Πατερικές αναφορές στο ΒΑΣΙΛΕΙΩΝ Δ΄ 2:13

Στην ιστορία των Βασιλειών αναφέρεται κάποια γυναίκα χήρα, η οποία βαρυνόταν υπερβολικά από τη συμφορά της μοναξιάς. Την πολιορκούσε δε ένας φιλάργυρος και μισάνθρωπος δανειστής, παίρνοντας ως ενέχυρο τους γιους της, τους οποίους μόνους είχε η μητέρα αντί για οτιδήποτε άλλο. Επειδή όμως η κατάστασή της είχε φτάσει σε απόλυτο αδιέξοδο και κανείς από όσους είχαν χρυσάφι δεν την σπλαγχνιζόταν, προσέτρεξε σε εκείνον που διέθετε φιλανθρωπία και πίστη. Αυτός ήταν ο προφήτης Ελισσαίος, ένας άνδρας ακτήμων ως προς τα γήινα αγαθά αλλά υπερπλήρης από άυλη περιουσία. Ήταν φιλόσοφος προερχόμενος από τους γεωργούς, άστεγος, ανέστιος, με ένα μόνο ένδυμα, ο οποίος μόλις πρόσφατα είχε γίνει κληρονόμος, λαμβάνοντας ως κληρονομιά μια φθηνή προβιά και την αόρατη ευλογία που έπεσε από το πύρινο άρμα. Δεν απέρριψε όμως άπρακτη την ικεσία της, ούτε απελπίστηκε ως προς την παροχή βοήθειας επειδή δεν διέθετε το ζητούμενο, ούτε είπε ποταπά και άπιστα λόγια, όπως θα έκανε ένας από τους πολλούς: «Και από πού να βρω εγώ χρήματα, ώστε να ξεπληρώσω το χρέος;»

Και αλλού, όταν αναλαμβανόταν ο Ηλίας, ο Ελισσαίος ζητούσε από αυτόν να έλθει επάνω του το Πνεύμα διπλό. Ο Ηλίας λοιπόν του το υποσχέθηκε, εάν τον έβλεπε να αναλαμβάνεται. Αφού λοιπόν τον είδε και πήρε τη μηλωτή, ήλθε στον Ιορδάνη· και όταν χτύπησε με τη μηλωτή τον ποταμό, το νερό δεν υπάκουσε. Λέει λοιπόν: Πού είναι ο Θεός αφφώ;

Και τι το θαυμαστό υπάρχει, αν διαπιστώσουμε ότι και η αρετή του Ηλία εξισώνεται με τη δική τους; Διότι με τη δύναμη μιας μόνο τροφής ο Θεσβίτης Ηλίας έφτασε μέσα σε σαράντα ημέρες στο όρος Χωρήβ, ενώ αυτοί, αφού γεύτηκαν το σώμα του Χριστού, και οι σαράντα μαζί έφτασαν στους ουρανούς. Εμφανίστηκε σε εκείνον ο Θεός καθώς προχωρούσε στην πορεία του, λέγοντας: «Είναι μακρύς ο δρόμος σου, Ηλία»· έγινε όμως γνωστός και σε αυτούς, στηρίζοντας το φρόνημά τους και λέγοντας: «Ο ζήλος σας για την ευσέβεια είναι καλός». Άφησε ο ζηλωτής τη μηλωτή του στον Ελισαίο και ανέβηκε σε άρμα· έδωσε και ο Σωτήρας την ειρήνη Του στους σαράντα, και αναλήφθηκε μέσα σε δόξα.

Διέσχισε τον Ιορδάνη τέμνοντάς τον με τη μηλωτή· και ανελήφθη προς τον ουρανό με πύρινο άρμα, αφήνοντας στον Ελισσαίο ταυτόχρονα και τη μηλωτή και τη χάρη. Παρατήρησε και τα δικά του θαύματα: διέσχισε τον Ιορδάνη τέμνοντάς τον με τη μηλωτή. Κατέστησε τις πηγές της πόλης ζωογόνες με τη ρίψη αλατιού.

Επειδή, λοιπόν, όσα παρέχονται σε εμάς από τον ήλιο μεταβάλλονται γρήγορα, έχουμε ανάγκη από πολλές και συνεχείς περιστροφές του. Επειδή όμως οι δωρεές της Αειπαρθένου είναι άφθαρτες, χρειάστηκε μόνο μία περίοδος, και μέσω αυτής καταυγάζει ακατάπαυστα τους πάντες, έχοντας ανατείλει ανέκφραστα για εμάς εκείνον τον Ήλιο, «στον οποίο δεν υπάρχει παραλλαγή ή σκιά μεταβολής». Επομένως, ακόμη και αν αφήσουμε τη μετάθεση του Ενώχ από τον Θεό και στρέψουμε το μάτι της διανοίας μας προς την αρπαγή του Ηλία, ο οποίος έπραξε κάτι ανώτερο από τον προηγούμενο, αφήνοντας στον μαθητή του ως μεγάλο δώρο τη μηλωτή, μέσω της οποίας αυτός επιτέλεσε τα διπλάσια θαύματα. Αλλά και από αυτό το γεγονός, τα έργα της Μητροπαρθένου υπερέχουν πάρα πολύ προς το τελειότερο· διότι και η ίδια αποτέλεσε θαύμα θαυμάτων επί της γης και κοινωφελές σημείο, το μεγαλύτερο απ' όλα τα απ' αιώνος, και έδωσε στον ίδιο τον Υιό του Θεού από την κοιλιά της το αδαμιαίο περίβλημα, μέσω του οποίου προσκυνητού περιβλήματος όλα όσα έγιναν για εμάς, «εάν γράφονταν το καθένα χωριστά, ούτε ο ίδιος ολόκληρος ο κόσμος δεν θα χωρούσε τα βιβλία που θα γράφονταν», όπως λέει ο πιο θεολογικός από τους Ευαγγελιστές.

Ζηλωτής ήταν ο Ηλίας και θερμός υπηρέτης του Θεού, αλλά και αυτός ανήκε στην κοινή ανθρώπινη φύση, και όμως είχε τη μηλωτή του ως εργαλείο θαυμάτων. Έπειτα ο Ελισσαίος, αφού κληρονόμησε επαυξημένη τη χάρη του διδασκάλου του, χαλιναγώγησε με τη μηλωτή τα ρεύματα του Ιορδάνη. Εάν, λοιπόν, ήταν τόσο μεγάλη η χάρη που δόθηκε στους προφήτες, πόση θα είναι η δύναμη Εκείνου που προφητεύθηκε από αυτούς; Γιατί να μην το πω εν συντομία;

Γι' αυτόν τον λόγο, καθώς ανέβαινε στον ουρανό, δεν άφησε τίποτε άλλο στον μαθητή του παρά μόνο τη μηλωτή. Με αυτήν, λέει, πάλεψα με τον διάβολο, πάρε την και οπλίσου και εσύ εναντίον του. Διότι η ακτημοσύνη είναι ισχυρό όπλο και ακαταμάχητο καταφύγιο.

«Σε αυτήν», λέει ο θείος απόστολος, «δεν υπάρχει άρρεν και θήλυ», δηλαδή θυμός και επιθυμία. Ο μεν θυμός παρασύρει τυραννικά τον λογισμό και θέτει τη διάνοια εκτός του νόμου της φύσης. Η δε επιθυμία καθιστά τα πράγματα που έπονται της μίας και μόνης επιθυμητής και απαθούς Αιτίας και φύσης πιο ελκυστικά από αυτήν, και γι' αυτό θεωρεί τη σάρκα προτιμότερη από το Πνεύμα, και κάνει την απόλαυση των φαινομένων πιο ευχάριστη από τη δόξα και τη λαμπρότητα των νοητών, αποκόπτοντας τον νου από τη θεία και συγγενική αντίληψη των νοητών μέσω της αισθητής απαλότητας της ηδονής. Απεναντίας, υπάρχει μόνο ένας εντελώς μονήρης λόγος, ο οποίος, εξαιτίας της αφθονίας της αρετής, απογυμνώνεται πλήρως ακόμη και από την απαθή μεν, αλλά φυσική στοργή και διάθεση του σώματος, καθώς το Πνεύμα νικά τελείως τη φύση και πείθει τον νου να απέχει από την ηθική φιλοσοφία, όταν ο νους πρέπει να ενωθεί με τον υπερούσιο Λόγο μέσω της απλής και αμερούς θεωρίας, έστω κι αν η ηθική φιλοσοφία είναι από τη φύση της ικανή να τον συνδράμει στην εύκολη τομή και διάβαση των όσων ρέουν μέσα στον χρόνο. Αφού διαβεί αυτά, δεν είναι λογικό αυτός που έχει αναδειχθεί ακατάσχετος από τα αισθητά να επιβαρύνεται, σαν με άλλη μηλωτή, από τον ηθικό τρόπο. Και αυτό το δηλώνει σαφώς ο μέγας Ηλίας με τα όσα έπραξε, υποδεικνύοντας τυπικά αυτό το μυστήριο, δίνοντας κατά την αρπαγή του τη μηλωτή στον Ελισσαίο —εννοώ δηλαδή τη νέκρωση της σάρκας, στην οποία έχει παγιωθεί η μεγαλοπρέπεια της ηθικής κοσμιότητας— ως συμμαχία του Πνεύματος ενάντια σε κάθε αντίπαλη δύναμη και ως πλήγμα κατά της ασταθούς και ρέουσας φύσης, τύπος της οποίας υπήρξε ο Ιορδάνης, ώστε να μην εμποδιστεί ο μαθητής κατά τη διάβασή του προς την αγία γη, κατακλυζόμενος από τη θολή και ολισθηρή προσκόλληση στα υλικά πράγματα. Ο ίδιος δε, πορευόταν ελεύθερος προς τον Θεό, χωρίς να κρατείται απολύτως από κανένα από τα όντα μέσω κάποιας σχέσης, έχοντας απλή την έφεση και ασύνθετη τη γνώμη, κάνοντας την κατοικία του κοντά σε Εκείνον που είναι απλός κατά τη φύση, μέσω των αλληλένδετων γενικών αρετών που ενώνονται γνωστικώς μεταξύ τους σαν πύρινα άλογα.

Διότι ας μην νομίζουμε, φίλε μου, ότι το να γνωρίζει κανείς να αρθρώνει κάποιον λόγο από τη μωρανθείσα σοφία και να συνεισφέρει έναν περίτεχνο λόγο, αυτό τον καθιστά νομοθέτη (διότι τότε το θείο θυσιαστήριο θα ήταν προσβάσιμο και στους Μωαβίτες και στους Αμμωνίτες), αλλά μόνο εκείνους τους οποίους η χριστομίμητη υπακοή δοκίμασε, η μακροχρόνια υπομονή επιβεβαίωσε και ο ευαγγελικός λόγος τελειοποίησε. Εάν βέβαια υπάρχει και ο εξωτερικός λόγος, δεν είναι στερημένος χάριτος, εφόσον κοσμείται από ταπεινοφροσύνη και καθοδηγείται από τον ευαγγελικό, και δεν υπερηφανεύεται για τα δικά του αξιώματα, με τα οποία όσοι υπερηφανεύονται, επειδή στηρίζονται σαν σε καλαμένιο ραβδί, είναι φυσικό να τραυματίζονται και να συντρίβονται. Αλλά, θα πει κάποιος, ένιωσα μεγάλο ζήλο για τον Κύριο και αυτά που βλέπω δεν είναι ανεκτά. Και πού είναι σε εμάς το χάρισμα της προφητείας, ω άριστε; Και πού είναι το όρος Κάρμηλο; Και πού είναι τα ουράνια κλειδιά; Και πού είναι η μηλωτή που έσχισε τον Ιορδάνη, η οποία μετέδωσε διπλό το χάρισμα στον Ελισσαίο; Εμείς όμως, ακόμη και αν διαθέτουμε κάποιο χάρισμα, σε ποιον θα το κληροδοτήσουμε, αφού δεν έχουμε ούτε καν μαθητή;