Πατερικές αναφορές στο ΒΑΣΙΛΕΙΩΝ Δ΄ 19:35

Διότι ο Ραψάκης, αφού περικύκλωσε την Ιερουσαλήμ, απειλούσε ότι ούτε ο Θεός είχε τη δύναμη να τους ελευθερώσει από τα χέρια των Ασσυρίων· αλλά ο Θεός υποσχέθηκε λέγοντας: «Θα υπερασπιστώ αυτήν την πόλη». Έπειτα, εκπληρώνοντας την υπόσχεση, μέσα σε μία νύχτα εξολόθρευσε εκατόν ογδόντα πέντε χιλιάδες από τους Ασσυρίους.

Διότι, εάν είχαν τη δύναμη, δεν θα καθυστερούσαν, αλλά αμέσως θα έκαναν το κακό, έχοντας έτοιμη προς τούτο την προαίρεσή τους, και μάλιστα εναντίον μας. Ιδού, λοιπόν, τώρα έχουμε συγκεντρωθεί και μιλάμε εναντίον τους, και γνωρίζουν ότι, καθώς εμείς προκόβουμε, αυτοί εξασθενούν. 7. Εάν, επομένως, είχαν εξουσία, δεν θα άφηναν κανέναν από εμάς τους χριστιανούς να ζήσει· «διότι για τον αμαρτωλό η θεοσέβεια είναι βδέλυγμα». 8. Επειδή όμως δεν έχουν καμία απολύτως δύναμη, γι' αυτό περισσότερο πλήττουν τον ίδιο τους τον εαυτό, διότι δεν μπορούν να πραγματοποιήσουν τίποτα από όσα απειλούν. Έπειτα, πρέπει να αναλογιζόμαστε και το εξής, ώστε να μην τους φοβόμαστε: εάν είχαν πραγματική δύναμη, δεν θα έρχονταν με όχλο ούτε θα προκαλούσαν απατηλές οπτασίες ούτε θα μηχανεύονταν απάτες αλλάζοντας μορφές, αλλά θα αρκούσε να έρθει μόνο ένας και να κάνει αυτό ακριβώς που μπορεί και επιθυμεί. Και τούτο μάλιστα, διότι καθένας που κατέχει την εξουσία δεν εξοντώνει προκαλώντας ψευδαισθήσεις ούτε εκφοβίζει μέσω όχλων, αλλά αμέσως χρησιμοποιεί την εξουσία του όπως θέλει. 9. Αλλά οι δαίμονες, μην έχοντας καμία δύναμη, παίζουν σαν να βρίσκονται σε θεατρική σκηνή, αλλάζοντας μορφές και εκφοβίζοντας τα παιδιά με τις οπτασίες των όχλων και με τις μεταμορφώσεις τους· εξαιτίας αυτών οφείλουμε μάλλον να τους περιφρονούμε ως ανίσχυρους. 10. Ο αληθινός άγγελος, για παράδειγμα, που στάλθηκε από τον Κύριο εναντίον των Ασσυρίων, δεν είχε ανάγκη από όχλους, ούτε από εξωτερικές οπτασίες, ούτε από χτύπους, ούτε από κρότους, αλλά ήρεμα χρησιμοποίησε την εξουσία του και εξόντωσε αμέσως εκατόν ογδόντα πέντε χιλιάδες.

Αφού λοιπόν ο Θεός μακροθυμεί και ανέχεται τις αδυναμίες μας, ας μην αδιαφορούμε εμείς, ούτε να καταλαμβανόμαστε από πνευματική νωθρότητα ως προς το καθήκον να εκπληρώνουμε όσα είναι αρεστά και αγαπητά σε Αυτόν. <Θα σταθεί ισχυρός απέναντί του ο Ιακώβ.> Ανέφερα ότι ο Ασσύριος, αφού εξεστράτευσε εναντίον του λαού που ήταν υπό την εξουσία του και ξερίζωσε όλη τη Σαμάρεια, πυρπολώντας τόσο τις ίδιες τις πόλεις όσο και τους ναούς, πολιόρκησε στη συνέχεια την Ιερουσαλήμ, αλλά δεν την κυρίευσε διόλου, καθώς την υπερασπιζόταν ο Θεός. Διότι θανατώθηκαν από άγγελο μέσα σε μία νύχτα εκατόν ογδόντα πέντε χιλιάδες. Αυτό ακριβώς, όπως νομίζω, προαναγγέλλει τώρα λέγοντας: <Θα σταθεί ισχυρός απέναντί του ο Ιακώβ>. Απέναντι σε ποιον ακριβώς; Είναι προφανές, απέναντι στον Ραψάκη, ο οποίος επρόκειτο να πολιορκήσει την πόλη. Και ονόμασε <Ιακώβ> τους απογόνους εξ αίματος του Ιακώβ, δηλαδή τον Ιούδα και τον Βενιαμίν. Η φράση όμως θα μπορούσε, αν κανείς το επέλεγε, να αναφέρεται και σε ολόκληρο τον Ισραήλ.

Έπειτα έστειλε από τη Λαχίς τον Ραψάκη, ο οποίος χλεύασε υπέρμετρα τη θεία δόξα, τότε που εξολοθρεύτηκαν σε μία νύχτα εκατόν ογδόντα πέντε χιλιάδες από τους Ασσύριους από χέρι αγγέλου. Αυτήν ακριβώς την ιστορία υπενθυμίζει πάλι. Διότι λέει πως συγκεντρώθηκαν εναντίον σου πολλά έθνη, σχεδόν περιπαίζοντας και έτοιμα να χορέψουν θριαμβευτικά πάνω σου που από στιγμή σε στιγμή θα έπεφτες. Όμως δεν γνώρισαν αυτά που έχει αποφασίσει ο Θεός. Διότι συγκεντρώθηκαν σαν σε αλώνι και δίκην δεματιών θα βρεθούν κάτω από τα πόδια σου. Σήκω λοιπόν και αλώνισέ τους, διότι θα έχεις κέρατα σιδερένια και οπλές χάλκινες, δηλαδή, θα είσαι δυσκαταγώνιστος και ακατανίκητος για τους εχθρούς, και κυριολεκτικά θα καταπατήσεις αυτούς που αντιστάθηκαν. Επειδή, λοιπόν, έκανε μνεία για αλώνι και δεμάτια, διατήρησε στη μεταφορά τον κατάλληλο τρόπο, και κάνει λόγο για κέρατα και οπλές, όπως σε ένα μοσχάρι. Επειδή όμως δεν εξολοθρεύτηκαν και δεν έπεσαν από ανθρώπινο χέρι, αλλά κείτονταν νεκροί ως έργο της θείας οργής, μην αποδώσεις, λέει, στον εαυτό σου τις καυχήσεις γι' αυτά, αλλά μάλλον ανάθεσε στον Κύριο όλης της γης και το ίδιο τους το πλήθος, και τη δύναμη αυτών που αφανίστηκαν.

Διότι, όταν ο Εζεκίας βασίλευε στην Ιερουσαλήμ, ο Σεναχειρείμ εκστράτευσε κατά της Σαμάρειας, και αφού λεηλάτησε τις πόλεις της και πυρπόλησε επιπλέον και άλλες, απέστειλε από τη Λαχίς τον Ραψάκη, ο οποίος ξεστόμισε αυθάδη λόγια εναντίον του Θεού, και έπειτα από χέρι αγγέλου έπεσαν εκατόν ογδόντα πέντε χιλιάδες από τον στρατό των Ασσυρίων. Μετά δε τη βασιλεία του Εζεκία, αφού πέρασε όχι λίγος χρόνος, όταν βασίλευε ο Σεδεκίας, ο οποίος ήταν γιος του Ιωσία, ο Ναβουχοδονόσορ πολιόρκησε την Ιερουσαλήμ, αφού προηγουμένως είχε λεηλατήσει όλη την Ιουδαία, και έπειτα, αφού κυρίευσε με τη βία την αγία πόλη και πυρπόλησε και εκείνον τον ξακουστό ναό, οδήγησε στην εξορία τον Ιούδα και τον πρόσθεσε σε εκείνους από τη Σαμάρεια που είχαν αιχμαλωτιστεί από τον Σεναχειρείμ. Μήπως λοιπόν ο Θεός των όλων αθετεί την υπόσχεσή του, όταν λέει μέσω του Προφήτη προς τους εξ αίματος απογόνους του Ισραήλ: «Δεν θα σπαρθεί πλέον κανείς από το όνομά σου»; Έπειτα, πώς δεν είναι αμάθεια, ή μάλλον δεν θα έφτανε στο έσχατο σημείο κάθε κακίας, το να νομίζει κανείς ότι ο Θεός ψεύδεται; Διότι το θείο σε καμία περίπτωση δεν σφάλλει στα λόγια του, κάθε άλλο· αλλά η αλήθεια έχει ως εξής: Αφού πρώτα μνημόνευσε την απελευθέρωση που συνέβη στους καιρούς εκείνους, όταν ο Κύρος ο Πέρσης κατέλυσε την εξουσία, τότε λέει ότι μετά από αυτό ο Ισραήλ δεν θα γινόταν πλέον περιπλανώμενος και εξόριστος. Διότι, αφού ανακλήθηκαν στα δικά τους εδάφη και επέστρεψαν στην Ιουδαία, κατοίκησαν με ασφάλεια.

Θέλεις να γνωρίσεις πόση δύναμη έχει η μετάνοια; Θέλεις να γνωρίσεις το ισχυρό όπλο της σωτηρίας και να μάθεις πόσο ισχύει η εξομολόγηση; Εκατόν ογδόντα πέντε χιλιάδες εχθρούς έτρεψε σε φυγή ο Εζεκίας διά της εξομολογήσεως. Μεγάλο βέβαια αληθινά είναι και αυτό, αλλά είναι ακόμη μικρό σε σύγκριση με αυτό που πρόκειται να λεχθεί. Ο ίδιος, μέσω της μετανοίας, ανέστρεψε θεία απόφαση η οποία είχε εκδοθεί. Διότι, όταν εκείνος αρρώστησε, του είπε ο Ησαΐας: «Τακτοποίησε τα του οίκου σου· διότι εσύ πεθαίνεις και δεν θα ζήσεις». Ποια προσδοκία λοιπόν; Ποια ελπίδα για σωτηρία, όταν ο προφήτης έλεγε: «διότι εσύ πεθαίνεις»; Όμως, δεν απομακρύνθηκε από τη μετάνοια ο Εζεκίας, αλλά θυμήθηκε αυτό που έχει γραφτεί: «Όταν στραφείς και αναστενάξεις, τότε θα σωθείς». Στράφηκε προς τον τοίχο, και υψώνοντας τη διάνοια από το κρεβάτι προς τον ουρανό (διότι το πάχος των τοίχων δεν εμποδίζει τις προσευχές που αναπέμπονται με ευλάβεια), λέει: «Κύριε, θυμήσου με· διότι είναι αρκετό για τη θεραπεία το να με θυμηθείς Εσύ· δεν υπόκεισαι στον χρόνο, αλλά Εσύ ο Ίδιος είσαι ο νομοθέτης της ζωής· διότι δεν ζούμε σύμφωνα με το πεπρωμένο της γέννησης και τη θέση των άστρων, όπως ματαιολογούν ορισμένοι. Αλλά Εσύ είσαι νομοθέτης, όπως το θέλεις, και του ίδιου του ζην και του χρόνου που πρέπει κανείς να ζήσει».

Πόσα πάθη ανέδειξε ο βίος στους παλαιότερους χρόνους, αλλά και πόσα στους δικούς μας· τον κατακλυσμό επί του Νώε και την πυρπόληση των Σοδόμων, ή τον αιγυπτιακό στρατό που καταποντίστηκε στην Ερυθρά Θάλασσα, ή τις μετέπειτα σφαγές των αλλοφύλων, εκείνες τις αμέτρητες ανθρωποκτονίες, ή τον αιφνίδιο θάνατο μέσα σε σύντομο χρόνο του ισραηλιτικού λαού που αποδεκατίστηκε κατά πολλές μυριάδες, ή τις εκατόν ογδόντα πέντε χιλιάδες των Ασσυρίων που θανατώθηκαν σε μια στιγμή, καθώς και τις ιστορίες των μετέπειτα κακών που συνέπεσαν σε μηδικές και ελληνικές συμφορές με μεγάλες ναυμαχίες και πεζομαχίες, και όλα τα παρόμοια γεγονότα των οποίων η μνήμη γίνεται δάσκαλος για τους μεταγενέστερους. Και αν τα παραβλέψουμε όλα αυτά, θα ήταν αρκετά προς επιβεβαίωση των όσων λέγονται και τα όσα έχει ιστορήσει ο δικός μας βίος. Διότι ποιος δεν γνωρίζει τη μεγάλη μητρόπολη της Βιθυνίας, η οποία συγκαταλέγεται ανάμεσα στις εξέχουσες πόλεις; Ποιος αγνοεί την πλατιά και ευρύχωρη Θράκη; Πώς, δηλαδή, τη μεν πρώτη την εξολόθρευσε ολοσχερώς ο πόλεμος, ενώ τη δεύτερη ο σεισμός μαζί με τη φωτιά μέσα σε μια στιγμή. Πόσα παιδιά εκεί, πόσα νήπια, οι μεσήλικες, οι ηλικιωμένοι, ελεύθεροι και δούλοι, άρχοντες και υποτακτικοί, πλούσιοι, πένητες, υγιείς, ασθενείς, όλοι καταστράφηκαν σε μια στιγμή του χρόνου. Το πυρ εξαπλώθηκε σε όλους εξίσου· για όλους οι οίκοι τους έγιναν τάφοι.

ΝΑ΄. ΠΡΟΣ ΤΟΝ ΠΡΕΣΒΥΤΕΡΟ ΠΑΥΛΟ. Το χωρίο: «Πώς θα ψάλουμε την ωδή του Κυρίου σε ξένη γη;» μου φαίνεται ότι επιδέχεται διπλή ερμηνεία. Πρώτον μεν, επειδή δεν επιτρεπόταν έξω από την Ιερουσαλήμ ούτε να τελούν το Πάσχα ούτε τις άλλες εορτές· γι' αυτό και κατηγορούνταν κάποιοι, επειδή προέβαιναν σε αναγνώσεις εκτός του νόμου. Έπειτα δε, επειδή είχε σβήσει το θάρρος τους εξαιτίας της αιχμαλωσίας, έλεγαν: Πώς μπορούμε να διηγηθούμε τα θαυμάσια που έγιναν στην Αίγυπτο, στην έρημο και στην Παλαιστίνη, καθώς και εκείνα εναντίον των Αιθιόπων και του Ασσυρίου, όταν μάλιστα εκατόν ογδόντα πέντε χιλιάδες εξολοθρεύτηκαν χωρίς πόλεμο και μάχη, τη στιγμή που δεν θα μας πιστεύουν εξαιτίας της τωρινής μας κατάστασης, αφού έχουμε κυριευθεί και ζούμε στην αιχμαλωσία;

Στη σύναξη των αρχαγγέλων. Πρέπει να εγκωμιάζουμε τους αγγέλους. Διότι και αυτοί, υμνώντας τον Δημιουργό, τον καθιστούν ίλεω και ευμενή προς τους ανθρώπους. Και εννοώ τους αγγέλους, τους δικούς μας συμμάχους, εκείνους που εκστρατεύουν εναντίον των αντίπαλων δυνάμεων, ένας εκ των οποίων είναι ο αρχάγγελος Μιχαήλ, ο οποίος αφενός αντιτάχθηκε στον διάβολο για το σώμα του Μωυσή, και αφετέρου αντιστάθηκε στον άρχοντα των Περσών υπέρ της ελευθερίας του λαού. Σε αυτούς ανήκει εκείνος που ανέκοψε την πορεία της όνου και εμπόδισε την άτοπη μανία του Βαλαάμ· και επειδή ο μάντης δεν κατανοούσε τα όσα συνέβαιναν, η φωνή του άλογου ζώου συνέτισε τον λογικό άνθρωπο. Σε αυτούς ανήκει εκείνος που έσυρε το ξίφος του και προέτρεψε τον Ιησού του Ναυή να συμπλακεί με τους εχθρούς. Σε αυτούς ανήκει εκείνος που πάταξε εκατόν ογδόντα πέντε χιλιάδες Ασσυρίους μέσα σε μία νύχτα και ένωσε τον θάνατο με τον ύπνο των βαρβάρων. Σε αυτούς ανήκει εκείνος που μετέφερε τον προφήτη Αμβακούμ με εναέριο άλμα, για να προσφέρει τροφή στον προφήτη Δανιήλ ανάμεσα στα νηστικά λιοντάρια.

Ας προσέξουμε να μην κατασπαταλήσουμε τον βίο μας χωρίς να το καταλάβουμε, μέσα σε γλέντια, μεθύσια, θορύβους και χορούς· γιατί τότε, αναζητώντας τη θύρα της μετανοίας σαν να βρισκόμαστε στο σκοτάδι της νύχτας, δεν θα τη βρούμε. Μάλλον όμως θα τη βρούμε, καθώς ο Δεσπότης μάς καλεί και λέει: «Εγώ είμαι η θύρα των προβάτων». Διότι οφείλουμε να εγκωμιάζουμε τους αγγέλους· αυτοί, υμνώντας τον Δημιουργό, τον καθιστούν ίλεω και ευμενή προς τους ανθρώπους. Και όταν λέω αγγέλους, εννοώ τους δικούς μας συμμάχους, αυτούς που εκστρατεύουν εναντίον των εχθρικών δυνάμεων. Ανάμεσά τους συγκαταλέγεται ο αρχάγγελος Μιχαήλ, ο οποίος αντιτάχθηκε στον διάβολο για το σώμα του Μωυσή, και αντιστάθηκε στον άρχοντα των Περσών υπερασπιζόμενος την ελευθερία του λαού. Σε αυτούς ανήκει και εκείνος που άλλαξε την πορεία της όνου και εμπόδισε τον Βαλαάμ από την άτοπη μαντεία, και επειδή ο μάντης δεν κατανοούσε τι συνέβαινε, με τη φωνή του άλογου ζώου συνέτισε το λογικό ον. Μεταξύ τους είναι αυτός που, έχοντας γυμνώσει το ξίφος του, προέτρεπε τον Ιησού του Ναυή να συμπλακεί με τους εχθρούς. Ανάμεσά τους είναι εκείνος που πάταξε τις ογδόντα πέντε χιλιάδες των Ασσυρίων μέσα σε μία νύχτα και ένωσε τον θάνατο με τον ύπνο των βαρβάρων. Σε αυτούς ανήκει και εκείνος που με ένα εναέριο άλμα μετέφερε τον προφήτη Αμβακούμ, προκειμένου να προσφέρει τροφή στον προφήτη Δανιήλ, ο οποίος βρισκόταν ανάμεσα στα νηστικά λιοντάρια.

Διότι και ένας άγγελος κάποτε, όταν εξήλθε, εξολόθρευσε εκατόν ογδόντα πέντε χιλιάδες. Τι γίνεται λοιπόν εάν είναι μεν δυνατός, αλλά δεν θέλει να μας απλώσει χείρα βοηθείας; Αλλά ούτε και αυτό πρέπει να φοβηθείς, λέει· γι' αυτό πρόσθεσε: «Αντιλήπτωρ ημών». Επομένως, και θέλει και μπορεί· μην φοβάσαι, λοιπόν. Τι γίνεται όμως εάν εμείς είμαστε ανάξιοι; Αλλά έχουμε εκ μέρους του πατρική φιλανθρωπία. Γι' αυτό και προσθέτοντας τούτο έλεγε: «Ο Θεός του Ιακώβ», σαν να έλεγε: Πάντοτε, λέει, αυτή είναι η συνήθειά του, ανέκαθεν και εξ αρχής. Διάψαλμα. Άλλος ερμηνευτής λέει: Αεί. «Ελάτε και δείτε τα έργα του Θεού, τα θαυμαστά σημεία που επιτέλεσε πάνω στη γη, καταργώντας τους πολέμους μέχρι τα πέρατα της γης. Τόξο θα συντρίψει και θα συνθλάσει όπλο (άλλος λέει: συνέθλασε), και ασπίδες θα κατακάψει στη φωτιά». Άλλος μεταφραστής λέει: «Και άμαξες θα κατακάψει στη φωτιά». Αφού μίλησε για τη γη, για τη θάλασσα, για τα όρη, για την πνευματική χορηγία που τους δόθηκε, για τη συμμαχία, επεκτείνει πάλι τον λόγο προς τους θεατές, καλώντας τους να δουν τα τρόπαια με πολλή ευφροσύνη και με θερμή διάθεση προς τον Δεσπότη, και διακηρύσσοντας τις νίκες τις οποίες Εκείνος κατήγαγε υπέρ αυτών.

Εκείνος λοιπόν που, στον καιρό της εξεγέρσεως των παθών, έκλεισε γενναία τις αισθήσεις του, απώθησε εντελώς τη φαντασία και τη μνήμη των αισθητών, και συνέστειλε απολύτως τις φυσικές κινήσεις του νου ως προς την έρευνα των εξωτερικών, έφραξε, κατά το παράδειγμα του Εζεκία, τα ύδατα των πηγών που βρίσκονται έξω από την πόλη και διέκοψε τον ποταμό που τη χώριζε περνώντας μέσα από αυτήν. Σε αυτό τον ενίσχυσαν οι προαναφερθείσες δυνάμεις και ο πολύς λαός που συγκεντρώθηκε, εννοώ δηλαδή οι ευσεβείς λογισμοί καθεμιάς από τις δυνάμεις. Έτσι, νικώντας με το θείο χέρι, κατήσχυνε την πονηρή και τυραννική δυναστεία που επαναστάτησε εναντίον του, και δια του θείου προστάγματος, σαν μέσω κάποιου αγγέλου, δηλαδή του λόγου που από τη φύση του καταστρέφει τα πάθη, θανάτωσε τις εκατόν ογδόντα πέντε χιλιάδες, δηλαδή την έξη που παράγει την κακία, η οποία προσκολλάται παράλογα στις τρεις δυνάμεις της ψυχής μέσω των αισθητών, καθώς και την ενέργεια των αισθήσεων πάνω σε αυτές.

Και οι ουράνιες στρατιές των αγγέλων καταδέχονται να πολεμήσουν με τους ανθρώπους. Διότι ένας άγγελος, αφού εξήλθε, σε μια στιγμή εξόντωσε εκατόν ογδόντα πέντε χιλιάδες από τους Ασσυρίους, ενώ τα τωρινά στρατόπεδα των ανόητων βασιλέων, έχοντας συγκροτήσει πόλεμο με τον Βασιλέα της δόξης, πολέμησαν όπως το στουπί με τη φωτιά, όπως το πήλινο αγγείο με το σίδερο, όπως η χύτρα με το καζάνι, όπως ο όνος με το λιοντάρι, και όπως ο άνθρωπος με τον άγγελο. Γι' αυτό και, όπως ακριβώς προείπε ο άγγελος, έγιναν μεγάλο δείπνο για κάθε πτηνό και θηρίο της γης, ενώ οι αρχηγοί και απατεώνες αυτών, ο αντίχριστος και ο Μωάμεθ, ρίχτηκαν στη λίμνη του πυρός και του θείου. Θείο δε λέγεται αυτό που λαϊκά ονομάζεται θειάφι, το οποίο είναι ικανό να κατακαίει μαζί με τη φωτιά πέτρες και σίδερα, με τα οποία μάλιστα έγιναν στάχτη οι πόλεις των Σοδόμων. Εγώ δε, φροντίζοντας για μεγάλη συντομία, τα λέω αυτά συνοπτικά για να είναι ευκολονόητα.

Απερίγραπτο είναι το θείο· στην περιγραπτή όμως σάρκα ο Χριστός είχε ως κατοικητήριο τη Σιών. «Εκεί συνέτριψε την ισχύ των τόξων, το όπλο και τη ρομφαία και τον πόλεμο», αισθητώς μεν τους τυράννους βασιλείς και τα φρυάγματα των Ιουδαίων, νοητώς δε τον διάβολο και τη συμμορία του. «Φωτίζεις εσύ θαυμαστά από τα αιώνια όρη», δηλαδή, από τους ουρανούς φωτίζεις όλα τα πέρατα της γης, μέσω των άλλων σου αγγέλων φωτίζεις τους δικαίους. «Ταράχτηκαν όλοι οι ασύνετοι στην καρδιά»· διότι οι δίκαιοι και οι συνετοί φωτίζονται και θα φωτιστούν, ενώ οι αμαρτωλοί και οι άσωτοι ταράσσονται και θα ταραχθούν. «Κοιμήθηκαν τον ύπνο τους και δεν βρήκαν τίποτα, όλοι οι άνδρες του πλούτου στα χέρια τους». Διότι ο πλούτος ήταν φθαρτός, και αφού φθάρθηκε μαζί τους, δεν βρήκαν τίποτα. «Από την επιτίμησή σου, Θεέ του Ιακώβ, νύσταξαν εκείνοι που επέβαιναν στα άλογα»· εννοεί τις εκατόν εβδομήντα πέντε χιλιάδες των Ασσυρίων, οι οποίοι θανατώθηκαν τη νύχτα από τον θείο άγγελο και το πρωί φαίνονταν σαν να νύσταζαν και να κοιμόντουσαν, χωρίς να φέρουν πληγή από ξίφος και χωρίς να είναι βαμμένοι με αίμα. Και το έπαθαν αυτό, διότι ο βασιλιάς Σενναχειρείμ έστειλε μήνυμα στον βασιλιά της Ιουδαίας Εζεκία λέγοντας «Ας μην σε απατά ο Θεός σου», και τα υπόλοιπα λόγια της βλασφημίας του, και έτσι έμαθε από την πείρα ποιος είναι Θεός, οι βάτραχοί του ή ο εκ φύσεως αληθινός Θεός. «Εσύ είσαι φοβερός, και ποιος θα μπορέσει να σου αντισταθεί;»

Μια τέτοια παράταξη έχει φανεί στον θεατή σύμφωνα με τον νόμο του πολέμου. Και οι ουράνιες στρατιές των αγγέλων καταδέχονται να πολεμούν μαζί με τους ανθρώπους. Διότι ένας άγγελος, αφού εξήλθε, εξολόθρευσε σε μια στιγμή εκατόν ογδόντα πέντε χιλιάδες Ασσυρίους, ενώ τα τωρινά στρατόπεδα των ανόητων βασιλέων, αφού συγκρότησαν πόλεμο με τον «βασιλέα της δόξης», πολέμησαν όπως το στουπί με τη φωτιά, όπως το πήλινο αγγείο με το σίδερο, όπως η «χύτρα με τον λέβητα», όπως ο όνος με το λιοντάρι και όπως ο άνθρωπος με τον άγγελο.

Και ας σε πείσει ο άγγελος του Κυρίου, ο οποίος κατέβηκε με τη μορφή του ίδιου του Κυρίου σε αυτούς που ήταν μαζί με τον Αζαρία, αυτός που ενέπνευσε δροσιά μέσα στη φωτιά και έψυξε την πυρά, ο οποίος μετέτρεψε τη φλόγα σε δορυφόρο αντί για πυρφόρο· το δε πιο παράδοξο από το παράδοξο είναι ότι αυτούς που η φλόγα συνέλαβε στο εσωτερικό της σαν μέσα σε κοιλιά, τους γέννησε αβλαβείς· ενώ εκείνους τους ασεβείς που άφησε ασύλληπτους έξω γύρω της, τους κατέστρεψε· αυτό είναι δείγμα της θείας δύναμης της παντοδύναμης εξουσίας του αγγέλου, η οποία είναι τόσο ρωμαλέα, ώστε να μπορεί να εξολοθρεύσει όλο τον κόσμο σε μια στιγμή· και μάρτυρας αυτού είναι η νυχτερινή σφαγή στο στρατόπεδο των Χαλδαίων κατά του Σενναχειρείμ από έναν μόνο θείο άγγελο, ο οποίος θανάτωσε αθόρυβα και χωρίς σπαθί ένα πλήθος εκατόν ογδόντα πέντε χιλιάδων, κάτι που ικετεύουμε τον Θεό να εκτελεστεί τάχιστα και τώρα στους παρόντες Χαλδαίους· εξάλλου, ο υλικός και σαρκοφόρος Αββακούμ μεταφέρθηκε ανάλαφρα από τον άυλο άγγελο από τα όρια της Ιερουσαλήμ προς τη Βαβυλώνα, φέρνοντας ο προφήτης τροφή στον συμπροφήτη Δανιήλ, ο οποίος τότε βρισκόταν φρουρούμενος στον λάκκο, και εισήλθε μαζί του και εξήλθε χωρίς να πάθει βλάβη, διατηρώντας άθικτες τις σφραγίδες του λάκκου, ως τύπο του τάφου του Χριστού, ώστε, όπως ο Χριστός ανήλθε από τον θάνατο και τον άδη, έτσι να ανέλθει και ο προφήτης σωζόμενος από τα ανθρωποκτόνα θηρία, ρίχνοντας στον άδη αυτούς που τον είχαν κατεβάσει στον άδη· όπως ακριβώς συνέβη με όμοιο τρόπο στους Χαλδαίους αυτή η αδέκαστη δίκη της απόφασης του Θεού, «Ο οποίος κάνει τους αγγέλους του πνεύματα και τους λειτουργούς του πυρ φλέγον»· σύμφωνα με τα οποία στα ιερά λόγια ονομάζονται οι μακάριοι άγγελοι, νομίζω, ως καθαρτικοί πολλές φορές των ανθρώπινων παθών, καυστικοί και τιμωρητικοί για τους εχθρούς του Θεού, και μεταδότες φωτός στους αφοτίστους των θνητών.