Πατερικές αναφορές στο Β΄ ΠΕΤΡΟΥ 1:9

Προσέξτε όμως να μην τολμήσει κανείς να πει ότι δεν έχει αμαρτήσει. Αυτός που το λέει αυτό είναι τυφλός, κοντόφθαλμος και εξαπατά τον εαυτό του, και δεν γνωρίζει πώς τον κλέβει ο Σατανάς και με λόγια και με έργα, και διά της ακοής και διά της οράσεως και διά της αφής και διά των λογισμών. Διότι ποιος μπορεί να καυχηθεί ότι έχει αγνή την καρδιά και όλες τις αισθήσεις του καθαρές; Διότι κανείς δεν είναι αναμάρτητος· κανείς δεν είναι καθαρός από ρύπο, έστω κι αν η ζωή του διαρκεί μόνο μία ημέρα. Κανείς ανάμεσα στους ανθρώπους δεν είναι εντελώς απαλλαγμένος από ευθύνη, παρά μόνο Εκείνος που, αν και ήταν πλούσιος, έγινε φτωχός για εμάς. Αυτός μόνος είναι αναμάρτητος, που αίρει την αμαρτία του κόσμου, που θέλει να σωθούν όλοι οι άνθρωποι, που δεν επιθυμεί τον θάνατο των αμαρτωλών, ο φιλάνθρωπος, ο πολυεύσπλαχνος, ο ελεήμων, ο αγαθός, ο φιλόψυχος, ο παντοδύναμος, ο σωτήρας όλων των ανθρώπων, ο πατέρας των ορφανών και κριτής των χηρών, ο Θεός αυτών που μετανοούν, ο ιατρός των ψυχών και των σωμάτων, η ελπίδα των απελπισμένων, ο σωτήρας των χειμαζομένων, η βοήθεια των αβοήθητων, η οδός της ζωής, αυτός που καλεί τους πάντες σε μετάνοια και δεν αποστρέφεται κανέναν από αυτούς που μετανοούν.

Παρακαλώ λοιπόν, αδελφοί αγαπημένοι από τον Κύριο, να φροντίζουμε καθημερινά να υπενθυμίζουμε στον εαυτό μας αυτά, εννοώ την πίστη, την αγάπη, την ταπείνωση, το να σφραγιζόμαστε πάντοτε με τις προσευχές [προς τον Θεό], πάντοτε με τη μελέτη των θείων Γραφών και με την ησυχία. Διότι, όταν αυτά υπάρχουν σε εμάς και αφθονούν, δεν μας αφήνουν αδρανείς ούτε άκαρπους ως προς την επίγνωση του Κυρίου μας Ιησού Χριστού. Επειδή ο μοναχός που δεν τα κατέχει αυτά, αλλά αμελεί τη δική του σωτηρία, είναι τυφλός και μυωπάζει, έχοντας λησμονήσει τα παλαιά του αμαρτήματα, και του έχει συμβεί αυτό που λέει η αληθινή παροιμία: Σκύλος που επέστρεψε στο ίδιο του το ξέρασμα, και χοίρος που, αφού λούστηκε, επέστρεψε για να κυλιστεί στον βούρκο. Διότι για εκείνους που ξέφυγαν από τα μιάσματα του κόσμου μέσω της επίγνωσης του Κυρίου μας Ιησού Χριστού, αλλά και πάλι περιπλέχτηκαν σε αυτά, η τελευταία τους κατάσταση έχει γίνει χειρότερη από την πρώτη.

Διότι ο μοναχός, ο οποίος δεν τα κατέχει αυτά, αλλά αμελεί τη δική του σωτηρία, είναι τυφλός και μυωπάζει, έχοντας λησμονήσει τις παλιές του αμαρτίες, και του έχει συμβεί το της αληθινής παροιμίας: σκύλος που επέστρεψε στο ίδιο του το ξέρασμα, και χοίρος που αφού λούστηκε, κυλίστηκε ξανά στον βούρκο. Διότι εάν, λέει, αφού απέφυγαν τα μιάσματα του βούρκου, δηλαδή του κόσμου, με την επίγνωση του Κυρίου μας Ιησού Χριστού, εμπλακούν και πάλι σε αυτά και νικηθούν, η τελική τους κατάσταση έχει γίνει χειρότερη από την αρχική. Διότι θα ήταν καλύτερο για αυτούς να μην είχαν γνωρίσει την οδό της αληθείας, παρά, αφού τη γνώρισαν, να στραφούν και πάλι προς τα πίσω.

Ποια είναι αυτά, παρά τα προαναφερθέντα; Η αρετή, η γνώση, η εγκράτεια, η υπομονή, η ευσέβεια, η φιλαδελφία, η αγάπη, τα οποία όχι μόνο πρέπει να υπάρχουν σε εμάς, αλλά και να πλεονάζουν. Διότι εάν η παρουσία τους ωφελεί, πολύ περισσότερο ωφελεί η αφθονία τους. Και ποια είναι η ωφέλεια από αυτά, παρά το να έχουμε παρρησία κατά την ημέρα του Κυρίου μας Ιησού Χριστού; Εννοεί δε τη δεύτερη παρουσία Του, όταν έρχεται να κρίνει ζώντες και νεκρούς. Είναι αληθινά μεγάλο και υπέρτατο αγαθό το να έχει κανείς παρρησία ενώπιον του θείου και φοβερού βήματος. Διότι εκείνος στον οποίο δεν υπάρχουν αυτά, είναι τυφλός και μυωπάζει.

Ναι, αδελφέ, απόκτησε την ησυχία με φόβο Θεού, και ο Θεός της ειρήνης θα είναι μαζί σου, στον οποίο ανήκει η δόξα στους αιώνες. Αμήν. Παρακαλώ λοιπόν, αδελφοί αγαπημένοι από τον Κύριο, να φροντίζουμε καθημερινά να τα θυμόμαστε αυτά, εννοώ δηλαδή την ελπίδα, την πίστη, την αγάπη, την ταπεινοφροσύνη, το να σφραγιζόμαστε πάντοτε μέσα στις προσευχές προς τον Θεό, στη μελέτη των θείων Γραφών και στην ησυχία. Διότι, εάν αυτά υπάρχουν και περισσεύουν σε εσάς, δεν σας καθιστούν αδρανείς ούτε άκαρπους ως προς την επίγνωση του Κυρίου μας Ιησού Χριστού. Διότι ο χριστιανός που δεν τα κατέχει αυτά είναι τυφλός, μυωπάζει και έχει λησμονήσει τις παλαιές του αμαρτίες· και του έχει συμβεί αυτό που λέει η αληθινή παροιμία: «Ο σκύλος επέστρεψε στο ίδιο του το ξέρασμα», και, «Ο χοίρος που λούστηκε, κυλίστηκε στον βούρκο». Διότι, εάν αφού απέφυγαν τα μιάσματα του κόσμου, όπως είναι γραμμένο, και τα απαρνήθηκαν στο άγιο λουτρό, και έφτασαν στην επίγνωση του Κυρίου μας Ιησού Χριστού, έπειτα εμπλακούν και πάλι σε αυτά, τα έσχατά τους έχουν γίνει χειρότερα από τα πρώτα. Καλύτερα θα ήταν για αυτούς να μην είχαν γνωρίσει την οδό της αλήθειας, παρά, αφού τη γνώρισαν, να στραφούν και πάλι προς τα πίσω.

Έχουμε ακούσει, λοιπόν, είπε ο Βαρλαάμ, ότι αυτός ο βασιλιάς έζησε στο εξής με ευσέβεια, και αφού διήνυσε τον παρόντα βίο αδιατάρακτα, δεν στερήθηκε τη μέλλουσα μακαριότητα. Εάν, λοιπόν, κάποιος υπενθυμίσει τέτοια πράγματα και στον δικό σου πατέρα την κατάλληλη στιγμή, ίσως κατανοήσει και αναγνωρίσει από πόσα κακά έχει κυριευθεί, και, αφού απομακρυνθεί από αυτά, θα επιλέξει το αγαθό. Διότι, όπως έχουν τώρα τα πράγματα, είναι τυφλός και μυωπάζει, έχοντας στερήσει τον εαυτό του από το αληθινό φως, αυτομολώντας προς το σκότος της ασέβειας.

Από αυτούς, ο μεν Πέτρος, στο πρώτο κεφάλαιο της δεύτερης Επιστολής του, αναφέρει τα εξής: «προσθέστε στην πίστη σας την αρετή, και στην αρετή τη γνώση, και στη γνώση την εγκράτεια, και στην εγκράτεια την υπομονή, και στην υπομονή την ευσέβεια, και στην ευσέβεια τη φιλαδελφία, και στη φιλαδελφία την αγάπη. Διότι, όταν αυτά υπάρχουν μέσα σας και αυξάνονται, δεν σας αφήνουν αργούς ούτε άκαρπους στην επίγνωση του Κυρίου μας Ιησού Χριστού». Εκείνος που στερείται αυτά, είναι τυφλός, μυωπάζων. Ο δε Υιός της βροντής, στο πρώτο κεφάλαιο της πρώτης Επιστολής του, λέει τα εξής: «ο Θεός είναι φως, και σκοτάδι σε αυτόν δεν υπάρχει κανένα. Εάν πούμε ότι έχουμε κοινωνία μαζί του, αλλά περπατάμε στο σκοτάδι, ψευδόμαστε και δεν πράττουμε την αλήθεια. Εάν όμως περπατάμε στο φως, όπως αυτός είναι στο φως, έχουμε κοινωνία μεταξύ μας, και το αίμα του Ιησού Χριστού, του Υιού του, μας καθαρίζει από κάθε αμαρτία. Εκείνος που λέει ότι είναι στο φως, και μισεί τον αδελφό του, βρίσκεται στο σκοτάδι μέχρι τώρα. Εκείνος που αγαπά τον αδελφό του, μένει στο φως, και σκοτάδι δεν υπάρχει σε αυτόν. Εκείνος που δεν αγαπά τον αδελφό του, μένει στον θάνατο. Καθένας που μισεί τον αδελφό του είναι ανθρωποκτόνος. Και γνωρίζουμε ότι κάθε ανθρωποκτόνος δεν έχει αιώνια ζωή μέσα του».

Ούτε την πίστη στο κήρυγμα αρνούμαστε αλλά αν και μετά το βάπτισμα κυριευόμαστε από την αμαρτία, τούτο δεν συμβαίνει επειδή το βάπτισμα είναι ατελές, αλλά επειδή εμείς αμελούμε την εντολή και παραδιδόμαστε στις ηδονές από δική μας προαίρεση, όπως ακριβώς μας ελέγχει η θεία Γραφή λέγοντας: «Όπως ο σκύλος που επιστρέφει στο ίδιο του το ξέρασμα, έτσι και ο άνθρωπος που επιστρέφει στη δική του αμαρτία» με αυτεξούσια προαίρεση διότι τη θέληση μετά το βάπτισμα ούτε ο Θεός ούτε ο Σατανάς την παραβιάζει. Άραγε δεν άκουσαν ότι οι εντολές του Χριστού, οι οποίες δόθηκαν μετά το βάπτισμα, είναι νόμος ελευθερίας, όπως λέει η Γραφή: «Έτσι να πράττετε και έτσι να μιλάτε, ως άνθρωποι που πρόκειται να κριθούν βάσει του νόμου της ελευθερίας» και πάλι ο άγιος Πέτρος: «Να προσθέσετε στην πίστη σας την αρετή» και αφού λέει τα επόμενα, συμπληρώνει λέγοντας: «Διότι σε όποιον δεν υπάρχουν αυτά, είναι τυφλός και μυωπικός, έχοντας λησμονήσει τον καθαρισμό των παλαιών του αμαρτημάτων.»

Ακόμη και αν αγωνιζόμαστε μετανοώντας μέχρι θανάτου, ούτε και έτσι έχουμε εκπληρώσει το χρέος μας. Διότι τίποτα δεν είναι αντάξιο της βασιλείας των ουρανών. Όπως ακριβώς τρώμε και πίνουμε, και μιλάμε, και ακούμε, έτσι οφείλουμε εκ φύσεως και να μετανοούμε. Εφάπαξ αυτός που είναι άξιος θανάτου σύμφωνα με τον νόμο έχει θανατωθεί, ενώ αυτός που ζει εν πίστει ζει για χάρη της μετάνοιας, έστω και αν όχι για κάποια δική του, αλλά για την αμαρτία της παραβάσεως, αφού βαπτιστήκαμε καθαριστήκαμε, και αφού καθαριστήκαμε λάβαμε εντολές. Όποιος δεν εφαρμόζει το δεύτερο έχει βεβηλώσει το πρώτο, «λησμονώντας τον καθαρισμό των παλαιών του αμαρτημάτων», ως προς τα οποία κανείς δεν βρίσκεται να είναι καθημερινά αψεγάδιαστος, χωρίς να έχει παραλείψει ποτέ τίποτε από όσα έχουν προσταχθεί. Για τον λόγο αυτό η μετάνοια είναι αναγκαία σε όλους. Αυτή αποδεικνύει ως ακούσια όσα άλλοτε ήταν εκούσια, λόγω του ότι έχει μισήσει το πάθος και απέχει από την πράξη. Όποιος την περιορίζει στρέφεται προς τα πίσω και ανανεώνει τα παλαιά παραπτώματα.

Διότι όλα αυτά πρέπει να συντρέξουν στην παρουσίαση των θελημάτων· και εκείνος που δεν τα γνωρίζει αυτά με ακρίβεια, και όμως αναπτύσσει διδασκαλία περί των θελημάτων, είναι τυφλός που μυωπάζει, μη γνωρίζοντας ούτε τι λέει ούτε για ποιο πράγμα διαβεβαιώνει. Γι' αυτόν τον λόγο προκαλεί ταραχή στην αγία Εκκλησία, εξαιτίας της φιλοδοξίας και της δοκησισοφίας από την οποία νοσεί. Το ότι, εξάλλου, το να ομολογεί κανείς δύο θελήματα, όχι απλώς αλλά φυσικά, στον ίδιο και έναν Χριστό, όπως ακριβώς και δύο φύσεις, αποτελεί γνώρισμα των Ορθοδόξων και όχι των αιρετικών, θα το αποδείξουν τα παρατιθέμενα κατωτέρω χωρία των εγκεκριμένων και θεολήπτων Πατέρων.

Επειδή, λοιπόν, χαρακτηριστικό γνώρισμα εκείνου που ψηλαφεί είναι η διάκριση, αυτός που προσεγγίζει γνωστικά τα σύμβολα του νόμου και θεωρεί επιστημονικά τη φαινόμενη φύση των όντων, διακρίνοντας τη Γραφή, την κτίση και τον εαυτό του —τη μεν Γραφή σε γράμμα και πνεύμα, τη δε κτίση σε λόγο και επιφάνεια, και τον εαυτό του σε νου και αίσθηση— και αφού λάβει το πνεύμα της Γραφής, τον λόγο της κτίσης και τον δικό του νου και τα ενώσει μεταξύ τους αδιάλυτα, βρήκε τον Θεό, εφόσον Τον έχει επιγνώσει, όπως ακριβώς πρέπει και είναι δυνατόν, τον Θεό δηλαδή που βρίσκεται στον νου, στον λόγο και στο πνεύμα. Έτσι απαλλάσσεται από όλα εκείνα που πλανούν και παρασύρουν σε αμέτρητες δοξασίες, εννοώ το γράμμα, την επιφάνεια και την αίσθηση, στα οποία υπάρχει η ποικίλη ποσότητα που είναι αντίθετη προς τη μονάδα. Εάν όμως κάποιος συμπλέξει και αναμείξει μεταξύ τους το γράμμα του νόμου, την επιφάνεια των ορατών πραγμάτων και τη δική του αίσθηση, αυτός είναι τυφλός και μυωπάζει, πάσχοντας από την άγνοια της αιτίας των όντων.

Αυτός, λοιπόν, που δεν είδε όλα αυτά να έχουν αποβεί και να έχουν πραγματοποιηθεί στον εαυτό του ολοφάνερα, έμπρακτα και πραγματικά, είναι ακόμη «τυφλός και μυωπάζει»· διότι εκείνος που δεν έχει δει ακόμη την εμφάνιση του αψευδούς Υιού του Θεού, προφανώς ούτε τις εντολές του τήρησε ούτε τον αγάπησε όπως πρέπει. Και εκείνος που δεν είδε ενσυνείδητα και ολοφάνερα μέσα του την ενοίκηση και την παραμονή του Πατρός και του Υιού διά του Αγίου Πνεύματος, ούτε τη γνωρίζει με ακρίβεια, έχει πάθει ένα από τα δύο: είτε περιφέρει το σπίτι της ψυχής του άδειο και σκουπισμένο χωρίς να το καταλαβαίνει ο ίδιος, και νομίζει ότι αυτό του αρκεί για σωτηρία, είτε υποδέχθηκε μέσα του τον υλικό δαίμονα που είχε εκδιωχθεί διά του αγίου βαπτίσματος, ο οποίος επέστρεψε πάλι μέσω της αμαρτίας είτε πριν είτε μετά την αποταγή, και έτσι «τα έσχατα του ανθρώπου έγιναν χειρότερα από τα πρώτα».

ΚΑΤΗΧΗΣΗ ΛΘ'. ΟΤΙ ΠΡΕΠΕΙ ΝΑ ΖΗΛΩΝΟΥΜΕ ΤΟΥΣ ΒΙΟΥΣ ΤΩΝ ΑΓΙΩΝ ΠΑΤΕΡΩΝ ΜΑΣ. Αδελφοί και πατέρες, τίποτε δεν είναι πιο μακάριο από τον βίο μας και τίποτε δεν είναι υψηλότερο από την πολιτεία μας, εάν βέβαια ζούμε σύμφωνα με αυτό που ονομαζόμαστε. Αλλά ας μην έχουμε τρόπο ζωής αντίθετο με το όνομά μας· διότι μοναχός είναι εκείνος που βλέπει μόνο προς τον Θεό, και επιθυμεί μόνο τον Θεό, και είναι αφοσιωμένος μόνο στον Θεό, και επιλέγει να υπηρετεί μόνο τον Θεό, έχοντας ειρήνη με τον Θεό και γινόμενος πρόξενος ειρήνης για τους άλλους. Σε όποιον όμως δεν υπάρχουν αυτά, αλλά αντίθετα υπάρχει φθόνος, έριδα και διχοστασίες, αυτός «είναι τυφλός και μυωπάζει, σύμφωνα με το γεγραμμένο, έχοντας λησμονήσει τον καθαρισμό των παλαιών του αμαρτιών.» Και για ποια αιτία τα είπα αυτά, το γνωρίζετε οι υπαίτιοι. Και τα λέω όχι για να σας λυπήσω πάλι, αλλά για να σας προφυλάξω, ώστε στο εξής να μην υποπέσετε στα ίδια παραπτώματα.