Πατερικές αναφορές στο ΒΑΣΙΛΕΙΩΝ Δ΄ 1:12

Σαν άγρια θηρία από κάποιες φωλιές, έτσι, λέει, από τους δικούς τους τόπους, υπό την αρχηγία του διαβόλου και των δαιμόνων που τον ακολουθούν, θα εξαπλωθούν πάνω στη γη, με σκοπό να λεηλατήσουν την παρεμβολή των αγίων, δηλαδή την Εκκλησία που είναι εδραιωμένη στα τέσσερα πέρατα της οικουμένης, αγνοώντας ότι όχι μόνο ένας άγγελος, αλλά πολλοί θα στρατοπεδεύσουν γύρω από αυτούς που φοβούνται τον Θεό, σύμφωνα με το ψαλμικό λόγιο. Ακόμη, θα έρθουν με σκοπό να υποδουλώσουν τη νέα Ιερουσαλήμ, την αγαπημένη πόλη, από την οποία ο θείος νόμος διαδόθηκε μέσω των αποστόλων σε όλη την οικουμένη. Εκεί λένε ότι και ο Αντίχριστος θα καθίσει στον ναό του Θεού, είτε στον ιουδαϊκό, ο οποίος παλαιά ήταν θείος, αλλά καθαιρέθηκε εξαιτίας της θρασύτητας κατά του Χριστού και αναμένεται από τους θεομάχους Ιουδαίους να ανορθωθεί από αυτόν, είτε στον αληθινά θείο ναό, την Καθολική Εκκλησία, σφετεριζόμενος τα ξένα και «αποδεικνύοντας τον εαυτό του ότι είναι Θεός», σύμφωνα με τον θεσπέσιο απόστολο. Όμως, σε σύντομο χρονικό διάστημα, λέει, φωτιά που θα κατέβει από τον ουρανό, είτε ορατή φωτιά σαν αυτή στους δύο πεντηκοντάρχους στην εποχή του προφήτη Ηλία, είτε η ένδοξη παρουσία του Χριστού, θα τους εξολοθρεύσει με το πνεύμα του στόματός Του και θα καταφάγει τα προαναφερθέντα έθνη και τον αρχηγό τους, τον διάβολο, και θα τους παραδώσει στη λίμνη του πυρός, μαζί με τον Αντίχριστο και τον ψευδοπροφήτη, για να βασανιστούν στους αιώνες των αιώνων.

Ο δε μέγας Ηλίας, αναχωρώντας στο όρος Κάρμηλο, επικαλείτο τον Θεό, και τους μεν προφήτες του Βάαλ, που ήταν τετρακόσιοι και πλέον, τους εξολόθρευσε όλους μαζί, ενώ τους δύο πεντηκοντάρχους που στάλθηκαν εναντίον του μαζί με τους εκατό άνδρες, λέγοντας: «ας κατέλθει πυρ από τον ουρανό», με το πυρ αυτό τους τιμώρησε· διαφυλάχθηκε δε και ο ίδιος, ώστε να χρίσει τον Ελισσαίο στη θέση του και να γίνει πρότυπο ασκήσεως για τους υιούς των προφητών. Ο δε μακάριος Παύλος, γράφοντας: «τέτοιους διωγμούς υπέμεινα, και από όλους με ελευθέρωσε ο Κύριος και θα με ελευθερώσει», λάμβανε μεγαλύτερη δύναμη λέγοντας: «αλλά σε όλα αυτά υπερνικούμε, διότι τίποτα δεν πρόκειται να μας χωρίσει από την αγάπη του Χριστού»· διότι τότε και «αρπάχθηκε έως τον τρίτο ουρανό και μεταφέρθηκε στον παράδεισο», όπου «και άκουσε άρρητα ρήματα, τα οποία δεν επιτρέπεται σε άνθρωπο να προφέρει»· για τον λόγο αυτό και διαφυλάχθηκε, «ώστε από την Ιερουσαλήμ μέχρι το Ιλλυρικό να κηρύξει πλήρως το ευαγγέλιο».

Σχετικά με το Λουκ. 9, 52-55: Έστειλε αγγελιοφόρους για να ετοιμάσουν κατάλυμα για τον ίδιο και για όσους ήταν μαζί του. Αυτοί, φτάνοντας σε ένα χωριό των Σαμαρειτών, δεν έγιναν δεκτοί. Γι' αυτό αγανάκτησαν οι μακάριοι μαθητές, όχι τόσο για τον εαυτό τους, αλλά επειδή εκείνοι δεν τίμησαν τον Σωτήρα και Κύριο των πάντων. Έπειτα, μη αγνοώντας το μέγεθος της εξουσίας που διέθετε, έλεγαν: «Κύριε, θέλεις να πούμε να κατέβει φωτιά από τον ουρανό και να τους κατακάψει;» Αυτό το είπαν επειδή δεν είχαν κατανοήσει πλήρως ακόμη τη νέα χάρη, αλλά έμεναν προσκολλημένοι στην παλαιά συνήθεια, αποβλέποντας στον Ηλία, ο οποίος κατέκαψε με φωτιά δύο φορές τους πενήντα και τους αρχηγούς τους. Για αυτά τα λόγια τους επιτιμά ο Χριστός.

ΙΣΤ΄. Εις τα θαύματα του προφήτη Ηλία και του Ελισαίου. Αυτά είναι τα θαύματα του Ηλία του Θεσβίτη: Πρώτον τράφηκε από κοράκια· και δεύτερον έθρεψε πλουσιοπάροχα τη χήρα από τα Σάρεπτα, με τα ελάχιστα υπολείμματα λαδιού και αλευριού· της οποίας τον υιό ανέστησε εκ νεκρών με το εμφύσημά του. Συγκράτησε τη βροχή με τη δύναμη του Θεού, και έπειτα την απελευθέρωσε. Αφού καθαγίασε τη θυσία με πυρ παράδοξο ενώπιον ξένων, έπειτα άντεξε χωρίς να γευθεί τροφή για πολλές ημέρες και κατέκαψε ολοσχερώς δύο πεντηκοντάρχους.

Η προσευχή είναι σωτηρία των ψυχών· η προσευχή παρακινεί τον Κριτή σε οίκτο· η προσευχή οδηγεί τον Κριτή σε συμπάθεια. Με αυτή την προσευχή αγαλλίασαν προφήτες και δίκαιοι. Ο Μωυσής προσευχήθηκε και με το ραβδί του έσχισε την Ερυθρά Θάλασσα· ο Ιησούς προσευχήθηκε και συγκράτησε την πορεία του ήλιου και της σελήνης· ο Ηλίας προσευχήθηκε και κατέβασε φωτιά από τον ουρανό εναντίον των πεντηκοντάρχων· ο Ελισαίος προσευχήθηκε και ανέστησε το παιδί της Σωμανίτιδας μετά τη νέκρωσή του· η Άννα προσευχήθηκε και από άγρια άμπελο τρύγησε σταφύλι· ο Δανιήλ με την προσευχή δίδαξε τα λιοντάρια να νηστεύουν· οι τρεις παίδες με την προσευχή μετέτρεψαν το καμίνι σε δροσιά· και ο Δαβίδ, όταν περιέπεσε σε κινδύνους, έμαθε να ανακράζει: Σώσε με, Κύριε, διότι εξέλιπε ο όσιος.

Τι είπε λοιπόν προς αυτόν ο Αχαάβ; «Εσύ είσαι αυτός που αναστατώνει τον Ισραήλ;» Και εκείνος του αποκρίθηκε: «Όχι εγώ, αλλά εσύ και ο οίκος του πατέρα σου». Είδες την παρρησία του προφήτη, πώς έλεγξε τον βασιλιά; Έπειτα, όταν καθόταν στο όρος και ήλθε προς αυτόν ένας πεντηκόνταρχος λέγοντας: «Άνθρωπε του Θεού, κατέβα, ο βασιλιάς σε καλεί»· εκείνος του αποκρίθηκε: «Και αν εγώ είμαι άνθρωπος του Θεού, ας κατέβει πυρ από τον ουρανό και ας καταφάγει εσένα και τους πενήντα σου». Έπειτα, για δεύτερη φορά, άλλος πεντηκόνταρχος του λέει: «Άνθρωπε του Θεού, κατέβα, ο βασιλιάς σε έχει ανάγκη». Και τι του απαντά ο Ηλίας; «Και αν εγώ είμαι άνθρωπος του Θεού, ας κατέβει πυρ από τον ουρανό και ας καταφάγει εσένα και τους πενήντα σου». Έπειτα πάλι, όταν προσήλθε στην αναμέτρηση της προσευχής, κάλεσε τους ιερείς της Βάαλ, της αισχύνης, λέγοντας, «Ας προσευχηθούμε», και είπε: «Κατασκευάστε εσείς ένα θυσιαστήριο κατά μόνας, και επιλέξτε δύο βόδια, και τοποθετήστε ξύλα για το ένα βόδι, αλλά πυρ μην επιθέσετε, και εγώ θα πράξω ομοίως. Και επικαλεστείτε το όνομα των θεών σας, και εγώ θα επικαλεστώ το όνομα του Θεού μου, και θα συμβεί ώστε, όποιος θεός εισακούσει στέλνοντας πυρ, αυτός είναι ο αληθινός Θεός». Έπειτα κατασκεύασαν οι ιερείς της αισχύνης το θυσιαστήριο, και άρχισαν να επικαλούνται τη Βάαλ λέγοντας: «Εισάκουσέ μας, Βάαλ, εισάκουσέ μας».

Αυτό δεν γίνεται μόνο για χάρη εκείνων, αλλά και για τη σωτηρία εκείνων που τους χλευάζουν, ώστε να μην προχωρήσουν περαιτέρω στην κακία τους, μένοντας ατιμώρητοι για τα προηγούμενα σφάλματά τους. Αλλά ενώ λέγω αυτά, ήλθε στη μνήμη μου και η ανάμνηση των γεγονότων που συνέβησαν με τον Ηλία. Διότι αυτό που έπαθαν τα παιδιά από τις αρκούδες εξαιτίας του Ελισσαίου, το ίδιο υπέστησαν εξαιτίας του δασκάλου του, από πυρ που κατήλθε άνωθεν, δύο φορές από πενήντα άνδρες μαζί με τους επικεφαλής τους. Επειδή και εκείνοι, αφού τον πλησίασαν με πολλή ειρωνεία, καλούσαν τον δίκαιο και τον διέταζαν να κατέβει προς αυτούς, αντί για εκείνον κατέβηκε πυρ και τους κατέκαψε όλους, καθόλου λιγότερο από ό,τι εκείνα τα θηρία.

Βασιλειών Δ΄. Ο Οχοζίας, όταν αρρώστησε, έστειλε ανθρώπους να ρωτήσουν τον Βάαλ αν πρόκειται να αναρρώσει, και ο προφήτης Ηλίας, αφού συνάντησε τους απεσταλμένους, τους διέταξε να επιστρέψουν και να πουν ότι δεν θα αναρρώσει. Μαθαίνοντας δε ο Οχοζίας ότι αυτός ήταν ο Ηλίας, έστειλε πεντηκόνταρχο, έναν πρώτο και έναν δεύτερο· καθώς όμως αυτοί αναλώθηκαν από το πυρ, ο καθένας μαζί με τους πενήντα άνδρες του, μαζί με τον τρίτο διατάσσεται ο Ηλίας να κατέβει, και αφού πήγε προς τον βασιλιά, του είπε ότι θα πεθάνει. Μετά από αυτόν, βασιλεύει ο αδελφός του ο Ιωράμ· διότι δεν είχε γιο. Στη συνέχεια ακολουθεί η ανάληψη του Ηλία στον ουρανό. Οι υιοί των προφητών, βλέποντας τον Ελισσαίο να βαδίζει διαμέσου του Ιορδάνη σαν σε ξηρά, είπαν: «Έχει αναπαυθεί το πνεύμα του Ηλία επάνω του», και του ζητούν την άδεια να αποστείλουν ανθρώπους προς αναζήτηση του Ηλία· εκείνος όμως τους εμπόδισε· ύστερα όμως το επέτρεψε· αλλά εκείνοι που πήγαν δεν τον βρήκαν. Θεραπεύει τα ύδατα στην Ιεριχώ· αναχωρώντας για τη Βαιθήλ, καταριέται τα παιδιά που τον περιέπαιζαν, και αυτά κατασπαράσσονται από τις αρκούδες. Ο βασιλιάς του Μωάβ απέστη από το να καταβάλλει τον συνήθη φόρο. Εκστρατεύει εναντίον του ο Ιωράμ, ο βασιλιάς του Ισραήλ, παίρνοντας μαζί του και τον Ιωσαφάτ, τον βασιλιά του Ιούδα, και τον βασιλιά του Εδώμ. Επειδή όμως δεν έβρισκαν νερό στην έρημο, αλλά κινδύνευαν να αφανιστούν, κατόπιν συμβουλής του Οχοζία έρχονται προς τον Ελισσαίο.

Διότι σε ποιον επιτράπηκε να κλείνει ή να ανοίγει τους ουρανούς; Σε ποιον να συγκρατεί το νερό ή να το ρίχνει πάνω στη γη; Σε ποιον να εγείρει φωτιά μέσα στο νερό για θυσία και να την καταναλώνει μαζί με το νερό; Σε ποιον να κατακαίει με άλλη φωτιά δύο πεντηκοντάρχους προς έλεγχο της παρανομίας; Σε ποιον να θανατώνει με διάπυρο ζήλο τους προφήτες της αισχύνης, εξαιτίας των βδελυγμάτων που λάτρευαν;

Και κατέβηκε πυρ από τον ουρανό και κατέφαγε αυτόν και τους πενήντα άνδρες του. Είπε ο Ηλίας: «Αυτά λέει ο Κύριος: Επειδή έστειλες αγγελιαφόρους για να συμβουλευτούν τον Βάαλ μυία, τον βδελυρό θεό της Ακκαρών, δεν θα γίνει έτσι· από την κλίνη στην οποία ανέβηκες δεν θα κατέβεις, αλλά εξάπαντος θα πεθάνεις». «Άνοιξε ο Ιώβ το στόμα του και καταράστηκε την ημέρα του λέγοντας: Ας χαθεί η ημέρα εκείνη κατά την οποία ειπώθηκε: “Γεννήθηκα”, και η νύχτα εκείνη κατά την οποία είπαν: “Ιδού άρρεν”. Η νύχτα εκείνη ας είναι σκοτάδι, και ας μην την αναζητήσει ο Κύριος από ψηλά, ούτε να έλθει πάνω της φως.

Όμοιον. Αφού κατέκαψες δύο πεντηκοντάρχους με θεόπεμπτο πυρ και αφού ανάλωσες ευπρόσδεκτη θυσία, κατέκρινες τους υπηρέτες της αισχύνης, θεόπνευστε Ηλία, και αφού διέσχισες το ρεύμα του Ιορδάνη με τη μηλωτή, άφησες διπλή τη χάρη σου στον Ελισσαίο και ανελήφθης στους ουρανούς με το σώμα σου, ένδοξε, μετέωρος ταξιδεύοντας στον αέρα με πύρινο άρμα, πρεσβεύοντας στον Δεσπότη για να σωθούν αυτοί που σε τιμούν.

Ωδή η'. Επταπλασίως κάμινον. Εσύ, μακάριε, φλεγόμενος διακαώς από το πυρ του ζήλου, κατέκαψες από τον ουρανό με κεραυνοβόλα βέλη δύο πεντηκόνταρχους μαζί με τους εκατό στρατιώτες τους συνολικά, άξιους υπηρέτες ενός ωμού και ασεβούς βασιλιά, οι οποίοι μιμούνταν στο έπακρο το θράσος και όλη την κακία εκείνου.

Και για να σου αποδείξω την αλήθεια του λόγου από ένα ή και δύο παραδείγματα, θυμήσου την πράξη του Πέτρου, πώς με έναν του λόγο, τερματίζοντας τα όρια της ζωής του Ανανία και της Σαπφείρας, τους παρέδωσε και τους δύο σε μία ημέρα σε αιφνίδιο θάνατο; Και πριν από αυτόν, τον Ηλία και τον Ελισσαίο, τους προφήτες του Ισραήλ. Διότι ο μεν κατέκαψε με θεϊκό πυρ τους εκατό στρατιώτες, ο δε με μία του κατάρα παρέδωσε τα παιδιά που τον περιέπαιξαν ως βορά στις αρκούδες, τερματίζοντας ταυτόχρονα τα όρια της ζωής τους.

Αν πάλι είχε οριστεί για τον Αδάμ να ζήσει μια πορεία εννιακοσίων τριάντα ετών, και αν δεν είχε αμαρτήσει, οπωσδήποτε θα την είχε ολοκληρώσει· διότι η ζωή είχε οριστεί από τον Θεό, είχε όμως προγνωστεί και ο θάνατος. Γι' αυτό ο Θεός είναι αναίτιος του θανάτου· διότι δεν προκάλεσε η πρόγνωση τον θάνατο, αλλά η παράβαση της εντολής. Πώς δε ο Ενώχ ζει ακόμη, έχοντας λάβει τη μετάθεση ως έπαθλο ευσέβειας; Τι δε να πει κανείς για τον Νώε, που δικαιώθηκε ως δεύτερος (γενάρχης), διασώζοντας τα σπέρματα του κόσμου που υπέστη τον θάνατο στον βυθό εξαιτίας του πλήθους των αμαρτιών; Τι για τον Λωτ, τον κάτοικο των Σοδόμων, που όμως δεν είχε την προαίρεση Σοδομίτη; Τι για τον Μωυσή σε σχέση με τον ισραηλιτικό λαό, όταν οι Αιγύπτιοι καταταρταρώθηκαν; Τι για εκείνους «των οποίων τα σώματα έπεσαν στην έρημο», σε σύγκριση με εκείνους που δεν έσφαλαν; Και τι για εκείνους τους οποίους η γη κατάπιε ζωντανούς, σε αντίθεση με τους φυλάρχους που δεν στασίασαν; Και τι να πούμε, για να αφήσω κατά μέρος κάθε πανωλεθρία που οφείλεται στην αμαρτία και την εκούσια επιλογή, για το «εάν θέλετε, θα φάτε τα αγαθά της γης· εάν όμως όχι, η μάχαιρα θα σας καταβροχθίσει»; Τι δε για τους άθεους μιαρούς ιερείς και τις δύο πεντηκονταρχίες που ο Ηλίας κατέκαψε με θείο πυρ, σε σχέση με τους «επτά χιλιάδες άνδρες που άφησα για τον εαυτό μου», και εκείνον που ανέστησε εκ νεκρών; Εάν αυτά και άλλα περισσότερα έχουν οριστεί ως ειμαρμένη από τον Θεό, πού είναι το αυτεξούσιο, για να μην αναφέρω το άτοπο; Και τι για την τελική πανωλεθρία των Ισραηλιτών, η οποία αποτέλεσε ανταπόδοση για το κυριακό αίμα και τον φόνο των προφητών μέσω της ιταλικής λόγχης· συνέβη από προκαθορισμένο όριο ή από εκούσια επιλογή;

Διότι, ακόμη και αν έλθει κάποιος εδώ, έχουμε τον Μωυσή και τον Ηλία να μας συνδράμουν. Επειδή ο μεν Μωυσής κατετρόπωσε τους Αιγυπτίους, ο δε Ηλίας κατέβασε πυρ από τον ουρανό· επομένως, τέτοιοι θα φανούν και εναντίον των εχθρών που πρόκειται να έλθουν εδώ.

Διότι, ακόμη κι αν έρθουν εδώ αυτοί που μαίνονται εναντίον σου, έχουμε τον Μωυσή, ο οποίος καταπόντισε τους Αιγυπτίους· έχουμε τον Ηλία, ο οποίος κατέβασε φωτιά από τον ουρανό και εξολόθρευσε τους πεντηκοντάρχους. Τι όμως συζητούσαν μαζί του οι προφήτες; Τα σχετικά με τον σταυρό και τον θάνατό του. Και όσα έλεγε ο Πέτρος, τα έλεγε χωρίς να γνωρίζει τι λέει· διότι είχαν κυριευθεί από φόβο εξαιτίας του άρρητου φωτός και της δόξας. Διότι πραγματικά δεν είχε τα λογικά του, μην επιθυμώντας να κατεβεί ο Ιησούς για να σταυρωθεί προς σωτηρίαν μας, αλλά να μείνει για πάντα στο όρος. Πρέπει όμως να αναγάγουμε τον λόγο και σε πνευματική θεωρία. Μετά τη συντέλεια τούτου του κόσμου, ο οποίος δημιουργήθηκε σε έξι ημέρες, θα ανεβάσει και εμάς ο Ιησούς, εάν βέβαια είμαστε μαθητές του, στο υψηλό όρος, εννοώ στον ουρανό, και θα φανερώσει σε εμάς τον εαυτό του πιο λαμπρό. Διότι τώρα εμφανίστηκε με αδοξία, ως εσταυρωμένος και υιός ξυλουργού· τότε όμως θα δούμε τη δόξα του, ως δόξα του Μονογενούς.

Συγχρόνως δε, επειδή φοβόταν τη σταύρωση του Χριστού, λέει αυτά τα λόγια. Διότι, αφού τον άκουσε να λέει ότι πρέπει να θανατωθεί και την τρίτη ημέρα να αναστηθεί, τα λέει αυτά σαν να έλεγε: Ας μην κατέβουμε από το όρος, ας παραμείνουμε εδώ, για να αποφύγουμε τον σταυρό και το πάθος. Έχουμε βοηθό τον Ηλία, σε περίπτωση που μας επιτεθούν οι Ιουδαίοι, ο οποίος κατέβασε φωτιά και εξολόθρευσε τους πεντηκοντάρχους.

Αλλά από αυτό το τωρινό γεγονός ας μάθουν ότι, όπως ακριβώς τώρα που περιφρονήθηκε από τους Σαμαρείτες το υπέμεινε με ανεξικακία, και μάλιστα επιτίμησε τους ίδιους τους μαθητές που τον παρότρυναν εναντίον των υβριστών, έτσι και τότε, όταν θα σταυρώνεται, θα το υπομείνει όχι επειδή είναι αδύναμος, αλλά επειδή είναι μακρόθυμος. Ωφελεί δε τους μαθητές και με το να τους διδάσκει μέσα από το δικό του παράδειγμα να είναι ανεξίκακοι. Διότι αυτοί, αποβλέποντας στον Ηλία, ο οποίος κατέκαψε δύο φορές πενήντα άνδρες μαζί με τους πεντηκοντάρχους τους, παρότρυναν τον Κύριο εναντίον των υβριστών· επειδή ήταν ακόμη ατελείς.