Πατερικές αναφορές στο Β΄ ΠΕΤΡΟΥ 1:19

«Και θα του δώσω το πρωινό άστρο. Όποιος έχει αυτί, ας ακούσει τι λέει το Πνεύμα στις εκκλησίες». Ως πρωινό άστρο εννοεί είτε εκείνον για τον οποίο έλεγε ο Ησαΐας: «πώς έπεσε από τον ουρανό ο εωσφόρος που ανέτελλε το πρωί;», τον οποίο έχει υποσχεθεί ότι θα παραδώσει συντετριμμένο κάτω από τα πόδια των αγίων, είτε τον φωσφόρο που, όπως ειπώθηκε από τον μακάριο Πέτρο, ανατέλλει στις καρδιές των πιστών, δηλαδή προφανώς τον φωτισμό του Χριστού. Επίσης, και ο Ιωάννης ο Βαπτιστής και ο Ηλίας ο Θεσβίτης έχουν ονομαστεί φωσφόροι· διότι ο μεν θεωρείται πρόδρομος της πρώτης ανατολής του ήλιου της δικαιοσύνης, ενώ ο δε της δεύτερης. Με αυτούς πιστεύουμε ότι θα έχουν κοινό μερίδιο όσοι νικήσουν τον διάβολο. Και δεν είναι καθόλου παράδοξο το ότι αποδώσαμε αυτή την έννοια σε πρόσωπα που είναι εντελώς αντίθετα μεταξύ τους. Διότι από τη Θεία Γραφή μαθαίνουμε ότι αποκαλείται λιοντάρι από τη φυλή του Ιούδα ο Χριστός, και λιοντάρι από τη Βασάν ο αντίχριστος, έχοντας διαφορετική σημασία σε κάθε περίπτωση. Εννοείται επίσης και η ανατολή της μελλοντικής ημέρας, από την οποία θα επικαλυφθεί το σκοτάδι της παρούσας ζωής, καθώς και ο άγγελος που θα φέρει τη χαρμόσυνη είδησή της. Διότι αυτή προπορεύεται του ήλιου της δικαιοσύνης, ο οποίος πρόκειται να φανερωθεί στους αγίους και να διαλύσει την ομίχλη του παρόντος βίου, από τις ακτίνες του οποίου είθε να καταυγαστούμε και εμείς, με την ευδοκία του Πατρός μαζί με το Πανάγιο Πνεύμα, στο οποίο ανήκει η δόξα στους αιώνες· αμήν.

Διότι ο Θεός και Πατέρας μας ελευθέρωσε, όπως ακριβώς είπε ο θεσπέσιος Παύλος, «από την εξουσία του σκότους, και μας μετέφερε στη βασιλεία της αγάπης του Υιού του, μέσα στο φως». Και μάλιστα κάποιος από τους αγίους τον ονόμασε Αυγή της ημέρας, και επιπλέον Φωσφόρο. Διότι λέει: «Έως ότου ανατείλει η ημέρα και ο Φωσφόρος ανατείλει στις καρδιές σας» ονομάζοντας, νομίζω, αυγή της ημέρας και φωσφόρο που ανατέλλει, τον φωτισμό που παρέχεται εν Πνεύματι μέσω του Χριστού. Β. Αλλά ότι βέβαια ο Χριστός είναι φως, και επιπλέον ημέρα και αυγή και φωσφόρος για εκείνους που έχουν άπαξ συγκαταλεχθεί σε αυτούς που κλήθηκαν μέσω της πίστης, κανείς δεν θα αμφέβαλλε. Εάν όμως σε παρακαλούσαμε, θα μπορούσες να μας παρουσιάσεις με πολύ συνοπτικό τρόπο τον αμερόληπτο και άμεμπτο λόγο της πίστης, ή θα αρνηθείς να μιλήσεις, και θα προτιμήσεις τον δισταγμό που μου είναι γνώριμος και ταιριαστός και που πάντοτε κάπως συνοδεύει τα γηρατειά; Διότι είναι αναρίθμητα όσα διαδίδονται από πολλούς, οι οποίοι, νοθεύοντας τον ορθό λόγο της αλήθειας, τον διαστρεβλώνουν με ποικίλους τρόπους όπως νομίζουν οι ίδιοι, και πετώντας σαν άγριες σφήκες, καταβουίζουν φοβερά πόλεις και χώρες ταυτόχρονα, «μιλώντας αυτά που προέρχονται από την καρδιά τους, και όχι από το στόμα του Κυρίου», σύμφωνα με το γεγραμμένο. Α. Πόσο θαυμάζω την ασύγκριτη φιλοθεΐά σου, αγαπητέ, και σε παρακαλώ να μην εγκαταλείψεις ποτέ αυτήν την τόσο ορθή και άκρως αξιέπαινη στάση.

Αρχίζει ήδη την επίθεση εναντίον των αιρετικών· επειδή εκείνοι, μη έχοντας την αλήθεια, αναγκάζονται να περιβάλλουν το ψεύδος με ποικίλα λόγια. Αλλά εμείς δεν πράττουμε έτσι, λέγει, αλλά με τα μάτια μας είδαμε την αλήθεια, όντας μαζί του στο όρος· έχουμε λοιπόν και τους προφήτες, οι οποίοι μας προανήγγειλαν αυτήν ακριβώς την αλήθεια, και έτσι, μέσω της όρασης, ο λόγος των προφητών έγινε για εμάς πιο βέβαιος· διότι αυτά που εκείνοι είπαν, αυτά τα επιβεβαίωσε ο Χριστός με την παρουσία του. Και μάρτυρες είμαστε εμείς, οι οποίοι ακούσαμε και τη μαρτυρία του Πατέρα. Καλά δε θα κάνετε και εσείς να πείθεστε στον προφητικό λόγο· διότι αυτός καθοδηγεί με φως όσους βρίσκονται στην άγνοια, έως ότου φανερωθεί σε εσάς καθαρό το φως του Ευαγγελίου, και ο νοητός εωσφόρος, δηλαδή ο Χριστός, ανατείλει στις καρδιές σας, έχοντας λάβει τη μαρτυρία από τον Πατέρα.

Και έτσι, ο προεξάρχων από τους μαθητές, μην έχοντας κατανοήσει ακόμη το βάθος του μυστηρίου, του εναντιώθηκε λέγοντας: «Ο Θεός να σε σπλαγχνιστεί, Κύριε, δεν πρόκειται να σου συμβεί αυτό». Όμως, λέγοντάς το αυτό, επιπλήχθηκε. Όταν όμως ο Χριστός αναστήθηκε από τους νεκρούς, τους άνοιξε τα μάτια, σύμφωνα με όσα έγραψε κάποιος από τους άγιους ευαγγελιστές. Διότι φωτίστηκαν πλήρως, έχοντας πλουτίσει με την άφθονη μέθεξη του Πνεύματος, ώστε να λένε: «Και έχουμε βεβαιότερο τον προφητικό λόγο, στον οποίο καλά κάνετε και προσέχετε, σαν σε λυχνάρι που φέγγει σε σκοτεινό τόπο, έως ότου ξημερώσει η ημέρα και ανατείλει ο φωσφόρος στις καρδιές σας.» <Ιησού, υιέ Δαβίδ, ελέησόν με.> (A f. 251 b, C f. 146 b) Αυτός τον πλησίασε μεν ως τον παντοδύναμο Θεό· αλλά τον ονομάζει υιό Δαβίδ· διότι, έχοντας ανατραφεί μέσα στον Ιουδαϊσμό και όντας γηγενής, δεν αγνοούσε τα όσα είχαν προαναγγελθεί γι' αυτόν μέσα από τον νόμο και τους άγιους προφήτες, και ότι καταγόταν από το γένος του Δαβίδ κατά σάρκα. Επομένως, έχοντας ήδη πιστέψει ότι ο Λόγος, αν και είναι Θεός, υπέμεινε εκούσια τη γέννηση κατά σάρκα, εννοώ από την αγία Παρθένο, τον πλησιάζει ως Θεό, λέγοντας: «Ελέησόν με, υιέ Δαβίδ.» Διότι, το γεγονός ότι του προσέφερε την ικεσία έχοντας αυτή τη διάθεση, το επιβεβαιώνει ο Χριστός λέγοντάς του: «Η πίστη σου σε έσωσε.»

Θα εξαλείψω λοιπόν, λέει, από τη γη τα ονόματα των ειδώλων και δεν θα υπάρχει πια ανάμνησή τους κατά την ημέρα εκείνη, δηλαδή κατά την εποχή εκείνη που θα λάμψει το θεϊκό και επουράνιο φως, και θα ανατείλει στις καρδιές των πλανημένων ο νοητός εωσφόρος, σύμφωνα με όσα έχουν γραφτεί, και θα ξημερώσει η ημέρα, αφού θα έχει απομακρυνθεί η παλαιά νύχτα και όσα πράττονταν κατά τη διάρκειά της ώστε, αφού εξαλειφθεί η αρχαία ακαθαρσία, οι αληθινοί και άγιοι προσκυνητές να αναδειχθούν στο εξής στολισμένοι με τα καυχήματα της ευσεβούς πολιτείας και να τιμούν την εν Χριστώ ζωή. <Και θα συμβεί, εάν κάποιος άνθρωπος προφητεύσει ξανά, ο πατέρας του και η μητέρα του που τον γέννησαν θα του πουν: Δεν θα ζήσεις, διότι μίλησες ψέματα στο όνομα του Κυρίου. Και θα τον δέσουν ο πατέρας του και η μητέρα του, που τον γέννησαν, την ώρα που θα προφητεύει.> Τόσο μεγάλη, λέει, θα είναι η ευλάβεια προς το θείο των ανθρώπων εκείνης της εποχής, και τόσο πολύ θα φροντίζουν για την άκρως ενάρετη και αξιαγάπητη ζωή, ώστε ακόμη και οι ίδιοι οι γονείς θα στραφούν εναντίον των δικών τους παιδιών, εάν εκείνα επιλέξουν να μιμηθούν τους ψευδοπροφήτες προσποιούμενα ότι προφητεύουν, και ξεστομίσουν κάτι από την καρδιά τους σαν να το είχε μιλήσει ο Θεός. Διότι θα τον δέσουν χειροπόδαρα, λέει, δηλαδή θα τον αλυσοδέσουν ως παράφρονα και μανιακό, και χωρίς καμία καθυστέρηση θα αποφασίσουν τον θάνατό του, εάν επιμένει πεισματικά και ξεδιάντροπα σε αυτή την ασθένεια.

Εναντίον αυτών εξεγέρθηκε ο Χριστός. <Και εξεγέρσου, Κύριε ο Θεός μου, σύμφωνα με το πρόσταγμα που έδωσες.> (A f. 43 b) Εδώ σαφώς ευαγγελίζεται περί της θεοφανείας του Σωτήρος. Διότι από παλιά μάς υποσχέθηκε αυτή τη σωτηρία διά των πατριαρχών· και μάλιστα η θεία Γραφή είναι γεμάτη από τις φωνές του Σωτήρος, ο οποίος υποσχόταν εκ των προτέρων διά των αγίων προφητών ότι θα έλθει εν καιρώ, και θα λυτρώσει την υπ' ουρανόν, και δεν θα επιδείξει την ενυπάρχουσα σε αυτόν ημερότητα μόνο στην Ιουδαία, αλλά θα επισκεφθεί και όλα τα έθνη· γι' αυτό και ονομάστηκε ελπίδα των εθνών. Διότι εμφανίστηκε σε όλο τον κόσμο ως Κύριος και Θεός και το αληθινό φως, διά του οποίου γνωρίσαμε και τον ίδιο τον Πατέρα, αφού διαλύθηκε η αρχαία αχλύς, εννοώ η αχλύς της πλάνης, και αφού ανέτειλε σε εμάς νοητά ο εωσφόρος, και καθώς ξημέρωσε η ημέρα, επειδή ανέτειλε και ο ήλιος της δικαιοσύνης, δηλαδή ο Χριστός. Εξεγέρσου, λοιπόν, λέει, σύμφωνα με το πρόσταγμα που έδωσες, δηλαδή αυτό που υποσχέθηκες ότι θα πράξεις· διότι αυτό δηλώνει εδώ το ρήμα εντέλλομαι. <Και υπέρ αυτής επίστρεψε στα ύψη.> (L f. 44) Και ίσως το 'επίστρεψε στα ύψη' να αινίσσεται είτε τον τίμιο σταυρό, στον οποίο ανήνεγκε τις αμαρτίες μας, είτε την άνοδο του Χριστού στους ουρανούς· διότι πορεύθηκε για να εμφανιστεί ενώπιον του Πατρός υπέρ ημών. Πώς υπέρ ημών;

Ο Πέτρος. Για να εξαγγείλετε, λέει, τις αρετές εκείνου που σας κάλεσε από το σκοτάδι στο θαυμαστό του φως. Ο ίδιος. Μέχρις ότου, λέει, χαράξει η ημέρα και ανατείλει ο φωσφόρος αστέρας στις καρδιές σας. Ο Ιωάννης στην Επιστολή. «Εάν περιπατούμε στο φως, όπως αυτός είναι στο φως, έχουμε κοινωνία μεταξύ μας.» Διότι εκείνος που περιπατεί στο φως πολιτεύεται εν Χριστώ.

Επειδή δε η αγία σκηνή ήταν πάρα πολύ στενή, δεν είναι καθόλου παράλογο να φαίνεται ότι η λυχνία παρατίθεται σχεδόν δίπλα στην τράπεζα, ακόμη και αν κατέχει τη νότια θέση. Ο τύπος αυτός μας φανερώνει επίσης και με άλλον τρόπο ότι, με την έκλαμψη του θείου φωτός, θα γινόταν δυνατό στους αξίους να μπορέσουν να μετάσχουν στον Χριστό, ως τον ζωντανό και αληθινό άρτο. Τα δε έθνη έγιναν σύσσωμα και συμμέτοχα του Χριστού. Γράφει δε πάλι ο θεσπέσιος Παύλος: Τα έθνη έγιναν σύσσωμα και συμμέτοχα του φωτός, δηλαδή του νοητού, καθώς γεμίζουν από αυτό, «όταν αρχίσει να διαυγάζει η ημέρα και να ανατέλλει ο Φωσφόρος στον νου», όπως είπε κάποιος από τους μαθητές του Σωτήρα. Αφού λοιπόν είχαν έτσι η θέση και η κατασκευή των όσων βρίσκονταν στα Άγια των αγίων, πρόσταξε να γίνει επίσπαστρο, δηλαδή καταπέτασμα, από υάκινθο και πορφύρα, και κόκκινο κλωσμένο νήμα, και λινάρι στριμμένο. Και ανέφερε ότι ήταν αναγκαίο αυτό να απλώνεται στις εισόδους της σκηνής, κρεμασμένο σε πέντε χρυσούς στύλους, των οποίων οι βάσεις ήταν χάλκινες. Και ονομάζει μεν επίσπαστρο το παραπέτασμα της θύρας, διότι, νομίζω, συρόταν προς τα πίσω με λεπτούς κρίκους όταν επρόκειτο να ανοίξει η είσοδος, και αντιθέτως πάλι συρόταν και απλωνόταν σε όλο το πλάτος των θυρών, για να κρύβει τα Άγια.

Αλλ' επειδή οι διάνοιες των ανθρώπων είχαν σκοτιστεί εξαιτίας της θολώσεως της αμαρτίας, ο Θεός απέστειλε πρώτα τον Νόμο, φωτίζοντας σαν με λύχνο που φέγγει, όπως λέει ο Πέτρος στην επιστολή του: «προσέχοντας τον προφητικό λόγο ως λύχνο που φέγγει σε σκοτεινό τόπο, έως ότου ανατείλει ο φωσφόρος και η ημέρα καταυγάσει στις καρδιές σας». Διότι από εκεί το φως φέγγει μέσα στο σκοτάδι, δηλαδή ο Νόμος που δόθηκε «με το χέρι μεσίτη» διά μέσου του πιστού θεράποντα του Θεού, του Μωυσή. Γι' αυτό, επειδή ανέκαθεν πρώτα το φως φεγγοβολούσε σαν σπινθήρας μέσα στον φυσικό νόμο, το οποίο αφού είδε ο Ενώχ ευαρέστησε τον Κύριο, από το οποίο καθοδηγούμενος ο Άβελ ευαρέστησε τον Κύριο, μέσω του οποίου ο Νώε βρήκε χάρη ενώπιον του Θεού έχοντας κατανοήσει την οδό, μέσω του οποίου ο Αβραάμ πίστεψε στον Θεό και του λογαριάστηκε ως δικαιοσύνη, έπειτα το φως, ξεπερνώντας τη μορφή του σπινθήρα, προσέλαβε τη λαμπρότητα του «λύχνου που φέγγει σε σκοτεινό τόπο»· δηλαδή «το φως μέσα στο σκοτάδι φέγγει», η εντολή του Θεού και η αγαθή διάνοια, που φωτίζει την καρδιά των πιστών, εν μέσω της τεθολωμένης διανοίας εξαιτίας των φαύλων και κακών πραγμάτων που επικρατούν στους ανθρώπους, δηλαδή της ειδωλολατρίας και της αρνήσεως του Θεού, των φόνων, της μοιχείας και των υπολοίπων.

Όταν πλέον, έχοντας υπερβεί τα νοητά και τα συνδεδεμένα με αυτά νοήματα που δεν στερούνται φαντασίας, και έχοντας αποθέσει τα πάντα ταυτόχρονα θεοφιλώς και φιλοθέως, παραστεί ενώπιον του Θεού «κωφός και άλαλος» κατά το γεγραμμένο, τότε λαμβάνει θέση ύλης και πλάθεται την ανώτατη πλάση με κάθε ελευθερία, εφόσον τίποτα από τα εξωτερικά δεν χτυπά την πόρτα του, καθώς η εσωτερική χάρη τον μεταπλάθει προς το καλύτερο και, το πιο παράδοξο, καταυγάζει με απόρρητο φως τα εσωτερικά του και τελειοποιεί τον έσω άνθρωπο. Όταν δε διαυγάσει η ημέρα και ανατείλει ο αυγερινός στις καρδιές μας, σύμφωνα με τον κορυφαίο των αποστόλων, εξέρχεται, κατά το προφητικό εκείνο λόγιο, ο όντως άνθρωπος στην όντως εργασία του· και χρησιμοποιώντας το φως ως οδό, ανέρχεται εκεί όπου οδηγείται στα αιώνια όρη. Και μέσα σε αυτό το φως, ω του θαύματος, καθίσταται επόπτης των υπερκοσμίων πραγμάτων, είτε χωρίς να χωρίζεται είτε χωριζόμενος από την ύλη που τον συνόδευε από την αρχή, με τον τρόπο που γνωρίζει η οδός.

Και όταν ξημερώσει η ημέρα και ανατείλει ο αυγερινός στις καρδιές μας, σύμφωνα με τον κορυφαίο των αποστόλων, βγαίνει, κατά το προφητικό εκείνο λόγιο, «ο αληθινός άνθρωπος για το αληθινό του έργο», και, χρησιμοποιώντας το φως, ανεβαίνει την οδό με την οποία ανυψώνεται στα αιώνια όρη, και –ω του θαύματος!– καθίσταται επόπτης των υπερκόσμιων πραγμάτων, είτε χωρίς να χωρίζεται είτε χωριζόμενος από την ύλη που τον συνόδευε από την αρχή, όπως γνωρίζει η οδός. Διότι δεν ανεβαίνει με τα φανταστικά φτερά της διάνοιας, η οποία περιπλανάται στα πάντα σαν τυφλή, μη μπορώντας να συλλάβει την ακριβή και αναντίρρητη κατάληψη ούτε των αισθητών που απουσιάζουν ούτε των υπερβατικών νοητών. Αντιθέτως, ανεβαίνει αληθινά με άρρητη δύναμη του πνεύματος και με πνευματική και άρρητη αντίληψη ακούει τα άρρητα ρήματα και βλέπει τα αθέατα, και από εκεί και πέρα ανήκει ολόκληρος και ταυτίζεται με το θαύμα, ακόμη και αν απουσιάζει από εκεί, και συναμιλλάται με τους ακαταπόνητους υμνωδούς, έχοντας γίνει πραγματικά ένας άλλος άγγελος του Θεού πάνω στη γη και έχοντας προσαγάγει σ' Αυτόν, μέσω του εαυτού του, κάθε είδος της κτίσης. Επειδή και ο ίδιος μετέχει στα πάντα, και επιπλέον τώρα μεταλαμβάνει Εκείνον που είναι υπεράνω πάντων, ώστε να καταστεί απόλυτα ακριβές και το καθ' ομοίωσιν της εικόνας.

Όταν δε η ημέρα διαυγάσει και ανατείλει ο φωσφόρος στις καρδιές μας, σύμφωνα με τον κορυφαίο των αποστόλων, ο όντως άνθρωπος θα εξέλθει, σύμφωνα με εκείνο το προφητικό λόγιο, προς την όντως εργασία του. Και χρησιμοποιώντας το φως ως οδό, ανέρχεται ή ανάγεται σε όρη αιώνια και καθίσταται, ω του θαύματος, επόπτης των υπερκοσμίων πραγμάτων μέσα σε αυτό το φως, μη αποχωριζόμενος ή αποχωριζόμενος την ύλη που συμπορεύθηκε μαζί του από την αρχή, με τον τρόπο που γνωρίζει η οδός —διότι δεν ανέρχεται με τα φανταστικά φτερά της διάνοιας— η οποία περιφέρεται στα πάντα σαν τυφλή, μη έχοντας την ακριβή και αναμφίβολη κατάληψη ούτε των απόντων αισθητών ούτε των ανώτερων νοητών. Αλλά ανέρχεται αληθινά με την άρρητη δύναμη του Πνεύματος και με πνευματική και άρρητη αντίληψη ακούει τα άρρητα ρήματα και βλέπει τα αθέατα, και έκτοτε ανήκει και γίνεται ολόκληρος μέρος του θαύματος, ακόμη και αν απομακρυνθεί από εκεί, και συναμιλλάται με τους ακάματους υμνωδούς, έχοντας γίνει πραγματικά ένας άλλος άγγελος του Θεού επί της γης και έχοντας προσαγάγει σε Αυτόν, μέσω του εαυτού του, κάθε είδος της κτίσεως, επειδή και ο ίδιος βρισκόταν σε μετοχή με τα πάντα και επρόκειτο να μεταλάβει από Εκείνον που είναι υπεράνω όλων, ώστε να διατηρείται απολύτως ακριβές και το κατ' εικόνα.

Πώς λοιπόν δεν δίδαξε αναλογίες και σχηματισμούς και ποσότητες και τις πολύπλανες αποστάσεις και συνόδους των πλανητών, και δεν έλυσε τις απορίες των φυσικών προβλημάτων, ώστε να διώξει από την ψυχή μας το σκοτάδι της άγνοιας; Γιατί συγκέντρωσε ως μαθητές ψαράδες, αγράμματους, χωρικούς, και όχι σοφούς, και μάλιστα «για να καταντροπιάσει τους έξω σοφούς», όπως λέει ο Παύλος; Πώς λοιπόν καταντροπιάζει αυτούς που, όπως ισχυρίζονται αυτοί, οδηγούν σε Αυτόν; Και γιατί «απομώρανε τη σοφία τους»; Και για ποιον λόγο «ευδόκησε να σώσει αυτούς που πιστεύουν μέσω της μωρίας του κηρύγματος»; Δεν ήταν επειδή «μέσω της σοφίας ο κόσμος δεν γνώρισε τον Θεό»; Τι λοιπόν έμαθαν αυτοί για τους οποίους μιλάς, εφόσον ο Λόγος του Θεού ενοίκησε σωματικά, «ο οποίος έγινε για εμάς σοφία από τον Θεό», και εφόσον ανέτειλε το φως, «το οποίο φωτίζει κάθε άνθρωπο που έρχεται στον κόσμο», και «ξημέρωσε η ημέρα και ανέτειλε ο φωσφόρος στις καρδιές μας» των πιστών, κατά τον κορυφαίο των αποστόλων, ώστε οι ίδιοι να έχουν ανάγκη από ένα κατασκευασμένο λυχνάρι, δηλαδή τη γνώση των έξω φιλοσόφων που οδηγεί στη θεογνωσία, και να παρακινούν και τους άλλους, εγκαταλείποντας την προσπάθεια να καθαρίζουν τον εαυτό τους στην ησυχία μέσω της επιτήρησης των λογισμών και να προσηλώνονται στον Θεό με την αδιάλειπτη προσευχή, να γερνούν μάταια παρακαθήμενοι δίπλα σε ένα καπνισμένο λυχνάρι;

Ποια δόξα λοιπόν του Κυρίου Ιησού Χριστού επόπτευσε αυτός, ας προσέλθει άλλος απόστολος για να το δείξει: «Διότι ο Πέτρος και αυτοί που ήταν μαζί του», λέει, «αφού έμειναν άγρυπνοι, είδαν τη δόξα του Χριστού». Ποια δόξα; Ας προσέλθει πάλι άλλος από τους ευαγγελιστές για να συμμαρτυρήσει: «Έλαμψε», λέει, «το πρόσωπό του σαν τον ήλιο και τα ενδύματά του έγιναν λευκά σαν το φως»· και τους έδειξε ότι αυτός είναι, σύμφωνα με τον ψαλμό, ο Θεός «που περιβάλλεται το φως σαν ένδυμα». Γι' αυτό και ο Πέτρος, αφού είπε ότι επόπτευσε τη δόξα του Χριστού «στο άγιο όρος», το φως που περιέλαμπε και τις ίδιες τις ακοές, αν και είναι θαυμαστό να το πει κανείς (διότι είδαν εκεί και φωτεινή νεφέλη να αντηχεί λόγια), αφού είδε λοιπόν αυτή τη δόξα του Χριστού, λέει: «και έχουμε πιο βέβαιο τον προφητικό λόγο». Ποιον προφητικό λόγο έχετε μάθει πιο βέβαιο από τη θέα του φωτός, ω θεόπτες; Ποιον άλλον παρά ότι ο Θεός «περιβάλλεται το φως σαν ένδυμα»; «Και σε αυτόν τον προφητικό λόγο», λέει, «καλά κάνετε και προσέχετε, σαν σε λύχνο που φέγγει σε σκοτεινό τόπο, μέχρις ότου διαυγάσει η ημέρα». Ποια ημέρα; Εξάπαντος αυτή που διαύγασε στο Θαβώρ. «Και ανατείλει ο φωσφόρος». Ποιος φωσφόρος;

Πάντως είναι αυτός που τον κατέλαμψε εκεί μαζί με τον Ιάκωβο και τον Ιωάννη. Έως ότου ανατείλει αυτός ο φωσφόρος. Πού; «Στις καρδιές σας». Βλέπεις ότι αυτό το φως λάμπει άρτια στις καρδιές των πιστών και τελείων; Βλέπεις δε πόσο υπερέχει από το φως της γνώσης; Όχι της γνώσης από την ελληνική παιδεία, διότι εκείνη δεν είναι καν άξια της ονομασίας του φωτός, όντας εξ ολοκλήρου ψευδής ή αναμεμειγμένη με το ψεύδος, και μοιάζοντας περισσότερο με σκοτάδι παρά με φως. Όχι λοιπόν από αυτήν, αλλά και από τη γνώση που προέρχεται από τις θείες Γραφές διαφέρει τόσο πολύ το φως αυτής της θεωρίας, ώστε το μεν φως σύμφωνα με εκείνη παρομοιάζεται με «λύχνο που φέγγει σε σκοτεινό τόπο», το δε φως σύμφωνα με αυτή τη μυστική θεωρία παρομοιάζεται με φωσφόρο που λάμπει τη μέρα, ο οποίος είναι ο ήλιος. «Αλλά πώς», λέει, «μπορεί να παραβληθεί με τον αισθητό ήλιο, εάν είναι θεϊκό αυτό το φως;» Εσύ, ο πιο θεωρητικός από όλους, το αγνοείς αυτό και δεν μπορείς να εκλάβεις παραδειγματικά, και όχι συγκριτικά, το ότι ο Θεός λάμπει σαν τον ήλιο ή υπέρ τον ήλιο; Καίτοι, εάν εμφανιζόταν και δεύτερος φωστήρας που να έχει ίση λάμψη την ημέρα, το φως της θα γινόταν διπλάσιο, και καθένας από τους δύο ήλιους, προβάλλοντας μέσα σε τόσο φως, θα φαινόταν λιγότερο λαμπρός. Επομένως, αυτός που έλαμψε τότε σαν ήλιος υπερβάλλοντας τον ήλιο, δεν λάμπει όπως ο ήλιος, αλλά υπεράνω του ήλιου· έτσι, ακόμη και όταν αναφέρεται παρομοιαστικά, δεν παρουσιάζει καμία ισότητα, και όταν συγκρίνεται παραδειγματικά, δεν παρουσιάζει καμία ισότιμη ομοιότητα.

Αυτά μεν έχουν έτσι. Δεν είναι καθόλου παράξενο, αν οι άγιοι, χειριζόμενοι τους λόγους με κρίση και προσφέροντας τη διδασκαλία σύμμετρη με τη δύναμη των ακροατών, ερμηνεύουν με πολλούς τρόπους αυτές τις οράσεις. Ωστόσο, ο θείος και πιστός ερμηνευτής Συμεών, έχοντας μυηθεί από εκείνον που γνώριζε καλά μέσω της πείρας τις μυστικές και τελεστικές ενέργειες του Πνεύματος, λέει πάλι από εκείνον: «Όταν ακούμε τον λόγο της βασιλείας και οδηγούμαστε σε δάκρυα, ας μην παραμείνουμε σε αυτά τα δικά μας δάκρυα, ούτε στην ακοή μας, νομίζοντας ότι ακούσαμε καλά, ούτε στα μάτια μας, νομίζοντας ότι είδαμε καλά, και θεωρήσουμε ότι είμαστε επαρκείς. Διότι υπάρχουν άλλα αυτιά και άλλα μάτια και άλλοι κλαυθμοί, καθώς επίσης και άλλη διάνοια και ψυχή, που είναι αυτό το ίδιο το θεϊκό και επουράνιο Πνεύμα, το οποίο και ακούει και κλαίει, και προσεύχεται και γνωρίζει και κάνει το θέλημα του Θεού εν αληθεία. Όμως σε εκείνους που έχουν φτάσει στο άκρο της αρετής και στων οποίων τις καρδιές έχει λάμψει ενεργώς το νοερό φως, αυτά γίνονται φανερά και ξεκάθαρα. Διότι για τους τελείους, όπως λέει ο μακάριος Παύλος, είναι η στερεά τροφή, για εκείνους που λόγω της έξης έχουν γυμνασμένα τα αισθητήρια για τη διάκριση του καλού και του κακού. Αλλά και ο θείος Πέτρος λέει: Και εσείς, έχοντας τον προφητικό λόγο, στον οποίο καλά κάνετε και προσέχετε, ως λύχνο που φέγγει σε σκοτεινό τόπο, μέχρις ότου διαυγάσει η ημέρα και ανατείλει ο φωσφόρος στις καρδιές σας».

Καλός είναι ο νόμος, σαν λυχνάρι που φέγγει σε σκοτεινό τόπο, αλλά μέχρι να ξημερώσει η ημέρα· ήδη όμως ανέτειλε ο αυγερινός στις καρδιές μας και το ζωντανό νερό της θεογνωσίας σκέπασε τις θάλασσες των εθνών και όλοι γνωρίσαμε τον Κύριο. «Τα παλαιά παρήλθαν, ιδού τα πάντα έγιναν καινούργια.» Λέει λοιπόν ο θείος απόστολος προς τον Πέτρο, την ύψιστη κορυφή των αποστόλων: «Εάν εσύ, που είσαι Ιουδαίος, ζεις σαν εθνικός και όχι σαν Ιουδαίος, πώς αναγκάζεις τα έθνη να ιουδαΐζουν;», και προς τους Γαλάτες γράφει: «Διαμαρτύρομαι σε κάθε άνθρωπο που περιτέμνεται, ότι είναι οφειλέτης να τηρήσει ολόκληρο τον νόμο.» Παλαιότερα, λοιπόν, όταν δεν γνωρίζαμε τον Θεό, ήμασταν δούλοι σε εκείνους που εκ φύσεως δεν είναι θεοί, τώρα όμως που γνωρίσαμε τον Θεό, ή μάλλον που γνωριστήκαμε από τον Θεό, πώς επιστρέφουμε και πάλι στα ασθενή και φτωχά στοιχεία; Είδα την ανθρώπινη μορφή του Θεού, «και σώθηκε η ψυχή μου.» Αντικρίζω την εικόνα του Θεού, όπως την είδε ο Ιακώβ, έστω και με διαφορετικό τρόπο· διότι εκείνος μεν είδε την άυλη, που προμήνυε αυτό που επρόκειτο να γίνει με τα άυλα μάτια του νου, εγώ όμως έχω την αναζωπύρωση της μνήμης Εκείνου που φανερώθηκε με σάρκα. Η σκιά των αποστόλων, καθώς και τα σουδάρια και τα σιμικίνθια απομάκρυναν ασθένειες, εκδίωκαν δαίμονες· και πώς η σκιά και η εικόνα των αγίων δεν θα δοξαστεί; Ή κατάργησε την προσκύνηση κάθε ύλης ή μην καινοτομείς «ούτε να μετακινείς τα αιώνια όρια, τα οποία έθεσαν οι πατέρες σου.» Δεν παρέδωσαν την εκκλησιαστική θεσμοθεσία μόνο με γραπτά κείμενα, αλλά και με ορισμένες άγραφες παραδόσεις.

Και για να πω κάτι με τόλμη· διότι ο πόνος με κάνει τολμηρό· εξάλλου και αυτό αποτελεί προσευχή προσφιλή στον Θεό· είθε να τους συγχωρήσει, διότι τον πανεύφημο έπαρχο αυτής της χώρας, που λάμπει σαν λύχνος σε σκοτεινό τόπο και που κατά κάποιον τρόπο ελευθερώνει τους πάντες από την οδύνη του να μη βλέπουν, δέχθηκαν να τον ανακαλέσουν έστω και για μια στιγμή· έναν άνθρωπο φιλόθεο, πιστό, ευσεβή, αγαθό, ευλαβή, σώφρονα, εγκρατή, ανεκτικό, πράο, συμπαθή, ελεήμονα, πτωχοτρόφο, ξενοτρόφο, ορφανοτρόφο, νοσοκόμο, γηροκόμο, προστάτη των χηρών, κηδεμόνα των μοναχών, ακτήμονα [αβλαβή], φιλέκκλησο· και για να το πω συνοπτικά, φίλο όλων, και των ζώντων και των νεκρών· που τους μεν ζώντες περιποιείται με κάθε λογής τρόπους φιλοστοργίας, ενώ τους νεκρούς, τιμώντας τα της ταφής με την ομορφιά των οικοδομημάτων, όπως ο Ιωσήφ από την Αριμαθαία τίμησε τον Κύριο που καταδέχθηκε να νεκρωθεί σαρκικά για εμάς· και επιπλέον αυτών, ενθερμότατο ζηλωτή του ορθού λόγου σύμφωνα με την αποστολική πίστη, κήρυκα του βίου της δικαιοσύνης.

Αυτό δε που έχει λεχθεί από τον κορυφαίο Πέτρο, αν το εξετάσεις ορθά, δεν θα δεις να αφήνει κανένα ερωτηματικό. Διότι εκείνος, αφού είπε «και αυτήν τη φωνή εμείς την ακούσαμε να έρχεται από τον ουρανό», έπειτα προσθέτοντας «και έχουμε βεβαιότερο τον προφητικό λόγο», δεν λέει ότι είναι βεβαιότερος για τον εαυτό του –προς Θεού!–, ειδικά εφόσον έχει ήδη διακηρύξει «αφού γίναμε αυτόπτες μάρτυρες της μεγαλειότητας του Κυρίου μας Ιησού Χριστού, σας γνωστοποιήσαμε τη δύναμή του και την παρουσία του» —διότι τι άλλο θα μπορούσε να είναι βεβαιότερο από την αυτοψία και από το να ανοίξει κανείς τα ίδια του τα αυτιά για να δεχθεί τη φωνή από ψηλά και να φωτιστεί από την πατρική μαρτυρία;—, αλλά εννοεί ότι είναι βεβαιότερος για εκείνους στους οποίους έγραφε, σαν να έλεγε: «Αν κάποιος έχει αμφιβολία για όσα μαρτυρούμε, ας ατενίσει τον προφητικό λόγο, ο οποίος είναι οπωσδήποτε βεβαιότερος από την αμφισβήτηση που τρέφουν οι πολλοί για εμάς· διότι αυτός πλέον δεν προέρχεται από ανθρώπινη γνώμη, όπως κάποιοι με μεγαλύτερη ευκολία θα μπορούσαν να υποθέσουν για άλλα πράγματα». Το ότι δε δεν είπε πως είναι βεβαιότερος για τον εαυτό του, αλλά για εκείνους στους οποίους έγραφε, το εξηγεί σαφέστερα προχωρώντας παρακάτω· διότι προσθέτει «στον οποίο καλά κάνετε να δίνετε προσοχή» (εσείς να δίνετε προσοχή, λέει, όχι εγώ) «σαν σε λυχνάρι που φέγγει σε σκοτεινό τόπο, μέχρι να ξημερώσει η ημέρα και να ανατείλει ο αυγερινός στις καρδιές σας».

Δεν έχουμε ενδυθεί ακόμη «τα όπλα του φωτός», επειδή δεν έχουμε απεκδυθεί ακόμη τα όπλα και τα βέλη και τα έργα του σκότους. Δεν έχουμε μεταμορφωθεί ακόμη με την «ανακαίνιση του νου», διότι ακόμη συσχηματιζόμαστε με αυτόν τον αιώνα μέσα στη «ματαιότητα του νου». Δεν συνδοξαστήκαμε ακόμη με τον Χριστό, επειδή δεν συμπάσχουμε με αυτόν. Δεν φέρουμε ακόμη «τα στίγματά» του στο σώμα μας έχοντας μετέχει στο μυστήριο του σταυρού του Χριστού, διότι βρισκόμαστε ακόμη στα σαρκικά πάθη και στις επιθυμίες. Δεν γίναμε ακόμη «κληρονόμοι Θεού και συγκληρονόμοι Χριστού», διότι μέσα μας ενυπάρχει ακόμη «πνεύμα δουλείας» και όχι «υιοθεσίας». Δεν γίναμε ακόμη ναός Θεού και κατοικητήριο του Αγίου Πνεύματος, διότι είμαστε ακόμη ναός ειδώλων και δοχείο πονηρών πνευμάτων εξαιτίας της ορμής μας προς τα πάθη. Διότι, πράγματι, δεν αποκτήσαμε ακόμη την ακεραιότητα του ήθους και τη λαμπρότητα της διανοίας. Δεν αξιωθήκαμε ακόμη το άδολο και λογικό γάλα και τη νοητή αύξηση. Δεν έφεξε ακόμη για εμάς «η ημέρα ούτε ανέτειλε ο εωσφόρος στις καρδιές μας». Δεν ενωθήκαμε ακόμη με τον ήλιο της δικαιοσύνης ούτε συναστράψαμε με τις ακτίνες του. Δεν έχουμε λάβει ακόμη την ομοίωση του Κυρίου ούτε γίναμε «κοινωνοί της θείας φύσεως». Δεν γίναμε ακόμη άδολη βασιλική πορφύρα ούτε ανόθευτη θεϊκή εικόνα. Δεν τρωθήκαμε ακόμη από τον θείο έρωτα ούτε πληγήκαμε από την πνευματική αγάπη του νυμφίου.

Διότι, αφού δεν έχουν ακόμη απαλλαγεί εντελώς από το σκοτάδι, τους είναι αδύνατο να παρατηρούν καλά τα πάντα. Γι' αυτούς λοιπόν είναι πρέπον, επιμελούμενοι την αρετή με κόπο και πολλή πίστη, να παρακαλέσουν τον Χριστό, τον ήλιο της δικαιοσύνης, να λάμψει στις καρδιές τους, ώστε να μπορέσουν να δουν τα πάντα με ακρίβεια, τόσο την ποικίλη και παντοειδή επίθεση των νοητών θηρίων εναντίον μας, όσο και τα ανέκφραστα στην όψη και απόρρητα στην ηδονή κάλλη του άφθαρτου κόσμου. Με τον ίδιο τρόπο που αυτά γίνονται φανερά και καταφανή σε εκείνους που έχουν φτάσει στο άκρο της αρετής, και στις καρδιές των οποίων έλαμψε ενεργά το νοερό φως. Διότι, όπως λέει ο μακάριος Παύλος, η στερεά τροφή είναι για τους τέλειους, αυτών που λόγω της έξης έχουν τα αισθητήρια γεγυμνασμένα για τη διάκριση του καλού και του κακού. Αλλά και ο θείος Πέτρος λέει: Και έχετε τον προφητικό λόγο, στον οποίο καλά κάνετε και προσέχετε, ως λύχνο που φέγγει σε σκοτεινό τόπο, έως ότου ξημερώσει η ημέρα και ανατείλει ο φωσφόρος (αυγερινός) στις καρδιές σας. Οι πολλοί, όμως, σε τίποτα δεν διαφέρουν από εκείνους που περπατούν τη νύχτα στερούμενοι εντελώς το φως, και δεν απολαμβάνουν ούτε την παραμικρή αυγή, η οποία είναι ο θείος λόγος που μπορεί να λάμψει στις ψυχές τους, με αποτέλεσμα να μην είναι σχεδόν καθόλου διαφορετικοί από τους τυφλούς. Αυτοί είναι εκείνοι που είναι εξ ολοκλήρου δεμένοι στις υλικές περιπλοκές και στα βιοτικά δεσμά, και ούτε συγκρατούνται από τον θείο φόβο, ούτε επιδίδονται σε κάποια από τα αγαθά έργα.

Γι' αυτό πρέπει αυτοί, διάγοντας βίο με κόπο και πολλή πίστη μέσα στις αρετές, να δεηθούν θερμά τον επουράνιο Δεσπότη, ώστε, όταν λάμψει η ημέρα του ήλιου της «δικαιοσύνης» στις καρδιές τους, να μπορέσουν να διακρίνουν τα πάντα με ακρίβεια: και την ποικίλη και πολυειδή βλάβη των νοητών θηρίων, και την άρρητη ποικιλία των αγαθών και τα εξαίσια κάλλη των απολαύσεων στον άφθαρτο κόσμο, τα οποία οι πνευματικοί και τέλειοι άνδρες, των οποίων τις καρδιές φώτισε ενεργώς το νοητό φως, γνωρίζουν με αληθινή διάκριση, καθώς και τις αρετές των ανώτερων και τη φοβερότητα των κατώτερων ανάλογα με τη διαφορετική ενέργεια του καθενός, όπως λέει ο μακάριος Παύλος: «η στερεά τροφή ανήκει στους τελείους, οι οποίοι λόγω της έξης έχουν γυμνασμένα τα αισθητήρια για τη διάκριση του καλού και του κακού», και ο μακάριος Πέτρος λέει: «έχουμε και τον προφητικό λόγο, στον οποίο καλά κάνετε και προσέχετε σαν σε λυχνάρι που φέγγει σε σκοτεινό τόπο, έως ότου ξημερώσει η ημέρα και ανατείλει ο αυγερινός στις καρδιές σας», και αλλού: «σε εσάς» όμως «που φοβάστε» τον Κύριο «θα ανατείλει ο ήλιος της δικαιοσύνης, και θα υπάρχει ίαση στις φτερούγες του». Όσοι πάλι είναι βυθισμένοι στα του κόσμου, πολλοί από αυτούς μοιάζουν με ανθρώπους που περπατούν σε σκοτεινή νύχτα γεμάτη σύννεφα και ομίχλη, όπου δεν λάμπει ούτε η ελάχιστη λάμψη από το φως κάποιου άστρου (δηλαδή από τον θείο λόγο που φωτίζει την ψυχή), με αποτέλεσμα να μοιάζουν σχεδόν με τυφλούς.

Γι' αυτό πρέπει αυτοί, διάγοντας τον βίο τους με κόπο και πολλή πίστη μέσα στις αρετές, να παρακαλέσουν τον επουράνιο Δεσπότη, ώστε, όταν λάμψει η ημέρα του ήλιου της δικαιοσύνης στις καρδιές τους, να μπορέσουν να δουν τα πάντα με ακρίβεια, τόσο την ποικίλη και πολύμορφη βλάβη των νοητών θηρίων, όσο και την άρρητη ποικιλία των αγαθών και τα εξαίσια κάλλη των απολαύσεων στον άφθαρτο κόσμο, τα οποία οι πνευματικοί και τέλειοι άνδρες, στις καρδιές των οποίων έλαμψε ενεργά το νοητό φως, τα γνωρίζουν με αληθινή διάκριση, καθώς και τις αρετές των ανωτέρων και τη δεινότητα των κατωτέρων, σύμφωνα με τη διαφορετική ενέργεια του καθενός, όπως λέει ο μακάριος Παύλος: «η στερεά τροφή είναι για τους τελείους, οι οποίοι λόγω της έξης έχουν τα αισθητήρια γυμνασμένα προς διάκριση καλού και κακού», και ο μακάριος Πέτρος λέγει: «έχουμε και τον προφητικό λόγο, στον οποίο καλά κάνετε να προσέχετε σαν σε λύχνο που φέγγει σε σκοτεινό τόπο, έως ότου διαυγάσει η ημέρα και ανατείλει ο φωσφόρος στις καρδιές σας», και αλλού: «σε εσάς δε που φοβάστε τον Κύριο, θα ανατείλει ο ήλιος της δικαιοσύνης και θεραπεία θα υπάρχει στις πτέρυγές του».

Κάθε άλλο· αλλά όπως ακριβώς τα νυκτόβια ζώα μέσα στη νύχτα της αιρέσεως φτερουγίζουν και κινούνται με θράσος, όταν όμως ξημερώσει η ημέρα και ανατείλει ο αυγερινός της ορθοδοξίας, κατακρύβονται στις οικείες τρώγλες της πονηρής τους διανοίας.