Πατερικές αναφορές στο Β΄ ΠΕΤΡΟΥ 2:1

Τρίτη, πάλι και αυτή του Πέτρου. Ομοίως και αυτή, έχοντας γραφεί από τον ίδιο, φέρει το όνομά του. Διότι ο ίδιος ο Πέτρος αποστέλλει και αυτήν σε όσους έχουν ήδη πιστέψει. Η δε Επιστολή αποτελεί υπενθύμιση των πρώτων. Επειδή γνώριζε ότι σύντομα επρόκειτο να επέλθει η λύση του σώματός του, έσπευσε να υπενθυμίσει σε όλους τη διδασκαλία στην οποία κατηχήθηκαν. Και πρώτα μεν εξηγεί τα περί της πίστεως, και αποδεικνύει ότι αυτή είχε ευαγγελισθεί από τους προφήτες· και ότι οι προφητείες σχετικά με τον Σωτήρα δεν είναι ανθρώπινες, αλλά ελαλήθησαν από τον Θεό. Έπειτα παραγγέλλει να μην δίνουν προσοχή σε όσους εξαπατούν, λέγοντας ότι θα επέλθει η απώλειά τους, όπως ακριβώς συνέβη και στους αγγέλους που παρέβησαν.

ΚΕΦΑΛΑΙΟ Γ΄. Ότι ο Υιός είναι και Θεός κατά φύση, και κατά κανένα τρόπο δεν είναι ούτε κατώτερος ούτε ανόμοιος προς τον Πατέρα. <Και Θεός ήταν ο Λόγος.> Δεν αγνοούσε ο πνευματοφόρος ευαγγελιστής ότι θα εμφανιστούν μερικοί στους έσχατους καιρούς οι οποίοι θα κατηγορούν την ουσία του Μονογενούς «και θα αρνούνται τον Δεσπότη που τους αγόρασε», με το να νομίζουν ότι δεν είναι κατά φύση Θεός ο Λόγος που φανερώθηκε από τον Θεό και Πατέρα, αλλά ότι εισάγεται σε εμάς σαν κάποιος νόθος και ψευδώνυμος, ο οποίος απλώς περιβάλλεται το όνομα της υιότητας και της θεότητας, ενώ στην πραγματικότητα δεν το κατέχει. Κάτι τέτοιο κάνουν όσοι βάζουν μέσα στο νου τους την ιουδαϊκή ασέβεια του Αρείου, γι' αυτό και προφέρουν από νεκρή καρδιά, όχι τον ζωοποιό λόγο της ευσεβούς θεωρίας, αλλά ό,τι αποβλέπει και οδηγεί στον θάνατο: «Βέλος στ' αλήθεια που πληγώνει είναι η γλώσσα τους, δόλια τα λόγια του στόματός τους». Σαν λοιπόν κάποιος να αντιστεκόταν ήδη στα λόγια της αλήθειας, και σχεδόν να έλεγε προς τον άγιο Ευαγγελιστή: Ήταν μεν ο Λόγος, ω άνθρωπε, προς τον Θεό, και ας είναι έτσι, πειθόμαστε στα δικά σου συγγράμματα περί αυτού· ας υπάρχει και ας υφίσταται ο μεν Πατέρας με τη δική του ιδιότητα, και ο Υιός πάλι ομοίως. Τι λοιπόν αρμόζει να πιστεύουμε ότι είναι κατά φύση ο Λόγος; Διότι το να είναι προς τον Θεό, δεν αποτελεί οπωσδήποτε και δήλωση της ουσίας του.

Αυτά λοιπόν διακήρυξε ο θεσπέσιος Ευαγγελιστής. Εγώ όμως πάλι θεωρώ ότι είναι ωφέλιμο να προσθέσω το εξής: εάν όλη η δύναμη των όσων έχουν γραφτεί καλλιεργεί μέσα μας τέτοια πίστη, και μας πείθει πάρα πολύ καλά, ότι αυτός που γεννήθηκε από την αγία Παρθένο, ο οποίος και ονομάστηκε Ιησούς από τη φωνή του αγγέλου, αυτός ακριβώς είναι ο Χριστός που κηρύττεται από τη θεόπνευστη Γραφή, και ότι αυτός είναι, και όχι άλλος, όχι απλώς ένας υιός, αλλά ο Υιός του Θεού μοναδικά και κατ' εξοχήν, τότε τι άραγε θα πράξουν, τι θα πουν και τι είδους καταδίκη θα υποστούν, κατά τον καιρό της μεγάλης ημέρας, όσοι από αμάθεια αμφιβάλλουν για την πίστη, και επιπλέον επιχείρησαν να διδάξουν σε άλλους να νομίζουν ότι υπάρχουν δύο Χριστοί; Διότι τον κατατέμνουν ξεχωριστά σε άνθρωπο και ξεχωριστά σε Θεό Λόγο, ακόμη και μετά την ένωση και την εντελώς ανέκφραστη και ακατάληπτη συνένωση με το σώμα. Επομένως, έχουν πλανηθεί και, ευρισκόμενοι πολύ μακριά από την αλήθεια, αρνήθηκαν τον Δεσπότη που τους εξαγόρασε.

Για τον λόγο αυτό, και πολύ εύλογα, εκείνοι που παραβαίνουν τον ευγενή κανόνα της ορθής πίστης κατηγορούνται από τη φωνή των αγίων ότι αρνούνται τον Δεσπότη που τους εξαγόρασε. <Έτσι λέγει ο Κύριος Σαβαώθ: Κοπίασε η Αίγυπτος, και τα εμπορεύματα των Αιθιόπων, και οι Σαβαείμ, άνδρες υψηλόσωμοι, θα διαβούν προς εσένα, και θα είναι δούλοι σου, και θα σε ακολουθήσουν από πίσω δεμένοι με χειροπέδες, και θα σε προσκυνήσουν, και σε εσένα θα προσευχηθούν. Διότι μέσα σου είναι ο Θεός, και δεν υπήρχε Θεός εκτός από εσένα. Διότι εσύ είσαι Θεός, και δεν το γνωρίζαμε, ο Θεός του Ισραήλ, ο Σωτήρας. Θα ντροπιαστούν και θα καταντροπιαστούν όλοι όσοι του εναντιώνονται, και θα πορευθούν με αισχύνη.> Αφού εισήγαγε προηγουμένως τον λόγο περί του Σωτήρα όλων μας Χριστού, και προανήγγειλε ότι θα επιστρέψει τον λαό του όχι με λύτρα, ούτε με δώρα, καταδεικνύει αμέσως εκείνους που πρόκειται να κληθούν προς λύτρωση, δηλαδή προφανώς αυτούς που προέρχονται από τα έθνη, στους οποίους φαίνεται ότι έχει επιλάμψει περισσότερο ο Χριστός. Αν και έλεγε ξεκάθαρα: «Δεν απεστάλην παρά μόνο στα χαμένα πρόβατα του οίκου Ισραήλ.» Αλλά σε αυτούς μεν και πρώτους άστραψε το θείο και ευαγγελικό φως. Επειδή όμως, όπως είναι γραμμένο, πάχυνε και χόντρυνε και κλώτσησε ο αγαπημένος Ισραήλ (επειδή σκότωσαν τον αρχηγό της ζωής), για τον λόγο αυτό και πολύ εύλογα ο Χριστός επέλαμψε στα ποίμνια των εθνών, και αυτό ακριβώς θα βρούμε να ενυπάρχει στα προκείμενα νοήματα.

Αυτό, νομίζω, σημαίνει το να έχει κανείς τα χέρια του Ησαύ, αλλά φωνή διαφορετική από τη δική του. Διότι, βεβαίως, δεν μεταχειριζόμαστε τις αθυροστομίες των Ιουδαίων, ούτε συνηθίζουμε να δυσφημούμε, αρνούμενοι τον Δεσπότη που μας εξαγόρασε. Αντίθετα, μάλλον συνδοξάζουμε τον Υιό μαζί με τον Θεό και Πατέρα, και τον ονομάζουμε Κύριο, Σωτήρα και Λυτρωτή.

Διότι αυτός που είναι ανώτερος από εμάς έγινε όμοιος με εμάς, και εκείνος που από τη φύση του ήταν ελεύθερος βρέθηκε στα μέτρα του δούλου. Με αυτόν τον τρόπο, λοιπόν, πέρασε και σε εμάς το αξίωμα. Διότι έχουμε κληθεί και εμείς υιοί Θεού, και ονομάσαμε Πατέρα μας αυτόν που είναι αποκλειστικά δικός του Πατέρας. Διότι έγιναν και δικά του τα ανθρώπινα ιδιώματα. Επομένως, στο ότι λέγεται πως αυτός έλαβε μορφή δούλου, βρίσκεται ολόκληρο το μυστήριο της ένσαρκης οικονομίας. Εάν όμως, ενώ ομολογούν έναν Υιό και Κύριο, τον Λόγο που προέρχεται από τον Θεό Πατέρα, υποστηρίζουν ότι ένας απλός άνθρωπος από το σπέρμα του Δαβίδ έχει ενωθεί μαζί του ως κοινωνός της υιότητας και μάλιστα της δόξας του, έφτασε η ώρα να πούμε σε αυτούς που έχουν επιλέξει να φρονούν έτσι, θρηνώντας με αμοιβαία θλίψη: «Ποιος θα δώσει στο κεφάλι μου νερό, και στα μάτια μου πηγή δακρύων, για να κλαίω αυτόν τον λαό ημέρα και νύχτα;» Διότι παραδόθηκαν σε αδόκιμο νου, «αρνούμενοι τον Δεσπότη που τους εξαγόρασε». Διότι έτσι παρουσιάζεται σε εμάς μια δυάδα υιών άνισης φύσης, και η δουλική φύση στεφανώνεται με θεοπρεπή δόξα, και κάποιος νόθος υιός λαμπρύνεται με ισότιμες υπεροχές προς τον κατά φύση και αληθινό Υιό, καίτοι ο Θεός λέει ξεκάθαρα: «Τη δόξα μου δεν θα τη δώσω σε άλλον». Πώς, λοιπόν, δεν είναι απολύτως έτερος από τον κατά φύση και αληθινό Υιό, αυτός που έχει τιμηθεί με μια απλή και μόνο συνάφεια, και έχει προσληφθεί σε τάξη υπηρέτη, και έχει αξιωθεί της υιότητας όπως ακριβώς και εμείς οι ίδιοι, και έχει συμμετάσχει στη δόξα κάποιου άλλου, έχοντας φτάσει σε αυτήν μέσω δωρεάς και χάριτος;

Διότι, επειδή μερικοί δεν ντρέπονται να αποκαλούν μέσω του Βεελζεβούλ τον Ιησού ανάθεμα, διαστρέφοντας από τη μία πλευρά τις θείες Γραφές προς ό,τι τους φαίνεται καλό, και από την άλλη προτάσσοντας την ορμή των δικών τους θελημάτων έναντι των λογίων του Πνεύματος, και αρνούμενοι τον Δεσπότη που τους αγόρασε, καθώς είναι γραμμένο· θεωρήσαμε αναγκαίο, συνάμα χρήσιμο και πρέπον, σύμφωνα με τη δική σου υπόμνηση και προτροπή, αδελφέ, να συνθέσουμε αυτόν τον λόγο για τα τέκνα της Εκκλησίας ως υπόθεση ωφέλειας για το μέλλον· και να εκθέσουμε συνοπτικά καθένα από τα ζητήματα που εκείνοι ερευνούν και ανακινούν, πράγματα που νομίζω ότι θα αποβούν σε όχι μικρή ωφέλεια για όσους τα μελετήσουν. Διότι πολυσχιδής και πολυπρόσωπη, για να το πούμε έτσι, είναι η πλάνη των δογμάτων του Αρείου και του Ευνομίου, και με ποικίλους τρόπους προσποιείται το σχήμα της αλήθειας. Όπως ακριβώς οι γυναίκες που πορνεύουν, νομίζοντας ότι θα εξαφανίσουν το αίσχος της πράξης τους με επινοημένα τεχνάσματα, καλλωπίζονται και βάφονται, και με τις άλλες προσθήκες του στολισμού τους επιδεικνύουν την απώλεια ως κάτι εξαιρετικά ευπρεπές σε όσους τις βλέπουν· με τον ίδιο νομίζω τρόπο και οι ολέθριες φωνές των ετεροδόξων προσποιούνται το κάλλος της ευσέβειας και προσπαθούν να στολιστούν με τα λόγια της αλήθειας, χωρίς πουθενά να κυοφορούν την αλήθεια, αλλά έχοντας κρυμμένη μέσα τους τη θεομίσητη ασέβεια που προέρχεται από το ψεύδος.

Από αυτό ακριβώς ο απόστολος που εστάλη μας αποκάλυψε ότι ο Μελχισεδέκ είναι μέγας και παραμένει ιερέας εις τον αιώνα. Και αναλογιστείτε πόσο σπουδαίος είναι αυτός, και ότι το κατώτερο ευλογείται από το ανώτερο, και για τον λόγο αυτό, λέει, ευλόγησε και τον πατριάρχη Αβραάμ, επειδή ήταν ανώτερος, του οποίου εμείς είμαστε μύστες, ώστε να τύχουμε και εμείς οι ίδιοι της ευλογίας από αυτόν. 9. Και πόσο μάταιος είναι ο νους όλων των αιρέσεων. Διότι ιδού, και αυτοί αρνήθηκαν τον Δεσπότη τους, «αυτόν που τους εξαγόρασε με το ίδιο του το αίμα», αυτόν που δεν έλαβε αρχή από τη Μαρία, όπως οι ίδιοι νομίζουν, αλλά τον Θεό Λόγο που υπάρχει πάντοτε μαζί με τον Πατέρα, που έχει γεννηθεί από τον Πατέρα ανάρχως και αχρόνως, όπως αναφέρει όλη η Γραφή· προς τον οποίο και είπε ο Πατέρας: «Ας ποιήσουμε άνθρωπο κατ' εικόνα και καθ' ομοίωσή μας», και όχι προς τον Μελχισεδέκ. Διότι, αν και έγινε ιερέας του Υψίστου Θεού στη δική του γενεά και δεν είχε διάδοχο μετά από αυτόν, εντούτοις δεν είναι αυτός που κατέβηκε άνωθεν από τον ουρανό.

Αναμένεται δε ότι εκείνος θα έρθει πάλι για να κρίνει τους ανθρώπους· γιατί; Επειδή, όπως ο ίδιος είπε, ήρθε και φανερώθηκε το φως στον κόσμο, δηλαδή ο ίδιος και η διδασκαλία του, «και αγάπησαν οι άνθρωποι», διδάσκοντας άλλα και παραδιδόμενοι στις ηδονές, «περισσότερο το σκοτάδι παρά το φως». Για να μην πάθουμε λοιπόν αυτό, ο μεν κορυφαίος από τους μαθητές του Χριστού λέει: «θα υπάρξουν ψευδοδιδάσκαλοι και ψευδοπροφήτες, οι οποίοι θα εισαγάγουν κρυφά αιρέσεις απώλειας» και «από πλεονεξία θα σας εκμεταλλευτούν με πλαστά λόγια»· «διότι πολλοί θα ακολουθήσουν τις ασέλγειές τους». Ένας άλλος δε πάλι λέει ότι: «ακόμη κι αν άγγελος σας κηρύξει άλλο ευαγγέλιο από αυτό που σας κηρύξαμε, ας είναι ανάθεμα».

Και θα πλανήσουν πολλούς και πολλοί από τους ανθρώπους θα τρέξουν από τις ανατολές έως τις δυσμάς και από τον βορρά έως τη θάλασσα, λέγοντας «Πού είναι εδώ ο Χριστός; Πού είναι εκεί ο Χριστός;» Αλλά επειδή κατέχουν μάταιο φρόνημα και δεν μελετούν με επιμέλεια τις Γραφές, χωρίς να σκέπτονται ορθά θα αναζητήσουν ένα όνομα, το οποίο δεν θα μπορέσουν να βρουν. Διότι «πρέπει πρώτα αυτά να γίνουν» και έτσι να φανερωθεί ο υιός της απωλείας, δηλαδή ο διάβολος. Και οι θεηγόροι Απόστολοι, βεβαιώνοντας την παρουσία του Κυρίου Ιησού Χριστού, ο καθένας τους υπέδειξε την εμφάνιση αυτών των μιαρών και φθοροποιών ανθρώπων και κήρυξαν φανερά τις αθέμιτες πράξεις τους. Πρώτος ο Πέτρος, η πέτρα της πίστεως, τον οποίο εμακάρισε ο Χριστός ο Θεός μας, ο διδάσκαλος της Εκκλησίας, ο πρώτος μαθητής, αυτός που έχει τα κλειδιά της Βασιλείας, μας εδίδαξε λέγοντας: «Τούτο πρώτα να γνωρίζετε, τέκνα, ότι θα έλθουν κατά τις έσχατες ημέρες εμπαίκτες που θα πορεύονται σύμφωνα με τις δικές τους επιθυμίες» και «ανάμεσά μας θα υπάρξουν ψευδοδιδάσκαλοι, οι οποίοι θα παρεισάξουν αιρέσεις απωλείας». Μετά από αυτόν, σε συμφωνία ο Ιωάννης ο Θεολόγος και αγαπημένος του Χριστού βοά: «Είναι φανερά τα τέκνα του διαβόλου», «και τώρα έχουν εμφανιστεί πολλοί αντίχριστοι, αλλά μην πλανηθείτε οπίσω τους. Μην πιστεύετε σε κάθε πνεύμα, διότι πολλοί ψευδοπροφήτες έχουν έλθει στον κόσμο».

Ο Πέτρος είπε: Να γνωρίζετε πρώτα αυτό, ότι κατά τις έσχατες ημέρες θα έρθουν εμπαίκτες, οι οποίοι θα πορεύονται σύμφωνα με τις δικές τους επιθυμίες. Και πάλι λέει: Και ανάμεσά σας θα υπάρξουν ψευδοδιδάσκαλοι, οι οποίοι θα εισαγάγουν κρυφά αιρέσεις απωλείας, αρνούμενοι ακόμη και τον Δεσπότη που τους εξαγόρασε. Και πολλοί θα ακολουθήσουν τις ασέλγειές τους· για τους οποίους η καταδίκη δεν αργεί και η απώλειά τους δεν αδρανεί· τέκνα κατάρας, που εγκαταλείπουν την ευθεία οδό. Αυτά διακήρυξε ο Πέτρος, ο αληθινά μακάριος Πέτρος, ο Πέτρος, η πέτρα της πίστεως, πάνω στην οποία ο Χριστός οικοδόμησε την Εκκλησία, ο Πέτρος που κατέχει τα κλειδιά των ουρανών, ο Πέτρος που περπάτησε πάνω στα κύματα, ο θερμός εραστής του Δεσπότη Χριστού, ο οποίος, ως κορυφαίος και πρωτοστάτης, κατέρριψε στη Ρώμη τον Σίμωνα τον μάγο, τον πρώτο ληστή και μαθητή του διαβόλου στις αιρέσεις. Ο Ιωάννης είπε: Φανερά είναι τα τέκνα του διαβόλου. Βλέπεις πώς σε όλα αυτά μιλάει ο Χριστός; Διότι και στα Ευαγγέλια παρόμοια λόγια τους είπε: Εσείς προέρχεστε από τον πατέρα σας, τον διάβολο. Γνωρίζω πολλούς που λένε ότι και αυτούς ο Θεός τους έπλασε (διότι ισχυρίζονται ότι χωρίς τον Θεό δεν δημιουργήθηκε τίποτα), οι οποίοι δεν κατανοούν ούτε αυτά που λένε ούτε εκείνα για τα οποία αποφαίνονται με βεβαιότητα. Διότι το ότι με δημιούργησε ο Θεός, το ομολογώ κι εγώ· αλλά με δημιούργησε για αγαθά έργα, προκειμένου να τα ακολουθήσουμε και να γίνουμε τέκνα του Θεού διαμέσου της ορθής πίστεως.

Απορώ πώς δεν άκουσαν τον μακάριο Πέτρο που φωνάζει με σαφήνεια γι' αυτούς και λέει ότι: «θα υπάρξουν ψευδοδιδάσκαλοι, οι οποίοι θα παρεισαγάγουν αιρέσεις απώλειας». Και πολύ εύστοχα είπε το «θα παρεισαγάγουν»· διότι πράγματι καιροσκοπούν και, ανάλογα με το ποιους τυχαίνει να συναντήσουν, δίνουν και τις ανάλογες απαντήσεις· διότι άλλοτε μεν τον αποκαλούν φανερά Θεό, άλλοτε δε με πανουργία ομολογούν ότι εμείς τον ονομάζουμε ιερέα του Θεού, όπως ακριβώς λέει και η Θεία Γραφή. Εάν πιστεύουν απόλυτα στη Θεία Γραφή, ας τα πουν όλα σύμφωνα με τη Γραφή.

Υπήρξαν όμως και ψευδοπροφήτες στον λαό, όπως και ανάμεσά σας θα υπάρξουν ψευδοδιδάσκαλοι, οι οποίοι θα εισαγάγουν κρυφά αιρέσεις απωλείας, και αρνούμενοι τον Δεσπότη που τους αγόρασε, θα επιφέρουν στους εαυτούς τους γρήγορη καταστροφή. Και πολλοί θα ακολουθήσουν τις ασέλγειές τους, εξαιτίας των οποίων η οδός της αληθείας θα βλασφημηθεί. Και με πλεονεξία, με πλαστούς λόγους θα σας εκμεταλλευτούν. Γι' αυτούς η καταδίκη από παλιά δεν αργεί, και η απώλειά τους δεν αδρανεί. Και: «Εισέδυσαν κρυφά μερικοί άνθρωποι», είπε άλλος από τους μαθητές του Χριστού, «οι οποίοι από παλιά ήταν προγραμμένοι για αυτήν την καταδίκη, ασεβείς, που μετατρέπουν τη χάρη του Θεού μας σε ασέβεια, και αρνούνται τον μόνο Δεσπότη και Κύριό μας Ιησού Χριστό». Τους οποίους ταλανίζοντας ο ίδιος αποφαίνεται: «Αλίμονο σε αυτούς, διότι πορεύθηκαν στην οδό του Κάιν, και παρασύρθηκαν από την πλάνη του Βαλαάμ για χάρη μισθού, και καταστράφηκαν στην αντιλογία του Κορέ!» Ας ακούσουν όμως τι έχει αναφωνήσει από πριν εν Πνεύματι ο προφητικός λόγος γι' αυτούς: «Εσύ απέρριψες την επίγνωση», λέει ο θείος Ωσηέ, «και εγώ θα σε απορρίψω από το να ιερουργείς σε εμένα». Και: «Γίνατε παγίδα στη σκοπιά, και σαν δίχτυ απλωμένο πάνω στο Ιταβύριο, το οποίο έστησαν αυτοί που κυνηγούν το θήραμα. Και έγιναν σαν εκείνους που μετακινούν τα όρια. Πάνω τους θα εκχύσω την ορμή μου σαν νερό». —Τι λέει όμως ο θαυμάσιος Αββακούμ;

Αλλά, επειδή αυτά τα έχω υμνήσει εν συντομία, ας διηγηθώ και τα γεμάτα οδύνη. Εγέρθηκε άλλος βασιλιάς, λέει κάπου η Αγία Γραφή, ο οποίος δεν γνώριζε τον Ιωσήφ. Τέτοιος λοιπόν είναι και ο δικός μας Φαραώ, ω αγιώτατοι, ο οποίος δεν αγνοεί τον Ιωσήφ, αλλά αρνείται τον Δεσπότη που τον αγόρασε· διότι είναι φανερό ότι όποιος αθετεί την εικόνα Του, αθετεί τον Ίδιο, και έτσι αθέτησε και τη Θεοτόκο και κάθε άγιο. Διότι δεν ανεχόταν, όντας αρνητική φύση, να μην αφαιρέσει μαζί με την κεφαλή και όλα τα μέλη, ώστε να εμφανίζεται μόνο η δική του εικόνα, σύμφωνα με το δόγμα του Ναβουχοδονόσορα. Από εκεί προήλθε η ερήμωση όλων των εκκλησιών του Θεού, καθώς αφανιζόταν παντού κάθε σεπτή εικόνα· από εκεί ο εμπρησμός των ιερών αναθημάτων που έφεραν εικόνα, και των βιβλίων στα οποία αναφερόταν κάτι για αυτήν· από εκεί η απαίτηση υπογραφής χειρογράφων της ασέβειας και η συμμετοχή στην άθεη κοινωνία, με πολλή αναζήτηση και έρευνα, ώστε να μην απομείνει κανένας άνθρωπος που να μην αλωθεί· διότι ήταν ανάγκη να γίνει ένα από τα δύο, ή να προσκυνήσει κανείς τη χρυσή εικόνα ή να υποβληθεί στην πονηρή φλόγα των βασανιστηρίων. Και όμως, είναι ευάριθμοι οι αλύγιστοι. Ποιοι είναι αυτοί; Ο ιερός μας πατριάρχης, ιεράρχες και ιερείς, μοναχοί και μοναχές· διότι το αδιάντροπο πρόσωπό του δεν ντράπηκε να αφήσει να πέσουν τα μαστίγια μέχρι και σε αυτές.