Πατερικές αναφορές στο Β΄ ΠΕΤΡΟΥ 2:22

Αποστραφείτε την πατροπαράδοτη ειδωλολατρία σας, μη συνάπτεστε με αιρετικούς. Διότι είναι καλύτερο για αυτούς να μην είχαν γνωρίσει την αλήθεια, παρά, αφού τη γνώρισαν, να στραφούν προς τα πίσω. Διότι πρέπει να λεχθεί για αυτούς: Σκύλος που επέστρεψε στο δικό του ξέρασμα, και χοίρος που λούστηκε, στο κύλισμα του βούρκου. Εμείς όμως δεν είμαστε έτσι· διότι για εμάς ένας είναι ο Θεός, από τον οποίο προέρχονται τα πάντα· Τριάδα τέλεια, ομοούσια, ισοδύναμη, ισοκλεής· ο Πατέρας, η πηγή όλων των αγαθών, από τον οποίο γεννήθηκε ο Υιός, από τον οποίο το Άγιο Πνεύμα εκπορεύεται, σύμφωνα με τα γεγραμμένα· μία θεότητα που γνωρίζεται σε τρεις υποστάσεις.

Κατ' αρχάς, πείθουν τους περί τον Ουρσάκιο και τον Ουάλη να μεταβληθούν όπως οι σκύλοι και να επιστρέψουν στον ίδιο τους τον εμετό, και όπως οι χοίροι να κυλιστούν πάλι στον προηγούμενο βόρβορο της ασέβειας, και να επινοήσουν ένα πρόσχημα μετάνοιας, ισχυριζόμενοι ότι το έπραξαν από φόβο προς τον θεοσεβέστατο Κώνσταντα, μολονότι, ακόμα και αν υπήρχε φόβος, δεν θα έπρεπε –εφόσον είχαν εμπιστοσύνη σε όσα έπραξαν– να γίνουν προδότες αυτών. Όταν όμως ούτε καν φόβος υπήρχε, αλλά έλεγαν ψέματα, πώς να μην είναι άξιοι πάσης καταδίκης; Διότι ούτε στρατιώτης ήταν παρών, ούτε είχαν αποσταλεί παλατιανοί ή γραμματείς –όπως κάνουν τώρα οι ίδιοι–, αλλά ούτε ο βασιλιάς ήταν παρών ούτε καν κλήθηκαν από κάποιον για να γράψουν· απεναντίας, με δική τους θέληση μετέβησαν στη Ρώμη και μέσα στην Εκκλησία, όπου δεν υπήρχε κανένας εξωτερικός φόβος, αλλά υπάρχει μόνο ο φόβος του Θεού και ο καθένας έχει ελεύθερη προαίρεση, μετανόησαν και έγραψαν με δική τους πρωτοβουλία. Και όμως, οι Αρειανοί, έχοντας περιπέσει πάλι στην ίδια κατάσταση, δεν αισχύνονται να επινοούν εκ νέου ένα τόσο απρεπές πρόσχημα.

Του ιδίου, Λόγος Δεύτερος κατά Αρειανών. Εγώ βέβαια νόμιζα ότι οι υποκριτές της μανίας του Αρείου θα αρκούνταν στους προηγούμενους ελέγχους που διατυπώθηκαν εναντίον τους και στις αποδείξεις περί της αληθείας, και ότι, σταματώντας πλέον, θα μετανοούσαν για όσα κακόδοξα σκέφθηκαν και είπαν για τον Σωτήρα· αυτοί όμως, δεν γνωρίζω πώς, ούτε και έτσι υποχωρούν από ντροπή, αλλά, σαν τους χοίρους και τους σκύλους που κυλιούνται στα ίδια τους τα εμέσματα και στον δικό τους βόρβορο, μάλλον εφευρίσκουν για τον εαυτό τους νέες επινοήσεις που οδηγούν στην ασέβεια.

Δεν είναι αυτό που σου είπα, ότι είσαι ανόητος και απερίτμητος στην καρδιά; Πού πέταξες τα λόγια μου; Γιατί βιάζεσαι να πέσεις στον βόθρο του διαβόλου; Γιατί σε τυφλώνει ο εχθρός ως προς αυτά που άκουσες; Δεν πήρες εντολή να παραδώσεις τον εαυτό σου στα χέρια του Θεού και στα χέρια του αββά σου; Δεν άκουσες ότι επιθυμεί τη σωτηρία της ψυχής σου όπως ακριβώς την ωφέλεια της δικής του ψυχής; Και δεν έπρεπε να τον παρακούσεις, ακόμη κι αν σου έλεγε να διαπράξεις φόνο, προπάντων για την ωφέλεια των αδελφών, την οποία με το πρόσχημα του δικαίου καταστρέφει από εσένα ο Σατανάς, ώστε ούτε εσύ να ωφεληθείς, ούτε κάποιος άλλος μέσω εσού. Και θέλεις να λάβεις το «ουαί» των Φαρισαίων και του σκοπού του Ιεζεκιήλ για την επερχόμενη ρομφαία. Έστω! Εσύ δεν μπορείς να ωφελήσεις κάποιον, γιατί δεν το λες σε αυτόν που μπορεί; Γιατί έγινες γρήγορα σαν τον σκύλο «που επιστρέφει στο ίδιο του το ξέρασμα», και σαν τον χοίρο που κυλιέται στον βούρκο, έτσι κι εσύ μένοντας άκαμπτος στη σκληροκαρδία σου; Σου έδωσε πάντως εντολή να πεις όσα γίνονται, έστω κι αν είναι δική του αμαρτία, και τον παροξύνεις όπως ο λαός τον Μωυσή. Ντρέψου λοιπόν, απόβαλε την παλιά σου συνήθεια και επίστρεψε, και ο Θεός σε δέχεται, διότι είναι ελεήμων. Και μην αποβλέπεις στην ανθρωπαρέσκεια, επειδή θα χαθείς και δεν θα γίνεις δούλος του Θεού. Πρόσεχε τον εαυτό σου, άθλιε, και να φοβάσαι τον Θεό.

Γνωρίζοντας ότι η πίστη δεν εδραιώνεται καλά, ούτε βεβαίως μπορεί ποτέ να είναι άρτια, αν δεν τελείται ολοκληρωμένα προς τον Θεό Πατέρα και τον Υιό και το Άγιο Πνεύμα, προφέροντας την ομολογία. Έτσι παρέδωσαν αυτοί που από την αρχή έγιναν αυτόπτες μάρτυρες και υπηρέτες του Λόγου· έτσι μας διαπαιδαγώγησαν οι Πατέρες, και είναι γνώρισμα των σοφών να γνωρίζουν το γεγραμμένο: «Μην μετακινείς τα αιώνια όρια, τα οποία έθεσαν οι πατέρες σου.» — «Ένας λοιπόν ο Κύριος, μία η πίστη, ένα το βάπτισμα», σύμφωνα με τις Γραφές. Διότι έχουμε βαπτιστεί σε μία θεότητα και κυριότητα του Πατρός και του Υιού και του Αγίου Πνεύματος, όχι σε έναν πολυθεϊστικό αριθμό, ούτε βεβαίως λατρεύοντας την κτίση, διαφορετικά μας έχει συμβεί αυτό της αληθινής παροιμίας: «Σκύλος που επέστρεψε στο δικό του ξέρασμα» και «γουρούνι που, αφού λούστηκε, κύλισε στον βούρκο». Διότι όσοι έχουμε απαλλαγεί από το να λατρεύουμε την κτίση αντί για τον Κτίστη, διαμέσου βέβαια της πίστης στον ένα, εκ φύσεως και αληθινά όντα Θεό, και θεωρούμε καύχημα και ελπίδα σωτηρίας το γεγονός ότι αποβάλαμε την αρχαία και βέβηλη πλάνη, εάν δεν ομολογούμε ότι το Πνεύμα ανήκει ουσιωδώς στους θρόνους της αληθινής θεότητας, πού άραγε και από πού πορευόμαστε, καθώς, να ξέρεις καλά, δυσκολεύτηκα να το κατανοήσω και δεν έχω τι να πω· μάλλον όμως θα γινόταν σαφές και μάλιστα πάρα πολύ εύκολα.

Πρέπει να κατανοηθεί με έμφαση η λέξη «αυτοί»· δηλαδή, εκείνοι που διαπαιδαγωγούνται με τον θείο νόμο, που τέθηκαν υπό την εξουσία μου, που έλαβαν ως μεσίτη τον Μωυσή, εκείνοι που άκουσαν ρητά: «Κύριος ο Θεός σου, είναι ένας Κύριος· και δεν θα υπάρξουν για σένα άλλοι θεοί εκτός από εμένα». Αυτοί, ενώ το πλήθος των εθνών βρισκόταν σε αγαθές ελπίδες, στράφηκαν προς τα πίσω, επιστρέφοντας ανόσια προς τους μολυσμούς της Αιγύπτου και αναλαμβάνοντας ξανά το ψεγάδι της αρχαίας απάτης. Και επαληθεύτηκε σε αυτούς ο λόγος της αληθινής παροιμίας: «Σκύλος που επέστρεψε στο ίδιο του το ξέρασμα, και γουρούνι που λούστηκε, στο κύλισμα του βούρκου». Κάτι παρόμοιο είπε και ο Κύριός μας Ιησούς Χριστός, δείχνοντας τον Ισραήλ να παλινδρομεί στην αρχαία ασέβεια. «Διότι όταν», λέει, «το ακάθαρτο πνεύμα εξέλθει από τον άνθρωπο, πορεύεται σε άνυδρους τόπους ζητώντας ανάπαυση, και μη βρίσκοντας, επιστρέφει στον τόπο από όπου βγήκε. Και όταν έρθει, τον βρίσκει άδειο και σκουπισμένο. Τότε παραλαμβάνει επτά άλλα πνεύματα πονηρότερα από το ίδιο, και αφού εισέλθουν κατοικούν εκεί. Και γίνονται τα έσχατα του ανθρώπου εκείνου χειρότερα από τα πρώτα».

Έγιναν λοιπόν τα έσχατα των Ισραηλιτών χειρότερα από τα πρώτα. Διότι, όπως είπε ο μαθητής του Σωτήρος: «Καλύτερα θα ήταν γι' αυτούς να μην είχαν γνωρίσει την οδό της αληθείας, παρά, αφού την γνώρισαν, να στραφούν προς τα πίσω, εγκαταλείποντας την αγία εντολή που τους παραδόθηκε. Διότι τους συνέβη αυτό που λέει η αληθινή παροιμία: Σκύλος που επέστρεψε στο ίδιο του το ξέρασμα, και γουρούνι που λούστηκε, κύλισε ξανά στον βούρκο». Από αυτά δε που τόλμησαν να πράξουν, θα μπορούσε κανείς να διαπιστώσει ότι άγγιξαν πάλι τα ίδια τους τα ξεράσματα και, επιστρέφοντας, επεδίωξαν να κυλιστούν στους παλιούς βούρκους, και έπεσαν πάλι στην πλάνη της Αιγύπτου. Διότι εισχώρησε πάλι το ακάθαρτο πνεύμα, και έγιναν σε αυτούς, σύμφωνα με τα λόγια του Σωτήρος, τα έσχατα χειρότερα από τα πρώτα. <Σημείο επιζητεί, και σημείο δεν θα της δοθεί.> (B f. 116 b) Το αίτημα προέρχεται από πονηρία· γι' αυτό και δεν το επιτυγχάνουν, σύμφωνα με το ρητό: «Θα με αναζητήσουν οι κακοί, και δεν θα με βρουν». Εάν δε ήταν εφικτό να μην θελήσει ο Ιησούς να υποστεί κατά σάρκα τον σταυρικό θάνατο, ούτε αυτό το σημείο δεν θα είχε δοθεί στους Ιουδαίους. Επειδή όμως ήταν απαραίτητο για τη σωτηρία της οικουμένης το πάθος, τους δόθηκε για να τους κατακρίνει.

Για τέτοιου είδους ανθρώπους λέει και ο θεσπέσιος μαθητής: «Διότι θα ήταν καλύτερο για αυτούς να μην είχαν γνωρίσει την οδό της δικαιοσύνης, παρά, αφού την γνώρισαν, να επιστρέψουν πίσω, εγκαταλείποντας την άγια εντολή που τους παραδόθηκε· διότι τους συνέβη αυτό που λέει η αληθινή παροιμία: Σκύλος που επέστρεψε στο ίδιο του το ξέρασμα, και γουρούνι που λούστηκε, πήγε να κυλιστεί στον βούρκο». Επομένως, σε ίση μοίρα με τους αλλοεθνείς βρίσκονται και αυτοί που πράττουν την ανομία, οι οποίοι θα γίνουν σαν καλαμιά και θα καταφλεχθούν όπως και εκείνη όταν της βάλουν φωτιά. Διότι το μεν σιτάρι συνάγεται στην αποθήκη, καθώς λέει και ο Σωτήρας για τους άγιους θεριστές, ενώ το άχυρο κατακαίγεται με άσβεστο πυρ. Και δεν πρόκειται να τους απομείνει ούτε ρίζα ούτε κλωνάρι, δηλαδή δεν θα έχουν καμία ελπίδα να αναβλαστήσουν ξανά προς ζωή, και λέγοντας ζωή εννοώ την αξιέραστη και ευρισκόμενη εν δόξη κοντά στον Θεό, αυτήν που νοείται εν αγιασμώ και μακαριότητι. Διότι, εάν η ρίζα δεν έχει αποκοπεί εντελώς, ούτε το κλωνάρι έχει εκριζωθεί εκ βάθους, διασώζεται κάποια ελπίδα για να αναβλαστήσει και πάλι· «διότι υπάρχει ελπίδα για το δέντρο», σύμφωνα με το γεγραμμένο, «επειδή, αν κοπεί, θα ανθίσει και πάλι, και ο βλαστός του δεν θα εκλείψει». Εάν όμως, όπως είπα, εκριζωθεί από κάτω και από την ίδια τη ρίζα, και υποστεί ριζική αποκοπή των βλαστών, τότε χάνεται μαζί του οπωσδήποτε κάθε ελπίδα να μπορέσει να αναβλαστήσει ξανά προς ζωή.

Διότι πονηρό πράγμα και φθοροποιό νόσημα του νου θα έλεγε κανείς πως είναι η ευτελής διψυχία, και δεν θα έσφαλλε ως προς το ορθό, επειδή ασφαλώς τα πιο αισχρά από όλα θα προκύψουν και θα τα υποστούν ακούσια όσοι βρίσκονται σε αυτή την κατάσταση. Διότι πολύ εύκολα μπορεί να καταρρεύσει και φτάνει στο άκρο της απόλυτης, ας πούμε, αδυναμίας, θα διαπίστωνε κανείς, μια οικία που έχει γλιστρήσει από τα αρχικά της θεμέλια, καθιστάμενη παντελώς ευάλωτη. Κατά τον ίδιο τρόπο θα μπορούσε να δει κανείς την ανθρώπινη ψυχή να γίνεται απολύτως ευάλωτη στον πειράζοντα Σατανά, εάν, αφού εγκαταλείψει το φυσικό της θεμέλιο, δηλαδή τον Χριστό, συλλαμβανόταν να υβρίζει παράλογα το θεμέλιο της πίστεως με τις αμφιταλαντεύσεις της. Και μου φαίνεται πως γι' αυτούς ομιλεί ορθά και αδιαμφισβήτητα ο μαθητής του Χριστού λέγοντας ότι: «Καλύτερα να μην είχαν γνωρίσει την οδό της αλήθειας, παρά, αφού τη γνώρισαν, να στραφούν και πάλι πίσω, εγκαταλείποντας την αγία εντολή που τους παραδόθηκε. Διότι επαληθεύτηκε σε αυτούς αυτό που λέει η αληθινή Παροιμία: Ο σκύλος επέστρεψε στο δικό του ξέρασμα, και ο χοίρος, αφού λούστηκε, κυλίστηκε στο βούρκο».

Διότι, όπως ακριβώς είναι εξαιρετικά αηδιαστικό, αδελφοί, να βλέπει κανείς τον ακάθαρτο σκύλο να ρουφάει πάλι τον ίδιο του τον εμετό (αφού αμέσως νιώθει αποτροπιασμό όποιος το αντικρίζει), και οπωσδήποτε όποιος έχει ευγενικό χαρακτήρα θα νιώσει αποστροφή βλέποντας τον χοίρο, ένα ζώο μεγάλο και δύσοσμο, να πηδάει έξω από τα καθαρά νερά της πηγής και να βυθίζει ξανά τον εαυτό του στους βούρκους και στα τέλματα που τον μολύνουν υπερβολικά· έτσι νομίζω ότι είναι παναισχρό και εντελώς άτοπο, ή μάλλον ξεπερνά κάθε ατοπία, για να πούμε την αλήθεια, το έγκλημα της διψυχίας, το οποίο μας πείθει να παλινδρομήσουμε στην αρχική μας απερισκεψία και μας προστάζει να επιστρέψουμε και πάλι στη νόσο εκείνης της ασέβειας, την οποία, αφού την αποκρούσαμε θαυμαστά μέσω της πίστεως στον Χριστό, αποκτήσαμε την πνευματική ευρωστία και διατηρήσαμε τον νου μας υγιή και αβλαβή.

Συνέβη σε αυτούς αυτό που λέει η αληθινή Παροιμία: «Σκύλος που επέστρεψε στο δικό του ξέρασμα» και «Χοίρος που λούστηκε, κύλισε πάλι στον βούρκο». Από αυτές δε τις πράξεις που τόλμησαν, θα μπορούσε κανείς να διαπιστώσει ότι έπιαναν πάλι τα ίδια τους τα ξεράσματα, και επιδίωκαν, επιστρέφοντας, να κυλιστούν στους παλαιούς βούρκους. Διότι είναι γραμμένο: «Και όταν είδε ο λαός ότι ο Μωυσής καθυστερεί να κατέβει από το όρος, συγκεντρώθηκε ο λαός μπροστά στον Ααρών και του λένε: Σήκω και φτιάξε μας θεούς, οι οποίοι θα προπορεύονται από εμάς. Διότι αυτός ο Μωυσής, ο άνθρωπος που μας έβγαλε από τη γη της Αιγύπτου, δεν ξέρουμε τι του συνέβη. Και τους λέει ο Ααρών: Βγάλτε τα χρυσά σκουλαρίκια που είναι στα αυτιά των γυναικών σας και των θυγατέρων σας, και φέρτε τα σε εμένα».

Αυτοί βέβαια που έγιναν εφευρέτες των ανόσιων αιρέσεων, οι βέβηλοι και αποστάτες, οι οποίοι ανοίγουν διάπλατα το ακράτητο στόμα τους εναντίον της θείας δόξας και λαλούν διεστραμμένα πράγματα, θα αποκαλυπτόταν ότι από ανοησία έχουν ολισθήσει σε καθόλου μικρότερα σφάλματα από την αβελτηρία των Ελλήνων ή ίσως και σε ακόμη χειρότερα. «Διότι θα ήταν καλύτερο για αυτούς να μην είχαν γνωρίσει την οδό της αλήθειας παρά, αφού την γνώρισαν, να επιστρέψουν πίσω εγκαταλείποντας την αγία εντολή που τους δόθηκε. Τους συνέβη αυτό που λέει η αληθινή παροιμία: Σκύλος που επέστρεψε στο δικό του ξέρασμα, και γουρούνι που αφού λούστηκε, κύλισε ξανά στον βούρκο.» Διότι μοιράστηκαν μεταξύ τους τα εγκλήματα της δυσφήμισης κατά του Χριστού, και σαν άγριοι και πικροί λύκοι, λυμαίνονται τα ποίμνια για τα οποία πέθανε ο Χριστός, και διαρπάζουν τα δικά του, «πληθαίνοντας για τον εαυτό τους εκείνα που δεν είναι δικά τους», όπως είναι γραμμένο, «και βαραίνοντας τον κλοιό τους πολύ», για τους οποίους θα λεγόταν πολύ σωστά: «Από εμάς βγήκαν, αλλά δεν ήταν από εμάς». Β— Βεβαιότατα. Α— Αλλά κρίνεται ότι ο λόγος μας για τέτοια θέματα γίνεται στην κατάλληλη στιγμή. Διότι κάποιοι κατεβάζουν ασύνετα τον μονογενή Λόγο του Θεού από την υπέρτατη υπεροχή του, και τον υποβιβάζουν από την ισότητα προς τον Πατέρα και Θεό, λέγοντας ότι δεν είναι ομοούσιος, και μη θέλοντας να τον στεφανώσουν με φυσική και απαράλλακτη ταυτότητα.

Πρέπει λοιπόν να προσέχουμε πάρα πολύ να μην αφυπνίζουμε τα πάθη που έχουν ήδη κατευναστεί, ούτε να ανανεώνουμε τα τραύματα του νου, και να μην επιστρέφουμε στα παλιά. Διαφορετικά, θα ακούσουμε και εμείς τον άγιο να φωνάζει δυνατά: «Έγινε σε αυτούς αυτό που λέει η αληθινή παροιμία: Σκύλος που επέστρεψε στο ίδιο του το ξέρασμα, και γουρούνι που αφού λούστηκε κυλίστηκε στο βούρκο.» ΠΑΛΛ. Μου φαίνεται ότι μιλάς σωστά και πολύ λογικά. ΚΥΡ. Σχετικά λοιπόν με τη λέπρα και αυτήν που εμφανίζεται σε ουλές και σε τραύματα, αυτά μας λέει ο νόμος. Και προσθέτει λέγοντας: «Και αν σε άνδρα ή σε γυναίκα εμφανιστεί σημάδι λέπρας στο κεφάλι ή στα γένια, τότε θα εξετάσει ο ιερέας το κεφάλι. Και αν υπάρχει κάποια κοιλότητα,» λέει, «σε αυτήν, με το δέρμα να φθίνει και να υποχωρεί, και επιπλέον η τρίχα να έχει μεταβληθεί σε λευκή, τέτοιος άνθρωπος είναι λεπρός και θα είναι ακάθαρτος,» λέει, «ομολογουμένως. Εάν όμως δεν συμβεί τίποτα από αυτά, ας ξυρίσει το κεφάλι ή τα γένια,» λέει, «αυτός που παρουσίασε τη λευκή κηλίδα. Και αφού αφαιρέσει έτσι τις τρίχες, ας προσέλθει στον ιερέα και ας εξεταστεί τότε. Διότι αν το σημάδι, δηλαδή η λευκή κηλίδα, δεν εξαπλωθεί περαιτέρω, αλλά παραμείνει στη θέση της, ή αν υποχωρήσει και γίνει μικρότερη, ας θεωρηθεί πάλι καθαρός. Επειδή η πάθηση δεν είναι λέπρα, αλλά μάλλον υποψία και νομιζόμενη ασθένεια.» ΠΑΛΛ. Ποιο να είναι άραγε το νόημα αυτών; ΚΥΡ. Ο μολυσμός σε εμάς, ω Παλλάδιε, είναι διπλός: της σάρκας και του πνεύματος.

Επειδή παρήκουσα τη νουθεσία του πατέρα μου, ιδού, με κατατρύχουν πολλές θλίψεις. Διότι η παρακοή είναι πάρα πολύ κακό πράγμα· τον Αδάμ τον έδιωξε από τον παράδεισο, και εμένα από το μοναστήρι μου. Και μετά από αυτά τα λόγια, συμβαίνει να έρχονται στον αδελφό δύο λογισμοί: ένας αγαθός και ένας πονηρός. Ο δε πονηρός υποβάλλει τα εξής, λέγοντας: Ιδού, και το κοινόβιο δοκίμασες, και την έρημο γνώρισες. Και εάν επιστρέψεις στο κοινόβιο, είναι για εσένα ντροπή και όνειδος. Όχι μόνο αυτό, αλλά και στα κοινόβια υπάρχουν θλίψεις και πολλά σκάνδαλα. Από την άλλη πάλι, σε αυτήν την έρημο υπάρχει φόβος και άμετρος κόπος. Αλλά καλύτερα αναχώρησε και πήγαινε στον κόσμο· διότι και εκεί, λέει, εάν θέλεις να φοβάσαι τον Θεό, σώζεσαι. Ή νομίζεις ότι μόνο όσοι βρίσκονται στην έρημο σώζονται; Εάν όμως ο αδελφός είναι σοφός, αποκρίνεται στον λογισμό, λέγοντας: Αφού μέσα στην έρημο, όπου υπάρχει πολλή ησυχία και γαλήνη, δεν με άφησες να ησυχάσω, εάν πορευθώ στον κόσμο, τι κακά πρόκειται άραγε να εγείρεις εναντίον μου; Διότι αυτά τα υποβάλλει ο Εχθρός, θέλοντας να τον κάνει να επιστρέψει όπως ο σκύλος στο ίδιο του το ξέρασμα. Και εάν ο αδελφός συγκατατεθεί στον λογισμό, αμέσως ο Εχθρός τον σπρώχνει στον κόσμο.

Γι' αυτό, σε παρακαλώ, κάνε υπομονή, μήπως τυχόν έρθει και σε σένα αυτό που έχει γραφτεί: διότι θα ήταν καλύτερο γι' αυτούς να μην είχαν γνωρίσει την οδό της δικαιοσύνης, παρά αφού τη γνώρισαν, να επιστρέψουν πίσω, απομακρυνόμενοι από την αγία εντολή που τους παραδόθηκε. Επειδή σε αυτούς συνέβη αυτό που λέει η αληθινή παροιμία: Σκύλος που επέστρεψε στον ίδιο του τον εμετό, και γουρούνι που αφού λούστηκε, κύλισε πάλι στον βούρκο. Και σε άλλο σημείο λέει: Αλλά θεώρησαν ότι η ζωή μας είναι παιχνίδι, και ο βίος ένα κερδοφόρο πανηγύρι.

Παρακαλώ λοιπόν, αδελφοί αγαπημένοι από τον Κύριο, να φροντίζουμε καθημερινά να υπενθυμίζουμε στον εαυτό μας αυτά, εννοώ την πίστη, την αγάπη, την ταπείνωση, το να σφραγιζόμαστε πάντοτε με τις προσευχές [προς τον Θεό], πάντοτε με τη μελέτη των θείων Γραφών και με την ησυχία. Διότι, όταν αυτά υπάρχουν σε εμάς και αφθονούν, δεν μας αφήνουν αδρανείς ούτε άκαρπους ως προς την επίγνωση του Κυρίου μας Ιησού Χριστού. Επειδή ο μοναχός που δεν τα κατέχει αυτά, αλλά αμελεί τη δική του σωτηρία, είναι τυφλός και μυωπάζει, έχοντας λησμονήσει τα παλαιά του αμαρτήματα, και του έχει συμβεί αυτό που λέει η αληθινή παροιμία: Σκύλος που επέστρεψε στο ίδιο του το ξέρασμα, και χοίρος που, αφού λούστηκε, επέστρεψε για να κυλιστεί στον βούρκο. Διότι για εκείνους που ξέφυγαν από τα μιάσματα του κόσμου μέσω της επίγνωσης του Κυρίου μας Ιησού Χριστού, αλλά και πάλι περιπλέχτηκαν σε αυτά, η τελευταία τους κατάσταση έχει γίνει χειρότερη από την πρώτη.

Διότι θα ήταν καλύτερο για αυτούς να μην είχαν γνωρίσει την οδό της δικαιοσύνης, παρά, αφού την γνώρισαν, να στραφούν προς τα πίσω απομακρυνόμενοι από την αγία εντολή που τους παραδόθηκε. Συνέβη δε σε αυτούς αυτό που λέει η αληθινή παροιμία: Σκύλος που επέστρεψε στο ίδιο του το ξέρασμα, και χοίρος που, αφού λούστηκε, γύρισε να κυλιστεί στον βούρκο.

Διότι ο μοναχός, ο οποίος δεν τα κατέχει αυτά, αλλά αμελεί τη δική του σωτηρία, είναι τυφλός και μυωπάζει, έχοντας λησμονήσει τις παλιές του αμαρτίες, και του έχει συμβεί το της αληθινής παροιμίας: σκύλος που επέστρεψε στο ίδιο του το ξέρασμα, και χοίρος που αφού λούστηκε, κυλίστηκε ξανά στον βούρκο. Διότι εάν, λέει, αφού απέφυγαν τα μιάσματα του βούρκου, δηλαδή του κόσμου, με την επίγνωση του Κυρίου μας Ιησού Χριστού, εμπλακούν και πάλι σε αυτά και νικηθούν, η τελική τους κατάσταση έχει γίνει χειρότερη από την αρχική. Διότι θα ήταν καλύτερο για αυτούς να μην είχαν γνωρίσει την οδό της αληθείας, παρά, αφού τη γνώρισαν, να στραφούν και πάλι προς τα πίσω.

Διακινδυνεύεις τα πάντα: δηλαδή αγωνίζεσαι και κινδυνεύεις υπέρ των πάντων. Γεννά ανεμώδη: ψευδή και αβέβαια. Κόβεις Ύδρα: λέγεται επί των αδιέξοδων καταστάσεων. Χοίρος που λούστηκε επιστρέφει στο κύλισμα του βούρκου. Χοίρος κάτω από το ρόπαλο: λέγεται για εκείνους που ρίχνουν τον εαυτό τους στον όλεθρο.

Γι' αυτό και ο ιεράρχης, αφού ντύσει τον βαπτισθέντα με φωτεινή στολή και τον χρίσει με το θείο μύρο και τον κάνει κοινωνό του σώματος και του αίματος του Χριστού, τον απολύει, δείχνοντας ότι από εκείνη τη στιγμή έχει γίνει τέκνο φωτός, σύσσωμος με τον Χριστό και μέτοχος του θείου Πνεύματος. Διότι αναγεννιόμαστε και γινόμαστε υιοί του Θεού, ουράνιοι αντί για επίγειοι και αιώνιοι αντί για πρόσκαιροι, καθώς ο Θεός εμφυτεύει μυστικά την ουράνια χάρη στις καρδιές μας και μας επιβάλλει τη σφραγίδα της υιοθεσίας μέσω της χρίσης με αυτό το θείο μύρο, σφραγίζοντάς μας μέσω του Παναγίου Πνεύματος για την ημέρα της απολυτρώσεως, εφόσον βέβαια κρατήσουμε αυτήν την ομολογία σταθερή μέχρι τέλους και εκπληρώσουμε την υπόσχεση με έργα, ή, αν τυχόν ξεπέσει σε κάτι, την επανορθώσουμε μέσω της μετανοίας. Γι' αυτό και μετά το θείο βάπτισμα επιζητούνται τα έργα της μετανοίας· εάν αυτά απουσιάζουν, ο λόγος της υπόσχεσης προς τον Θεό όχι μόνο δεν ωφελεί, αλλά και καταδικάζει τον άνθρωπο. «Διότι είναι προτιμότερο να μην υποσχεθείς, παρά να υποσχεθείς και να μην εκπληρώσεις»· και, όπως λέει ο κορυφαίος του κορυφαίου χορού των Αποστόλων Πέτρος, «θα ήταν προτιμότερο να μην είχαν γνωρίσει την οδό της δικαιοσύνης, παρά, αφού τη γνώρισαν, να αποστραφούν την άγια εντολή που τους παραδόθηκε· τους συνέβη δε αυτό που λέει η αληθινή παροιμία, “ο σκύλος επέστρεψε στο ίδιο του το ξέρασμα, και ο χοίρος, αφού λούστηκε, κύλισε ξανά στον βούρκο”».

92. ΠΡΟΣ ΤΟΝ ΜΟΝΑΧΟ ΘΩΜΑ. Περί της ανάγκης να βρισκόμαστε πάντοτε σε πνευματική εγρήγορση. Η φιλοσοφία αποστρέφεται τον θόρυβο, και η μοναχική άσκηση κατορθώνεται μακριά από τη σύγχυση, ώστε να χρησιμοποιήσει κανείς την κατ' ιδίαν ησυχία ως υπόβαθρο για το ύψος της ταπεινώσεως, λησμονώντας με προθυμία και ολοκληρωτικά τα οχληρά πράγματα και τα απρεπή λόγια. Εάν όμως νομίζουμε ότι το μοναχικό ένδυμα, η γενειάδα και το ραβδί μας αρκούν για την εκπλήρωση της αγγελικής πολιτείας, και αναμειγνυόμαστε στα πλήθη, στα κοσμικά θεάματα και στα ακούσματα των πόλεων, υπερηφανευόμενοι μόνο για τα εργαλεία της νίκης, αλλά αποφεύγοντας την πάλη και τη μάχη από την οποία προκύπτει η νίκη, ή μάλλον αναζωπυρώνοντας μέσα μας τις αιτίες της πάλης, τότε χωρίς να το καταλάβουμε γινόμαστε σαν τους σκύλους που επιστρέφουν στον δικό τους εμετό, ή σαν τους χοίρους που κυλιούνται στον βούρκο της παλαιάς συνήθειας.

Επειδή, λοιπόν, μέχρι τώρα αγνόησες τον Δεσπότη και χαροποίησες τις αντίπαλες δυνάμεις με την απώλειά σου, φρόντισε, έστω και από τώρα, αφού ο Δεσπότης έδειξε μακροθυμία σε σένα, να γίνεις γνώριμός του διά της μετάνοιας, και τους αγγέλους, που ποτέ δεν χαροποιήθηκαν για σένα, χαροποίησέ τους τώρα με την επιστροφή σου στον Δεσπότη· προκάλεσε ευφροσύνη στον ουρανό και ασφάλισε τον εαυτό σου, ώστε να μην βρεθείς πλέον να κάνεις τα ίδια. Διαφορετικά θα λογαριαστείς όπως «ο σκύλος που επιστρέφει στο δικό του εξέρασμα», ώστε να μην ακούσεις και εσύ τον απόστολο Πέτρο να ανακράζει: «Διότι θα ήταν καλύτερο για αυτούς να μην είχαν γνωρίσει την οδό της δικαιοσύνης, παρά, αφού την γνώρισαν, να στραφούν και πάλι προς τα πίσω, μακριά από την άγια εντολή που τους παραδόθηκε». Αφού λάβεις, λοιπόν, την άφεση των πταισμάτων και τη λαμπρή ενδυμασία της σωφροσύνης, απόλαυσε τις τρυφές του παραδείσου, θαυμάζοντας τη φιλανθρωπία του Θεού, αναλογιζόμενος με πόση δυσωδία έργων και σκοτασμό ψυχής εισήλθες εδώ, και πώς κατέστης ευώδης και λαμπρός διά της μετάνοιας και αναχωρείς έχοντας λάβει την άφεση των αμαρτιών.

Ο Δεσπότης έσκισε το χειρόγραφο των αμαρτιών, χάρισε το χρέος, και ο λογοθέτης συκοφαντεί. Αλλά ας είναι σύντομος ο λόγος μας για τον Ναυάτο. Μιμήσου τη γυναίκα, και θα λάβεις το βραβείο της θεραπείας. Μήπως φοβάμαι τον Ναυάτο ως κριτή; Μήπως αυτός είναι εκείνος που πρόκειται να κρίνει ζώντες και νεκρούς; Μήπως μαζί με τους δώδεκα αποστόλους θα τοποθετηθεί κατά την κρίση και δέκατος τρίτος θρόνος για τον Ναυάτο; Ποιος θα μου προσφέρει την ακρίβεια της μετάνοιας, ώστε κι εγώ να εγγυηθώ τη φιλανθρωπία του Δεσπότη Ιησού; Δεν σου αρκεί μόνο το όνομα της μετάνοιας, αλλά χρειάζονται έργα μετάνοιας. Εάν πεις, «Μετανοώ», και επιστρέψεις πάλι ως σκύλος στο ίδιο σου το ξέρασμα, ή πάλι ως χοίρος στο κύλισμα του βούρκου, δεν σε ωφέλησε ο λόγος, αλλά σε έπνιξε ο βούρκος. Εάν όμως θελήσεις να μετανοήσεις με ακρίβεια, έχε θάρρος για τα αμαρτήματά σου, μόνο εξασφάλισε τον υπόλοιπο χρόνο της ζωής σου. Είναι προτιμότερο να μην υποστείς καν αρχή τραύματος· εάν όμως συμβεί, καλύτερα θεράπευσέ το, καλύτερα επίδεσέ το, και μην το παραβλέψεις ενώ γεμίζει σκουλήκια. Και εάν επουλωθεί, μην το ανοίξεις ξανά. Γρήγορα δημιουργείται το στόμιο της ουλής, αλλά αυτό που έχει σκληρύνει εξαιτίας της ουλής, δύσκολα ενώνεται ξανά. Διότι το ότι ο Κριτής είναι φιλάνθρωπος, μού είναι εύκολο να το αποδείξω όχι μόνο από τα λόγια, αλλά και από τα ίδια τα γεγονότα. Ακούσατε οπωσδήποτε για τη φιλανθρωπία του Δεσπότη, ότι προς τον μακάριο Πέτρο, μαζί με τους άλλους επαίνους, πρόσθεσε και τούτο: Σε εσένα θα δώσω τα κλειδιά της βασιλείας των ουρανών.

Ναι, αδελφέ, απόκτησε την ησυχία με φόβο Θεού, και ο Θεός της ειρήνης θα είναι μαζί σου, στον οποίο ανήκει η δόξα στους αιώνες. Αμήν. Παρακαλώ λοιπόν, αδελφοί αγαπημένοι από τον Κύριο, να φροντίζουμε καθημερινά να τα θυμόμαστε αυτά, εννοώ δηλαδή την ελπίδα, την πίστη, την αγάπη, την ταπεινοφροσύνη, το να σφραγιζόμαστε πάντοτε μέσα στις προσευχές προς τον Θεό, στη μελέτη των θείων Γραφών και στην ησυχία. Διότι, εάν αυτά υπάρχουν και περισσεύουν σε εσάς, δεν σας καθιστούν αδρανείς ούτε άκαρπους ως προς την επίγνωση του Κυρίου μας Ιησού Χριστού. Διότι ο χριστιανός που δεν τα κατέχει αυτά είναι τυφλός, μυωπάζει και έχει λησμονήσει τις παλαιές του αμαρτίες· και του έχει συμβεί αυτό που λέει η αληθινή παροιμία: «Ο σκύλος επέστρεψε στο ίδιο του το ξέρασμα», και, «Ο χοίρος που λούστηκε, κυλίστηκε στον βούρκο». Διότι, εάν αφού απέφυγαν τα μιάσματα του κόσμου, όπως είναι γραμμένο, και τα απαρνήθηκαν στο άγιο λουτρό, και έφτασαν στην επίγνωση του Κυρίου μας Ιησού Χριστού, έπειτα εμπλακούν και πάλι σε αυτά, τα έσχατά τους έχουν γίνει χειρότερα από τα πρώτα. Καλύτερα θα ήταν για αυτούς να μην είχαν γνωρίσει την οδό της αλήθειας, παρά, αφού τη γνώρισαν, να στραφούν και πάλι προς τα πίσω.

«Η δικαιοσύνη του δικαίου δεν θα τον σώσει την ημέρα που θα πλανηθεί· και η ανομία του ασεβούς δεν θα τον βλάψει την ημέρα που θα αποστραφεί από την ανομία του. Τον καθένα θα τον κρίνω σύμφωνα με τους δρόμους σας, οίκε του Ισραήλ.» «Εκείνος που πλένεται ύστερα από επαφή με νεκρό, και πάλι τον αγγίξει, σε τι ωφελήθηκε από το λουτρό του; Έτσι και ο άνθρωπος που νηστεύει για τις αμαρτίες του, και πάλι πηγαίνει και κάνει τα ίδια, ποιος θα εισακούσει την προσευχή του; Και σε τι ωφελήθηκε με το να ταπεινωθεί;» «Να μην σκοντάψεις σε πετρώδη μέρη.» «Εκείνον που επιστρέφει από τη δικαιοσύνη στην αμαρτία, ο Κύριος θα τον ετοιμάσει για τη ρομφαία.» «Κανείς που έβαλε το χέρι του στο άροτρο και κοιτάζει προς τα πίσω δεν είναι κατάλληλος για τη βασιλεία του Θεού.» «Διότι εάν, αφού απέφυγαν τα μιάσματα του κόσμου μέσω της επίγνωσης του Κυρίου μας και Σωτήρα Ιησού Χριστού, εμπλακούν όμως πάλι σε αυτά και νικηθούν, η τελική τους κατάσταση έγινε χειρότερη από την πρώτη. Διότι θα ήταν καλύτερο γι' αυτούς να μην είχαν γνωρίσει την οδό της δικαιοσύνης, παρά, αφού τη γνώρισαν, να στραφούν πίσω εγκαταλείποντας την αγία εντολή που τους παραδόθηκε. Τους συνέβη αυτό που λέει η αληθινή παροιμία: Ο σκύλος επέστρεψε στο δικό του ξέρασμα, και ο χοίρος, αφού λούστηκε, πήγε να κυλιστεί στον βούρκο.»

Εάν όμως, αφού λάβουμε την επίγνωση της αλήθειας, εμπλακούμε και πάλι στα προηγούμενα νεκρά έργα και επιστρέψουμε, όπως ο σκύλος, στο ίδιο του το εξέρασμα, θα μας συμβεί αυτό που έχει πει ο Κύριος. Διότι, λέει, όταν το ακάθαρτο πνεύμα εξέλθει από τον άνθρωπο (με τη χάρη δηλαδή του βαπτίσματος), διέρχεται μέσα από άνυδρους τόπους ζητώντας ανάπαυση, και δεν βρίσκει· και μη αντέχοντας να περιπλανάται για πολύ καιρό άστεγο και ανέστιο, λέει: «Θα επιστρέψω στον οίκο μου, από όπου βγήκα». Και όταν έλθει, τον βρίσκει σκουπισμένο και στολισμένο, κενό όμως και αδρανή, επειδή δεν υποδέχθηκε την εργασία της χάριτος, ούτε γέμισε τον εαυτό του με τον πλούτο των αρετών. Τότε πηγαίνει και παίρνει μαζί του άλλα επτά πνεύματα, πονηρότερα από το ίδιο· και αφού εισέλθουν, κατοικούν εκεί· και τα τελευταία εκείνου του ανθρώπου γίνονται χειρότερα από τα πρώτα. Διότι το βάπτισμα παραδίδει σε παντελή αφανισμό τα χειρόγραφα όλων των προηγούμενων αμαρτημάτων, ενταφιάζοντάς τα στο ύδωρ, και στο εξής αποτελεί για εμάς ασφαλές τείχος και προπύργιο και ισχυρό όπλο κατά της παρατάξεως του εχθρού· δεν αναιρεί όμως το αυτεξούσιο, ούτε παρέχει συγχώρηση για τα αμαρτήματα που διαπράττονται μετά το βάπτισμα, ούτε κατάδυση σε δεύτερη κολυμβήθρα.

Ας ακούσουμε τον Πέτρο, τον κορυφαίο της αποστολικής δωδεκάδας, ο οποίος λέει: «Διότι αν», λέει, «αφού απέφυγαν τα μιάσματα του κόσμου με την επίγνωση του Κυρίου και Σωτήρα μας Ιησού Χριστού, εμπλακούν πάλι σε αυτά και νικηθούν, η τελευταία τους κατάσταση έχει γίνει χειρότερη από την πρώτη. Διότι θα ήταν καλύτερο για αυτούς να μην είχαν γνωρίσει την οδό της δικαιοσύνης, παρά, αφού τη γνώρισαν, να αποστραφούν την άγια εντολή που τους παραδόθηκε. Τους συνέβη δε», λέει, «αυτό που λέει η αληθινή παροιμία: σκύλος που επέστρεψε στο ίδιο του το ξέρασμα και χοίρος που λούστηκε, επιστρέφει στο κύλισμα του βούρκου».

Γιατί δεν αυτομολείς προς την ευσέβεια και δεν στέκεσαι μαζί με τους Χριστιανούς, ομολογώντας ότι ο Χριστός εικονίζεται, είναι καταληπτός, γραπτός και περιγραπτός ως προς την ανθρώπινη φύση, διδασκόμενος από τα δόγματα της Εκκλησίας, και δεν σέβεσαι τα άξια σεβασμού και δεν παύεις τη γλώσσα σου από το κακό και τα χείλη σου από το να λαλούν δόλο και ανομία, τα οποία σου προξενούν την άρνηση και την αθέτηση της σαρκώσεως του Θεού Λόγου, αλλά φθονείς για τον εαυτό σου το πιο καίριο στοιχείο της σωτηρίας, ζημιώνοντας την πίστη, και θεωρώντας άφρονα την τιμή προς τον Χριστό ως ατιμία, σαν να είναι η τιμή ατιμία; Και αν κάπου κάποιος σε ρωτούσε τίνος την εικόνα καθαιρείς, ούτε να τον ακούσεις δεν ανέχεσαι και ιλίγγους παθαίνεις ως προς την απάντηση, διστάζοντας να φέρεις στο φως αυτό που προβάλλει, προβλέποντας αμέσως εξάπαντος όσα ελλοχεύουν, ότι δηλαδή το να μην έχεις ταχθεί με τον Χριστό και το να μη θεωρείσαι καν Χριστιανός, είναι το να επιλέγεις να κάνεις αυτά· τόσο φορτικός σού είναι ο Χριστός, και όταν έρχεται στη μνήμη σου και όταν οράται σε εικόνα. Αληθινός είναι λοιπόν ο λόγος ότι ο σκύλος επιστρέφει στο ίδιο του το ξέρασμα και το γουρούνι κυλιέται στον βούρκο· πράγμα που συνέβη και σε αυτούς, ώστε και εδώ να φανεί το σαθρό και ασταθές της αστήρικτης γνώμης. Διότι, εφευρίσκοντας διαρκώς κακά πάνω στα κακά, νομίζοντας ότι με το μικρότερο κακό θα θεραπεύσουν το μεγαλύτερο κακό, τι προσθέτουν οι ίδιοι στα προειρημένα; Διότι υπάρχει διαφορά από κακό σε κακό. Ποιοι είναι αυτοί που τα κάνουν αυτά;

Εναντίον εκείνων που κατασκευάζουν, σύμφωνα με τον ειδωλολατρικό θεσμό, εικόνες κατ' ομοίωση του Χριστού και της Θεοτόκου, των μαρτύρων, των αγγέλων και των προφητών. Και η ασέβεια του λόγου τους γίνεται βέβαια γνωστή εξαρχής από τα όσα επιγράφουν. Διότι, εάν τα προσκήνια είναι τέτοια, τα εσωτερικά και τα άδυτα πόσο πιο ασεβή και μιαρά θα είναι; Όμως αυτοί πάλι παρασύρονται από το πνεύμα της πλάνης που τους κυριεύει· διότι, προσπαθώντας να αποκρύψουν την κακόφημη λέξη της ειδωλολατρικής βδελυρίας, εκείνοι που αποφεύγουν να τις ονομάσουν είδωλα έκαναν κατάχρηση ενός άλλου πιο βλάσφημου ονόματος, πολεμώντας τον Χριστό με ψευδώνυμο που προβάλλουν ως προσβολή προς την εικόνα του Χριστού και των αγίων. Περί αυτού θα γίνει λόγος λίγο αργότερα. Και πάλι, εξίσου το γουρούνι κυλιέται στον βούρκο και ο σκύλος επιστρέφει στο ίδιο του το ξέρασμα, για να μιλήσουμε σύμφωνα με τη Γραφή· διότι οδηγούνται στην ίδια ακριβώς βλασφημία μέσω του ολισθήματος και των δύο ονομάτων. Το ψεύδος λοιπόν που αποδίδεται στην εικόνα εξαγγέλλει την αναίρεση του αρχετύπου, ώστε με οποιονδήποτε τρόπο να μην απέχουν καθόλου από το να αμαρτάνουν εις βάρος των αγίων, εξαπατώντας περισσότερο τους εαυτούς τους παρά εκείνους από τους οποίους νομίζουν ότι περνούν απαρατήρητοι. Διότι ομοίως, επιστρέφοντας στην ειδωλολατρική μανία, μολύνονται. Και αυτά μεν έχουν ως εδώ.

Γι' αυτόν τον λόγο, όσοι δεν λαμβάνουν μια τέτοια απόφαση, έχουν το ένα πόδι στον πνευματικό και το άλλο στην αμαρτία· εξομολογούνται με το στόμα, και με την καρδιά τους μελετούν πώς να διαπράξουν πάλι την αμαρτία, μοιάζοντας σε αυτό με τον σκύλο, ο οποίος, αφού ξεράσει, επιστρέφει πάλι στο ίδιο του το ξέρασμα, και με τον χοίρο, ο οποίος, αφού πλυθεί, κυλιέται πάλι στον πρώτο του βούρκο, όπως λέει ο Άγιος Πέτρος: «Τους συνέβη αυτό που λέει η αληθινή παροιμία: Ο σκύλος επέστρεψε στο ίδιο του το ξέρασμα και ο χοίρος, αφού λούστηκε, κύλησε πάλι στον βούρκο».

Έπειτα, οι Πατέρες είπαν «Πίπτ' έγειραι»· πέσε και σήκω, και όχι, σήκω και πέσε, όπως αντιστρόφως το ερμηνεύεις εσύ· διότι διαφέρει πολύ το ένα από το άλλο· ώστε, το να πέφτει κάποιος και να σηκώνεται, και έπειτα αφού σηκωθεί, να πέφτει πάλι, αυτή ούτε είναι, ούτε ονομάζεται μετάνοια, όπως την ονομάζεις εσύ, αλλά είναι και ονομάζεται από τον Απόστολο Πέτρο σκύλος που γυρίζει στο ξέρασμά του, και γουρούνι που κυλιέται πάλι στην προηγούμενη λάσπη του: «Κύων επιστρέψας επί το ίδιον εξέραμα· και υς λουσαμένη εις κύλισμα βορβόρου». Το αληθινό δε νόημα του «Πίπτ' έγειραι» είναι, ότι ο άνθρωπος πρέπει με όλες του τις δυνάμεις να απέχει από την αμαρτία, και να φυλάγεται να μην πέσει· εάν όμως από ανθρώπινη αδυναμία τύχει να πέσει, και όχι με απόλυτη προαίρεσή του, πρέπει να μην απελπίζεται, αλλά να σηκώνεται αμέσως, και να εξομολογείται, και να μετανοεί χωρίς να χάσει χρόνο. Επειδή κατά τον Άγιο Ιωάννη της Κλίμακος: «Των αγγέλων ίδιον είναι το να μην πέφτουν, ίσως μάλιστα ούτε και να μπορούν ..... των ανθρώπων δε το να πέφτουν, και να ανίστανται ταχέως όσες φορές και αν συμβαίνει αυτό».

Δεν είναι όμως αυτό το ζητούμενο, αλλά το να μην περιπέσουμε πλέον στα ίδια κακά, ούτε «σαν τον σκύλο να επιστρέψουμε στο ίδιο του το ξέρασμα»· πράγμα που είναι αδύνατον να το διασφαλίσουμε, εάν δεν τοποθετήσουμε δίπλα μας, με κάθε τρόπο και με κάθε σπουδή, φύλακες και βοηθούς, και εάν δεν αναλάβουμε εμείς οι ίδιοι πνευματικά όπλα, με τα οποία θα μπορέσουμε να αντισταθούμε στους εχθρούς και τους πολεμίους μας.

Δεχθήκατε την κουρά, φωτιστήκατε· λυθήκατε από τα δεσμά της αμαρτίας· ντυθήκατε τον νέο άνθρωπο, που δημιουργήθηκε σύμφωνα με τον Θεό, με οσιότητα και δικαιοσύνη. Γιατί πάλι παλινδρομείτε; Γιατί επιστρέφετε στον ίδιο τον εαυτό σας; Γιατί γυρίζετε πίσω, για να μιλήσω παροιμιωδώς, όπως ο σκύλος στο ίδιο του το ξέρασμα; Γιατί γίνεστε ακατάλληλοι, σύμφωνα με τον λόγο του Κυρίου, για τη βασιλεία των ουρανών;

Επειδή, ποια απολογία θα ετοιμάσουν για τον εαυτό τους στο φοβερό βήμα του Χριστού, εκείνοι που ακρωτηριάζουν την υποταγή, που ζουν μεμονωμένα, που περιφέρονται εδώ και εκεί και δεν έχουν σταθερότητα στα πόδια τους, εκείνοι που παίρνουν μαζί τους αργυρώνητους δούλους; Αλίμονο στην ταλαιπωρία μου! Πώς έγινε αξιοζήλευτη η κακία; Πώς στράφηκαν προς τα πίσω εκείνοι που πορεύονταν ευθεία στη μοναχική πολιτεία; «Θα ήταν καλύτερο γι' αυτούς», λέει, «να μην είχαν γνωρίσει την οδό της δικαιοσύνης, παρά αφού τη γνώρισαν να απομακρυνθούν από την αγία εντολή που τους παραδόθηκε· τους συνέβη αυτό που λέει η αληθινή παροιμία: Ο σκύλος που γύρισε στο ίδιο του το ξέρασμα, και το γουρούνι που αφού λούστηκε, κυλίστηκε στο βούρκο.» Τι λες αδελφέ; Δούλο περιφέρεις εσύ ο άγαμος; Εσύ που έφυγες από τον κόσμο; Εσύ που έχεις απαλλαγεί από κάθε σαρκική σχέση; Πάρε λοιπόν για τον εαυτό σου και γυναίκα· διότι αυτά τα δύο έχουν απονεμηθεί στον κόσμο και σε όσους ζουν κοσμικά· για εκείνους όμως που ανέλαβαν αληθινά τον σταυρικό βίο, και τα δύο είναι ξένα. Αλλά, όπως φαίνεται, η αμαρτία είναι η αιτία· διότι επειδή αγαπάμε τα πάθη και φιλαργυρούμε, θα πρόσθετα μάλιστα, και φιλογυνούμε. Προκειμένου να μην παρίσταται επόπτης και ελεγκτής όσων γίνονται στα κρυφά, δεν επιλέγουμε να έχουμε μαζί μας αδελφό, αλλά τη μόνωση, ή μάλλον την ιδιοκτησία δούλων, εμείς που είμαστε αληθινά πουλημένοι στην αμαρτία και δούλοι της σάρκας και του αίματος.