Πατερικές αναφορές στο ΒΑΣΙΛΕΙΩΝ Δ΄ 2:8

Κάποτε λοιπόν στην Αντινόπολη, ενώ συνομιλούσα με τον σοφιστή Κόλλουθο —που ήταν και αυτός Ιουδαίος—, όταν και εκείνος αντέτασσε στα θαύματα του Χριστού τις θαυματουργίες του Μωυσή, και έπειτα, αφού εγώ είχα πει ότι «ο Μωυσής, ως προφήτης, επιτελούσε τα θαυμαστά με την προσευχή, ενώ ο Χριστός, ως Θεός, ενεργούσε τα θαύματα με δική του εξουσία, χωρίς προσευχή», τότε ο Ιουδαίος αποκρίθηκε σε αυτά ως εξής: «Και ο Χριστός με προσευχή ανέστησε τον Λάζαρο, και με προσευχή πλήθυνε τους πέντε άρτους, και προσευχήθηκε να παρέλθει από αυτόν το ποτήριο, και ανέβαινε στο βουνό ιδιαιτέρως και προσευχόταν στον Θεό ως άνθρωπος, και για εκείνους που τον σταύρωσαν προσευχόταν στον Θεό λέγοντας· “Συγχώρησέ τους, γιατί δεν ξέρουν τι κάνουν”. Και αν βέβαια έκανε και μερικά σημεία χωρίς προσευχή, αυτό δεν είναι τίποτε το θαυμαστό· διότι και ο Μωυσής άλλα μεν τα θαυματουργούσε με προσευχή, άλλα δε και χωρίς προσευχή· όπως και ο Ηλίας, χωρίς προσευχή, πλήθυνε το λάδι και το αλεύρι, χωρίς προσευχή έσχισε τον Ιορδάνη, χωρίς προσευχή και ο Ελισσαίε ευλόγησε το λάδι και θεράπευσε τον θάνατο που ήταν στο καζάνι, χωρίς προσευχή καθάρισε τον λεπρό Νεεμάν, και νεκρός ο νεκρός Ελισσαίε ανέστησε νεκρό. Και αν μου λες ότι ο Μωυσής και οι προφήτες εστάλησαν από τον Θεό ως δούλοι, τότε και εγώ θα σου πω ότι και ο Χριστός έλεγε πως ο Θεός τον έστειλε, και ότι δεν μπορεί να κάνει τίποτε χωρίς τον Θεό, και ότι όσα λέγει, έλαβε από τον Θεό εντολή για το τι να πει και τι να λαλήσει, και ότι δεν κάνει το δικό του θέλημα, αλλά το θέλημα εκείνου που τον έστειλε. Και αν ακόμη έγινε σεισμός και σκοτάδι, όπως λέτε, όταν σταυρώθηκε ο Ιησούς, όμως και σε άλλους αγίους πολλές φορές, όταν πέθαναν άδικα από κάποιους παράνομους ανθρώπους, έγιναν σημεία και σεισμοί και τέρατα».

Και τον μεν γιο της, που είχε πεθάνει, τον ανέστησε προσευχόμενος· τους δε προφήτες του Βάαλ διέταξε να θανατωθούν, οι οποίοι ήταν τετρακόσιοι πενήντα τον αριθμό. Και με τη μηλωτή χτύπησε τον Ιορδάνη, και το νερό χωρίστηκε ένθεν κακείθεν, και διέσχισε τον ποταμό πεζός. Λήγει δε η βίβλος αυτή στον θάνατο του Αχαάβ, βασιλιά του Ισραήλ, και στον θάνατο του Ιωσαφάτ, βασιλιά του Ιούδα, καθώς και στην αρχή της βασιλείας του Οχοζία, γιου του Αχαάβ, και στην αρχή της βασιλείας του Ιωράμ, γιου του Ιωσαφάτ, βασιλιά του Ιούδα.

Να αναφέρω τον διαχωρισμό του Ιορδάνη, τον οποίο πραγματοποίησε ο Ηλίας με το χτύπημα της μηλωτής του πριν από την ανάληψή του, και μετά από αυτόν ο Ελισσαίος, ο κληρονόμος της μηλωτής και του Πνεύματος; Αλλά σε αυτούς, καθώς το νερό σχίστηκε μόνο για τους προφήτες την ώρα της ανάγκης, ο Ιορδάνης έγινε διαβατός μέσα από το ρεύμα του, διαχωρίζοντας τη ροή του τόσο μόνο, ώστε να επιτρέψει στα πόδια των προφητών να περάσουν μέσα από τον ξηρό πυθμένα. Στον μετέπειτα χρόνο, όμως, και για τους υπόλοιπους ανθρώπους παρέμεινε τέτοιος, όπως ακριβώς ήταν και πριν. Εκείνος ο ποταμός Λύκος, αντίθετα, αφού αναχαιτίστηκε μια για πάντα από την άτακτη ορμή του, καθιστά παντοτινό το θαύμα του Γρηγορίου, παραμένοντας σε όλο τον μετέπειτα χρόνο τέτοιος, όπως ακριβώς τον έκανε η πίστη του μεγάλου ανδρός την ώρα της θαυματουργίας. Ο σκοπός δε αυτών που συνέβησαν δεν ήταν η κατάπληξη όσων τα έβλεπαν, αλλά η σωτηρία όσων κατοικούσαν κοντά στον ποταμό. Ώστε, παρότι το θαύμα είναι ισάξιο (διότι η φύση του νερού υποχωρεί εξίσου και στους προφήτες και στον μιμητή των προφητών), αν πρέπει να μιλήσω με παρρησία, το θαύμα που έγινε από αυτόν υπερτερεί ως προς τη φιλανθρωπία, αφού μέσω αυτού εξασφαλίστηκε η σωτηρία των περιοίκων, καθώς το νερό συγκρατήθηκε εφάπαξ σε εκείνο το σημείο του ρεύματος και παραμένει έκτοτε ακίνητο.

Ζηλωτής ήταν ο Ηλίας και θερμός υπηρέτης του Θεού, αλλά και αυτός ανήκε στην κοινή ανθρώπινη φύση, και όμως είχε τη μηλωτή του ως εργαλείο θαυμάτων. Έπειτα ο Ελισσαίος, αφού κληρονόμησε επαυξημένη τη χάρη του διδασκάλου του, χαλιναγώγησε με τη μηλωτή τα ρεύματα του Ιορδάνη. Εάν, λοιπόν, ήταν τόσο μεγάλη η χάρη που δόθηκε στους προφήτες, πόση θα είναι η δύναμη Εκείνου που προφητεύθηκε από αυτούς; Γιατί να μην το πω εν συντομία;

Τρίτον, ο Θεός διέκοψε τον ίδιο τον Ιορδάνη, ώστε η πορεία του να μην κατευθύνεται πλέον προς τη Νεκρά Θάλασσα, αλλά να επιστρέφει πίσω στις αρχαίες, ζωντανές ρίζες του. Σχίστηκε επί Ιησού του Ναυή· σχίστηκε και επί Ηλία, όταν τον έσχισε με τη μηλωτή του· σχίστηκε από τον Ελισσαίο, όταν επιστρέφοντας τον έσχισε. Πρώτος ο Ιησούς του Ναυή έσχισε τον Ιορδάνη· και άκου πώς ακριβώς τον έσχισε.

Ο Ηλίας έσχισε με τη μηλωτή τον Ιορδάνη· και έτσι τον διέσχισε προκειμένου να αναληφθεί στους ουρανούς. Επέστρεψε ο μακάριος Ελισσαίος, αφού έλαβε τη μηλωτή του διδασκάλου, καθώς του είχε ζητήσει λέγοντας: «Το πνεύμα που είναι σε εσένα ας έλθει διπλό σε εμένα». Εκείνος του λέει: «Δύσκολο πράγμα ζήτησες· ωστόσο, εάν με δεις να αναλαμβάνομαι, θα σου γίνει». Δηλαδή, να αξιωθεί να λάβει διπλή την ενέργεια του Αγίου Πνεύματος. Έπειτα ανελήφθη. Η μηλωτή μετεωρίστηκε στον αέρα και έπεσε πάνω στον μαθητή· την έλαβε ως ενέχυρο και έφτασε στον ποταμό. Προσπάθησε να σχίσει τον Ιορδάνη, και το νερό δεν υπάκουσε. Κυριευμένος από απορία ο Ελισσαίος λέει: «Πού είναι ο Θεός του Ηλία, του πατέρα μου;» Και αφού το είπε αυτό, χτύπησε για δεύτερη φορά το νερό, και ο Ιορδάνης χωρίστηκε στα δύο.

Η μηλωτή του Ηλία έσχισε τον Ιορδάνη· τα υποδήματα των τριών παίδων καταπάτησαν τη φωτιά· το ξύλο του Ελισσαίου μετέβαλε τα ύδατα και έκανε τον σίδηρο να σταθεί στην επιφάνεια· η ράβδος του Μωυσέως έσχισε την Ερυθρά Θάλασσα, διέρρηξε την πέτρα· τα ιμάτια του Παύλου έδιωξαν δαίμονες· οι σκιές του Πέτρου φυγάδευσαν τον θάνατο· η τέφρα των αγίων μαρτύρων απελαύνει πονηρούς δαίμονες. Για τον λόγο αυτόν πράττουν τα πάντα με εξουσία, όπως ακριβώς ο Ηλίας. Διότι εκείνος δεν έβλεπε μόνο το διάδημα και την εξωτερική μεγαλοπρέπεια του βασιλιά, αλλά έβλεπε και την ψυχή του περιβεβλημένη με ράκη, ακάθαρτη, ρυπαρή, και να βρίσκεται σε κατάσταση αθλιότερη από κάθε κατάδικο· και βλέποντάς τον αιχμάλωτο και δούλο των παθών, περιφρόνησε την εξουσία του· διότι του φαινόταν ότι έβλεπε βασιλιά σαν σε θεατρική σκηνή, και όχι στην πραγματικότητα. Διότι ποιο είναι το όφελος της εξωτερικής ευπορίας, όταν ο εσωτερικός κόσμος βρίσκεται σε τόσο μεγάλη πενία; Και ποια η βλάβη της εξωτερικής πενίας, όταν εσωτερικά είναι αποταμιευμένος τόσο μεγάλος θησαυρός; Τέτοιος λέων ήταν και ο μακάριος Παύλος· διότι, όταν εισήλθε στο δεσμωτήριο, με μία φωνή μόνο, συντάραξε τα θεμέλια, κατέφαγε τα δεσμά, όχι χρησιμοποιώντας τα δόντια του, αλλά τα λόγια του. Γι' αυτό τον λόγο δεν πρέπει να τους ονομάζουμε μόνο λέοντες, αλλά και κάτι ανώτερο από τους λέοντες.

Περί νηστείας. Λόγος Δ'. Οι πηγές των υδάτων, όταν αντλούνται, αναβλύζουν καθαρότερο το νερό, και ικανοποιώντας την ανάγκη και τη δίψα όλων, πηγάζουν ακατάπαυστα το νάμα από τα έγκατά τους. Είναι, λοιπόν, δυνατόν στον καθένα, ανάλογα με τη δική του ανάγκη, να αντλήσει από εκεί το νάμα για τη δίψα του, και στον πλούσιο και στον φτωχό, και στον σοφό και στον απλό άνθρωπο· και οι πηγές, προσφέροντας πλουσιοπάροχα το ποτό σε όλους, διατηρούν τον θησαυρό τους ανεξάντλητο. Όπως ακριβώς, λοιπόν, μία πηγή ποτίζει τα στόματα των πολλών, έτσι και μία Γραφή φωτίζει τις διάνοιες των πολλών. Ελάτε, λοιπόν, και εσείς, αγαπητοί, ας προστρέξουμε στην πηγή αυτού που προηγήθηκε, και ας γίνουμε κοινωνοί της διδασκαλίας περί των νηστειών. Διότι και τούτο επαρκούσε για τον πλούσιο, και σε εμάς τους φτωχούς δεν έλειψε. Αφού νήστεψε ο Ηλίας ο αρματηλάτης, με τη μηλωτή και τη ράβδο χώρισε στα δύο τον ποταμό. Ο ίδιος, έχοντας νηστέψει, έκλεισε τους ουρανούς· διότι με έναν λόγο του κλείδωσε τις βροχοφόρες νεφέλες. Ο ίδιος, έχοντας νηστέψει, αφού χαλιναγώγησε με τα ηνία πύρινους ίππους, οδήγησε το φλογερό άρμα στους ουρανούς. Έχοντας νηστέψει ο Μωυσής, ο θεράπων του Θεού, διέσχισε το φοβερό πέλαγος, και μετέτρεψε την ιχθυοφόρο θάλασσα σε ξηρά, και παίρνοντας μαζί του τους Εβραίους τους έσωσε, ενώ καταπόντισε τους Αιγυπτίους. Η νηστεία χαρίτωσε το δεξί χέρι του Μωυσή με την αγία ράβδο, και αφού χτύπησε μέσω αυτής τον βράχο, τον έκανε να καρποφορήσει πόσιμο νερό. Η νηστεία, αφού κατέστησε σοφό τον Δανιήλ, τον ανέδειξε μυσταγωγό των ανεξιχνίαστων ονείρων.

Όμοιον. Αφού κατέκαψες δύο πεντηκοντάρχους με θεόπεμπτο πυρ και αφού ανάλωσες ευπρόσδεκτη θυσία, κατέκρινες τους υπηρέτες της αισχύνης, θεόπνευστε Ηλία, και αφού διέσχισες το ρεύμα του Ιορδάνη με τη μηλωτή, άφησες διπλή τη χάρη σου στον Ελισσαίο και ανελήφθης στους ουρανούς με το σώμα σου, ένδοξε, μετέωρος ταξιδεύοντας στον αέρα με πύρινο άρμα, πρεσβεύοντας στον Δεσπότη για να σωθούν αυτοί που σε τιμούν.

Διότι ας μην νομίζουμε, φίλε μου, ότι το να γνωρίζει κανείς να αρθρώνει κάποιον λόγο από τη μωρανθείσα σοφία και να συνεισφέρει έναν περίτεχνο λόγο, αυτό τον καθιστά νομοθέτη (διότι τότε το θείο θυσιαστήριο θα ήταν προσβάσιμο και στους Μωαβίτες και στους Αμμωνίτες), αλλά μόνο εκείνους τους οποίους η χριστομίμητη υπακοή δοκίμασε, η μακροχρόνια υπομονή επιβεβαίωσε και ο ευαγγελικός λόγος τελειοποίησε. Εάν βέβαια υπάρχει και ο εξωτερικός λόγος, δεν είναι στερημένος χάριτος, εφόσον κοσμείται από ταπεινοφροσύνη και καθοδηγείται από τον ευαγγελικό, και δεν υπερηφανεύεται για τα δικά του αξιώματα, με τα οποία όσοι υπερηφανεύονται, επειδή στηρίζονται σαν σε καλαμένιο ραβδί, είναι φυσικό να τραυματίζονται και να συντρίβονται. Αλλά, θα πει κάποιος, ένιωσα μεγάλο ζήλο για τον Κύριο και αυτά που βλέπω δεν είναι ανεκτά. Και πού είναι σε εμάς το χάρισμα της προφητείας, ω άριστε; Και πού είναι το όρος Κάρμηλο; Και πού είναι τα ουράνια κλειδιά; Και πού είναι η μηλωτή που έσχισε τον Ιορδάνη, η οποία μετέδωσε διπλό το χάρισμα στον Ελισσαίο; Εμείς όμως, ακόμη και αν διαθέτουμε κάποιο χάρισμα, σε ποιον θα το κληροδοτήσουμε, αφού δεν έχουμε ούτε καν μαθητή;