Θεός, μη γένοιτο! αλλά άλλος Παράκλητος, όπως έχει γραφτεί, και, ω της άφατης φιλανθρωπίας! ο Θεός γίνεται για εμάς παράκληση. Παρηγορεί λοιπόν την τεθλιμμένη και καταπονημένη ψυχή να μην αποκάμνει στις δυσκολίες· και μαρτυρεί ο ιερός Απόστολος λέγοντας: «Έξωθεν μάχες, έσωθεν φόβοι· αλλά ο Θεός, που παρηγορεί τους ταπεινούς, μας παρηγόρησε με την παρουσία του Τίτου.» Παρηγορεί την τρομαγμένη από τους δαιμονικούς φόβους καρδιά, επαναφέροντάς την μέσω του θάρρους σε ακατάσχετη ανδρεία. Και μαρτυρεί ο άγιος Δαβίδ λέγοντας: «Διότι εσύ, Κύριε, με βοήθησες και με παρηγόρησες.» Παρηγορεί τον γεμάτο έχθρα νου ώστε να βρίσκεται σε ειρήνη και ησυχία.

Προς τον επίσκοπο Βιδίνης. Λυπηρά είναι βέβαια τα όσα σου συμβαίνουν, τιμιότατε αδελφέ, και αγγίζουν κάθε καρδιά. Ποιος θα φέρει αντίρρηση; Εξωτερικά υπάρχουν μάχες, εσωτερικά φόβοι. Βοηθός και σύμμαχος πουθενά. Οι μεν εχθροί θορυβούν και σηκώνουν κεφάλι και δίνουν τα νεκρά σώματα των δούλων ως τροφή στα πετεινά του ουρανού. Χύνουν το αίμα τους γύρω από την πόλη μας και δεν υπάρχει κανείς για να τους θάψει. Οι δε φίλοι και οι πλησίον στέκονται απέναντι. Κι αν πλησιάζουν, στέκονται ετοιμάζοντας με χειρότερο τρόπο το ολέθριο αγκίστρι. Διότι, αφού η αγάπη έχει εντελώς ψυχρανθεί, εχθροί του ανθρώπου έγιναν οι ίδιοι οι οικείοι του. Αυτά βέβαια μπορούν να πληγώσουν την ψυχή σε απερίγραπτο βαθμό. Όμως, αν αναλογιστούμε ότι κάθε κεφάλι βρίσκεται σε πόνο και κάθε καρδιά σε λύπη, ο καθολικός χαρακτήρας της συμφοράς θα γίνει για εμάς παρηγοριά. Διότι ποιος, πες μου, έχει άνεση σε αυτές τις πονηρές ημέρες; Εγώ νομίζω, κανένας.

Στον Επίσκοπο Κερκύρας. Πώς να το εκφράσω; Με χαρά έλαβα την επιστολή σου, τιμιότατε δέσποτα, και ενώ όλα είναι καλά στον καιρό τους, πολύ περισσότερο είναι ένας λόγος, και μάλιστα ένας λόγος που αποτελεί γέννημα τέτοιας σκέψης και αποκύημα τέτοιας γλώσσας. Διότι, ενώ βρισκόμουν σε αθυμία, μου ενέσταξες το φάρμακο που λησμονεί τη θλίψη και, ενώ διψούσα, με γλύκανες με το νάμα από την πέτρα και, ως ερμηνευτής του Παρακλήτου, παρηγόρησες τη γεμάτη οδύνη ψυχή μου. Διότι σε υπερβολικό βαθμό πιεζόμαστε, ώστε να έχουμε απελπιστεί ακόμα και για την ίδια τη ζωή μας. Έξωθεν μάχες, έσωθεν φόβοι. Διότι οι εχθροί έχουν ενδυναμωθεί, ενώ από τους φίλους και τους πλησίον άλλοι εναντιώθηκαν, και άλλοι στάθηκαν από μακριά (το πιο φιλάνθρωπο)· αλλά Εκείνος που παρηγορεί τους ταπεινούς και θεραπεύει όσους έχουν συντετριμμένη καρδιά, μας παρηγόρησε με τα λόγια σου, και η δροσιά από εσένα έγινε για εμάς ίαμα. Ας έχει δόξα ο Πατέρας των οικτιρμών και Θεός κάθε παρηγοριάς, διότι σε τόσο πονηρές ημέρες και σε καιρούς άφιλους και θηριώδεις, χάρισε σε εμάς την ιερότητά σου, η οποία φλέγεται από φιλόστοργη φιλαδελφία στα σπλάχνα του Ιησού.