Πατερικές αναφορές στο Β΄ ΠΕΤΡΟΥ 3:13

Αλλ' ότι με τις απόρρητες οικονομίες του Θεού, ο Οποίος μεταρρυθμίζει τα πάντα προς το καλύτερο, σε αυτό θα καταλήξει το τέλος· διότι, καθώς τα τέκνα του Θεού, δηλαδή εκείνοι που κατόρθωσαν τον θεάρεστο βίο, μεταπλάθονται από την ατιμία στη δόξα και από τη φθορά στην αφθαρσία, έτσι και η ίδια η κτίση οπωσδήποτε θα μεταρμοστεί προς το καλύτερο. Και ως προς αυτό, ο θεσπέσιος Πέτρος δεν μας επιτρέπει να αμφιβάλλουμε λέγοντας ότι «καινούργιους ουρανούς και καινούργια γη και τις επαγγελίες Του προσδοκούμε». <Διότι η κτίση υποτάχθηκε στη ματαιότητα.> Εδώ ονομάζει ματαιότητα όσους ζουν μέσα στη ματαιότητα, δηλαδή στο σαρκικό φρόνημα· για τους οποίους θα μπορούσε πολύ εύλογα να λεχθεί: «Ο άνθρωπος ομοιώθηκε με τη ματαιότητα»· και ακόμη ότι «παραβλήθηκε με τα ανόητα κτήνη και ομοιώθηκε με αυτά». Διότι ο βίος τέτοιων ανθρώπων είναι αληθινά ματαιότητα. Σε αυτούς υποτάσσεται η κτίση, και μάλιστα καθόλου με τη θέλησή της. Από πού προκύπτει αυτό; Και πώς άραγε το λέμε αυτό;

Διότι, όπως λέει κάποιος από τους αγίους μαθητές, η γη και όλα τα έργα που υπάρχουν σε αυτήν θα κατακαούν κατά τον καιρό της συντέλειας, το πρόσωπο της γης θα είναι σκυθρωπό και θα μοιάζει με αυτούς που βρίσκονται σε πένθος. Και ως άνομη γη, δηλαδή επειδή υπηρέτησε τους ανόμους, καταφλέγεται. Διότι προσδοκούμε καινούργιους ουρανούς και γη και τις υποσχέσεις Του, σύμφωνα με τα όσα έχουν γραφεί, γράφει δε και ο Παύλος, ότι και η ίδια η κτίση θα ελευθερωθεί από τη δουλεία της φθοράς, για να μετάσχει στην ελευθερία της δόξας των τέκνων του Θεού. <Επειδή παρέβησαν τον νόμο, και άλλαξαν τα προστάγματα, την αιώνια διαθήκη, γι' αυτό κατάρα θα καταφάγει τη γη, επειδή αμάρτησαν οι κάτοικοί της.> Ο λόγος επανέρχεται πάλι στην ακρίβεια της προφητείας. Διότι, για να μη νομίσουν κάποιοι ότι ο Θεός των όλων επιβάλλει αναίτια τις τιμωρίες σε κάποιους, συνδέουν τις αιτίες με τις κινήσεις της οργής, και αναγγέλλουν με σαφήνεια τα εγκλήματα των τιμωρουμένων. Θα πενθήσει λοιπόν η γη, για ποια αιτία; Επειδή παρέβησαν τον νόμο και αθέτησαν την αιώνια διαθήκη. Γι' αυτόν τον λόγο λέει: Και θα είναι καταραμένη η γη. Επειδή αμάρτησαν αυτοί που την κατοικούν.

Διότι, λέει, τα όρη θα βραχούν από το αίμα τους. Έπειτα, καθιστώντας φανερό τον καιρό αυτών των γεγονότων, φέρνει στο προσκήνιο τη συντέλεια του κόσμου και λέει: Ο μεν ουρανός θα τυλιχθεί σαν βιβλίο, τα δε άστρα θα πέσουν σαν τα φύλλα. Διότι όπως έχει πει ο μαθητής του Σωτήρα για την έσχατη ημέρα: «Ότι κατ' αυτήν οι ουρανοί θα παρέλθουν με πάταγο, τα στοιχεία θα λιώσουν φλεγόμενα, και η γη και όλα τα έργα σε αυτήν θα κατακαούν. Καινούργιους δε ουρανούς και καινούργια γη προσδοκούμε σύμφωνα με τις υποσχέσεις Του.» Επομένως, το να τυλιχθεί ο ουρανός και το να πέσουν τα άστρα, θα μπορούσε να υποδηλώνει την ανακαίνιση ολόκληρου του σύμπαντος. Ότι δε η κτίση θα ελευθερωθεί από τη δουλεία της φθοράς για να εισέλθει στην ελευθερία της δόξας των τέκνων του Θεού, το είπε και ο θεσπέσιος Παύλος. Προσθέτοντας δε το «Μέθυσε η μάχαιρά μου στον ουρανό», δίνει να εννοηθεί ότι η έφοδος της θείας οργής δεν θα έρθει μόνο εναντίον εκείνων που βρίσκονται στη γη, αλλά θα στραφεί και εναντίον των ίδιων των ακαθάρτων πνευμάτων, τα οποία τα Ιερά Γράμματα συνηθίζουν να ονομάζουν κοσμοκράτορες του σκότους και πνεύματα της πονηρίας στους επουράνιους τόπους.

Οδηγεί δε μέσω αυτών σε ανάμνηση των σημείων που έγιναν για τη λύτρωση των απογόνων του Ισραήλ, μέσω των οποίων διαγιγνώσκεται πολύ καλά η δύναμη της ενυπάρχουσας σε αυτόν θεοπρεπούς εξουσίας ή ασύγκριτης υπεροχής. «Ας πλησιάσουν και ας σας αναγγείλουν όσα πρόκειται να συμβούν, ή ποια ήταν τα προηγούμενα· πείτε, και θα στρέψουμε τον νου μας, και θα γνωρίσουμε ποια θα είναι τα έσχατα, και τα επερχόμενα. Πείτε μας, αναγγείλετε τα επερχόμενα στο τέλος, και θα γνωρίσουμε ότι είστε θεοί. Κάντε καλό, και κάντε κακό, και θα θαυμάσουμε, και θα δούμε συγχρόνως από πού είστε εσείς, και από πού είναι το έργο σας· από τη γη βδέλυγμα σας εξέλεξαν». Της θείας και άρρητης δόξας ίδιον και εξαίρετο γνώρισμα είναι το να γνωρίζει τα πάντα, και να μην αγνοεί απολύτως τίποτα ούτε από τα προγεγονότα, ούτε από τα παρόντα, ούτε από τα μελλοντικά. Και βέβαια μέσω του πάνσοφου Μωυσή καθιστά φανερά στους ανθρώπους της γης τα πριν από τη δημιουργία αυτού του κόσμου, και τα εν αρχή, λέγοντας: «Εν αρχή εποίησεν ο Θεός τον ουρανόν και την γην. Η δε γη ην αόρατος και ακατασκεύαστος, και σκότος επάνω της αβύσσου»· και διηγείται με απόλυτη ακρίβεια τη δημιουργία όλου του κόσμου. Αλλά και ο Κύριός μας Ιησούς Χριστός, ο οποίος πάλαι ποτέ τα λάλησε εκείνα δια του Μωυσή, μας ανήγγειλε τα έσχατα· διότι όπως λέει ο μαθητής του: «Καινούς ουρανούς και καινήν γην, σύμφωνα με τα επαγγέλματά του, προσδοκούμε».

Θα το σαφηνίσει λέγοντας ο μαθητής του Χριστού: «Διότι η ημέρα του Κυρίου θα έρθει σαν κλέφτης, κατά την οποία οι ουρανοί θα παρέλθουν με ορμητικό ήχο, τα στοιχεία της φύσεως φλεγόμενα θα διαλυθούν, η γη και όλα τα έργα που βρίσκονται σε αυτήν θα κατακαούν· καινούργιους δε ουρανούς και καινούργια γη προσδοκούμε, σύμφωνα με τις επαγγελίες του.» Επομένως, λέει ότι η ανακαίνιση της κτίσεως θα είναι σαν ανάσταση εκ νεκρών, όπως ακριβώς συμβαίνει με τα ανθρώπινα σώματα. Και ενώ διαλύονται τα στοιχεία, το σωτήριό μου θα υπάρχει εις τον αιώνα, λέει, και η δικαιοσύνη μου δεν πρόκειται να εκλείψει. Λοιπόν, σωτήριο και δικαιοσύνη, όπως έχουμε πει πάρα πολλές φορές, αποκαλεί τον Υιό· και αποκαλώντας τον δικό του, φανερώνει την ιδιότητα που έχει προς αυτόν, αφού ο Υιός προέρχεται εκ φύσεως από αυτόν και βρίσκεται μέσα σε αυτόν. Πλην όμως θα υπάρχει εις τον αιώνα, λέει, και δεν πρόκειται να εκλείψει. Το πόσο μεγάλη είναι η διαφορά μεταξύ δημιουργού και κτίσεως, ποιητή και δημιουργήματος, το φανερώνει μέσω αυτών: Διότι η μεν κτίση θα παλιώσει, και επειδή έχει έλθει στην ύπαρξη από τη μη ύπαρξη, δεν θα μείνει αμέτοχη στη φθορά. Ο γενεσιουργός όμως και τεχνίτης των πάντων Θεός Λόγος, μέσω του οποίου έγιναν τα πάντα και στον οποίο υπάρχουν τα πάντα, θα υπάρχει εις τον αιώνα και δεν πρόκειται να εκλείψει. Αυτό διδάσκει λέγοντας και ο θεσπέσιος Μελωδός: «Εσύ, Κύριε, κατ' αρχάς θεμελίωσες τη γη, και έργα των χεριών σου είναι οι ουρανοί.»

Και σε αυτήν, σε ποια δηλαδή; Ή βεβαίως θα έλεγε: Στην Εκκλησία του Χριστού. Είναι όμως αναγκαίο να επισημάνουμε ότι αυτά, ορισμένοι από τους εξηγητές τα αποδίδουν στους καιρούς, όχι τόσο της επίγειας παρουσίας, αλλά σε εκείνους που θα ακολουθήσουν μετά τον παρόντα αιώνα. Διότι λέγει ότι οι δίκαιοι θα ζουν μέσα σε ευφροσύνη και χαρά, και σε ατελεύτητες απολαύσεις, πνευματικές προφανώς, αφού και η ίδια η κτίση θα έχει μεταβληθεί προς την ανακαίνιση. Διότι είπε κάποιος από τους αγίους αποστόλους: «Θα έλθει η ημέρα του Κυρίου σαν κλέφτης, κατά την οποία οι ουρανοί θα παρέλθουν με πάταγο, και τα στοιχεία φλεγόμενα θα διαλυθούν. Και η γη και όλα όσα υπάρχουν σε αυτήν θα κατακαούν, εμείς δε προσδοκούμε καινούργιους ουρανούς και καινούργια γη, και τις υποσχέσεις Του.» Ας είναι λοιπόν ελεύθεροι οι συνετοί να επιλέξουν όποια από τις θεωρήσεις νομίζουν ορθή, ή μάλλον και τη μία και την άλλη. Διότι με κανέναν τρόπο δεν είναι απορριπτέο εκείνο που από τη φύση του ωφελεί. <Διότι, ιδού, εγώ καθιστώ την Ιερουσαλήμ αγαλλίαση, και τον λαό μου ευφροσύνη, και θα αγαλλιάσω για την Ιερουσαλήμ, και θα ευφρανθώ για τον λαό μου. Και δεν θα ακουστεί πλέον σε αυτήν φωνή κραυγής, και δεν θα υπάρξει εκεί πρόωρος θάνατος, ούτε γέροντας που δεν θα συμπληρώσει τον χρόνο του.>

Δεν είναι ακόμη απολύτως σαφές, εάν προέρχονται από αυτούς που στάλθηκαν για να καλέσουν τα έθνη, ή από τους ίδιους τους προσκεκλημένους· ωστόσο θα διαπιστώσουμε ότι αληθεύει και το ένα και το άλλο. Διότι ιερουργοί των θεσπισμάτων που δόθηκαν μέσω του Χριστού έγιναν και οι θεσπέσιοι μαθητές· και έχουν κληθεί στην ιεροσύνη, και μέχρι σήμερα καλούνται πολλοί από εκείνους που προέρχονται από την ελληνική αγέλη, καθώς ο Θεός τους μεταθέτει σε καινότητα ζωής και φρονήματος. Διότι η πίστη ανασφυρηλατεί τρόπον τινά τους εκλεκτούς σύμφωνα με το θέλημά Του. <Διότι με τον ίδιο τρόπο που ο καινός ουρανός και η καινή γη, τα οποία εγώ δημιουργώ, παραμένουν ενώπιόν μου, λέγει ο Κύριος, έτσι θα παραμείνει σταθερό το σπέρμα σας, και το όνομά σας, και θα συμβαίνει από μήνα σε μήνα, και από Σάββατο σε Σάββατο. Θα έλθει κάθε σάρκα ενώπιόν μου για να προσκυνήσει στην Ιερουσαλήμ, είπε Κύριος ο Θεός.> Το ακλόνητο της ελπίδας σε όλα τα αγαθά το υπόσχεται ο Χριστός σε όσους Τον αγαπούν, και σε όσους έχουν επιγνώσει την επιφάνειά Του. Διότι όπως, λέγει, αφού ανακαίνισα τον ουρανό και τη γη, θα τα αφήσω να παραμείνουν έτσι, και κανένας χρόνος δεν θα τα καταλύσει, έτσι το σπέρμα σας και το όνομα θα σταθεί ενώπιόν μου. Διότι καινούργιους ουρανούς και καινούργια γη και τις επαγγελίες Του προσδοκούμε, σύμφωνα με τα όσα έχουν γραφεί. Και ότι η ελπίδα των αγίων θα παραμείνει σταθερή πάντοτε και θα διαρκέσει, το βεβαιώνει γράφοντας ο πάνσοφος Παύλος, ότι είναι αμεταμέλητα τα χαρίσματα και η κλήση του Θεού.

Γι' αυτό λέει: «Και αν έρθει κατά τη δεύτερη, και αν έρθει κατά την τρίτη φυλακή, και τους βρει να κάνουν έτσι, μακάριοι είναι εκείνοι.» Οπωσδήποτε όμως θα θελήσεις να μάθεις με σαφήνεια, τι ακριβώς σημαίνει αυτό. Μερικοί λοιπόν χωρίζουν τη νύχτα σε τρεις ή σε (D f. 51) τέσσερις φυλακές· διότι όσοι κάθονται στα τείχη των πόλεων και παρακολουθούν για τις επιθέσεις των εχθρών, αφού αγρυπνήσουν τρεις ή τέσσερις ώρες, παραδίδουν σε άλλους τη φύλαξη και την επαγρύπνηση. Τρεις λοιπόν είναι και για εμάς οι ηλικίες· η πρώτη, κατά την οποία είμαστε ακόμη παιδιά, η δεύτερη, κατά την οποία είμαστε νέοι, και η τρίτη, κατά την οποία είμαστε ηλικιωμένοι. Αλλά η πρώτη, κατά την οποία είμαστε ακόμη παιδιά, δεν ελέγχεται από τον Θεό, αλλά αξιώνεται συγγνώμης· η δεύτερη όμως και η τρίτη οφείλουν στον Θεό την υπακοή και το να ζουν οσίως, σύμφωνα με το θέλημά Του· επομένως, αν κάποιος βρεθεί να αγρυπνεί, και να είναι σε ετοιμότητα όντας ακόμη νέος, ή ακόμη και έχοντας την ηλικία του πρεσβύτη, θα είναι μακάριος· διότι θα επιτύχει όσα έχει υποσχεθεί ο Χριστός. (A f. 182 b) Το ότι, εξάλλου, το να μην αγρυπνεί κανείς είναι επιζήμιο, το αποδεικνύει πολύ καλά μέσα από το εξής παράδειγμα· όπως ακριβώς λέει ο μαθητής Του: «Θα έρθει η ημέρα του Κυρίου σαν κλέφτης, κατά την οποία οι ουρανοί με πάταγο θα παρέλθουν, και τα στοιχεία φλεγόμενα θα διαλυθούν· η γη και όλα τα έργα που βρίσκονται σε αυτήν θα κατακαούν εντελώς· εμείς όμως, σύμφωνα με τις υποσχέσεις Του, προσδοκούμε καινούργιους ουρανούς και καινούργια γη.»

Ερμηνεύοντας σε εμάς ο Προφήτης και κάνοντας σαφέστερο αυτό που είπε, προσθέτει σε αυτά: Και δεν θα είναι ημέρα ούτε θα είναι νύχτα, αλλά προς το βράδυ θα υπάρχει φως, δηλαδή, σε καιρό νύχτας θα υπάρξει πάλι το φως δια του Χριστού και θα καταυγάσει τα πάντα κάτω από τον ουρανό, καθώς το σκοτάδι θα έχει καταργηθεί εντελώς και δεν θα επικαλύπτει πλέον τα μάτια των αγίων. Είναι λοιπόν λογικό να θεωρούμε ότι και η ίδια η κτίση θα μεταπλαστεί προς το καλύτερο και είναι αξιόπιστος ο μαθητής του Σωτήρα, όταν λέει ότι η ημέρα του Κυρίου θα έρθει σαν κλέφτης, κατά την οποία οι ουρανοί θα παρέλθουν με πάταγο, τα στοιχεία της φύσεως θα λιώσουν από τη φωτιά, και η γη και όλα τα έργα που βρίσκονται σε αυτήν θα κατακαούν, ενώ εμείς προσδοκούμε καινούργιους ουρανούς και καινούργια γη σύμφωνα με τις επαγγελίες Του. Εξάλλου και με βάση αναγκαίους συλλογισμούς οδηγούμαστε σε αυτό. Διότι, αν η κατάστασή μας θα βρίσκεται οπωσδήποτε σε καινότητα ζωής, ήταν απαραίτητη για εμάς και μία καινούργια κτίση. Όπως γράφει ο θεσπέσιος Παύλος, «θα ελευθερωθεί και αυτή η ίδια η κτίση στον κατάλληλο καιρό από τη δουλεία της φθοράς, για να συμμετάσχει στην ελευθερία της δόξας των τέκνων του Θεού». <Κατά την ημέρα εκείνη θα βγει ζωντανό νερό από την Ιερουσαλήμ, το μισό από αυτό προς την πρώτη θάλασσα και το άλλο μισό προς την έσχατη θάλασσα, και αυτό θα συμβαίνει τόσο το καλοκαίρι όσο και την άνοιξη.

Βλέπεις πώς έχει πέσει σε δυσχέρεια λογισμών, δεν αγνόησε όμως το τέλος των ασεβών. «Διότι κάθε σάρκα είναι χορτάρι, και κάθε δόξα ανθρώπου σαν άνθος χορταριού», σύμφωνα με τα γεγραμμένα. <Διότι ιδού, έρχεται ημέρα που θα καίει σαν κλίβανος, και θα τους καταφλέξει, και θα γίνουν όλοι οι αλλογενείς και όλοι οι πράττοντες την ανομία σαν καλαμιά, και θα τους κάψει η ημέρα που έρχεται, λέει ο Κύριος Παντοκράτωρ, και δεν θα απομείνει από αυτούς ούτε ρίζα ούτε κλαδί.> Διότι είναι επόμενο να εννοήσουμε ότι η ημέρα της κρίσεως θα γίνει με πυρ, «κατά την οποία οι ουρανοί θα παρέλθουν με πάταγο, και τα στοιχεία φλεγόμενα θα διαλυθούν, η γη δε και τα έργα που βρίσκονται σε αυτήν θα κατακαούν όλα. Προσδοκούμε δε καινούργιους ουρανούς και καινούργια γη σύμφωνα με τις υποσχέσεις του»· διότι έτσι είπε κάποιος από τους αγίους μαθητές. Θα έλθει λοιπόν, λέει, η ημέρα του Κυρίου σαν κλίβανος, και θα καταφλέξει όλους τους αλλογενείς, και θα προσθέσει σε αυτούς και εκείνους που πράττουν την ανομία· διότι μία θα είναι η καταδίκη και για τους δύο. Παρατήρησε δε πόσο εύστοχα κάνει τώρα μνεία των αλλογενών. Επειδή δηλαδή τους μακάριζαν λέγοντας «Και τώρα εμείς μακαρίζουμε τους αλλοτρίους, και προκόβουν εκείνοι που πράττουν την ανομία, αντιστάθηκαν στον Θεό και σώθηκαν», για τον λόγο αυτό λέει ότι θα καταφλεχθούν, επειδή πολέμησαν τη δόξα του Θεού, και επέλεξαν να προσκυνούν την κτίση παρά τον Κτίσαντα.

«Διότι νέους ουρανούς και νέα γη, σύμφωνα με τις υποσχέσεις του, προσδοκούμε», όπως ακριβώς έχει πει και ο σοφός μαθητής του Σωτήρος.

Πώς θα αντέξουμε, αδελφοί, όταν δούμε τον πύρινο ποταμό να εξέρχεται με οργή, σαν άγρια θάλασσα, και να καταβροχθίζει όρη και κοιλάδες, και να κατακαίει όλη τη γη και τα έργα που βρίσκονται σε αυτήν; Τότε, αγαπητοί, εξαιτίας εκείνου του πυρός οι ποταμοί θα στερέψουν, οι πηγές θα αφανιστούν, τα άστρα θα πέσουν, ο ήλιος θα σβήσει, η σελήνη θα παρέλθει, ο ουρανός θα τυλιχθεί σαν βιβλίο, όπως έχει γραφτεί. Τότε οι Άγγελοι θα αποσταλούν και θα περιτρέξουν, συγκεντρώνοντας τους εκλεκτούς από τους τέσσερις ανέμους, όπως είπε ο Κύριος, από τα άκρα των ουρανών έως τα άκρα τους. Τότε θα δούμε καινό ουρανό και καινή γη, σύμφωνα με την επαγγελία του.

Ω, πώς θα το υπομείνουμε, αδελφοί, όταν δούμε τον πύρινο ποταμό, σαν άγρια θάλασσα, να καταβροχθίζει τα βουνά και τις κοιλάδες, και να κατακαίει όλη την οικουμένη και τα έργα που βρίσκονται σε αυτήν! Τότε, αγαπητοί, εξαιτίας εκείνου του πυρός οι ποταμοί θα εκλείψουν, οι πηγές θα αφανιστούν, η θάλασσα θα ξηρανθεί, τα άστρα θα πέσουν από τον ουρανό, ο ήλιος θα εκλείψει και η σελήνη θα μεταβληθεί σε αίμα, ο ουρανός θα τυλιχτεί σαν ειλητάριο. Όταν δούμε, αδελφοί, τους Αγγέλους να έχουν αποσταλεί και να τρέχουν παντού με προθυμία και να συγκεντρώνουν τους εκλεκτούς δούλους του Θεού από τη μια άκρη του ουρανού έως την άλλη· όταν δούμε νέο ουρανό και νέα γη, σύμφωνα με την υπόσχεσή του!

Πώς, λοιπόν, θα ζήσουν οι δίκαιοι σαρκικά επί χίλια έτη πάνω στη γη; Λέει άλλωστε και ο μακάριος απόστολος Πέτρος ότι τα πάντα στη γη και τον ουρανό θα καταστραφούν από τη φωτιά. Πώς λοιπόν θα υπάρξει η χρήση της γήινης απόλαυσης; Μας υποσχέθηκε νέους ουρανούς και νέα γη. Επομένως, οι Άγιοι όταν αναστηθούν δεν θα έχουν τίποτα περισσότερο.

Σχετικά λοιπόν με την ανείκαστη ευσπλαχνία του Θεού προς εμάς, πρόσφατα εκθέσαμε τα προκαταρκτικά· σήμερα όμως ο λόγος μας αναφέρεται στη Δευτέρα Παρουσία του Χριστού, στην εξαιρετικά φρικτή κρίση που θα λάβει χώρα τότε, και σε όσα πρόκειται να τελεστούν κατά τη διάρκειά της με τρόπο άρρητο, «τα οποία μάτι δεν είδε και αυτί δεν άκουσε και σε καρδιά ανθρώπου δεν ανέβηκαν», ανθρώπου δηλαδή που στερείται το θείο Πνεύμα, αφού υπερβαίνουν όχι μόνο την ανθρώπινη αίσθηση, αλλά και τον ανθρώπινο νου και λόγο. Διότι, αν και αυτός που μας διδάσκει για αυτά είναι Εκείνος που γνωρίζει τα πάντα και πρόκειται να κρίνει όλη τη γη, εντούτοις συγκαταβαίνει στην αντιληπτική ικανότητα αυτών που διδάσκονται, προσφέροντας λόγους προσαρμοσμένους στα μέτρα τους. Για τον λόγο αυτό εισάγονται εικόνες όπως η αστραπή, τα σύννεφα, η σάλπιγγα, ο θρόνος και τα παρόμοια, αν και προσδοκούμε, σύμφωνα με την υπόσχεσή του, καινούργιους ουρανούς και καινούργια γη, καθώς τα τωρινά πρόκειται να μεταβληθούν.

Αυτοί, λοιπόν, γνωρίζουν τον Θεό μόνο από τη γνώση των κτιστών, όσοι δεν «πέθαναν για τον νόμο διά μέσου του νόμου, ώστε να ζήσουν την εν Χριστώ ζωή», ή μάλλον όσοι δεν αποδέχθηκαν ποτέ κανέναν νόμο του Θεού. Εσύ όμως, τώρα, τη στιγμή που ο Θεός «φανερώθηκε με σάρκα, πιστεύθηκε από τα έθνη, κηρύχθηκε στον κόσμο» και ο νόμος της χάριτος αποκαλύφθηκε στα πέρατα της γης, τη στιγμή που «λάβαμε το Πνεύμα του Θεού για να γνωρίσουμε όσα μας χαρίστηκαν από τον Θεό», τη στιγμή που γίναμε «διδακτοί του Θεού» και μαθητές του Παρακλήτου, σύμφωνα με τη σωτήρια υπόσχεση —διότι «εκείνος», λέει, «θα σας διδάξει όλη την αλήθεια», επειδή προφανώς δεν ήταν ακόμη γνωστή—, τη στιγμή που «έχουμε νου Χριστού» και πνευματικά μάτια, εσύ μας στρέφεις πάλι προς τα πίσω, άνθρωπε, ώστε να ζούμε κάτω από δασκάλους που είναι τα στοιχεία αυτού του κόσμου; Τι λες; «Καινούργιο ουρανό και καινούργια γη» προσδοκούμε σύμφωνα με την υπόσχεσή του, και δεν θα κατανοήσουμε ούτε θα δοξάσουμε τον Θεό υπερκοσμίως εξαιτίας αυτού του καινούργιου, αλλά θα τον επιγνώσουμε μόνο από τούτον τον παλαιό και αλλοιωτό κόσμο; Και όχι μόνο αλλοιωτό, αλλά και φθαρτό. Διότι, ονομάζοντας εκείνον καινούργιο, έδειξε ότι τούτος είναι παλαιός· και καθετί που παλιώνει και γερνάει, οδηγείται στον αφανισμό.

Να μη ζυγίζεις την αρετή με μικρά σταθμά. Εκείνος που φροντίζει καλά τον εαυτό του, φροντίζεται από τον Θεό. ΤΙΤΛΟΣ Γʹ. — Περί των πρόσκαιρων και των αιώνιων· και ότι σφάλλουν τα μέγιστα όσοι προτιμούν τα παρόντα έναντι των μελλόντων. «Πιστεύω ότι θα δω τα αγαθά του Κυρίου στη γη των ζώντων.» «Στο κεφάλι τους θα υπάρχει άνεση, αγαλλίαση και ευφροσύνη. Έφυγε πλέον η οδύνη, η λύπη και ο στεναγμός.» «Εισέλθετε από τη στενή πύλη, διότι πλατιά είναι η πύλη και ευρύχωρος ο δρόμος που οδηγεί στην απώλεια, και πολλοί είναι εκείνοι που εισέρχονται από αυτήν· διότι στενή είναι η πύλη και τεθλιμμένος ο δρόμος που οδηγεί στη ζωή, και λίγοι είναι εκείνοι που τον βρίσκουν.» «Ο καιρός είναι περιορισμένος· στο εξής, αδελφοί, και όσοι έχουν γυναίκες να είναι σαν να μην έχουν, και όσοι χαίρονται σαν να μη χαίρονται· και όσοι χρησιμοποιούν αυτόν τον κόσμο σαν να μην τον καταχρώνται. Διότι παρέρχεται το σχήμα τούτου του κόσμου.» «Διότι η προσωρινή και ελαφριά θλίψη μας κατεργάζεται για εμάς, από υπερβολή σε υπερβολή, ένα αιώνιο βάρος δόξας· εφόσον εμείς δεν προσηλώνουμε το βλέμμα μας στα ορατά, αλλά στα αόρατα. Διότι τα ορατά είναι πρόσκαιρα, ενώ τα αόρατα είναι αιώνια.» «Εάν μόνο σε αυτήν τη ζωή έχουμε ελπίσει, είμαστε οι πιο ελεεινοί από όλους τους ανθρώπους.» «Δεν έχουμε εδώ μόνιμη πόλη, αλλά αναζητούμε τη μελλοντική.» «Καινούργιους ουρανούς, και καινούργια γη, και τις υποσχέσεις του προσδοκούμε, όπου κατοικεί η δικαιοσύνη.»

Θα γίνει, λοιπόν, θα γίνει αναμφίβολα η ανάσταση των νεκρών, και αυτό το πιστεύουμε χωρίς κανέναν ενδοιασμό· αλλά γνωρίζουμε ότι θα υπάρξουν και ανταμοιβές και λογοδοσία για τον βίο μας κατά τη φοβερή ημέρα της παρουσίας του Χριστού, κατά την οποία οι ουρανοί φλεγόμενοι θα διαλυθούν και τα στοιχεία της φύσεως κατακαιόμενα θα λιώσουν, όπως λέει κάποιος από τους θεηγόρους, καινούργιους δε ουρανούς και καινούργια γη, σύμφωνα με την υπόσχεσή Του, προσδοκούμε. Διότι το ότι υπάρχουν εκεί ανταμοιβές και λογοδοσία για τα έργα, και ότι τίποτε απολύτως από τα αγαθά ή τα πονηρά δεν θα παραβλεφθεί, αλλά επιφυλάσσονται ανταποδόσεις και για τα έργα και για τα λόγια και για τις σκέψεις, είναι φανερό· διότι λέει ο Κύριος: «Όποιος ποτίσει έναν από αυτούς τους μικρούς έστω και ένα ποτήρι κρύο νερό μόνο στο όνομα του μαθητή, δεν πρόκειται να χάσει τον μισθό του».

«Εφόσον, λοιπόν, όλα αυτά διαλύονται», λέει, «τι είδους άνθρωποι πρέπει να είμαστε εμείς, επιδεικνύοντας άγια διαγωγή και ευσέβεια, προσδοκώντας και επισπεύδοντας την έλευση της ημέρας του Θεού, εξαιτίας της οποίας οι ουρανοί φλεγόμενοι θα διαλυθούν και τα στοιχεία της φύσεως κατακαιόμενα θα λιώσουν; Σύμφωνα δε με την υπόσχεσή του προσδοκούμε καινούργιους ουρανούς και καινούργια γη, στα οποία κατοικεί η δικαιοσύνη».

«Νέους δε», λέγει, «ουρανούς και νέα γη, σύμφωνα με την υπόσχεσή του, προσδοκούμε, στα οποία κατοικεί η δικαιοσύνη». Δεν ανέχεται, λέγει, η δικαιοσύνη να κατοικεί σε γη παλαιωμένη και μολυσμένη από τις αμαρτίες, εκτός εάν δοκιμαστεί από τη φωτιά και καθαριστεί όπως ο χρυσός στο χωνευτήριο, και γίνει νέος ο ουρανός και η γη σύμφωνα με την υπόσχεσή του μέσω του Ησαΐα: «Ιδού, ο Κύριος», λέγει, «θα έλθει σαν φωτιά, και τα άρματά του σαν καταιγίδα, για να αποδώσει με θυμό την εκδίκησή του και την επιτίμησή του με φλόγα φωτιάς. Διότι με τη φωτιά θα κριθεί όλη η γη και με τη ρομφαία του κάθε σάρκα· πολλοί θα είναι οι τραυματισμένοι από τον Κύριο». Και: «Όπως θα είναι ο νέος ουρανός και η νέα γη, τα οποία εγώ δημιουργώ για να παραμένουν, λέγει ο Κύριος. Και θα έλθει κάθε σάρκα για να προσκυνήσει ενώπιόν μου στην Ιερουσαλήμ, είπε ο Κύριος».

Εφόσον λοιπόν έτσι έχουν τα πράγματα, και αφού άλλες αναχωρούν προς φωτεινούς τόπους και άλλες προς ζοφερούς και σκοτεινούς, όπως απέδειξε η πορεία του λόγου, προς τι εκείνη η περιττή κτίση και ο αισθητός ουρανός που κάποιοι προσδοκούν με αυτόν τον τρόπο, καθώς και η αισθητή και απτή γη, από τη στιγμή που προφανώς δεν υπάρχει εκείνος που πρόκειται να βασιλεύσει και να τα απολαύσει; Αλλά αυτά αποτελούν αποκυήματα της φαντασίας νηπίων και ατελών ανθρώπων, που δεν διαθέτουν υγιή νου και είναι διεφθαρμένοι, και των οποίων η κρίση δεν είναι λογική και αλάνθαστη. Τι λέει λοιπόν; «Εξαιτίας της οποίας οι ουρανοί φλεγόμενοι θα διαλυθούν και τα στοιχεία καιόμενα θα λιώσουν, εμείς όμως σύμφωνα με την υπόσχεσή του προσδοκούμε καινούργιους ουρανούς και καινούργια γη»; Ας εξετάσουμε, λοιπόν, πού μας υποσχέθηκε αυτά.

Αν δε ήθελε κανείς να αναλογιστεί και τούτο, ότι για αυτόν τον λόγο δημιούργησε τον παράδεισο, αν και ο Αδάμ επρόκειτο και να αμαρτήσει και να αποδιωχθεί από αυτόν, για να μη φανεί ότι έπλασε τον άνθρωπο εξαρχής θνητό, παραλείποντας εντελώς να δημιουργήσει έναν τόπο κατάλληλο για την αθανασία και ελεύθερο από λύπη, κόπους, αγκάθια και ιδρώτα, αλλά αντίθετα για να δείξει ότι όλα όσα πράττει και οικονομεί είναι αντάξιά Του και διακηρύσσουν τη σοφία της άρρητης πρόνοιάς Του, και επιπλέον για να προτυπώσει και να προαναγγείλει έμπρακτα, μέσω ενός από τα υλικά δημιουργήματα, ότι ολόκληρη η κτίση κατά τη δεύτερη και φρικτή παρουσία Του θα μεταβληθεί σε μια ανώτερη κατάσταση, χωρίς καμία υλική ακαταλληλότητα να εναντιώνεται στο δημιουργικό και θείο θέλημα —αφού άλλωστε και ο κορυφαίος των μαθητών μάς δίδαξε ότι ο ουρανός και η γη θα ανακαινιστούν προς το καλύτερο, επιβεβαιώνοντας το αψευδές της διδασκαλίας του με την υπόσχεση του Διδασκάλου—, ούτε και αυτές οι σκέψεις θα απείχαν από μια θεάρεστη αντίληψη.

Διότι θα έλθει η ημέρα του Κυρίου σαν κλέφτης, κατά την οποία οι ουρανοί θα παρέλθουν με πάταγο, τα δε στοιχεία της φύσεως φλεγόμενα θα διαλυθούν, και η γη και τα έργα που υπάρχουν σε αυτήν θα κατακαούν· νέους δε ουρανούς και νέα γη προσδοκούμε, σύμφωνα με τις επαγγελίες του. Διότι τα βλεπόμενα είναι πρόσκαιρα, ενώ τα μη βλεπόμενα είναι αιώνια. Αυτά πάντοτε συλλογιζόμενοι και έχοντάς τα στον νου μας, και πιστεύοντας ότι θα τα έχουμε ως δική μας κληρονομιά, καταβάλλουμε κάθε προσπάθεια να βρεθούμε άσπιλοι και αμώμητοι ενώπιον του Θεού· γι' αυτό δεν φοβόμαστε τα βασανιστήριά σας και δεν δειλιούμε μπροστά στις απειλές σας· διότι μάθαμε να μη φοβόμαστε εκείνους που φονεύουν το σώμα, αλλά δεν μπορούν να φονεύσουν την ψυχή. Και βδελυσσόμαστε τις υποσχέσεις σας, διότι χωρίζουν από τον Θεό και ενώνουν με τους δαίμονες. Διότι ανώτερες υποσχέσεις μάς έχει δωρίσει ο Χριστός, ο Δεσπότης των όλων, κληρονομιά άφθαρτη και αμίαντη, αμόλυντη και αμάραντη, η οποία φυλάσσεται στους ουρανούς, και αγαθά τα οποία μάτι δεν είδε και αυτί δεν άκουσε και σε καρδιά ανθρώπου δεν ανέβηκαν, τα οποία ετοίμασε ο Θεός για εκείνους που τον αγαπούν. Δεν θέλουμε να γίνουμε φίλοι επίγειου βασιλιά, όντας γένος εκλεκτό και βασίλειο ιεράτευμα, φέροντας τον τίτλο του αγίου έθνους και του περιούσιου λαού. Δεν καταδεχόμαστε να καυχόμαστε για τα δικά σας αξιώματα, αφού είμαστε τέκνα του Θεού και κατέχουμε αξία σύμφωνα με το μέτρο της πίστεως.

Για ποιον λόγο, λοιπόν, και γιατί; Επειδή δεν έπρεπε, πριν από την ανακαίνιση των κτισμάτων, να αναστηθούν και να γίνουν άφθαρτα τα σώματα των ανθρώπων, αλλά, όπως ακριβώς αυτή δημιουργήθηκε πρώτα άφθαρτη και έπειτα ο άνθρωπος αργότερα, έτσι πάλι πρέπει πρώτα η κτίση να μεταποιηθεί από τη φθορά στην αφθαρσία, δηλαδή να αλλάξει, και έτσι μαζί με αυτήν και ταυτόχρονα με αυτήν να ανακαινιστούν και τα σώματα των ανθρώπων που φθάρηκαν, ώστε και πάλι ο άνθρωπος, έχοντας γίνει πνευματικός και αθάνατος, να κατοικεί σε τόπο άφθαρτο, αιώνιο και πνευματικό. Και ότι αυτό είναι αληθινό, άκου τον απόστολο Πέτρο που λέει: «Θα έρθει δε η ημέρα του Κυρίου σαν κλέφτης μέσα στη νύχτα, κατά την οποία οι ουρανοί φλεγόμενοι θα διαλυθούν και τα στοιχεία της φύσεως καιόμενα θα λιώσουν», όχι με την έννοια ότι αυτά θα καταστραφούν οριστικά, αλλά ότι προφανώς θα αναχωνευτούν και θα ανασυντεθούν σε μια καλύτερη και αιώνια κατάσταση. Από πού είναι αυτό φανερό; Από τα ίδια πάλι τα λόγια του αποστόλου, με τα οποία συμπληρώνει λέγοντας: «Αναμένουμε δε νέους ουρανούς και νέα γη, σύμφωνα με την υπόσχεσή του». Σύμφωνα με ποια και τίνος την υπόσχεση; Σύμφωνα βέβαια με την υπόσχεση του Χριστού και Θεού μας, ο οποίος είπε: «Ο ουρανός και η γη θα παρέλθουν, τα δε λόγια μου δεν πρόκειται να παρέλθουν». Ονομάζοντας την αλλαγή του ουρανού παρέλευση, διότι, λέει, έστω κι αν ο ουρανός θα αλλάξει, τα δικά μου λόγια θα διατηρήσουν το αναλλοίωτο και το σταθερό.

Η αξία των αγγέλων του Θεού, η κατάσταση και η επιθυμία τους είναι να φωτίζονται από το πρώτο και θείο φως ως δεύτερα φώτα, να βλέπουν τη δόξα και τη λαμπρότητα αυτού του απρόσιτου και άπειρου φωτός και να απολαμβάνουν την άρρητη και τρισυπόστατη θεότητα. Διότι ολόκληρη η κτίση, όπως έχω πει πολλές φορές, αφού ανακαινιστεί και γίνει όλη πνευματική μαζί με τον ίδιο τον παράδεισο, θα μεταβληθεί σε άυλο, άφθαρτο, αναλλοίωτο, αιώνιο και νοερό κατοικητήριο. Και ο ουρανός θα είναι ασυγκρίτως λαμπρότερος, ως ένας άλλος καινούργιος και πιο φωτεινός από τον ορατό. Η δε γη θα λάβει άρρητη και καινούργια ομορφιά και αμάραντη χλόη, στολισμένη δηλαδή με φωτεινά άνθη και πνευματική ποικιλία, στα οποία κατοικεί η δικαιοσύνη, σύμφωνα με το ιερό λόγιο. Θα λάμψει δε επταπλασίως ο ήλιος της δικαιοσύνης, και η σελήνη θα ακτινοβολήσει διπλάσια από τον ήλιο που λάμπει τώρα· τα δε άστρα θα είναι παρόμοια με αυτόν τον ήλιο, όποια και αν είναι αυτά και με όποιους λόγους κατανοούνται από όσους έχουν υψηλή διάνοια.