Πατερικές αναφορές στο Β΄ ΠΕΤΡΟΥ 2:4

Ανόμ. Όπως τι δηλαδή; Ορθ. Ο άνθρωπος ως προς τη φύση δεν τρέπεται· διότι δεν μεταβάλλεται σε κάτι άλλο κατά τη φύση· ως προς την προαίρεση όμως τρέπεται· διότι τον ίδιο θα τον δεις άλλοτε πονηρό και άλλοτε αγαθό· όπως τον Παύλο, άλλοτε μεν διώκτη, άλλοτε δε ευαγγελιστή· και τον ίδιο άλλοτε μαθητή και άλλοτε προδότη, όπως τον Ιούδα· και τους αγγέλους, άλλοτε μεν πονηρούς, άλλοτε δε αγαθούς. Ανόμ. Δηλαδή και οι άγγελοι είναι άλλοτε πονηροί και άλλοτε αγαθοί; Ορθ. Η Γραφή είπε: «Διότι, εάν δεν λυπήθηκε τους αγγέλους που αμάρτησαν». Εάν όμως αμάρτησαν, είναι φανερό ότι εξέπεσαν από την αγαθότητα. Και γενικά, κάθε άξια κτίση του Θεού ονομάζεται και είναι αγαθή κατά μετοχή της αγαθότητας· ο δε Θεός, όντας από τη φύση του αγαθός, είναι ο ίδιος η αγαθότητα· γι' αυτό και κανείς δεν είναι αγαθός, παρά μόνο ένας, ο Θεός. Ανόμ. Και ο Υιός λοιπόν είναι με τον ίδιο τρόπο αγαθός, όπως ο Πατέρας; Ορθ.

Ανόμ. Ακόμη και αν δεν έλεγαν πάντοτε οι προφήτες τα λόγια του Θεού, όπως έδειξε ο λόγος, οι απόστολοι ωστόσο δεν μιλούσαν από τον εαυτό τους, αλλά έλεγαν πάντοτε τα λόγια του Θεού. Ορθ. Η Γραφή μάς δίδαξε ότι οι απόστολοι μιλούσαν από τον εαυτό τους. Ανόμ. Πώς; Ορθ. Εάν, λοιπόν, ακούσεις τον Παύλο να λέει για τους αποστόλους: «Αλλά όταν είδα ότι δεν ορθοποδούν σύμφωνα με την αλήθεια του Ευαγγελίου, είπα στον Κηφά μπροστά σε όλους» (και τα επόμενα τα γνωρίζεις, αν είσαι μελετητής του λόγου), τι άλλο συμπεραίνεις, παρά ότι είπαν και έπραξαν κάτι από τον εαυτό τους, το οποίο δεν ήταν θεόπνευστο; Και για τον εαυτό του πάλι λέει: «Διότι η συνείδησή μου δεν με ελέγχει για τίποτε· όμως δεν έχω δικαιωθεί εξαιτίας αυτού». Το Πνεύμα, όμως, δεν ενεργεί έτσι· και γι' αυτό έχει ειπωθεί ότι «Δεν θα μιλήσει από τον εαυτό του». Ανόμ. Αλλά και όλοι οι άνθρωποι πότε λένε τα δικά τους και πότε τα του Θεού· οι άγγελοι όμως λένε πάντοτε τα του Θεού. Ορθ. Ούτε αυτό είναι αληθές. Διότι αν έλεγαν πάντοτε τα του Θεού, δεν θα αμάρταναν, ώστε να γράφεται: «Διότι, αφού ο Θεός δεν λυπήθηκε τους αγγέλους που αμάρτησαν». Ανόμ. Αλλά και αν κάποτε αμάρτησαν μερικοί από τους αγγέλους, υπάρχουν ωστόσο άγγελοι αναμάρτητοι.

Τρίτη, πάλι και αυτή του Πέτρου. Ομοίως και αυτή, έχοντας γραφεί από τον ίδιο, φέρει το όνομά του. Διότι ο ίδιος ο Πέτρος αποστέλλει και αυτήν σε όσους έχουν ήδη πιστέψει. Η δε Επιστολή αποτελεί υπενθύμιση των πρώτων. Επειδή γνώριζε ότι σύντομα επρόκειτο να επέλθει η λύση του σώματός του, έσπευσε να υπενθυμίσει σε όλους τη διδασκαλία στην οποία κατηχήθηκαν. Και πρώτα μεν εξηγεί τα περί της πίστεως, και αποδεικνύει ότι αυτή είχε ευαγγελισθεί από τους προφήτες· και ότι οι προφητείες σχετικά με τον Σωτήρα δεν είναι ανθρώπινες, αλλά ελαλήθησαν από τον Θεό. Έπειτα παραγγέλλει να μην δίνουν προσοχή σε όσους εξαπατούν, λέγοντας ότι θα επέλθει η απώλειά τους, όπως ακριβώς συνέβη και στους αγγέλους που παρέβησαν.

Κάθε τι το γενητό είναι επιδεκτικό τροπής και μεταβολής, σύμφωνα με τον Προφήτη που λέει προς τον Θεό: «Εσύ που δημιουργείς τα πάντα και τα μετασκευάζεις». Το δε Πνεύμα δεν είναι επιδεκτικό ούτε τροπής ούτε μετασκευής· άρα το Πνεύμα δεν είναι κτίσμα. Καθώς η κτίση διαιρείται σε δύο, σε σώματα και σε ασώματα, διαιρείται ανάλογα και η τροπή που την αφορά. Και τα μεν σώματα επιδέχονται την κατ' ουσίαν τροπή, αφού ο φθαρτός κόσμος μεταπίπτει σε αφθαρσία σύμφωνα με τη Γραφή, και τα θνητά μας σώματα γίνονται αθάνατα, ή όσα δεν έχουν φθαρεί ακόμη, πρόκειται να φθαρούν· ενώ τα ασώματα και λογικά όντα επιδέχονται την κατ' ενέργειαν τροπή, δηλαδή κατά τη γνώμη (προαίρεση), σύμφωνα με το χωρίο: «δεν λυπήθηκε τους Αγγέλους που αμάρτησαν». Αν, λοιπόν, από τα γενητά άλλα είναι επιδεκτικά τροπής κατά την ουσία και άλλα κατά τη γνώμη, το δε Άγιο Πνεύμα δεν είναι επιδεκτικό τροπής ή αλλοιώσεως ούτε κατ' ουσίαν ούτε κατ' ενέργειαν· άρα το Πνεύμα δεν είναι κτίσμα. Κάθε κτίσμα είναι άγιο εφόσον αγιάζεται· το δε Άγιο Πνεύμα δεν ανήκει σε αυτά που αγιάζονται, αλλά σε αυτά που αγιάζουν· άρα δεν είναι κτίσμα. Κανένα κτιστό δεν είναι άγιο κατ' ουσίαν· διότι το κατ' ουσίαν άγιο δεν έχει ανάγκη από έξωθεν αγιασμό. Έχει ανάγκη, λοιπόν, από έξωθεν αγιασμό το γενητό, όταν καταστεί άξιο να προσελκύσει τον αγιασμό· το Πνεύμα, όμως, δεν έχει ανάγκη αγιασμού, διότι είναι άγιο κατ' ουσίαν· άρα δεν είναι κτίσμα.

Να φοβηθείς το ομοίωμα του σαρκωθέντος Θεού και να μην κρυφτείς σε αυτόν τον δούλο του Θεού, αλλά ράβδος σιδερένια και κάμινος πυρός, και τάρταρος, και βρυγμός οδόντων σε περιμένει ως τιμωρία της παρακοής. Φοβήσου, φιμώσου, φύγε, μην επιστρέψεις, μην κρυφτείς μαζί με άλλη πονηριά ακάθαρτων πνευμάτων· αλλά πήγαινε σε γη άνυδρη, έρημη, ακαλλιέργητη, την οποία δεν κατοικεί άνθρωπος, και την οποία μόνον ο Θεός επιβλέπει, Αυτός που δεσμεύει όλους όσοι βασκαίνουν και επιβουλεύονται την εικόνα Του, και ο οποίος κατακρήμνισε στον τάρταρο με δεσμά ζόφου, για μακρά νύχτα και ημέρα, εσένα, τον διάβολο, που είσαι πεπειραμένος σε όλα τα κακά και εφευρέτης τους. Διότι είναι μέγας ο φόβος του Θεού, και μεγάλη η δόξα του Πατρός, και του Υιού, και του Αγίου Πνεύματος, νυν και αεί, και στους αιώνες των αιώνων. Αμήν.

Η πρόγνωση του Θεού δεν θα είχε επιτρέψει σε Αυτόν να εμφανιστεί ως δημιουργός, ούτε θα είχε έλθει καθόλου στην ύπαρξη η λογική κτίση, ώστε να βασιλεύει ο Θεός μόνο επί της άλογης και αναίσθητης φύσης, χωρίς καν να γνωρίζεται ότι είναι Θεός κατά φύση. Νομίζω δε ότι, εξετάζοντας τα πράγματα, πρέπει πάνω από όλα να βλέπουμε εκείνο, ότι ο Δημιουργός των πάντων παραχώρησε στα λογικά κτίσματα τα ηνία της δικής τους προαίρεσης και τα άφησε να πορεύονται με αυτεξούσιες ροπές, προς όποιον τρόπο θα ήθελε τυχόν ο καθένας, έχοντας κρίνει ότι αυτός είναι ο άριστος. Όσοι λοιπόν έχουν κλίνει ορθά προς τα καλύτερα, διασώζουν τη δική τους δόξα και παραμένουν στη μέθεξη των αγαθών που τους έχουν απονεμηθεί, βρίσκοντας αμετάπτωτη την ευφροσύνη· ενώ εκείνοι που φθείρονται από τους δικούς τους λογισμούς και παρασύρονται σε όσα δεν είναι θεμιτά, σαν από ακάθεκτα ρεύματα επιθυμιών, υφίστανται την πρέπουσα σε αυτούς τιμωρία, και, υπομένοντας δικαιολογημένα την καταδίκη για την αχαριστία τους, θα υποστούν την απηνή και απέραντη κόλαση. Θα διαπιστώσεις ότι και η φύση των αγγέλων δημιουργήθηκε με αυτούς τους όρους. Διότι εκείνοι που διατήρησαν την οικεία τους αρχή, έχουν αναπόβλητη την εδραίωση και τη στάση τους σε όλα τα αγαθά· ενώ εκείνοι που με τις ροπές τους προς τα χείρω γλίστρησαν από την αρχαία εκείνη εύκλεια, έχοντας καταταρταρωθεί με δεσμά σκοταδιού, κατά το γεγραμμένο, τηρούνται για την κρίση της μεγάλης ημέρας.

Ο τρίτος έλεγχος μέσω του Παρακλήτου θα είναι, όπως λέει ο Σωτήρας, η δικαιότατη καταδίκη του άρχοντα αυτού του κόσμου. Το πώς όμως και με ποιον τρόπο, θα το εξηγήσω. Διότι θα μαρτυρήσει υπέρ της δόξας του Χριστού, και αφού αποδείξει ότι αυτός είναι όντως ο Κύριος των πάντων, θα ελέγξει τον κόσμο ως πλανημένο, επειδή εγκατέλειψε τον αληθινό και κατά φύση Θεό, και προσκύνησε και λάτρεψε αυτόν που δεν είναι κατά φύση, δηλαδή τον σατανά. Διότι θεωρώ ότι η κρίση που έγινε εναντίον του είναι ικανή να αποδείξει τη φύση του πράγματος ως τέτοια. Επειδή δεν θα είχε καταδικαστεί ούτε θα είχε χάσει τη δύναμή του, ούτε θα είχε πληρώσει το τίμημα για τη θεομαχία του, ριγμένος στα τάρταρα με δεσμά σκοταδιού, εάν ήταν από τη φύση του Θεός, κατέχοντας το ακλόνητο στην ισχύ και στη δόξα. Τώρα όμως βλέπουμε να αδυνατεί τόσο πολύ να διασώσει τη δική του τιμή, ώστε να έχει τεθεί κάτω από τα πόδια των πνευματοφόρων, δηλαδή των πιστών, οι οποίοι έχουν ομολογήσει ότι ο Χριστός είναι Θεός. Διότι τον καταπατούν και όταν πειράζει και όταν πολεμά. Και όταν, βέβαια, βλέπει κανείς το σμήνος των ακάθαρτων δαιμόνων να φρίττει και να εκδιώκεται μέσω της προσευχής τους, και με την ενέργεια και τη δύναμη του Αγίου Πνεύματος, πώς δεν θα πει εύλογα ότι ο σατανάς έχει καταδικαστεί; Διότι έχει καταδικαστεί από το γεγονός ότι δεν μπορεί πλέον να καταδυναστεύει αυτούς που έχουν σφραγιστεί με το Άγιο Πνεύμα για δικαιοσύνη και αγιασμό, μέσω της πίστης στον Χριστό.

Ας ακούσει λοιπόν και ο εχθρός των πάντων, ο εφευρέτης της αμαρτίας, ο οποίος έγινε ο αίτιος όλων των κακών για εμάς: Όπως ένα ένδυμα λερωμένο με αίμα δεν θα είναι καθαρό, έτσι ούτε και εσύ θα είσαι καθαρός, διότι κατέστρεψας τη γη μου και σκότωσας τον λαό μου. Διότι δεν αρκέστηκε στο να παρασύρει στην παράβαση την αρχή του γένους μας, αλλά απομάκρυνε και ολόκληρη την οικουμένη από τον Θεό, και, αποσπώντας τον επί γης άνθρωπο από την αγάπη προς Αυτόν, τον έκανε δικό του προσκυνητή και τον έριξε στους λάκκους της απώλειας. Επομένως, δεν θα είναι καθαρός, αλλά ούτε και παρέμεινε για πάντα. Διότι δεν κυριάρχησε εσαεί επί των αδικημένων, καθώς ο Θεός αναχαίτισε την πλεονεξία του και ανέκοψε τις ορμές της σκαιότητάς του εναντίον μας. Διότι καταστράφηκε μαζί με τα ίδια του τα τέκνα, δηλαδή με τους ακάθαρτους δαίμονες, επειδή ήταν σπέρμα πονηρό. Καταστράφηκαν ριγμένοι στα σκοτεινά δεσμά του ταρτάρου, όπως λέει ο μαθητής του Σωτήρα, για να μην εγερθούν και κληρονομήσουν τη γη, και γεμίσουν τη γη με πολέμους. Διότι έχουν εκδιωχθεί από την εναντίον μας τυραννία, και ο Χριστός έχει γίνει η ειρήνη μας.

Ωστόσο, πώς δεν είναι αληθές να πούμε ότι, εφόσον δεν γνώριζαν τον εκ φύσεως Δεσπότη των όλων, δεν θα είχαν φωνάξει καθόλου προς Αυτόν; Αλλά όπως λέγεται ότι το αίμα του Άβελ φώναξε προς τον Θεό, όχι βέβαια πως το ίδιο είχε δική του φωνή, αλλά επειδή ο Θεός απεχθάνεται την ανομία της ίδιας της πράξης· με τον ίδιο τρόπο, νομίζω, θα μπορούσε κανείς να το κατανοήσει και για εκείνους που είχαν συνηθίσει να προσκυνούν τους ακάθαρτους δαίμονες. Διότι, αν και δεν γνωρίζουν τον Θεό των όλων, ωστόσο, επειδή έχουν καταδυναστευτεί από τον Σατανά, μέσω της ίδιας της κατάστασης τρόπον τινά έχουν κραυγάσει, ζητώντας οπωσδήποτε βοήθεια για τον εαυτό τους. Έτσι λέμε ότι φώναξαν και οι Αιγύπτιοι προς τον Θεό, εξαιτίας αυτών που τους κατέθλιβαν, δηλαδή αυτών που τους είχαν υποτάξει στην εξουσία τους και τους καταπίεζαν σαν με μια πικρότατη δουλεία, εννοώντας προφανώς τους ακάθαρτους δαίμονες. Αλλά ο Κύριος θα τους στείλει άνθρωπο που θα τους σώσει. Και ποιος είναι ο άνθρωπος αυτός, αν όχι προφανώς ο Χριστός; Δηλαδή, ο Μονογενής Λόγος του Θεού που φανερώθηκε με ανθρώπινη μορφή. Αυτός έσωσε όχι μόνο τους Αιγυπτίους, αλλά και ολόκληρη τη γη. Έσωσε δε κρίνοντας· και τι σημαίνει το «κρίνοντας»; Σημαίνει ότι εξέφερε δίκαιη κρίση εναντίον τους. Διότι τον Σατανά που τους καταδυνάστευσε, και μαζί με αυτόν τους ακάθαρτους δαίμονες, υποβάλλοντάς τους σε δίκαιες αποφάσεις, αφού τους έριξε στα τάρταρα με δεσμά σκότους, τους παρέδωσε για να φυλαχθούν ώστε να τιμωρηθούν κατά την κρίση της μεγάλης ημέρας.

Όπως λέμε ότι οι άγιοι είναι σκεύη εκλογής, έτσι και διαβολικά σκεύη είναι αυτοί που έχουν υποταχθεί σε αυτόν, και έχουν επιλέξει ή έχουν εξαναγκαστεί να φρονούν τα δικά του. <Έτσι λέει ο Κύριος: Εάν κάποιος αιχμαλωτίσει γίγαντα, θα πάρει λάφυρα· και αυτός που παίρνει από τον δυνατό, θα σωθεί.> Ανέφερα προηγουμένως ότι, χρησιμοποιώντας τις άρρητες και θεοπρεπείς δυνάμεις Του, ο Κύριός μας Ιησούς Χριστός εισήλθε στην οικία του ισχυρού, δηλαδή, ήλθε σε αυτόν τον κόσμο με σάρκα, και αυτόν που παλαιότερα πλεονεκτούσε και καταδυνάστευε τους ανθρώπους σε όλη τη γη, και τους υπέβαλλε στον ζυγό της αμαρτίας, και τους είχε καταστήσει αιχμαλώτους, τον λαφυραγώγησε και, ρίχνοντάς τον τρόπον τινά σε άρρηκτα δεσμά και καταταρταρώνοντάς τον με σκοτεινές αλυσίδες, τον παρέδωσε να φυλάσσεται για την κρίση της μεγάλης ημέρας προκειμένου να τιμωρηθεί, τον λαφυραγώγησε και, επιπλέον, έπεισε όσους είχαν βρεθεί υπό την εξουσία του να επιστρέψουν, στο να επιθυμούν να υποταχθούν στον αληθινό Θεό, να προσκολλούνται στα δικά Του προστάγματα, και να σπεύδουν να εκπληρώνουν ό,τι συντελεί στην εύρεση της σωτηρίας τους. Επειδή δε επικράτησε ο Χριστός, μετέδωσε τη νίκη και σε εμάς τους ίδιους, όχι όμως χωρίς Αυτόν· διότι Αυτός είναι το καύχημα της δυνάμεως των αγίων, σύμφωνα με τα λόγια του Ψαλμωδού. Γι' αυτό και ο πάνσοφος Παύλος λέει: «Όλα τα μπορώ μέσω του Χριστού που με ενδυναμώνει».

Επειδή λοιπόν έχουν κληθεί προς επιστροφή, και έχει δοθεί το ποτήριο της οργής και το κύπελλο της πτώσης στα χέρια εκείνων που την αδίκησαν, τιμωρήθηκαν οι πονηρές και αντίθετες δυνάμεις, καθώς ο Σωτήρας των πάντων Χριστός τις κατέβασε στον άδη και, αφού τις κατακρήμνισε στα τάρταρα με δεσμά σκοταδιού, τις παρέδωσε για να φυλάσσονται προκειμένου να τιμωρηθούν κατά την κρίση της μεγάλης ημέρας. Διότι αυτές ήταν που έλεγαν: Ιερουσαλήμ, σκύψε για να περάσουμε. Και εκείνη εξίσωνε το σώμα της με τη γη για όσους περνούσαν από πάνω της, δηλαδή έστρωνε τον εαυτό της κάτω και τον υπέτασσε σε όσους ήθελαν να την καταπατήσουν. Αυτό ακριβώς πράττουν οι πονηρές δυνάμεις, όταν δουν μια ψυχή παραλυμένη, η οποία εγκαταλείπει τον ίδιο της τον νου, ώστε να θέλει εύκολα να υποτάσσεται στις δικές τους ανόσιες και θεομίσητες βουλές.

Διότι ο Χριστός εγέρθηκε εναντίον του και υπερασπίστηκε εμάς, και του επέβαλε τιμωρία για την ασέβειά του εναντίον μας, διότι κατέλυσε όλη τη δύναμή του και τον έχει αποβάλει από την τυραννία του εναντίον μας. «Και αφού τον έριξε στα τάρταρα με αλυσίδες σκοταδιού», σύμφωνα με το γεγραμμένο, «τον παρέδωσε για να φυλάσσεται προκειμένου να τιμωρηθεί στην κρίση της μεγάλης ημέρας», τόσο αυτόν όσο και τους άλλους που υπήρξαν συναποστάτες του.

Διότι δίκασε και εκείνον και εμάς· και αφού τον βρήκε άδικο και πλεονέκτη, «ρίχνοντάς τον στα Τάρταρα με δεσμά ζόφου, κατά το γεγραμμένο, τον παρέδωσε ώστε να φυλάσσεται για την κρίση» της μεγάλης ημέρας, προκειμένου να τιμωρηθεί.

Δεν είναι τίποτα το πράγμα; Και με προτρέπεις να παροργίσω τον Κύριο, ώστε να ακούσω εκείνη τη φοβερή ημέρα, μπροστά στο φοβερό βήμα του Θεού, από τον δίκαιο κριτή: Δούλε πονηρέ, και φιλήδονε μάλλον παρά φιλόθεε, μόλυνες τη γη μου με τα μιάσματά σου και με τις αμαρτίες σου. Και μου λες ότι δεν είναι τίποτα το πράγμα! Καθώς έχει γραφτεί: αυτός που δεν λυπήθηκε ούτε τους αγγέλους που αμάρτησαν, αλλά, ρίχνοντάς τους στα τάρταρα με αλυσίδες σκοταδιού, τους παρέδωσε για να φυλάσσονται τιμωρούμενοι για την κρίση της μεγάλης ημέρας. Και δεν λυπήθηκε τον αρχαίο κόσμο, αλλά φύλαξε τον Νώε, τον όγδοο, ως κήρυκα της δικαιοσύνης, επιφέροντας κατακλυσμό στον κόσμο των ασεβών. Και αφού έκανε στάχτη τις πόλεις των ασεβών, τα Σόδομα και τα Γόμορρα, τις καταδίκασε σε καταστροφή, θέτοντάς τες ως παράδειγμα για όσους επρόκειτο να ασεβήσουν στο μέλλον.

Και τι άφησαν αζήλευτο από τη μυσαρή γνώμη των παλαιών κακοδόξων; Και ποια πίστη υπάρχει σε αυτούς, για τους οποίους κανένας λόγος, κανένα γραπτό δεν είναι βέβαιο, ούτε οι ιδιόχειρες υπογραφές, ούτε οι σεπτές ιερές σύνοδοι, ούτε η απόφαση των πολιτικών αρχόντων που διακρίνονται για την παιδεία και τη σύνεσή τους, ούτε η κρίση εκείνων ακριβώς που έλαχαν να κρίνουν οριστικά την οικουμένη, ούτε του βασιλιά που επικυρώνει τις αποφάσεις και συνεισφέρει την δική του γνώμη, ενός βασιλιά ευσεβέστατου και μεγαλόφρονος, ο οποίος υπερέχει όσων κυβερνά όχι τόσο κατά το αξίωμα όσο κατά τη μεγαλοφυΐα και τη μεγαλονοία; Και γιατί τα λέω αυτά για εκείνους, για τους οποίους ούτε το να αποκηρύσσονται και να αποκόπτονται από την ευσέβεια και την κατ' αυτήν Εκκλησία, ούτε ο χωρισμός από τον Θεό θεωρείται κάτι φοβερό και φρικτό; Αυτοί είναι αληθινά, σύμφωνα με τον κορυφαίο των αποστόλων, «εκείνοι που δεν τρέμουν μπροστά σε δόξες, καταφρονούν κάθε κυριότητα, είναι τολμηροί, αυθάδεις, εξαιτίας των οποίων βλασφημείται η οδός της αλήθειας, οι οποίοι δελεάζουν ψυχές αστήρικτες και με πλαστούς λόγους εκμεταλλεύονται τους πιο απλοϊκούς».

Διότι λέει ο Δαβίδ: «Δες την ταπείνωσή μου και ελευθέρωσέ με, επειδή δεν λησμόνησα τον νόμο σου». «Εμπρός τώρα, οι πλούσιοι.» Προαναγγέλλει την τιμωρία από φιλανθρωπία, ώστε, αφού μετανοήσουν, να αποφύγουν αυτά με τα οποία απειλούνται. «Διότι όποιος θέλει να αγαπά τη ζωή.» Εδώ το «Ποιος;» δεν τίθεται από τον προφήτη ως έκφραση απορίας, αλλά ως μακαρισμός, και κυρίως ως προτροπή, ίσως όμως και ως απορία. Διότι οι πολλοί δεν θέλουν την αληθινή ζωή, καθώς δελεάζονται από τα πρόσκαιρα, ούτε αγαπούν να δουν τις αγαθές ημέρες του μέλλοντος, επειδή είναι προσηλωμένοι στην ευημερία του παρόντος βίου. «Ακόμη και τους αγγέλους που δεν διατήρησαν το αρχικό τους αξίωμα.» Σχετικά με τα προκείμενα ρητά: «Το έλεος και την αλήθειά Του ποιος θα τα εκζητήσει;» Διότι ποιος μπορεί να κατανοήσει τη φιλανθρωπία Του, ή ποιος μπορεί να αναλογιστεί την αλήθειά Του; Επειδή από τη μια, χάριν της αλήθειας, δεν λυπήθηκε τους αγγέλους που αμάρτησαν, ενώ από την άλλη, χάριν της φιλανθρωπίας, εισήγαγε στη Βασιλεία πόρνες και τελώνες.

Συγκράτησε, άνθρωπε, την ορμή σου· τοποθέτησε στη γλώσσα σου σύρτη και θύρα, απομακρύνσου από την τόσο ψυχρή φλυαρία. Παραχώρησε εξ ολοκλήρου στον Θεό το να γνωρίζει και να πράττει αυτά που Του αρμόζουν. Τίτλος ΣΤ΄. — Περί αγγέλων· ότι και οι άγγελοι που αμάρτησαν τιμωρούνται. «Με το πρόσταγμά Του θανάτωσε τον αποστάτη δράκοντα.» «Ο Θεός δεν λυπήθηκε αυτούς που αμάρτησαν· αλλά, ρίχνοντάς τους στα τάρταρα με δεσμά σκοταδιού, τους παρέδωσε για να φυλάσσονται τιμωρούμενοι εν όψει της κρίσεως.» «Τους αγγέλους που δεν διατήρησαν το αξίωμά τους, αλλά εγκατέλειψαν τη δική τους κατοικία, τους έχει φυλάξει με αιώνια δεσμά στο βαθύ σκοτάδι για την κρίση της μεγάλης ημέρας.» Όλοι οι άγγελοι, όπως ακριβώς έχουν την ίδια ονομασία, έτσι οπωσδήποτε μετέχουν και στην ίδια φύση.

11. Αν, λοιπόν, σύμφωνα με όλους τους προαναφερθέντες λόγους και το ευσεβές φρόνημα της εκκλησίας μας, ούτε η αιώνια κόλαση έχει δεχθεί τους αμαρτωλούς ούτε η βασιλεία τους δικαίους, αλλά και οι δύο πλευρές περιμένουν εκείνη τη μελλοντική κρίση για την τελειότητα και την κατ' αξίαν απόληψη αυτών που έχουν ετοιμαστεί για αυτούς, πώς θα αποδεχθούμε πλέον και θα επιτρέψουμε να ενεργείται από τώρα κάποια άλλη τιμωρία και κάποιο άλλο προσωρινό πυρ να κολάζει τις ψυχές εκείνων που έζησαν μέτρια, εφόσον εκείνη η καθολική τιμωρία αδρανεί και οι πλέον ασεβείς και πονηροί, καθώς και αυτοί οι ίδιοι οι δαίμονες, δεν κολάζονται ακόμη σύμφωνα με αυτήν; Διότι ο θείος απόστολος Πέτρος λέει στην επιστολή του ότι και αυτοί περιμένουν εκείνη την κρίση, καθώς κρατούνται σαν σε φυλακή και δεσμά στον άδη, αλλά δεν κολάζονται ακόμη· διότι, λέει, αν ο Θεός δεν λυπήθηκε τους αγγέλους που αμάρτησαν, αλλά τους έριξε στα τάρταρα με δεσμά του άδη και τους παρέδωσε για να τηρούνται για την κρίση. Ακούς ότι και αυτοί, έχοντας στερηθεί την προηγούμενη δύναμή τους, βρίσκονται σαν σε δεσμωτήριο, προσδοκώντας εκείνη την κρίση; Έτσι, φυσικά, και οι χειρότεροι των αμαρτωλών κολάζονται μεν εν μέρει, αλλά δεν έχουν περιπέσει ακόμη στην ίδια την κόλαση.

Όσον αφορά τους δαίμονες, είπαμε ότι δεν έχουν εγκλειστεί μαζί τους όλοι, αλλά ίσως κάποιοι από αυτούς, οι πιο βίαιοι, σαν σε φυλακή και δεσμά, σύμφωνα με τα λόγια του αποστόλου Πέτρου, ο οποίος λέει ότι ο Θεός δεν λυπήθηκε τους αγγέλους που αμάρτησαν, αλλά τους έριξε στα τάρταρα με δεσμά σκοταδιού και τους παρέδωσε για να φυλάγονται μέχρι την κρίση. Και όταν εσείς ρωτήσατε τι είδους είναι αυτά τα δεσμά, απαντήσαμε ότι ίσως ως δεσμά πρέπει να νοηθεί η απραξία των προηγούμενων κακών που ενεργούσαν στους ανθρώπους, και ότι ωστόσο ούτε αυτοί υφίστανται ακόμη την τελειωτική κόλαση· διότι προστίθεται η φράση «για να φυλάγονται μέχρι την κρίση», πράγμα που σημαίνει ότι τότε θα υποστούν την τελειωτική κόλαση.

Αλλά εξαιτίας της αμαρτίας και του κτηνώδους βίου, αφού παρόξυναν τον εκ φύσεως αγαθό Κύριο, λόγω της υπερβολικής τους αμαρτίας εξαλείφθηκαν πάλι από το πρόσωπο της γης από τα ύδατα του κατακλυσμού, και πνίγηκαν σαν κτήνη μαζί με τα κτήνη και τα θηρία. Διότι ο Θεός είναι μεν εκ φύσεως αγαθός και φιλάνθρωπος, αλλά και εκ φύσεως μισεί την αμαρτία, καθώς είναι εκ φύσεως καθαρός και αμόλυντος. Γι' αυτόν τον λόγο άλλωστε δεν λυπήθηκε ούτε τους αγγέλους που αμάρτησαν, τον Αδάμ τον παρέδωσε στον θάνατο, τον Κάιν τον επιτίμησε, τους ανθρώπους της εποχής του Νώε τους κατέκλυσε, στους κατασκευαστές του πύργου προκάλεσε σύγχυση, τους Σοδομίτες τους κατέκαψε, τους Αιγυπτίους τους καταβύθισε, και έπραξε πάρα πολλά άλλα παρόμοια με αυτά, διδάσκοντάς μας ότι το πέλαγος της φιλανθρωπίας και της αγαθότητάς Του δεν ωφελεί τους ανάξιους της φιλανθρωπίας, όπως ακριβώς ο ολόλαμπρος ήλιος δεν ωφελεί τους τυφλούς, έστω και αν στείλει στη γη περισσότερες ολόφωτες ακτίνες.

Βλέπετε τους καρπούς της περιέργειας των οφθαλμών; Βλέπετε τα γεννήματα της κλοπής, της παρακοής και της βρώσης; Βλέπετε πόσα κακά κατέρρευσαν από την παράβαση μιας εντολής; «Διότι εάν», όταν αμάρτησαν οι πρωτόπλαστοι, τους οποίους έπλασε με τα ίδια του τα χέρια, «ο Θεός δεν τους λυπήθηκε», ας προσέξουμε μήπως, εάν και εμείς αμαρτάνουμε αμετανόητα, δεν λυπηθεί ούτε εμάς· μάλιστα δε, «ούτε αγγέλους που αμάρτησαν δεν λυπήθηκε, αλλά, αφού τους έριξε στα τάρταρα με δεσμά σκοταδιού, τους παρέδωσε για να φυλάσσονται έως την κρίση, και τον αρχαίο κόσμο», σύμφωνα με τη Θεία Γραφή, «δεν τον λυπήθηκε, αλλά διεφύλαξε ως όγδοο τον Νώε, τον κήρυκα της δικαιοσύνης, όταν έφερε κατακλυσμό στον κόσμο των ασεβών, και καταδίκασε σε καταστροφή τις πόλεις των Σοδόμων και των Γομόρρων μετατρέποντάς τες σε στάχτη, θέτοντάς τες ως παράδειγμα για όσους επρόκειτο να ασεβήσουν, και έσωσε τον δίκαιο Λωτ, ο οποίος καταπονούνταν από την ασελγή διαγωγή των παράνομων»· διότι «γνωρίζει ο Κύριος να σώζει τους ευσεβείς από τον πειρασμό, και να διατηρεί τους αδίκους για να τιμωρηθούν την ημέρα της κρίσεως, και μάλιστα εκείνους που ακολουθούν τη σάρκα με μιαρές επιθυμίες» και «έχουν μάτια γεμάτα μοιχεία» αμαρτάνοντας αδιάκοπα, διότι εκείνος που κοιτάζει «με σκοπό να επιθυμήσει, έχει ήδη διαπράξει μοιχεία μέσα στην καρδιά του», όπως έχει γραφτεί.

Και αν επικαλείστε ως Πατέρα εκείνον που κρίνει απροσωπόληπτα σύμφωνα με το έργο του καθενός, πολιτευθείτε με φόβο Θεού κατά τον χρόνο της επίγειας παροικίας σας, γνωρίζοντας ότι δεν λυτρωθήκατε από τη μάταιη διαγωγή σας, την «πατροπαράδοτη, με φθαρτά πράγματα, με ασήμι ή χρυσάφι, αλλά με το τίμιο αίμα του Χριστού, ως αμνού άμωμου και άσπιλου». Γι' αυτό, «αποβάλλοντας κάθε κακία και κάθε δόλο και υποκρισίες και φθόνους και κάθε καταλαλιά, σαν νεογέννητα βρέφη επιποθήστε το λογικό και άδολο γάλα, ώστε με αυτό να αυξηθείτε, εφόσον γευτήκατε ότι ο Κύριος είναι αγαθός», ο οποίος και «αφού έπαθε κατά σάρκα, έχει παύσει από την αμαρτία, ώστε να μη ζει πλέον σύμφωνα με τις ανθρώπινες επιθυμίες, αλλά σύμφωνα με το θέλημα του Θεού στον υπόλοιπο χρόνο της επίγειας ζωής· διότι είναι αρκετός για εσάς ο παρελθών χρόνος του βίου που πέρασε μέσα σε ασέλγειες». «Διότι αν ο Θεός δεν λυπήθηκε τους αγγέλους που αμάρτησαν, αλλά τους έριξε στα τάρταρα με δεσμά σκοταδιού και τους παρέδωσε για να τηρούνται για την κρίση, και δεν λυπήθηκε τον αρχαίο κόσμο, και καταδίκασε σε καταστροφή τις πόλεις των Σοδόμων και της Γομόρρας κάνοντάς τες στάχτη, θέτοντάς τες ως παράδειγμα για όσους θα ζούσαν μελλοντικά με ασέβεια», «θα έρθει η ημέρα του Κυρίου σαν κλέφτης μέσα στη νύχτα, κατά την οποία οι ουρανοί θα παρέλθουν με ορμητικό πάταγο, και τα στοιχεία της φύσεως, φλεγόμενα, θα διαλυθούν, και η γη και τα έργα που υπάρχουν σε αυτήν θα κατακαούν. Εφόσον λοιπόν όλα αυτά διαλύονται, ποταποί πρέπει να είστε εσείς με άγια διαγωγή και ευσέβεια, προσδοκώντας και επισπεύδοντας την παρουσία της ημέρας του Θεού;». «

Και ο Απόστολος Πέτρος είπε: «Ο Θεός δεν λυπήθηκε τους αγγέλους που αμάρτησαν, αλλά, κατακρημνίζοντάς τους στα τάρταρα με δεσμά σκοταδιού, τους παρέδωσε για να φυλάσσονται για την κρίση».

Αλλά και για εμάς, όταν αμαρτάνουμε, ολόκληρος ο βίος προσφέρεται για διόρθωση και μετάνοια, ενώ από τους αγγέλους, εκείνους που αμάρτησαν τους κατέλαβε αμέσως η τιμωρός δίκη. Διότι, όπως λέει η Γραφή, «αφού τους κατακρήμνισε στον ζόφο του Ταρτάρου, τους παρέδωσε για να φυλάσσονται έως την κρίση». Και με αναρίθμητα άλλα γίνεται φανερή η πάνσοφη πρόνοια του Θεού για εμάς και στηλιτεύεται ο παραλογισμός και η μανία εκείνων που θα επιθυμούσαν να είχαμε γίνει άγγελοι μάλλον, παρά άνθρωποι. Εάν πάλι είχε πλάσει τον άνθρωπο σύμφωνα με τη φύση των αγγέλων, ούτε και έτσι θα αναχαιτιζόταν η μεμψιμοιρία, αλλά θα επιζητούσε πάλι μια άλλη φύση, ανώτερη από την αγγελική κατάσταση.