Πατερικές αναφορές στο Β΄ ΠΡΟΣ ΚΟΡΙΝΘΙΟΥΣ 8:2

Κεφάλαιο Γʹ. ΛΟΥΚΑΣ. Μακάριοι είναι οι πτωχοί, διότι δική σας είναι η βασιλεία του Θεού. Αλίμονο σε εσάς τους πλουσίους, διότι έχετε ήδη λάβει την παρηγορία σας. ΠΡΟΣ ΚΟΡΙΝΘΙΟΥΣ Βʹ. Η βαθύτατη πτωχεία τους περίσσεψε στον πλούτο της απλότητάς τους. ΠΡΟΣ ΤΙΜΟΘΕΟΝ Αʹ. Όσοι δε επιθυμούν να πλουτίσουν, πέφτουν σε πειρασμό και παγίδα, και σε πολλές επιθυμίες ανόητες και βλαβερές, οι οποίες βυθίζουν τους ανθρώπους σε όλεθρο και απώλεια. Διότι ρίζα όλων των κακών είναι η φιλαργυρία, την οποία ορισμένοι, επιθυμώντας την, αποπλανήθηκαν από την πίστη και διαπέρασαν τον εαυτό τους με πολλές οδύνες.

«Ότι μέσα σε μεγάλη δοκιμασία θλίψεως η περίσσεια της χαράς τους». Είδες σύνεση; Διότι πρώτα αναφέρει εκείνο, όχι αυτό που θέλει, αλλά κάτι άλλο πριν από αυτό, ώστε να μη φανεί ότι το κάνει σκόπιμα, αλλά ότι καταλήγει σε αυτό μέσω μιας άλλης αλληλουχίας: «Μέσα σε μεγάλη δοκιμασία θλίψεως».

βʹ. Καίτοι βέβαια ο Χριστός αντίθετα επαίνεσε τη χήρα, επειδή διέθεσε όλο το βιος της και έδωσε από το υστέρημά της. Αλλά επειδή απευθυνόταν προς τους Κορινθίους, όπου προτιμούσε να λιμοκτονεί· «διότι είναι καλύτερο για μένα μάλλον να πεθάνω παρά να ματαιώσει κάποιος το καύχημά μου»· για τον λόγο αυτόν χρησιμοποιεί μετρημένη προτροπή, επαινώντας μεν εκείνους που προσέφεραν πάνω από τις δυνάμεις τους, χωρίς όμως να αναγκάζει τούτους να πράξουν το ίδιο, όχι επειδή δεν το ήθελε, αλλά επειδή ήταν πιο αδύναμοι. Διότι, για ποιον λόγο εγκωμιάζει εκείνους, γράφοντας ότι μέσα σε μεγάλη δοκιμασία θλίψεως η περίσσεια της χαράς τους και η βαθύτατη φτώχεια τους περίσσευσαν ως προς τον πλούτο της απλότητάς τους, και ότι έδωσαν πάνω από τις δυνάμεις τους; Δεν είναι ολοφάνερο ότι και τούτους προς τα ίδια παρακινεί; Ώστε, αν και φαίνεται να συγκαταβαίνει στα λιγότερα, το κάνει αυτό για να τους ανυψώσει μέσα από εκείνα στα ανώτερα. Πρόσεξε, άλλωστε, και από τα επόμενα πώς, με τρόπο λανθάνοντα, αυτό ακριβώς προετοιμάζει.

ΟΜΙΛΙΑ ΙΘʹ. Διότι, σχετικά με τη διακονία προς τους αγίους, είναι περιττό να σας γράφω. αʹ. Αφού είπε τόσα πολλά γι' αυτήν, λέγει εδώ: Είναι περιττό να σας γράφω. Και η σύνεσή του δεν έγκειται μόνο σε αυτό, στο ότι δηλαδή, αφού είπε τόσα πολλά, λέγει «Είναι περιττό να σας γράφω», αλλά στο ότι και πάλι μιλάει γι' αυτήν. Διότι αυτά που είπε λίγο πιο πριν, τα είπε για εκείνους που ανέλαβαν να παραλάβουν τα χρήματα, ώστε να απολαύσουν πολλή τιμή· εκείνα δε που είπε πριν από αυτά, μιλώντας για τους Μακεδόνες, ότι η βαθιά τους φτώχεια περίσσευσε στον πλούτο της απλότητάς τους, και όλα τα άλλα, αφορούσαν τη φιλανθρωπία και την ελεημοσύνη. Αλλά όμως, αν και είπε τόσα πολλά πρωτύτερα και ενώ επρόκειτο να πει κι άλλα στη συνέχεια, λέγει: «Είναι περιττό να σας γράφω». Και το κάνει αυτό, για να τους ελκύσει περισσότερο. Διότι ένας άνθρωπος που έχει τέτοια καλή φήμη, ώστε να μη χρειάζεται καν συμβουλή, ντρέπεται να φανεί κατώτερος από αυτή την υπόληψη και να υστερήσει. Έτσι ενεργεί πολλές φορές και στην περίπτωση της κατηγορίας, μιλώντας με το σχήμα της παράλειψης· διότι αυτό έχει μεγάλη δύναμη. Επειδή ο δικαστής, βλέποντας τη μεγαλοψυχία του κατηγόρου, δεν τρέφει πλέον καμία καχυποψία. Σκέφτεται, δηλαδή, ότι αυτός που, ενώ του ήταν δυνατόν να πει πολλά δεν τα είπε, πώς θα μπορούσε να πλάσει πράγματα που δεν υπάρχουν; Παράλληλα, αφήνει να υπονοηθούν ακόμη περισσότερα από όσα θα μπορούσε να πει, και περιβάλλει τον εαυτό του με την εντύπωση του χρηστού ήθους. Το ίδιο ακριβώς κάνει τόσο στην περίπτωση της συμβουλής όσο και στην περίπτωση των εγκωμίων.

Διότι αυτά τα τρία πράγματα απαιτεί, και αυτά τα ζητήματα τα έθιξε ήδη από την αρχή· διότι, όταν λέει: «Μέσα σε μεγάλη δοκιμασία θλίψεως, η περίσσεια της χαράς τους και η βαθύτατη φτώχεια τους ξεχείλισε στον πλούτο της απλότητάς τους», δεν λέει τίποτε άλλο, παρά ότι και πολλά προσέφεραν, και με χαρά, και με ταχύτητα. Και δεν τους λύπησε πολύ όχι μόνο η προσφορά τους, αλλά ούτε και το ότι βρίσκονταν σε δοκιμασίες, πράγμα που είναι πιο δυσβάστακτο από την ίδια την προσφορά. Και η φράση «Έδωσαν τους εαυτούς τους σε εμάς», δείχνει και αυτή την προθυμία τους, καθώς και την πολύ θερμή πίστη τους. Και πάλι, λοιπόν, και εδώ τα ίδια ζητήματα χειρίζεται. Διότι, επειδή αυτά συχνά έρχονται σε αντίθεση μεταξύ τους, δηλαδή η φιλοτιμία (γενναιοδωρία) και η προθυμία, καθώς εκείνος μεν που έδωσε πολλά συχνά δυσανασχετεί, ενώ εκείνος που, για να μη στενοχωρηθεί, δίνει λιγότερα, πρόσεξε πώς μεριμνά και για τους δύο, και μάλιστα με την πρέπουσα σε αυτόν σύνεση.

Δεν είπε ότι τα έδιναν στα χέρια τους, αλλά ότι τα απέθεταν στα πόδια τους, αποδεικνύοντας με αυτόν τον τρόπο τον σεβασμό, την ευλάβεια και το δέος που έτρεφαν προς τους αποστόλους· διότι θεωρούσαν ότι μάλλον ελάμβαναν παρά έδιναν. Και αυτό ακριβώς σημαίνει κατεξοχήν το να περιφρονεί κανείς τα χρήματα· αυτό σημαίνει να τρέφει κανείς γνησίως τον Χριστό, όταν δεν το πράττεις με αλαζονεία και έπαρση, όταν τα προσφέρεις θεωρώντας ότι ευεργετείς περισσότερο τον εαυτό σου παρά αυτόν που τα λαμβάνει. Διότι, εάν δεν έχεις αυτήν τη διάθεση, να μη δώσεις· εάν δεν θεωρείς ότι μάλλον λαμβάνεις παρά δίνεις, να μην προσφέρεις. Αυτό εξάλλου μαρτύρησε ο Παύλος και για άλλους, λέγοντας τα εξής: «Σας κάνω γνωστή, αδελφοί, τη χάρη του Θεού που έχει δοθεί στις Εκκλησίες της Μακεδονίας, ότι η βαθύτατη φτώχεια τους περίσσευσε στον πλούτο της απλότητας και της γενναιοδωρίας τους, διότι, όπως μαρτυρώ, προσέφεραν σύμφωνα με τη δύναμή τους αλλά και πάνω από τη δύναμή τους, οικειοθελώς, παρακαλώντας μας με πολλές ικεσίες να αποδεχθούμε τη χάρη και τη συμμετοχή στη διακονία υπέρ των αγίων». Βλέπεις πώς τους θαυμάζει περισσότερο για αυτό, ότι δηλαδή νιώθοντας ευγνωμοσύνη, ικετεύοντας και παρακαλώντας, επιδείκνυαν με αυτόν τον τρόπο την πλούσια προσφορά των χρημάτων τους;

ΙΒ΄. Έτσι, σε κάθε περίπτωση, δεν αναζητούνται τα μέτρα της περιουσίας, αλλά τα μέτρα της ψυχικής διαθέσεως. Ο μεγαλόψυχος και πλούσιος στο φρόνημα, έστω κι αν είναι ο πιο φτωχός σε χρήματα από όλους τους ανθρώπους, θα μπορέσει να τους ξεπεράσει όλους και στη φιλοξενία και στην ελεημοσύνη, και σε κάθε άλλη αγαθοεργία. Αντιθέτως, ο μικροπρεπής και φτωχός στο φρόνημα, που σέρνεται στο χώμα, έστω κι αν είναι ο πιο εύπορος από όλους, είναι από όλους πιο φτωχός και άπορος· γι' αυτό και απέναντι σε όλα αυτά διστάζει και υπαναχωρεί. Και όπως ακριβώς στην περίπτωση του φτωχού η πενία δεν θα μπορούσε να αποτελέσει κανένα εμπόδιο για την ελεημοσύνη, χάρη στον πλούτο της ψυχής του, έτσι και στην περίπτωση του πλούσιου η ευπορία δεν θα μπορέσει να συμβάλει καθόλου στην αγαθοεργία, εξαιτίας της ψυχικής του πενίας. Και τα παραδείγματα είναι πρόχειρα· διότι η μεν χήρα, αν και είχε μόνο λίγο αλεύρι, φιλοξένησε τον προφήτη· ο δε Αχαάβ, παρότι κατείχε τόσο πολύ πλούτο, επιθύμησε και τα ξένα. Επομένως, δεν είναι ο χρηματικός πλούτος, αλλά ο πλούτος της ψυχής αυτός που μας παρέχει την ευκολία στην ελεημοσύνη. Επειδή και εκείνη η άλλη χήρα, καταθέτοντας δύο μόνο οβολούς, ξεπέρασε αμέτρητους πλούσιους, και η πενία δεν αποτέλεσε εμπόδιο. Αυτή λοιπόν η πενία κατέστησε την ελεημοσύνη σπουδαιότερη· όπως ακριβώς αναφέρει άλλωστε και ο απόστολος Παύλος: «Η βαθιά τους πτωχεία περίσσεψε στον πλούτο της γενναιοδωρίας τους».

ΚΕΦΑΛΑΙΟ Ηʹ. «Σας κάνουμε γνωστή, αδελφοί, τη χάρη του Θεού που έχει δοθεί στις Εκκλησίες της Μακεδονίας, ότι δηλαδή μέσα σε μεγάλη δοκιμασία θλίψης η περίσσεια της χαράς τους». Κινεί σε αυτούς τον λόγο περί ελεημοσύνης· και για να μην υπερηφανεύονται, ονομάζει την πράξη χάρη, και διηγούμενος τα έργα των άλλων, τους κάνει πιο πρόθυμους. «Και η βαθιά τους φτώχεια περίσσευσε». Δηλαδή, (η φτώχεια τους, αν και) πολλή και ανείπωτη, ανέδειξε την απλότητά τους. «Στον πλούτο της απλότητάς τους· διότι μαρτυρώ ότι προσέφεραν κατά τη δύναμή τους, και πάνω από τη δύναμή τους, από μόνοι τους, με μεγάλη επιμονή παρακαλώντας μας για τη χάρη αυτή». Όχι μόνο δεν τους εμπόδισε η φτώχεια στην αφθονία, λέει, αλλά έγινε και αφορμή για να περισσεύσει η προσφορά. Διότι όσο περισσότερο ήταν φτωχοί, τόσο περισσότερο φιλοτιμούνταν. «Και για τη συμμετοχή στη διακονία προς τους αγίους, και (το έπραξαν) όχι όπως ελπίζαμε, αλλά έδωσαν τους εαυτούς τους πρώτα στον Κύριο και σε εμάς με το θέλημα του Θεού, ώστε να παρακαλέσουμε τον Τίτο, όπως ακριβώς άρχισε προηγουμένως, έτσι να ολοκληρώσει σε εσάς και αυτήν τη χάρη». Δες πώς πάλι εξυψώνει την πράξη με σεμνές λέξεις. «Αλλά όπως περισσεύετε σε όλα, στην πίστη, στον λόγο, στη γνώση, σε κάθε προθυμία, και στην αγάπη σας προς εμάς, (έτσι) να περισσεύετε και σε αυτήν τη χάρη». Δες δε πάλι ότι η προτροπή γίνεται με εγκώμιο.

Και είδε ότι ούτε ένα από όσα του είπα για εσάς δεν διαψεύστηκε σε τέτοιο βαθμό, ώστε «και τα σπλάχνα του να είναι περισσότερο» στραμμένα σε εσάς από ό,τι στους άλλους, αντί του «περισσότερο από τους άλλους», και τα εξής. «Σε όλα έχω θάρρος για εσάς», είτε χρειαστεί να καυχηθώ ενώπιον του Τίτου, είτε ενώπιον οποιουδήποτε άλλου· ή σε κάθε πράγμα, είτε χρειαστεί να επιτιμήσετε και να αποστραφείτε εκείνον που διέπραξε πορνεία, είτε να προσλάβετε και να ανακαλέσετε εκείνον που μετανοεί, είτε οτιδήποτε άλλο πρέπει να γίνει, «σε όλα έχω θάρρος για εσάς». (Β' Κορ. 8,1-5) «Ότι κατά τη δύναμή τους, μαρτυρώ». Στην περικοπή αυτού του χωρίου μαρτύρησε για έξι κατορθώματα των Μακεδόνων: πρώτον, ότι έδωσαν «κατά τη δύναμή τους». Είναι βέβαια σπουδαίο να κάνει κάποιος ελεημοσύνη όσο μπορεί, αυτός όμως αναφέρει κάτι ακόμη μεγαλύτερο, ότι έδωσαν «και πάνω από τη δύναμή τους», δηλαδή στερούμενοι οι ίδιοι. Και τρίτον, ότι έδωσαν «αυθαίρετοι» (οικειοθελώς), δηλαδή δεν χρειάστηκαν για αυτό ξένη προτροπή, αλλά οι ίδιοι από μόνοι τους επέλεξαν το αγαθό. Τέταρτον, ότι το έπραξαν «με πολλή παράκληση», πράγμα που φανερώνει θερμή και ξεχειλίζουσα προαίρεση για ελεημοσύνη· διότι δεν παρακαλούσαν σαν να έκαναν οι ίδιοι χάρη σε άλλους, αλλά σαν να κέρδιζαν οι ίδιοι μεγάλα οφέλη, παρακαλούσαν, δέονταν και δεν σταματούσαν να παρακαλούν· διότι, λέει, «μας παρακαλούσαν». Πέμπτον, ότι ξεπέρασαν και τις προσδοκίες του Παύλου.

Δεν είναι μάταιοι οι αγώνες των μαρτύρων, τα κατορθώματα, τα βασανιστήρια· διότι μήπως δεν είχαν την ίδια σάρκα με εμάς; μήπως δεν πονούσαν όταν υποβάλλονταν σε τόσες τιμωρίες; μήπως δεν απελπίζονταν ακόμη και για τη ζωή τους, όπως λέει ο απόστολος; Αλλά με τον φόβο των αιώνιων κολάσεων και με τον πόθο των ουράνιων αμοιβών προτίμησαν μάλλον, ως συνετοί, τον θάνατο της σάρκας παρά τον αιώνιο. Υπέμειναν, δεν πτοήθηκαν, δεν δείλιασαν· και έχοντας κατά νου τα μελλοντικά ως παρόντα, προχωρούσαν με χαρά προς τα βασανιστήρια και θεωρούσαν δωρεές τις πολλές ταλαιπωρίες. Διότι σε εμάς χαρίστηκε, χάριν του Χριστού, όχι μόνο το να πιστεύουμε σε αυτόν, αλλά και το να πάσχουμε για αυτόν· και πάλι αλλού λέει: διότι μέσα σε πολλή δοκιμασία θλίψεως φανερώθηκε η περίσσεια της χάριτός τους. Έτσι έχαιραν, έτσι αγαλλιούσαν πάσχοντας για τον Χριστό όλοι οι άγιοι. Ας γευτούμε και εμείς, αγαπητοί, την αγάπη του Χριστού, ας περπατήσουμε στα ίχνη των αγίων, ας διαρρήξουμε τις προσκολλήσεις αυτού του αιώνα. Δεν έχουμε εδώ μόνιμη πόλη, η άνω Ιερουσαλήμ είναι η πατρίδα και η πόλη μας. Ώ άνδρες δυνατοί στο πνεύμα, ώ τέκνα Θεού (διότι αυτοί οι λόγοι δεν είναι δικοί μου, του ταπεινού και αμαρτωλού), ας μη λυγίσουμε, ακόμη κι αν όλοι τραπούν σε φυγή, πράγμα που μακάρι να μη γίνει, αλλά εμείς, όπως παλιά ενδυναμωθήκαμε από τον Θεό, έτσι και τώρα ας αγωνιστούμε. Μαζί μας είναι ο Θεός, όλοι οι απ' αιώνος άγιοι, μαζί μας είναι η Ανατολή και η Δύση.