Πατερικές αναφορές στο Β΄ ΠΡΟΣ ΚΟΡΙΝΘΙΟΥΣ 7:9

Ερώτηση 40. Εάν ένας αδελφός λυπήσει κάποιον αδελφό, πώς οφείλει να επανορθώσει; Απόκριση. Εάν μεν τον λύπησε με τον τρόπο που λέει ο Απόστολος: «Διότι λυπηθήκατε κατά Θεόν, για να μη ζημιωθείτε σε τίποτα από εμάς», δεν χρειάζεται διόρθωση αυτός που προκάλεσε τη λύπη, αλλά αυτός που λυπήθηκε οφείλει να επιδείξει τα γνωρίσματα της κατά Θεόν λύπης. Εάν όμως τον λύπησε για ζητήματα αδιάφορα, ας θυμηθεί αυτός που προκάλεσε τη λύπη τον Απόστολο που λέει: «Εάν εξαιτίας φαγητού λυπείται ο αδελφός σου, δεν πορεύεσαι πλέον σύμφωνα με την αγάπη». Και αφού αναγνωρίσει το αμάρτημα αυτό, ας εκπληρώσει εκείνο που ειπώθηκε από τον Κύριο: «Εάν προσφέρεις το δώρο σου στο θυσιαστήριο, και εκεί θυμηθείς ότι ο αδελφός σου έχει κάτι εναντίον σου, άφησε εκεί το δώρο σου μπροστά στο θυσιαστήριο, και πήγαινε πρώτα να συμφιλιωθείς με τον αδελφό σου, και τότε έλα να προσφέρεις το δώρο σου».

Κεφάλαιο Εʹ. ΙΩΑΝΝΗΣ. Τώρα όμως πηγαίνω προς εκείνον που με έστειλε, και κανείς από εσάς δεν με ρωτά: Πού πηγαίνεις; Αλλά επειδή σας τα είπα αυτά, η λύπη έχει γεμίσει την καρδιά σας. Εγώ όμως σας λέω την αλήθεια: σας συμφέρει να αναχωρήσω εγώ. Διότι, εάν δεν αναχωρήσω, ο Παράκλητος δεν θα έλθει σε εσάς. ΠΡΟΣ ΚΟΡΙΝΘΙΟΥΣ Βʹ. Ώστε μάλλον χαίρομαι, διότι, αν και σας λύπησα με την επιστολή, δεν μεταμέλομαι, έστω κι αν είχα μεταμεληθεί. Διότι βλέπω ότι η επιστολή εκείνη, αν και για λίγο, σας λύπησε. Τώρα χαίρομαι, όχι διότι λυπηθήκατε, αλλά διότι λυπηθήκατε προς μετάνοια. Διότι λυπηθήκατε κατά Θεόν, ώστε σε τίποτα να μη ζημιωθείτε από εμάς.

Κεφάλαιο ΣΤ΄. ΜΑΤΘΑΙΟΣ. Εάν αμαρτήσει εις βάρος σου ο αδελφός σου, πήγαινε και έλεγξέ τον μεταξύ εσού και αυτού μόνου· εάν σε ακούσει, κέρδισες τον αδελφό σου. ΠΡΟΣ ΚΟΡ. Α΄. Όταν συναχθείτε εσείς και το δικό μου πνεύμα μαζί με τη δύναμη του Κυρίου μας Ιησού Χριστού, να παραδώσετε έναν τέτοιον άνθρωπο στον Σατανά για τον όλεθρο της σάρκας, ώστε το πνεύμα να σωθεί κατά την ημέρα του Κυρίου Ιησού. ΠΡΟΣ ΚΟΡ. Β΄. Επειδή η επιστολή εκείνη, αν και για λίγο σας λύπησε, τώρα χαίρω, όχι επειδή λυπηθήκατε, αλλά επειδή λυπηθήκατε προς μετάνοια. Διότι λυπηθήκατε κατά Θεόν, ώστε σε τίποτα να μη ζημιωθείτε από εμάς. Διότι η κατά Θεόν λύπη κατεργάζεται μετάνοια προς σωτηρίαν, για την οποία κανείς δεν μεταμελείται. ΠΡΟΣ ΤΙΤ. Για την αιτία αυτή να τους ελέγχεις αυστηρά, ώστε να είναι υγιείς στην πίστη.

Αλλά δεν λέει αυτό· αλλά, προτού αναφέρει το κέρδος, μεταβαίνει πάλι στους επαίνους τους και στην απόδειξη της δικής του μέριμνας, λέγοντας: «Τώρα χαίρω, όχι διότι λυπηθήκατε· διότι τι κέρδος έχω εγώ από το να λυπηθείτε εσείς; αλλά διότι λυπηθήκατε προς μετάνοια»· επειδή, δηλαδή, η λύπη έφερε κάποιο κέρδος. Επειδή και ένας πατέρας, όταν βλέπει το παιδί του να υποβάλλεται σε ιατρική τομή, δεν χαίρεται επειδή εκείνο πονάει, αλλά επειδή θεραπεύεται· έτσι κάνει και αυτός. Πρόσεξε δε πώς από τα ίδια τα γεγονότα μεταφέρει ολόκληρο το κατόρθωμα σε εκείνους, και το μεν λυπηρό το χρεώνει στην επιστολή, λέγοντας ότι προσωρινά σας λύπησε, το δε ωφέλιμο αποτέλεσμα από αυτήν λέει ότι είναι δικό τους κατόρθωμα. Διότι δεν είπε: «Επειδή σας διόρθωσε η επιστολή», αν και έτσι είχαν τα πράγματα, αλλά «Επειδή λυπηθήκατε προς μετάνοια». «Διότι λυπηθήκατε κατά Θεόν, ώστε σε τίποτα να μη ζημιωθείτε από εμάς».

Ομιλία ΙΣΤ΄. Γι' αυτό παρηγορηθήκαμε με την παρηγοριά σας· και ακόμη περισσότερο χαρήκαμε με τη χαρά του Τίτου, διότι το πνεύμα του έχει αναπαυθεί από όλους εσάς. α΄. Πρόσεξε πάλι πώς εξυψώνει τα εγκώμιά τους και αποδεικνύει την αγάπη του. Διότι, αφού είπε ότι «Χάρηκα που τόσο πολύ ενήργησε η επιστολή και που τόσο πολύ ωφεληθήκατε»· «Διότι χαίρω», λέγει, «όχι επειδή λυπηθήκατε, αλλά επειδή λυπηθήκατε προς μετάνοια»· και αφού έδειξε την αγάπη του· διότι λέγει: «Αν και σας έγραψα, δεν το έκανα για χάρη εκείνου που αδίκησε, ούτε για χάρη εκείνου που αδικήθηκε, αλλά για να φανερωθεί απέναντί σας η φροντίδα μας για εσάς»· αναφέρει πάλι άλλο ένα σημείο της καλής τους διαθέσεως, το οποίο τους αποφέρει μεγάλο έπαινο και αποδεικνύει τη γνησιότητα της αγάπης τους: «Διότι, μαζί με την παρηγοριά σας», λέγει, «χαρήκαμε ακόμη περισσότερο με τη χαρά του Τίτου».

ΣΤΗΝ ΑΠΟΣΤΟΛΙΚΗ ΡΗΣΗ που λέει, «Έχοντες δε το αυτό πνεύμα της πίστεως, κατά το γεγραμμένον», και στο, «Επίστευσα, διό ελάλησα», και περί ελεημοσύνης. Α΄. Οι πιο σοφοί από τους ιατρούς, όταν δουν κάποια πληγή που έχει ανάγκη από νυστέρι, προχωρούν μεν στην τομή, αλλά δεν την κάνουν με αναλγησία, ούτε χωρίς συμπόνια, αλλά και πονούν και χαίρονται όχι λιγότερο από αυτούς που χειρουργούνται. Και πονούν μεν για την οδύνη που προκαλείται από την τομή, χαίρονται δε για την υγεία που γεννιέται από αυτήν. Αυτό ακριβώς έκανε και ο Παύλος, ο σοφός ιατρός των ψυχών. Διότι, όταν κάποτε απηύθυνε αυστηρότερη επίπληξη στους Κορινθίους, οι οποίοι είχαν ανάγκη από κάτι τέτοιο, και χάρηκε και λυπήθηκε. Λυπήθηκε μεν, επειδή τους προκάλεσε πόνο, χάρηκε δε, επειδή τους ωφέλησε. Και φανερώνοντας και τα δύο αυτά, έλεγε: «Ώστε, αν και σας ελύπησα με την προηγούμενη επιστολή, δεν μετανοώ, αν και είχα μετανοήσει». Γιατί είχες μετανοήσει; Και γιατί πάλι δεν μετανοείς; Είχα μετανοήσει, επειδή σας πλήγωσα σφοδρότερα· δεν μετανοώ, επειδή σας διόρθωσα. Και για να μάθεις ότι έγινε γι' αυτόν τον λόγο, άκουσε τα εξής: «Διότι βλέπω ότι εκείνη η επιστολή, έστω και για λίγο, σας ελύπησε· τώρα χαίρω, όχι επειδή λυπηθήκατε, αλλά επειδή λυπηθήκατε προς μετάνοιαν». Αν και για λίγο σας ελύπησα, λέει, η λύπη είναι πρόσκαιρη, ενώ η ωφέλεια διαρκής.

Επιτρέψτε λοιπόν και σε εμένα, παρακαλώ, να πω αυτά τα λόγια προς την αγάπη σας· ώστε, αν και σας λύπησα με την προηγούμενη παραίνεση, δεν μετανιώνω, έστω και αν είχα μετανιώσει· διότι βλέπω ότι η παραίνεση εκείνη και η συμβουλή, αν και σας λύπησε προς στιγμήν, εμάς μας χαροποίησε περισσότερο. Όχι επειδή λυπηθήκατε, αλλά επειδή λυπηθήκατε προς μετάνοια. Διότι, ιδού, αυτό ακριβώς το γεγονός, το ότι δηλαδή λυπηθήκατε κατά Θεόν, πόση προθυμία κατεργάστηκε μέσα σας; Πιο λαμπρή είναι για εμάς σήμερα η σύναξη, πιο χαρμόσυνο το ακροατήριο, πιο πολυάριθμος ο χορός των αδελφών. Αυτή η προθυμία είναι καρπός εκείνης της λύπης.

Είναι βεβαίως προτιμότερο να μην αμαρτάνει κανείς καθόλου. Δεν είναι όμως μικρής σημασίας για τη σωτηρία το να αισθανθεί βαθύ πόνο και να καταδικάσει ο αμαρτωλός την ίδια του την ψυχή, και να μαστιγώσει τη συνείδησή του με μεγάλη αυστηρότητα. Διότι μια τέτοια καταδίκη του εαυτού αποτελεί μέρος της δικαιοσύνης, και οδηγεί απόλυτα στο να μην αμαρτήσει πλέον. Γι' αυτόν τον λόγο και ο Παύλος, όταν προξένησε λύπη σε όσους είχαν αμαρτήσει, χαιρόταν, όχι επειδή τους λύπησε, αλλά επειδή με τη λύπη τους διόρθωσε. Διότι «χάρηκα», λέει, «όχι επειδή λυπηθήκατε, αλλά επειδή λυπηθήκατε προς μετάνοια· διότι η κατά Θεόν λύπη κατεργάζεται μετάνοια η οποία οδηγεί σε σωτηρία αμεταμέλητη».

«Και όχι μόνο με την παρουσία του, αλλά και με την παρηγοριά με την οποία παρηγορήθηκε για εσάς, αναγγέλλοντάς τα σε εμάς.» Εξαιτίας των ασθενών μεταξύ των πιστών, για να μην παρασυρθούν. Διότι δεν επισήμανε τέτοια πράγματα μόνο στους Κορινθίους, αλλά και αλλού. «Τη βαθιά σας επιθυμία, τον οδυρμό σας, τον ζήλο σας για εμένα, ώστε να χαρώ ακόμη περισσότερο.» Επειδή έδωσε μεγάλη μαρτυρία γι' αυτούς, για να μη φανεί ότι τους κολακεύει, παρουσιάζει ενώπιόν τους ως μάρτυρα τον Τίτο, ο οποίος έφτασε από αυτούς στον Παύλο μετά την προηγούμενη επιστολή. «Διότι, αν και σας λύπησα με την επιστολή, δεν το μετανιώνω, αν και το είχα μετανιώσει. Διότι βλέπω ότι εκείνη η επιστολή, αν και σας λύπησε προσωρινά, τώρα χαίρω, όχι επειδή λυπηθήκατε.» Αυτά του ανήγγελλε, δηλαδή την τόσο μεγάλη μετάνοια των Κορινθίων, τον ζήλο τους. Και λέγοντας ζήλο, εννοεί τον ζήλο για τον ίδιο.

Λέγει, λοιπόν: Πυρωθήκατε και αναφλεχθήκατε, λαμβάνοντας την επιστολή μου, γι' αυτό ξεχειλίζω από χαρά. «Αλλά διότι λυπηθήκατε οδηγούμενοι σε μετάνοια». Απολογείται, λοιπόν, για την επιστολή, λέγοντας ότι ήταν ακίνδυνο να τους θεραπεύει από την αμαρτία, η οποία είχε πλέον διορθωθεί. Είναι σαν να έλεγε το εξής: Ακόμη κι αν αυτά που γράφτηκαν από εμένα ήταν τέτοια που να υπερβαίνουν το μέτρο της επιτιμήσεως και να με κάνουν να μετανιώσω, εντούτοις το μεγάλο κέρδος που προήλθε από αυτά δεν με άφησε να μεταμεληθώ. Αυτά δε τα έλεγε, όχι επειδή τους είχε επιτιμήσει υπέρμετρα, αλλά για να αυξήσει τα εγκώμια προς αυτούς.

Διότι δείξατε τέτοια διόρθωση, ώστε, ακόμη κι αν έτυχε να σας επιπλήξω πολύ σφοδρά, τόσο που να καταδικάσω και τον εαυτό μου, τώρα να επαινώ τον εαυτό μου από το αποτέλεσμα. «Διότι λυπηθήκατε κατά Θεόν, ώστε σε τίποτα να μη ζημιωθείτε από εμάς. Διότι η κατά Θεόν λύπη προκαλεί μετάνοια που οδηγεί σε σωτηρία για την οποία κανείς δεν μετανιώνει· ενώ η λύπη του κόσμου προκαλεί θάνατο. Διότι, ιδού, αυτό ακριβώς, το ότι λυπηθήκατε κατά Θεόν, πόση προθυμία σας προκάλεσε;» Είπε την αιτία, για την οποία πλέον ο ίδιος δεν λυπάται. Διότι το μεν λυπηρό είναι σύντομο, λέει, το δε ωφέλιμο είναι παντοτινό. «Αλλά και απολογία.» Προς εμένα. «Αλλά και αγανάκτηση.» Προς εκείνον που είχε αμαρτήσει. «Αλλά και φόβο.» Διότι τόση προθυμία και τόσο ταχύτατη διόρθωση ήταν γνώρισμα εκείνων που φοβήθηκαν πολύ. «Αλλά και επιπόθηση (έντονη επιθυμία).» Την προς εμένα. «Αλλά και ζήλο.» Τον υπέρ του Θεού. «Αλλά και εκδίκηση (απονομή δικαιοσύνης).» Διότι εκδικήσατε, λέει, τους νόμους του Θεού που υβρίστηκαν. «Σε όλα αποδείξατε ότι οι εαυτοί σας είναι αγνοί σε αυτό το ζήτημα.» Όχι μόνο με το να μην επικοινωνείτε μαζί του· διότι αυτό ήταν φανερό, αλλά και με το να μη συμμερίζεστε την πράξη του. Επειδή, δηλαδή, στην προηγούμενη Επιστολή αυτό ακριβώς τους κατηγορούσε, λέγοντας: «Και εσείς είστε γεμάτοι έπαρση»· εδώ λέει: Και εσείς απαλλάξατε τους εαυτούς σας από την υποψία. «Όχι εξαιτίας εκείνου που αδίκησε, ούτε εξαιτίας εκείνου που αδικήθηκε, αλλά για να φανερωθεί η προθυμία μας για εσάς, ανάμεσά σας, ενώπιον του Θεού.»

Αλλά και αυτό από πού είναι φανερό; «Καυχώμαι», λέει, «για εσάς»· διότι αυτό δεν προέρχεται από αλλού παρά από το ότι έχει μεγάλη πεποίθηση και θάρρος. Γι' αυτό και λέει: «Έχω γεμίσει από παρηγοριά» και τα εξής. «Έχω πολλή καύχηση για εσάς». Προηγουμένως τους επέπληττε για τα θέματα στα οποία από αγάπη έκλιναν προς τους απίστους, ενώ τώρα τους επαινεί διότι εκείνα για τα οποία κατηγορήθηκαν στην προηγούμενη επιστολή, τα διόρθωσαν με προθυμία. Διότι αυτό είναι γνώρισμα ενός αμερόληπτου κριτή, το να κατακρίνει τα σφάλματα και να επαινεί τα κατορθώματα. «Ώστε να χαρώ περισσότερο». Περισσότερο από τι να χαρεί; Ή να χαρεί περισσότερο από τη λύπη που υπέστη στους προαναφερθέντες πειρασμούς και τις στενοχώριες, ή από τη λύπη που υπέστη επειδή τους λύπησε με την επιστολή του. Το δεύτερο όμως είναι πιο ταιριαστό· διότι σε αυτό αρμόζουν περισσότερο και τα όσα λέει στη συνέχεια. Είναι όμως δυνατό να εννοούνται και τα δύο μαζί· διότι λέει ότι η χαρά τον ευφράνε περισσότερο απ' όσο η λύπη τον στενοχώρησε. Έπειτα: «ότι αν και σας λύπησα με την επιστολή», λέει, «αλλά τουλάχιστον λυπηθήκατε οδηγούμενοι σε μετάνοια», πράγμα που σημαίνει το να λυπηθεί κανείς «κατά Θεόν». Και αυτή μεν είναι η λογική αλληλουχία του νοήματος, ενώ τα ενδιάμεσα είναι παρεκβάσεις, αντίλογοι και επαναλήψεις.

Διότι αυτός ο θείος άνδρας συνηθίζει να συνδέει αλλεπάλληλες παρενθέσεις και να κάνει τον λόγο του μεστό· γι' αυτό και προκύπτει ανάγκη επαναλήψεως, όπως για παράδειγμα στο μέσο της συνάφειας του ρητού που αναφέρθηκε έχει παρεμβληθεί το «δεν μετανοώ». Έπειτα: «αν και μετανόησα», και πάλι αναφέρει την αιτία αυτού: «διότι βλέπω ότι εκείνη η επιστολή» και τα εξής. Και ούτε αυτή η περίοδος είναι απλή, αλλά είναι σύνθετη· διότι λέει: «αν και για λίγο σας λύπησε». Και δεν είπε «αν και σας λύπησε», αλλά «αν και για λίγο». Το δε «τώρα χαίρω» είναι επανάληψη του «ώστε να χαρώ περισσότερο»· επειδή δηλαδή με την πυκνότητα των παρενθέσεων έκανε τον λόγο του μεστό και έβλεπε ότι κατέληγε σε ασάφεια, χρησιμοποίησε την επανάληψη. Στη συνέχεια, απέδωσε ως εξής το «αλλά επειδή λυπηθήκατε προς μετάνοια», το οποίο, όπως έχει προαναφερθεί, συνδέεται με τα παραπάνω, ως εξής: «ώστε να χαρώ περισσότερο, διότι αν και σας λύπησα με την επιστολή, ωστόσο λυπηθήκατε προς μετάνοια». Όμως και αυτό είναι διατυπωμένο περίπλοκα, ενώ το πιο απλό είναι: «ώστε να χαρώ, διότι λυπηθήκατε προς μετάνοια». Αυτά τα ανέλυσα με λεπτομέρεια, όχι επειδή ο Παύλος σεμνυνόταν για αυτά, ούτε επειδή εμείς κρίναμε ότι αυτός σεμνύνεται με αυτά, αλλά για να καταισχύνουμε τους απέξω, οι οποίοι κατηγορούν την Εκκλησία για αγροικία.