Πατερικές αναφορές στο ΒΑΣΙΛΕΙΩΝ Δ΄ 2:9

Και αλλού, όταν αναλαμβανόταν ο Ηλίας, ο Ελισσαίος ζητούσε από αυτόν να έλθει επάνω του το Πνεύμα διπλό. Ο Ηλίας λοιπόν του το υποσχέθηκε, εάν τον έβλεπε να αναλαμβάνεται. Αφού λοιπόν τον είδε και πήρε τη μηλωτή, ήλθε στον Ιορδάνη· και όταν χτύπησε με τη μηλωτή τον ποταμό, το νερό δεν υπάκουσε. Λέει λοιπόν: Πού είναι ο Θεός αφφώ;

βʹ. Ο δε μαθητής του, ο Ελισσαίος, καταγόταν από την Αβελμουήλ· από τη γη του Ρουβήμ, από τη φυλή του Λευί, γιος του Ιωσαφάτ. Και όταν αυτός γεννήθηκε στα Γάλγαλα, η χρυσή δαμάλα έβγαλε μια οξεία κραυγή, ώστε να ακουστεί στην Ιερουσαλήμ, και ο ιερέας είπε μέσω των δήλων, ότι γεννήθηκε προφήτης στην Ιερουσαλήμ, ο οποίος θα καθαιρέσει τα γλυπτά και τα χωνευτά τους είδωλα. Διότι, αφού αναπαύθηκε πάνω του το Πνεύμα, έγινε διπλό μέσα του, διπλά εν Πνεύματι και τα χαρίσματα και τα ενεργήματα· γι' αυτό όχι μόνο κατά τη διάρκεια της ζωής του θαυματουργούσε, αλλά και αφού πέθανε και ενταφιάστηκε στη Σαμάρεια, ένας νεκρός που ρίφθηκε στον τάφο του επανήλθε στη ζωή.

ΙΓ΄. Αυτό κηρύχθηκε βέβαια από τους προφήτες, όπως στο χωρίο: «Πνεύμα Κυρίου επ’ εμέ»· και, «Θα αναπαυθούν επάνω του επτά Πνεύματα»· και, «Κατέβηκε Πνεύμα Κυρίου, και τους οδήγησε»· και το Πνεύμα επιστήμης που γέμισε τον Βεσελεήλ, τον αρχιτέκτονα της σκηνής· και το Πνεύμα που παροξύνεται· και το Πνεύμα που ανέλαβε τον Ηλία με άρμα, και το οποίο ζητήθηκε εις διπλούν από τον Ελισσαίο· και με το αγαθό και ηγεμονικό πνεύμα από το οποίο ο Δαβίδ καθοδηγούνταν και στηριζόταν.

Όπως ο Ελισσαίος, εμπλουτίστηκε με διπλή τη χάρη του Πνεύματος· και όπως οι προφήτες, αξιώθηκε πολλές φορές θεοφανείας. Τολμά ο λόγος να τον παραβάλει και με τον ανώτερο από όσους έχουν γεννηθεί από γυναίκες, τον μεσίτη του νόμου και της χάριτος. Όπως ο Πρόδρομος, εγκαταβίωσε στην έρημο· και λόγος Θεού απευθύνθηκε και σε αυτόν, και διετέλεσε κήρυκας μετανοίας, και δίδαξε αυτούς που προσέρχονταν να εξομολογούνται τις αμαρτίες τους.

Μετά από αυτά, ω του θαύματος! Καθώς το σκήνωμα απέβαλε ενώπιον των παρισταμένων τη νεκροπρεπή και ωχρή του όψη και άλλαξε το χρώμα του σε πιο φωτεινό, το δαιμόνιο αποχωριζόταν από τον δαιμονισμένο, βγαίνοντας μέσα από το στόμα του σαν καπνός. Έτσι θα μπορούσε να πει κανείς, παραλλάσσοντας ελαφρώς τον λόγο του Δαβίδ: «μόλις ευφράνθηκε ο δίκαιος (διότι η αλλαγή του χρώματος ήταν το άγγελμα αυτού του γεγονότος), ο εχθρός του Θεού εξέλιπε σαν καπνός». Τι υπάρχει πολύ μεγαλύτερο από αυτό όσον αφορά τα θαύματα, ανάμεσα στα τωρινά ή σε όσα έγιναν ποτέ; Νεκρούς ανέστησαν ήδη κάποιοι από τους παλαιούς, ο Ηλίας, ο Ελισσαίος μετά από εκείνον, ο οποίος και μέσω εκείνου έλαβε διπλάσια χάρη. Κανείς όμως, εκτός από τον Χριστό, δεν επανέφερε τον εαυτό του στη ζωή. Κοντά Του, λοιπόν, αξιώθηκε να φτάσει και αυτός, δια της δικής Του χάριτος, όπως ακριβώς στην απαθή διαγωγή, έτσι και στα θαύματα. Αν πάλι εξετάσει κανείς τους ευεργετηθέντες, η απαλλαγή από το δαιμόνιο είναι τόσο πιο ευκταία από την αναβίωση, όσο ο δαιμονισμός είναι πιο απευκταίος από τον θάνατο.

Επειδή, λοιπόν, όσα παρέχονται σε εμάς από τον ήλιο μεταβάλλονται γρήγορα, έχουμε ανάγκη από πολλές και συνεχείς περιστροφές του. Επειδή όμως οι δωρεές της Αειπαρθένου είναι άφθαρτες, χρειάστηκε μόνο μία περίοδος, και μέσω αυτής καταυγάζει ακατάπαυστα τους πάντες, έχοντας ανατείλει ανέκφραστα για εμάς εκείνον τον Ήλιο, «στον οποίο δεν υπάρχει παραλλαγή ή σκιά μεταβολής». Επομένως, ακόμη και αν αφήσουμε τη μετάθεση του Ενώχ από τον Θεό και στρέψουμε το μάτι της διανοίας μας προς την αρπαγή του Ηλία, ο οποίος έπραξε κάτι ανώτερο από τον προηγούμενο, αφήνοντας στον μαθητή του ως μεγάλο δώρο τη μηλωτή, μέσω της οποίας αυτός επιτέλεσε τα διπλάσια θαύματα. Αλλά και από αυτό το γεγονός, τα έργα της Μητροπαρθένου υπερέχουν πάρα πολύ προς το τελειότερο· διότι και η ίδια αποτέλεσε θαύμα θαυμάτων επί της γης και κοινωφελές σημείο, το μεγαλύτερο απ' όλα τα απ' αιώνος, και έδωσε στον ίδιο τον Υιό του Θεού από την κοιλιά της το αδαμιαίο περίβλημα, μέσω του οποίου προσκυνητού περιβλήματος όλα όσα έγιναν για εμάς, «εάν γράφονταν το καθένα χωριστά, ούτε ο ίδιος ολόκληρος ο κόσμος δεν θα χωρούσε τα βιβλία που θα γράφονταν», όπως λέει ο πιο θεολογικός από τους Ευαγγελιστές.

Ζήτησε τα πολύτιμα από Εκείνον που δεν φθονεί, ώστε να δεχθείς από Αυτόν και την τιμή, χάρη στη σοφή σου επιθυμία. Σοφία ζήτησε ο Σολομών, και μαζί με αυτήν έλαβε επίγεια βασιλεία, επειδή ζήτησε σοφά, εννοώ από τον μεγάλο Βασιλέα. Ο Ελισσαίος ζήτησε διπλή τη χάρη του Πνεύματος, που είχε ο διδάσκαλός του, και διόλου δεν απέτυχε στο αίτημά του· διότι όποιος ζητά από βασιλιά ευτελή πράγματα, εξευτελίζει την αξιοπρέπειά του.

Ζηλωτής ήταν ο Ηλίας και θερμός υπηρέτης του Θεού, αλλά και αυτός ανήκε στην κοινή ανθρώπινη φύση, και όμως είχε τη μηλωτή του ως εργαλείο θαυμάτων. Έπειτα ο Ελισσαίος, αφού κληρονόμησε επαυξημένη τη χάρη του διδασκάλου του, χαλιναγώγησε με τη μηλωτή τα ρεύματα του Ιορδάνη. Εάν, λοιπόν, ήταν τόσο μεγάλη η χάρη που δόθηκε στους προφήτες, πόση θα είναι η δύναμη Εκείνου που προφητεύθηκε από αυτούς; Γιατί να μην το πω εν συντομία;

Ο Ηλίας έσχισε με τη μηλωτή τον Ιορδάνη· και έτσι τον διέσχισε προκειμένου να αναληφθεί στους ουρανούς. Επέστρεψε ο μακάριος Ελισσαίος, αφού έλαβε τη μηλωτή του διδασκάλου, καθώς του είχε ζητήσει λέγοντας: «Το πνεύμα που είναι σε εσένα ας έλθει διπλό σε εμένα». Εκείνος του λέει: «Δύσκολο πράγμα ζήτησες· ωστόσο, εάν με δεις να αναλαμβάνομαι, θα σου γίνει». Δηλαδή, να αξιωθεί να λάβει διπλή την ενέργεια του Αγίου Πνεύματος. Έπειτα ανελήφθη. Η μηλωτή μετεωρίστηκε στον αέρα και έπεσε πάνω στον μαθητή· την έλαβε ως ενέχυρο και έφτασε στον ποταμό. Προσπάθησε να σχίσει τον Ιορδάνη, και το νερό δεν υπάκουσε. Κυριευμένος από απορία ο Ελισσαίος λέει: «Πού είναι ο Θεός του Ηλία, του πατέρα μου;» Και αφού το είπε αυτό, χτύπησε για δεύτερη φορά το νερό, και ο Ιορδάνης χωρίστηκε στα δύο.

Όταν δε ο Ηλίας πλησίασε στον Ιορδάνη, ο οποίος, επειδή ήταν ο μεγαλύτερος από τους ποταμούς και πλημμύριζε σαν θάλασσα, δεν ήταν γι' αυτόν διαβατός ούτε προσπελάσιμος, τον χτύπησε με τη μηλωτή και τον χώρισε στα δύο, προετοιμάζοντας εύκολη την πορεία για τον εαυτό του και τον Ελισσαίο και μετατρέποντας το υγρό στοιχείο σε ξηρά. Και αφού πέρασαν απέναντι, είπε στον Ελισσαίο: «Ζήτησε τι να κάνω για σένα προτού αναληφθώ από κοντά σου». Εκείνος του απάντησε: «Ας έλθει πάνω μου διπλάσιο το πνεύμα σου». Και ο Ηλίας αποκρίθηκε: «Ζήτησες κάτι δύσκολο», με την έννοια ότι το αίτημά σου είναι μεγάλο και ξεπερνά το μέτρο σου, και δεν είναι εύκολο να ικανοποιηθεί. Όμως, «αν με δεις την ώρα που αναλαμβάνομαι, ας γίνει σε σένα» σύμφωνα με αυτά που ζήτησες, για να μην εξασθενήσει η πίστη σου.

Και λίγο παρακάτω: «Είπε ο Ηλίας στον Ελισσαίο: Ζήτησέ μου τι να κάνω για σένα, πριν αναληφθώ από κοντά σου. Και είπε ο Ελισσαίος: Ας έλθει σε μένα εις διπλούν το πνεύμα που βρίσκεται επάνω σου. Και εκείνος είπε: Δύσκολο πράγμα ζήτησες· ωστόσο, εάν με δεις να αναλαμβάνομαι από κοντά σου, θα γίνει σε σένα έτσι. Εάν όμως δεν με δεις, δεν θα γίνει». Σχόλιο: Από αυτό διδασκόμαστε να μην εγκαταλείπουμε ποτέ τους άριστους άνδρες, ακόμη και αν εκείνοι το επιθυμούν.

Χαίρε, παμμακάριστε πάτερ Ιλαρίων, ως πνευματικό φύτευμα του μεγάλου Αντωνίου και ακόλουθος και ακριβής μιμητής του στην αρετή, γι' αυτό και, όπως φρονώ, αφού αξιώθηκες τη διπλή πνευματική του χάρη, αναδείχθηκες δεύτερος Ελισσαίος προερχόμενος από έναν δεύτερο Ηλία.

Τον Θεσβίτη, εκείνον τον θεσπέσιο, θα τον απέρριπτε βέβαια πολύ μακριά από τη χορεία των αγίων, επειδή δέχθηκε τον τελευταίο από τους πεντηκοντάρχους που γονάτισε μπροστά του, και απάλλαξε από τους κεραυνούς που έπεφταν από ψηλά τόσο τον ίδιο όσο και την υπό τις διαταγές του πεντηκοντάδα, ενώ αυτοί που είχαν έρθει προηγουμένως, εξαιτίας της αυθάδειάς τους, έγιναν παρανάλωμα του ουράνιου πυρός μαζί με τους ακολούθους τους. Με τον ίδιο ακριβώς τρόπο, θα χλεύαζε εύκολα και τον μαθητή του, έστω και αν κληρονόμησε τα διπλάσια πνευματικά χαρίσματα από τον δάσκαλό του, επειδή δεν δυσαρεστήθηκε ούτε οργίστηκε με τη γυναίκα από τη Σωμάν που τον προσκυνούσε· όταν δε το παιδί της είχε ήδη ξεψυχήσει, εκείνος το αναζωογόνησε και το παρέδωσε ζωντανό στις μητρικές αγκαλιές.

Αλλά δεν αρκεί μόνο να έχεις ένα απλό χάρισμα του Αγίου Πνεύματος, αλλά είναι ανάγκη να ζητήσεις και εσύ από τον Θεό να σου δώσει διπλάσιο (για να μην πω πολλαπλάσιο) χάρισμα του Αγίου Πνεύματος, όπως ακριβώς και ο Ελισσαίος το ζήτησε από τον Ηλία: «Ας έλθει το πνεύμα που είναι σε εσένα διπλό επάνω μου»· για να μπορείς με αυτό και τον εαυτό σου να κυβερνάς και τους άλλους. Είπα δε επίσης ότι πρέπει να έχεις θεραπευμένα και νικημένα τα πάθη εσύ που πρόκειται να γίνεις Πνευματικός· διότι, εάν τυχόν, πριν θεραπεύσεις τα δικά σου πάθη, ζητάς να θεραπεύεις τα πάθη των άλλων, θα ακούσεις το «Ιατρέ, θεράπευσον σεαυτόν» και το «Άλλων ιατρός, ενώ ο ίδιος είναι γεμάτος πληγές»· διότι, εάν εσύ πρόκειται να είσαι αληθινά φωτιστικός και τελειωτικός των άλλων, πρέπει πρώτα εσύ να φωτίσεις και να τελειοποιήσεις τον εαυτό σου, και έτσι να φωτίζεις και να τελειοποιείς και τους άλλους. Με απλά λόγια, πρώτα πρέπει εσύ να έχεις, και ύστερα να μεταδίδεις και στους άλλους· «Διότι η μετοχή προηγείται της μεταδόσεως», όπως λέγει ο Διονύσιος ο Αρεοπαγίτης.

Διότι ας μην νομίζουμε, φίλε μου, ότι το να γνωρίζει κανείς να αρθρώνει κάποιον λόγο από τη μωρανθείσα σοφία και να συνεισφέρει έναν περίτεχνο λόγο, αυτό τον καθιστά νομοθέτη (διότι τότε το θείο θυσιαστήριο θα ήταν προσβάσιμο και στους Μωαβίτες και στους Αμμωνίτες), αλλά μόνο εκείνους τους οποίους η χριστομίμητη υπακοή δοκίμασε, η μακροχρόνια υπομονή επιβεβαίωσε και ο ευαγγελικός λόγος τελειοποίησε. Εάν βέβαια υπάρχει και ο εξωτερικός λόγος, δεν είναι στερημένος χάριτος, εφόσον κοσμείται από ταπεινοφροσύνη και καθοδηγείται από τον ευαγγελικό, και δεν υπερηφανεύεται για τα δικά του αξιώματα, με τα οποία όσοι υπερηφανεύονται, επειδή στηρίζονται σαν σε καλαμένιο ραβδί, είναι φυσικό να τραυματίζονται και να συντρίβονται. Αλλά, θα πει κάποιος, ένιωσα μεγάλο ζήλο για τον Κύριο και αυτά που βλέπω δεν είναι ανεκτά. Και πού είναι σε εμάς το χάρισμα της προφητείας, ω άριστε; Και πού είναι το όρος Κάρμηλο; Και πού είναι τα ουράνια κλειδιά; Και πού είναι η μηλωτή που έσχισε τον Ιορδάνη, η οποία μετέδωσε διπλό το χάρισμα στον Ελισσαίο; Εμείς όμως, ακόμη και αν διαθέτουμε κάποιο χάρισμα, σε ποιον θα το κληροδοτήσουμε, αφού δεν έχουμε ούτε καν μαθητή;

Μήπως, όταν αναρπάστηκε παραδόξως ο Ηλίας, δεν αναδείχθηκε ο Ελισσαίος προφήτης με διπλή χάρη του Πνεύματος; Πιστεύω ότι στο εξής τα πράγματα θα είναι για εμάς καλύτερα από ό,τι προηγουμένως, για να μάθουμε ότι δεν καθοδηγούμαστε από ανθρώπινες επινοήσεις και προσπάθειες, αλλά από τη θεία αγαθότητα και τα λόγια της δυνάμεώς Του με τρόπο ασύλληπτο.