Πατερικές αναφορές στο Β΄ ΠΡΟΣ ΚΟΡΙΝΘΙΟΥΣ 8:1

Είπα να αποκόψετε, και αποκόψατε· είπα να δεχθείτε, και δεχθήκατε· είπα ενώπιον του Τίτου ότι είστε σπουδαίοι και θαυμαστοί και ότι γνωρίζετε να σέβεστε τους δασκάλους, και τα αποδείξατε αυτά αληθινά με τα έργα σας. Και δεν τα έμαθε αυτά τόσο από εμένα, όσο από εσάς. Επέστρεψε λοιπόν τρέφοντας σφοδρή αγάπη για εσάς, αφού εσείς αποδείξατε με τις πράξεις σας περισσότερα από όσα έλεγαν τα λόγια μου. Σας κάνω δε γνωστή, αδελφοί, τη χάρη του Θεού που έχει δοθεί στις Εκκλησίες της Μακεδονίας.

Διότι θέλει να μιλήσει περί ελεημοσύνης· γι' αυτό και εκ των προτέρων είπε: «Χαίρω διότι σε όλα έχω απόλυτη εμπιστοσύνη σε εσάς», με σκοπό, μέσα από όσα είχαν ήδη κατορθώσει, να τους καταστήσει πιο πρόθυμους και σε αυτό το έργο. Και δεν είπε ευθέως: «Δώστε, λοιπόν, ελεημοσύνη»· αλλά παρατήρησε τη σύνεσή του, πώς από μακριά και από ψηλά προετοιμάζει το έδαφος του λόγου: «Σας κάνω γνωστή», λέγει, «τη χάρη του Θεού που έχει δοθεί στις Εκκλησίες της Μακεδονίας». Διότι, για να μην υπερηφανεύονται, ονομάζει την πράξη χάρη, και διηγούμενος τα έργα των άλλων, με τα εγκώμια προς τους άλλους καθιστά αυτούς περισσότερο προθύμους. Και συνθέτει δύο επαίνους για τους Μακεδόνες, ή μάλλον τρεις: και ότι υπομένουν γενναία τους πειρασμούς, και ότι γνωρίζουν να ελεούν, και ότι, μολονότι ήταν φτωχοί, επέδειξαν αφθονία στην ελεημοσύνη· διότι είχαν αρπαγεί οι περιουσίες τους. Και δηλώνοντάς το αυτό έλεγε, όταν τους έστελνε επιστολή: «Διότι εσείς γίνατε μιμητές», λέγει, «των Εκκλησιών του Θεού που βρίσκονται στην Ιουδαία, επειδή και εσείς πάθατε τα ίδια από τους δικούς σας ομοεθνείς, όπως ακριβώς και εκείνοι από τους Ιουδαίους». Άκουσε τι έλεγε έπειτα από αυτά στέλνοντας επιστολή στους Εβραίους: «Διότι και την αρπαγή των υπαρχόντων σας τη δεχθήκατε με χαρά».

Ορθώς δε, αφού αναφέρθηκε και μία και δύο και τρεις φορές στην ελεημοσύνη, αποκαλεί την πράξη αυτή «χάρη», λέγοντας τη μια φορά: «Σας κάνω γνωστή, αδελφοί, τη χάρη του Θεού που έχει δοθεί στις Εκκλησίες της Μακεδονίας»· την άλλη φορά: «Οικειοθελώς, με πολλή παράκληση ζητούσαν από εμάς τη χάρη και την κοινωνία»· και πάλι: «Ώστε, όπως ακριβώς έκανε την αρχή, έτσι και να ολοκληρώσει σε εσάς και αυτήν τη χάρη».

Διότι σας κάνω γνωστή, λέει, τη χάρη του Θεού που έχει δοθεί στις Εκκλησίες της Μακεδονίας. Τους προέτρεψε με βάση το δικό τους παράδειγμα: Διότι εσείς, λέει, όχι μόνο το να πράξετε, αλλά και το να θελήσετε το αρχίσατε ήδη από πέρυσι. Τους προέτρεψε με βάση το παράδειγμα του Κυρίου: Διότι γνωρίζετε, λέει, τη χάρη του Κυρίου μας, ότι για χάρη μας έγινε φτωχός, αν και ήταν πλούσιος. Κατόπιν καταφεύγει πάλι στο ισχυρό επιχείρημα, αυτό δηλαδή που προέρχεται από το παράδειγμα των άλλων. Διότι το γένος των ανθρώπων είναι ζηλότυπο.

1. Επειδή είπε ότι «δεν έχω πλέον τόπο σε αυτές τις περιοχές, και έχω την επιθυμία εδώ και πολλά χρόνια να έλθω προς εσάς», επρόκειτο όμως να καθυστερήσει κι άλλο· για να μη θεωρηθεί ότι τους εμπαίζει, αναφέρει και την αιτία για την οποία αναβάλλει προς το παρόν, και λέει: «Πορεύομαι στα Ιεροσόλυμα». Και φαίνεται μεν ότι προβάλλει τη δικαιολογία της καθυστέρησης, αλλά μέσω αυτών ετοιμάζει και κάτι άλλο, δηλαδή το να τους προτρέψει στην ελεημοσύνη και να τους κάνει πιο πρόθυμους· διότι, αν δεν επιδίωκε να το κατορθώσει αυτό, θα αρκούσε να πει ότι «Πορεύομαι στην Ιερουσαλήμ»· τώρα όμως προσθέτει και την αιτία της αποδημίας του: «Διότι πορεύομαι», λέει, «για να διακονήσω τους αγίους». Και επιμένει σε αυτό το θέμα, και προκαλεί συλλογισμούς λέγοντας ότι είναι οφειλέτες, και ότι, «εάν τα έθνη έγιναν κοινωνοί στα πνευματικά τους αγαθά, οφείλουν να τους υπηρετήσουν και στα σαρκικά»· ώστε να μάθουν εκείνοι να τους μιμούνται. Γι' αυτό και πρέπει να θαυμάσει κανείς ιδιαίτερα τη σοφία του, ότι δηλαδή επινόησε αυτόν τον τρόπο συμβουλής· διότι έτσι θα το ανέχονταν περισσότερο, παρά αν τους τα έλεγε με τη μορφή νουθεσίας. Επειδή θα θεωρούσαν ότι προσβάλλονται, εάν, για να τους προτρέψει, έφερνε ως παράδειγμα τους Κορινθίους και τους Μακεδόνες. Γι' αυτό ακριβώς εκείνους μεν τους προτρέπει κατ' αυτόν τον τρόπο, λέγοντας: «Σας γνωρίζω δε τη χάρη του Θεού που έχει δοθεί στις Εκκλησίες της Μακεδονίας»· και τους Μακεδόνες πάλι μέσω αυτών: «Διότι ο δικός σας ζήλος παρακίνησε τους περισσότερους».

Δεν είπε ότι τα έδιναν στα χέρια τους, αλλά ότι τα απέθεταν στα πόδια τους, αποδεικνύοντας με αυτόν τον τρόπο τον σεβασμό, την ευλάβεια και το δέος που έτρεφαν προς τους αποστόλους· διότι θεωρούσαν ότι μάλλον ελάμβαναν παρά έδιναν. Και αυτό ακριβώς σημαίνει κατεξοχήν το να περιφρονεί κανείς τα χρήματα· αυτό σημαίνει να τρέφει κανείς γνησίως τον Χριστό, όταν δεν το πράττεις με αλαζονεία και έπαρση, όταν τα προσφέρεις θεωρώντας ότι ευεργετείς περισσότερο τον εαυτό σου παρά αυτόν που τα λαμβάνει. Διότι, εάν δεν έχεις αυτήν τη διάθεση, να μη δώσεις· εάν δεν θεωρείς ότι μάλλον λαμβάνεις παρά δίνεις, να μην προσφέρεις. Αυτό εξάλλου μαρτύρησε ο Παύλος και για άλλους, λέγοντας τα εξής: «Σας κάνω γνωστή, αδελφοί, τη χάρη του Θεού που έχει δοθεί στις Εκκλησίες της Μακεδονίας, ότι η βαθύτατη φτώχεια τους περίσσευσε στον πλούτο της απλότητας και της γενναιοδωρίας τους, διότι, όπως μαρτυρώ, προσέφεραν σύμφωνα με τη δύναμή τους αλλά και πάνω από τη δύναμή τους, οικειοθελώς, παρακαλώντας μας με πολλές ικεσίες να αποδεχθούμε τη χάρη και τη συμμετοχή στη διακονία υπέρ των αγίων». Βλέπεις πώς τους θαυμάζει περισσότερο για αυτό, ότι δηλαδή νιώθοντας ευγνωμοσύνη, ικετεύοντας και παρακαλώντας, επιδείκνυαν με αυτόν τον τρόπο την πλούσια προσφορά των χρημάτων τους;

ΚΕΦΑΛΑΙΟ Ηʹ. «Σας κάνουμε γνωστή, αδελφοί, τη χάρη του Θεού που έχει δοθεί στις Εκκλησίες της Μακεδονίας, ότι δηλαδή μέσα σε μεγάλη δοκιμασία θλίψης η περίσσεια της χαράς τους». Κινεί σε αυτούς τον λόγο περί ελεημοσύνης· και για να μην υπερηφανεύονται, ονομάζει την πράξη χάρη, και διηγούμενος τα έργα των άλλων, τους κάνει πιο πρόθυμους. «Και η βαθιά τους φτώχεια περίσσευσε». Δηλαδή, (η φτώχεια τους, αν και) πολλή και ανείπωτη, ανέδειξε την απλότητά τους. «Στον πλούτο της απλότητάς τους· διότι μαρτυρώ ότι προσέφεραν κατά τη δύναμή τους, και πάνω από τη δύναμή τους, από μόνοι τους, με μεγάλη επιμονή παρακαλώντας μας για τη χάρη αυτή». Όχι μόνο δεν τους εμπόδισε η φτώχεια στην αφθονία, λέει, αλλά έγινε και αφορμή για να περισσεύσει η προσφορά. Διότι όσο περισσότερο ήταν φτωχοί, τόσο περισσότερο φιλοτιμούνταν. «Και για τη συμμετοχή στη διακονία προς τους αγίους, και (το έπραξαν) όχι όπως ελπίζαμε, αλλά έδωσαν τους εαυτούς τους πρώτα στον Κύριο και σε εμάς με το θέλημα του Θεού, ώστε να παρακαλέσουμε τον Τίτο, όπως ακριβώς άρχισε προηγουμένως, έτσι να ολοκληρώσει σε εσάς και αυτήν τη χάρη». Δες πώς πάλι εξυψώνει την πράξη με σεμνές λέξεις. «Αλλά όπως περισσεύετε σε όλα, στην πίστη, στον λόγο, στη γνώση, σε κάθε προθυμία, και στην αγάπη σας προς εμάς, (έτσι) να περισσεύετε και σε αυτήν τη χάρη». Δες δε πάλι ότι η προτροπή γίνεται με εγκώμιο.

Και είδε ότι ούτε ένα από όσα του είπα για εσάς δεν διαψεύστηκε σε τέτοιο βαθμό, ώστε «και τα σπλάχνα του να είναι περισσότερο» στραμμένα σε εσάς από ό,τι στους άλλους, αντί του «περισσότερο από τους άλλους», και τα εξής. «Σε όλα έχω θάρρος για εσάς», είτε χρειαστεί να καυχηθώ ενώπιον του Τίτου, είτε ενώπιον οποιουδήποτε άλλου· ή σε κάθε πράγμα, είτε χρειαστεί να επιτιμήσετε και να αποστραφείτε εκείνον που διέπραξε πορνεία, είτε να προσλάβετε και να ανακαλέσετε εκείνον που μετανοεί, είτε οτιδήποτε άλλο πρέπει να γίνει, «σε όλα έχω θάρρος για εσάς». (Β' Κορ. 8,1-5) «Ότι κατά τη δύναμή τους, μαρτυρώ». Στην περικοπή αυτού του χωρίου μαρτύρησε για έξι κατορθώματα των Μακεδόνων: πρώτον, ότι έδωσαν «κατά τη δύναμή τους». Είναι βέβαια σπουδαίο να κάνει κάποιος ελεημοσύνη όσο μπορεί, αυτός όμως αναφέρει κάτι ακόμη μεγαλύτερο, ότι έδωσαν «και πάνω από τη δύναμή τους», δηλαδή στερούμενοι οι ίδιοι. Και τρίτον, ότι έδωσαν «αυθαίρετοι» (οικειοθελώς), δηλαδή δεν χρειάστηκαν για αυτό ξένη προτροπή, αλλά οι ίδιοι από μόνοι τους επέλεξαν το αγαθό. Τέταρτον, ότι το έπραξαν «με πολλή παράκληση», πράγμα που φανερώνει θερμή και ξεχειλίζουσα προαίρεση για ελεημοσύνη· διότι δεν παρακαλούσαν σαν να έκαναν οι ίδιοι χάρη σε άλλους, αλλά σαν να κέρδιζαν οι ίδιοι μεγάλα οφέλη, παρακαλούσαν, δέονταν και δεν σταματούσαν να παρακαλούν· διότι, λέει, «μας παρακαλούσαν». Πέμπτον, ότι ξεπέρασαν και τις προσδοκίες του Παύλου.