Πατερικές αναφορές στο Β΄ ΠΡΟΣ ΚΟΡΙΝΘΙΟΥΣ 7:6

Ερώτηση 226. Εφόσον ο Απόστολος λέει: «Όταν μας λοιδορούν ευλογούμε, όταν μας βλασφημούν παρακαλούμε»· πώς οφείλει να ευλογεί αυτός που λοιδορείται, ή τι να παρακαλεί αυτός που βλασφημείται; Απόκριση. Γενικά νομίζω ότι ο Απόστολος εδώ μας διδάσκει, μέσα από το δικό του παράδειγμα, να δείχνουμε ανεξικακία προς όλους και να ανταποδίδουμε με αγαθά σε όσους μας συμπεριφέρονται με κακία· ώστε αυτό να μη γίνεται μόνο απέναντι σε αυτόν που λοιδορεί, αλλά και απέναντι σε καθέναν που πράττει πονηρά, εκπληρώνοντας το ρητό: «Μη νικιέσαι από το κακό, αλλά να νικάς το κακό με το αγαθό». Όσο για το ρήμα «παρακαλώ», η Γραφή συνηθίζει να το χρησιμοποιεί, όχι σύμφωνα με την καθημερινή του έννοια, αλλά με σκοπό να καθοδηγήσει και να στηρίξει την καρδιά στην πλήρη βεβαιότητα της αλήθειας, όπως στο χωρίο: «Παρακαλείτε [παρηγορείτε] τον λαό μου, λέει ο Θεός». Και ο Απόστολος επίσης λέει: «Διότι επιποθώ να σας δω, για να σας μεταδώσω κάποιο πνευματικό χάρισμα ώστε να στηριχθείτε· και αυτό είναι, το να παρηγορηθούμε μαζί ανάμεσά σας μέσω της αμοιβαίας πίστης, τόσο της δικής σας όσο και της δικής μου»· και αλλού: «Αλλά ο Θεός, ο οποίος παρηγορεί τους ταπεινούς, μας παρηγόρησε με την παρουσία του Τίτου».

ΠΡΟΣ ΤΟΝ ΕΥΣΕΒΙΟ, ΕΠΙΣΚΟΠΟ ΣΑΜΟΣΑΤΩΝ Ο φιλάνθρωπος Θεός, ο οποίος συνδυάζει με τις θλίψεις ανάλογες παρηγοριές και παρηγορεί τους ταπεινούς, ώστε να μην καταποθούν ανεπαισθήτως από την υπερβολική λύπη, έφερε σε εμάς παρηγοριά ίση με τις ταραχές που μας συνέβησαν στη Νικόπολη, στέλνοντάς μας την κατάλληλη στιγμή τον θεοφιλέστατο επίσκοπο Ιουβίνο. Το πόσο επίκαιρα εμφανίστηκε σε εμάς, ας το διηγηθεί ο ίδιος. Διότι εμείς, προσέχοντας να μην κάνουμε την επιστολή μακροσκελή, θα σιωπήσουμε, αλλά και για να μη φανεί ότι, με την υπενθύμιση του σφάλματος, τρόπον τινά στιγματίζουμε εκείνους που μετά από μετάνοια έγιναν σε εμάς αγαπητοί. Αλλά είθε ο άγιος Θεός να παραχωρήσει να έρθεις στους δικούς μας τόπους, ώστε αφενός να εναγκαλιστούμε τη σεμνοπρέπειά σου και αφετέρου να σου διηγηθούμε τα καθέκαστα. Διότι είναι φυσικό, όσα μας προξένησαν λύπη όταν τα βιώναμε, να προσφέρουν κάποια ανακούφιση όταν τα διηγούμαστε. Εντούτοις, για τον τρόπο με τον οποίο ενήργησε ο θεοφιλέστατος επίσκοπος —με τέλειο τρόπο ως προς την αγάπη του για εμάς, αλλά πρωτίστως και με σταθερότητα ως προς την ακρίβεια των κανόνων— επαίνεσέ τον, και ευχαρίστησε τον Κύριο που τα πνευματικά σου αναστήματα φανερώνουν παντού τον χαρακτήρα της δικής σου σεμνότητας.

Κεφάλαιο Γ΄. ΜΑΤΘΑΙΟΣ. Και θυμήθηκε ο Πέτρος τον λόγο του Ιησού που του είχε πει, ότι: «Πριν λαλήσει ο πετεινός, τρεις φορές θα με απαρνηθείς». Και βγαίνοντας έξω, έκλαψε πικρά. ΠΡΟΣ ΚΟΡΙΝΘΙΟΥΣ Β΄. Αλλά Εκείνος που παρηγορεί τους ταπεινούς, μας παρηγόρησε με την παρουσία του Τίτου. Και όχι μόνο με την παρουσία του, αλλά και με την παρηγοριά με την οποία παρηγορήθηκε από εσάς, αναγγέλλοντάς μας τη θερμή σας επιθυμία, τον οδυρμό σας, τον ζήλο σας για εμένα. Και λίγο παρακάτω: Διότι ιδού, αυτό ακριβώς το ότι λυπηθήκατε κατά Θεόν, πόση προθυμία κατεργάστηκε μέσα σας· αλλά και απολογία, αλλά και αγανάκτηση, αλλά και φόβο, αλλά και θερμή επιθυμία, αλλά και ζήλο, αλλά και εκδίκηση· σε όλα αποδείξατε τους εαυτούς σας ότι είστε αγνοί στο ζήτημα αυτό. ΠΡΑΞΕΙΣ.

Αυτά, λοιπόν, που έπραξες στους παλαιούς καιρούς εσύ, ο «βραχίονας του Κυρίου», οικονόμησε να γίνουν και στην εποχή μας· διότι έτσι οι μεν πολέμιοι και εχθροί του λαού σου θα πάθουν τα ίδια με τους παλαιούς τυράννους, οι δε υπηρέτες και οικείοι σου «θα έλθουν στη Σιών μετ' ευφροσύνης», δηλαδή στην επουράνια πόλη σου, στην οποία όταν φθάσουν «μετ' ευφροσύνης και αγαλλιάματος αιωνίου», σαν νικητές θα στεφανωθούν με τα δικά σου βραβεία· «στο κεφάλι τους», λοιπόν, θα υπάρχει «αίνεση», την οποία θα φορέσουν αντί για στεφάνι, «και ευφροσύνη θα τους καταλάβει». Τότε θα βρεθούν ελεύθεροι από κάθε φόβο, χωρίς να ανησυχούν πλέον για πολεμίους ούτε για εχθρούς· διότι στην επουράνια Σιών «έφυγε κάθε οδύνη και λύπη και στεναγμός». Αφού προσευχήθηκε με αυτά τα λόγια το προφητικό πνεύμα εκ μέρους του νέου λαού και της εξ εθνών Εκκλησίας, ο «βραχίονας του Κυρίου», προς τον οποίο απευθύνθηκε η παράκληση, αποκρίνεται και λέει: «εγώ είμαι αυτός που σε παρηγορεί»· διότι «αυτός είναι ο ιλασμός ημών» και «αυτός που παρηγορεί τους ταπεινούς». Έπειτα, υπενθυμίζει ευκαίρως τη λογική και «κατ' εικόνα Θεού πλασμένη» ουσία, λέγοντας: «γνώρισε ποια είσαι εσύ που φοβήθηκες»· διότι εσύ έχεις αξιωθεί από εμένα τη μέγιστη τιμή, ώστε να παρηγορείσαι από εμένα. Γι' αυτό λέω: «εγώ είμαι αυτός που σε παρηγορεί». Δεν γνωρίζω δε πώς, λησμονώντας τη δική σου αξία, υπέκυψες στη δειλία και «φοβήθηκες από άνθρωπο θνητό και από υιό ανθρώπου».

Διότι τώρα μεν ο Παύλος παρουσιάζει τη θεραπευτική για εμάς δύναμη του Θεού μέσω της δικής μας παρηγοριάς, λέγοντας: «Εκείνος που παρηγορεί τους ταπεινούς, μας παρηγόρησε με την παρουσία του Τίτου», και πάλι όμως, σύμφωνα με την άλλη έννοια, γράφοντας προς τους Κορινθίους εκθέτει τα εξής: «Είμαστε πρεσβευτές υπέρ του Χριστού, σαν να παρακαλεί ο Θεός μέσω ημών· δεόμαστε υπέρ του Χριστού, συμφιλιωθείτε με τον Θεό».

«Αυτός που θεραπεύει τους συντριμμένους στην καρδιά και επιδένει τα συντρίμματά τους». Κάποιος άλλος αποδίδει: «Τα κατάγματά τους». Επειδή δεν είχε να προβάλει παρρησία που να προέρχεται από τον ενάρετο βίο του, προβάλλει και πάλι τη συμφορά, και αυτό που αποτελεί συνήθεια του Θεού. Διότι δικό Του έργο είναι το να παρηγορεί τους ταπεινωμένους, και αυτό αποτελεί ιδιαίτερο γνώρισμά Του· όπως ακριβώς όταν λέει και ο Παύλος: «Αυτός που ζωοποιεί τους νεκρούς»· και πάλι: «Αυτός που καλεί τα μη όντα ως όντα», αναφέροντας το δικό Του ιδιαίτερο έργο· έτσι λοιπόν και εδώ ο προφήτης λέει, «Αυτός που θεραπεύει τους συντριμμένους», για να δείξει ότι, ακόμη και αν είμαστε ανάξιοι, επειδή είμαστε δικό Του δημιούργημα, ο Θεός δεν θα εγκαταλείψει τη δράση Του, δεν θα αποστεί από τη συνήθειά Του. Έτσι λέει και ο Παύλος: «Αλλά Αυτός που παρηγορεί τους ταπεινούς, παρηγόρησε εμάς». Και πάλι: «Αυτός που δίνει μακροθυμία στους ολιγόψυχους». Και ο ίδιος αυτός προφήτης σε άλλο σημείο λέει: «Καρδιά συντριμμένη και ταπεινωμένη ο Θεός δεν θα την εξουθενώσει». Όταν, λοιπόν, θελήσεις να απολαύσεις παρηγοριά, ταπείνωσε τον εαυτό σου, σύντριψε τη διάνοιά σου. Αυτά μεν λοιπόν αναφέρονται στη βούλησή Του, στη χρηστότητα και τη φιλανθρωπία Του, ότι δηλαδή αυτό είναι το έργο Του, το να παρηγορεί όσους βρίσκονται σε συμφορές· τα δε επόμενα αναφέρονται στη δύναμή Του: «Αυτός που αριθμεί τα πλήθη των άστρων»· δηλαδή, Αυτός που τα γνωρίζει.

Αυτό δε το λέει, εντείνοντας την αγάπη του. Διότι είναι δυνατόν και να αγαπά κανείς και να αποφεύγει τους κινδύνους, αλλά εμείς δεν κάνουμε έτσι, λέει. Το νόημα είναι το εξής: Αν συμβεί, λέει, να επέλθει κίνδυνος, είμαι έτοιμος να τα υποστώ όλα για εσάς, και ούτε ο θάνατος ούτε η ζωή μού φαίνονται ότι έχουν σημασία ως προς αυτό· αλλά το να ζείτε εσείς είναι για εμένα το προτιμότερο, και ο θάνατος από τη ζωή, και η ζωή από τον θάνατο. «Έχω πολλή παρρησία απέναντί σας· πολλή καύχηση έχω για εσάς». Γι' αυτό, λέει, τολμώ να λέω τέτοια λόγια, όχι για να σας κατακρίνω, αλλά εξαιτίας της πολλής παρρησίας. «Έχω πληρωθεί από παρηγοριά». Με ποια παρηγοριά; Με εκείνη που προήλθε από εσάς, διότι, λέει, αφού διορθωθήκατε, με τα έργα σας με παρηγορήσατε; «Υπερπερισσεύω από χαρά μέσα σε κάθε μας θλίψη. Διότι, και όταν ήρθαμε στη Μακεδονία». Δηλαδή, δεν λυπάμαι πλέον, έχω θεραπευτεί. «Καμία άνεση δεν βρήκε η σάρκα μας». Επειδή ανέφερε τη θλίψη, λέει και τι λογής ήταν η θλίψη, και την εξαίρει με τον λόγο του, για να δείξει πόση προθυμία εξαιτίας αυτών, και παρηγοριά, και χαρά του προκάλεσε, εφόσον κατάφερε να αποκρούσει τόσο μεγάλη οδύνη. «Αλλά σε όλα θλιβόμασταν». Και πώς; Φανερώνεται από τα εξής: «Εξωτερικά μάχες». Από τους απίστους. «Εσωτερικά φόβος· αλλά ο Θεός, που παρηγορεί τους ταπεινούς, μας παρηγόρησε με την παρουσία του Τίτου».

«Από τη λύπη προέρχεται ο θάνατος, και η λύπη της καρδιάς λυγίζει τη δύναμη. Μην παραδίδεις την καρδιά σου στη λύπη, απομάκρυνέ την ενθυμούμενος τα έσχατα.» «Διαμέσου πολλών θλίψεων πρέπει να εισέλθουμε στη βασιλεία των ουρανών.» «Όταν ήρθαμε στη Μακεδονία, καμία άνεση δεν βρήκε η σάρκα μας, αλλά σε όλα θλιβόμασταν· απ' έξω μάχες, από μέσα φόβοι. Αλλά ο Θεός, που παρηγορεί τους ταπεινούς, μας παρηγόρησε με την παρουσία του Τίτου.» «Έκρινα μέσα μου τούτο, να μην έρθω πάλι σε εσάς με λύπη. Διότι, εάν εγώ σας λυπώ, τότε ποιος είναι εκείνος που με ευφραίνει, παρά μόνον εκείνος που λυπείται από εμένα; Και έγραψα αυτό ακριβώς, ώστε ερχόμενος να μην έχω λύπη από εκείνους για τους οποίους έπρεπε να χαίρομαι.» Είναι ευάρεστο στον Θεό να χαρίζει τη βοήθειά Του, μέσα από την υπερβολική θλίψη, σε εκείνους που τον εκζητούν. Ασθενείς; Να έχεις θάρρος. Διότι όποιον αγαπά ο Κύριος, τον παιδαγωγεί. Είσαι φτωχός; Να ευφραίνεσαι, διότι θα ακολουθήσουν για εσένα τα αγαθά του Λαζάρου.

Κατήχηση ΙΒ'. Περί εγκρατείας, η οποία εκφωνήθηκε την εβδομάδα της Απόκρεω. Αδελφοί μου και πατέρες και τέκνα, είμαι περιορισμένος και στερούμαι ευγλωττίας, και δεν είμαι ικανός να σας ενθαρρύνω με την ταπεινή μου κατήχηση. Διότι τι το αντάξιο μπορώ να πω σε εσάς, τα τέκνα του Θεού, που υπακούσατε στο Ευαγγέλιό Του, εγκαταλείψατε ολόκληρο τον κόσμο και επιτελέσατε αυτό το μέγα έργο της μακάριας και τριπόθητης υποταγής; «Αλλά ο Θεός που παρηγορεί τους ταπεινούς», σύμφωνα με τον άγιο Απόστολο, θα παρηγορήσει και εσάς με την παρουσία του Αγίου Πνεύματός Του, και θα σας αγιάσει, θα σας δικαιώσει, θα σας καθοδηγήσει με το φως Του στην οδό των εντολών Του και θα σας αναδείξει κληρονόμους της ουράνιας βασιλείας Του.

ΚΑΤΗΧΗΣΗ Θ' ΠΕΡΙ ΤΗΣ ΚΑΘΟΔΟΥ ΤΟΥ ΑΓΙΟΥ ΠΝΕΥΜΑΤΟΣ ΚΑΙ ΤΟΥ ΘΑΝΑΤΟΥ ΤΟΥ ΤΑΠΕΙΝΟΥ ΕΥΠΡΕΠΙΑΝΟΥ Αδελφοί και πατέρες, βρισκόμαστε στην Πεντηκοστή, στην κάθοδο του Αγίου Πνεύματος, διότι λέγει ο Κύριος: «Σας συμφέρει να απέλθω εγώ· διότι αν δεν απέλθω εγώ, ο Παράκλητος δεν θα έλθει προς εσάς· αν όμως πορευθώ, θα τον πέμψω προς εσάς, και όταν έλθει εκείνος, θα σας οδηγήσει σε όλη την αλήθεια.» Ω της μεγαλειώδους επαγγελίας και αξιώσεως! Δεν υποσχέθηκε να στείλει άγγελο ούτε άνθρωπο, αλλά το ίδιο το συμφυές Πνεύμα. Ανέρχεται λοιπόν στους ουρανούς ο μονογενής Υιός, έχοντας εκπληρώσει το πατρικό έργο· κατέρχεται το Άγιο Πνεύμα, όχι άλλος Θεός, μη γένοιτο! αλλά άλλος Παράκλητος, όπως έχει γραφτεί, και, ω της άφατης φιλανθρωπίας! ο Θεός γίνεται για εμάς παράκληση. Παρηγορεί λοιπόν την τεθλιμμένη και καταπονημένη ψυχή να μην αποκάμνει στις δυσκολίες· και μαρτυρεί ο ιερός Απόστολος λέγοντας: «Έξωθεν μάχες, έσωθεν φόβοι· αλλά ο Θεός, που παρηγορεί τους ταπεινούς, μας παρηγόρησε με την παρουσία του Τίτου.» Παρηγορεί την τρομαγμένη από τους δαιμονικούς φόβους καρδιά, επαναφέροντάς την μέσω του θάρρους σε ακατάσχετη ανδρεία. Και μαρτυρεί ο άγιος Δαβίδ λέγοντας: «Διότι εσύ, Κύριε, με βοήθησες και με παρηγόρησες.» Παρηγορεί τον γεμάτο έχθρα νου ώστε να βρίσκεται σε ειρήνη και ησυχία.

Στον Επίσκοπο Κερκύρας. Πώς να το εκφράσω; Με χαρά έλαβα την επιστολή σου, τιμιότατε δέσποτα, και ενώ όλα είναι καλά στον καιρό τους, πολύ περισσότερο είναι ένας λόγος, και μάλιστα ένας λόγος που αποτελεί γέννημα τέτοιας σκέψης και αποκύημα τέτοιας γλώσσας. Διότι, ενώ βρισκόμουν σε αθυμία, μου ενέσταξες το φάρμακο που λησμονεί τη θλίψη και, ενώ διψούσα, με γλύκανες με το νάμα από την πέτρα και, ως ερμηνευτής του Παρακλήτου, παρηγόρησες τη γεμάτη οδύνη ψυχή μου. Διότι σε υπερβολικό βαθμό πιεζόμαστε, ώστε να έχουμε απελπιστεί ακόμα και για την ίδια τη ζωή μας. Έξωθεν μάχες, έσωθεν φόβοι. Διότι οι εχθροί έχουν ενδυναμωθεί, ενώ από τους φίλους και τους πλησίον άλλοι εναντιώθηκαν, και άλλοι στάθηκαν από μακριά (το πιο φιλάνθρωπο)· αλλά Εκείνος που παρηγορεί τους ταπεινούς και θεραπεύει όσους έχουν συντετριμμένη καρδιά, μας παρηγόρησε με τα λόγια σου, και η δροσιά από εσένα έγινε για εμάς ίαμα. Ας έχει δόξα ο Πατέρας των οικτιρμών και Θεός κάθε παρηγοριάς, διότι σε τόσο πονηρές ημέρες και σε καιρούς άφιλους και θηριώδεις, χάρισε σε εμάς την ιερότητά σου, η οποία φλέγεται από φιλόστοργη φιλαδελφία στα σπλάχνα του Ιησού.