Πατερικές αναφορές στο ΒΑΣΙΛΕΙΩΝ Β΄ 1:26

«Αλίμονο, μητέρα μου, πώς με γέννησες τέτοιον;» και, «Αλίμονο, διότι χάθηκε ο ευλαβής από τη γη, και ο ευθύς μεταξύ των ανθρώπων δεν υπάρχει»· και, «Αλίμονο, διότι έγινα σαν εκείνον που μαζεύει καλαμιές κατά τον θερισμό». Και γενικά, ερεύνησε τα λόγια των δικαίων, και αν κάπου βρεις κάποιον να αρθρώνει πιο σκυθρωπή φωνή, θα πειστείς ότι όλοι αναστενάζουν βαθιά για τον κόσμο τούτο και για τη δυστυχισμένη ζωή μέσα σε αυτόν. «Αλίμονο, διότι η παροικία μου παρατάθηκε». Διότι έχει την επιθυμία να αναχωρήσει από αυτή τη ζωή και να είναι μαζί με τον Χριστό. Επομένως, δυσανασχετεί για την παράταση αυτής της παροικίας, θεωρώντας την ως εμπόδιο για τη χαρά του. Ο Δαβίδ, εξάλλου, μας άφησε και σε μορφή ωδής τον θρήνο για τον φίλο του Ιωνάθαν, μαζί με τον οποίο θρήνησε και τον ίδιο τον εχθρό του: «Πονώ για σένα, αδελφέ μου Ιωνάθαν»· και, «Θυγατέρες του Ισραήλ, θρηνήστε για τον Σαούλ». Διότι τον μεν Σαούλ τον θρηνεί επειδή πέθανε μέσα στην αμαρτία, τον δε Ιωνάθαν επειδή συμπορεύτηκε μαζί του σε όλη του τη ζωή. Και τι χρειάζεται να λέμε τα υπόλοιπα; Αλλά δάκρυσε και ο Κύριος για τον Λάζαρο, δάκρυσε και για την Ιερουσαλήμ. Και μακαρίζει εκείνους που πενθούν, και πάλι εκείνους που κλαίνε.

Έτσι και ο Δαβίδ, οδυρόμενος για τον φίλο του Ιωνάθαν, θρήνησε μαζί και τον εχθρό του, λέγοντας: «Πονώ για σένα, αδελφέ Ιωνάθαν»· και, «Θυγατέρες της Ιερουσαλήμ, θρηνήστε για τον Σαούλ». Διότι τον μεν πρώτο τον θρηνεί ως κάποιον που πέθανε μέσα στην αμαρτία, τον δε Ιωνάθαν ως συμμέτοχο του βίου του μέχρι τέλους.

«Όρη του Γελβουέ», λέγοντας, «ας μην πέσει επάνω σας μήτε βροχή μήτε δροσιά»· και, «Πώς έπεσε το τόξο του Ιωνάθαν και η ισχύς;». Τώρα όμως βρίσκει δικαιολογίες για τον πατροκτόνο ωσάν να μην είχε διαπράξει καμία αδικία, και συμφιλιώνεται με τον νεκρό· ίσως μάλιστα να αισθάνεται τόσο βαθύ πόνο για το παιδί του ακριβώς για τούτο, ότι δηλαδή ύψωσε το χέρι του εναντίον του πατέρα του.

Τώρα θα σας διηγηθώ από τις Γραφές μία θαυμαστή φιλία. Ο γιος του Σαούλ, ο Ιωνάθαν, αγάπησε τον Δαβίδ, και συνδέθηκε μαζί του, λέει, η ψυχή του· σε τέτοιο βαθμό, ώστε θρηνώντας τον να λέει: «Έπεσε πάνω μου η αγάπη σου, όπως η αγάπη των γυναικών».

Όταν δε επέστρεψε στο σπίτι, αντίκρισε τόσες συμφορές, ώστε παρ' ολίγον να πνιγεί από τη λύπη. Διότι τα δεινά που συνέβησαν τότε ήταν ικανά, ακόμη και αν τα είχε προμελετήσει, να σκοτεινιάσουν την ψυχή του· επειδή όμως προστέθηκε το απροσδόκητο και το ανέλπιστο, φάνηκαν διπλάσια από τα πραγματικά, και δεν ήταν πλέον υποφερτά. Επέστρεφε λοιπόν με σκοπό να αναπαυθεί στο σπίτι και να βρει παρηγοριά για την αθυμία εκείνη στα παιδιά και στις γυναίκες του· φτάνοντας όμως ξαφνικά, από τη μία πληροφορούνταν ότι αυτοί ήταν δούλοι στους εχθρούς, και από την άλλη έβλεπε φωτιά, καπνό, αίμα και νεκρούς. Και πριν προλάβει να πονέσει γι' αυτά και να θρηνήσει την αιχμαλωσία τους, του επιτέθηκαν χειρότερα και από θηρία οι κάτοικοι της πόλης, αναζητώντας ο καθένας να βρει παρηγοριά για τα δικά του δεινά ξεσπώντας στο δικό του κεφάλι. Και όπως ακριβώς, όταν αντίθετοι άνεμοι πέσουν στη θάλασσα, δημιουργείται από τη σύγκρουση εκείνη μεγάλη και άγρια τρικυμία· έτσι και τότε, καθώς η αθυμία και ο φόβος κατέκοβαν την ψυχή του δικαίου, πολλή ήταν η ζάλη και η ταραχή, αφού τα πάθη αυτά διαδοχικά επικρατούσαν και υποχωρούσαν το ένα απέναντι στο άλλο αδιάκοπα. Αφού όμως κατόρθωσε να ξεπεράσει αυτά τα κακά και να πάρει πίσω τις γυναίκες και όλους τους αιχμαλώτους, πριν καν προλάβει να αισθανθεί τη χαρά της νίκης εκείνης, δέχεται το πλήγμα μιας πικρής είδησης, της σφαγής του Ιωνάθαν, η οποία κατέβαλε την ψυχή του τόσο πολύ, όπως μπορεί κανείς να αντιληφθεί από τους θρήνους του: «Διότι έπεσε πάνω μου», λέει, «η αγάπη σου, σαν την αγάπη των γυναικών».

Μην περιγελάσεις την πτώση του πλησίον σου· προχώρα με ασφάλεια, όσο σου είναι δυνατόν, αλλά και να δίνεις το χέρι σε εκείνον που κείτεται χάμω. ΤΙΤΛΟΣ ΙΗʹ. —Περί αγάπης, και ειρήνης, και ειρηνοποιών. «Είπε η Νωεμίν στη Ρουθ: Ιδού, η συνυφάδα σου επέστρεψε στον λαό της και στους θεούς της, επίστρεψε και εσύ. Είπε όμως η Ρουθ: Μη μου ζητάς να σε εγκαταλείψω, διότι όπου κι αν πας, θα πάω· και ο λαός σου θα είναι λαός μου, και ο Θεός σου, Θεός μου.» «Ο Ιωνάθαν ορκίστηκε εκ νέου στον Δαβίδ, διότι τον αγάπησε με όλη του την ψυχή.» «Πονώ για σένα, αδελφέ μου Ιωνάθαν. Υπήρξες πολύ αγαπητός σε μένα· η αγάπη σου για μένα ήταν θαυμαστή, περισσότερο και από την αγάπη των γυναικών.» «Ζήτησε την ειρήνη, και επιδίωξέ την.» «Όσοι επιθυμούν την ειρήνη, θα ευφρανθούν.» «Όλους όσους δεν φιλονικούν θα τους σκεπάσει η φιλία· εκείνος που ελέγχει με παρρησία, ειρηνοποιεί.» «Ο μακρόθυμος άνθρωπος θα σβήσει τις φιλονικίες, ενώ ο ασεβής μάλλον θα τις υποκινήσει.» «Τα δίκαια χείλη καλύπτουν την έχθρα.» «Καλύτερο είναι ένα κομμάτι ψωμί με ευχαρίστηση εν ειρήνη, παρά ένα σπίτι γεμάτο από πολλά αγαθά και άδικες θυσίες μαζί με μάχη.» «Τον θυμό του ανθρώπου τον καταπραΰνει ο φρόνιμος υπηρέτης.» «Άφθονο νερό δεν θα μπορέσει να σβήσει την αγάπη, και ποταμοί δεν θα την κατακλύσουν.» «Την αλήθεια και την ειρήνη να αγαπάτε, λέει ο Κύριος ο Παντοκράτορας.» «Πόσο ωραία είναι πάνω στα βουνά τα πόδια εκείνων που φέρνουν χαρμόσυνες ειδήσεις, αγγελία ειρήνης, εκείνων που φέρνουν αγαθά μηνύματα!» «

ΤΙΤΛΟΣ Ζ΄. — Περί των θανόντων· και ότι δεν πρέπει να πενθούμε για εκείνον που έχει αναχωρήσει από τη ζωή. «Δεν θα κατακόπτουν τις σάρκες τους για χάρη νεκρού.» «Πονώ για σένα, αδελφέ Ιωνάθαν· μού ήσουν πάρα πολύ προσφιλής. Θαυμαστή στάθηκε η αγάπη σου προς εμένα, περισσότερο και από την αγάπη των γυναικών.» «Σηκώθηκε ο Δαβίδ από το έδαφος, και λούστηκε, και αλείφτηκε, και άλλαξε τα ενδύματά του, και εισήλθε στον οίκο του Θεού, και Τον προσκύνησε. Και ζήτησε να φάει άρτο, και του παρέθεσαν άρτο, και έφαγε. Και του είπαν οι υπηρέτες του: Τι είναι αυτό το πράγμα που έκανες; Όσο ζούσε ακόμη το παιδί νήστευες, και έκλαιγες, και αγρυπνούσες· και όταν πέθανε, σηκώθηκες, και έφαγες άρτο και ήπιες.»

Και είπε ο Ιωνάθαν προς τον Δαβίδ: «Πορεύου με ειρήνη, και σύμφωνα με όσα έχουμε ορκιστεί και οι δύο στο όνομα του Κυρίου, λέγοντας: Ο Κύριος ας είναι μάρτυρας ενώπιον εμού και σου, και ανάμεσα στο δικό μου και το δικό σου σπέρμα έως τον αιώνα». Και σηκώθηκε ο Δαβίδ και αναχώρησε, ενώ ο Ιωνάθαν εισήλθε στην πόλη.» «Πονώ για σένα, αδελφέ μου Ιωνάθαν. Μου στάθηκες πάρα πολύ προσφιλής. Θαυμαστή υπήρξε η αγάπη σου προς εμένα, περισσότερο από την αγάπη των γυναικών.» «Ασεβείς φίλοι κολακεύουν στις θύρες των δικαίων· οι φίλοι θα μισήσουν τους φτωχούς φίλους.» «Μη μηχανεύεσαι κακά εναντίον του φίλου σου, ο οποίος κατοικεί κοντά σου και σε εμπιστεύεται.» «Εκείνος που κρύβει ένα αδίκημα, επιζητεί τη φιλία. Σε κάθε καιρό ας υπάρχει για σένα φίλος. Και οι αδελφοί ας είναι χρήσιμοι στις ανάγκες· διότι γι' αυτό τον σκοπό γεννιούνται.» «Πιο αξιόπιστα είναι τα τραύματα από τον φίλο, παρά τα θεληματικά φιλιά του εχθρού. Τον δικό σου φίλο, ή τον φίλο του πατέρα σου μην τον εγκαταλείπεις. Και στον οίκο του αδελφού σου μην εισέλθεις όταν βρίσκεσαι σε δυστυχία. Είναι προτιμότερος ένας φίλος κοντά, παρά ένας αδελφός που κατοικεί μακριά.» «Όταν σε ονειδίσει ο φίλος σου, υποχώρησε προς τα πίσω· μην τον καταφρονείς, ώστε να μη σε ονειδίσει μεν ο φίλος, η δε μάχη σου και η έχθρα σου δεν θα απομακρυνθεί, αλλά θα είναι για σένα ίση με θάνατο.» «Καλύτεροι είναι οι δύο από τον έναν, διότι γι' αυτούς υπάρχει καλή ανταμοιβή στον κόπο τους. Διότι, εάν πέσουν, ο ένας θα σηκώσει τον σύντροφό του. Και αλίμονο στον έναν όταν πέσει, και δεν υπάρχει δεύτερος για να τον σηκώσει· και το τριπλά πλεγμένο σκοινί δεν θα κοπεί γρήγορα.» «

Διότι ποιο από τα προτερήματά του να θυμηθώ πρώτο ή ποιο να αναφέρω τελευταίο; Η αφθονία μετατρέπεται σε αμηχανία, και εισερχόμενος σαν σε ανθισμένο λιβάδι γίνομαι ιχνηλάτης που σφάλλει, και ενώ θέλω να αγγίξω το ένα, παρασύρομαι και μεταφέρομαι στο άλλο. Τώρα πραγματικά θα χρειαζόταν το πάθος της Νιόβης, ώστε αφενός ως λίθος να είναι κανείς ανθεκτικός και αλώβητος απέναντι στις συμφορές, αφετέρου να χύνει δάκρυα ως άνθρωπος ευάλωτος στα πάθη, με την παράδοξη αλληλοπεριχώρηση ανόμοιων ιδιωμάτων σε ασύμβατες καταστάσεις, ώστε δηλαδή ως λίθος να δακρύζει όπως ο άνθρωπος που υποφέρει, και ως άνθρωπος να φέρει το αταπείνωτο και ακατάβλητο του λίθου. Ίσως μάλιστα, καταρώμενος αυτό το ύψωμα και τούτο τον ξερό και αργιλώδη λόφο, όπως παλαιότερα ο Δαβίδ τα όρη Γελβουέ, να έλεγα να μην πέσει δροσιά ούτε βροχή επάνω του, αν δεν ήταν τόπος καρποφορίας για τον Κύριο και ορμητήριο ανδρών, των οποίων το πολίτευμα βρίσκεται στους ουρανούς, επειδή επάνω του βρήκε τραγικό τέλος ένας άνδρας πιο αγαπητός σε όλους από τον Σαούλ. Επειδή όμως δεν επιτρέπεται να βγει κάτι τέτοιο από τα χείλη, σταχυολογώ τώρα από τον θρήνο του θεοπάτορος και λέγω: «Ο Ιωνάθαν τραυματίστηκε θανάσιμα· θρηνώ για σένα, αδελφέ μου Ιωνάθαν· στάθηκες για μένα πάρα πολύ ωραίος, η αγάπη σου προς εμένα υπήρξε θαυμαστή, περισσότερο από την αγάπη των γυναικών».

Ω της συμφοράς! Ποιος και από πού έπεσε πάνω μας αυτός ο βαρύς κεραυνός; Από την τριβή ποιων νεφών εκτοξεύτηκε εναντίον μας αυτό το καταστροφικό πυρ, από το οποίο δεν κατακάηκε κάποιο στάχυ ούτε κάποιο ψηλόφυλλο δέντρο, οι κόποι των γεωργών και τα μικρά πράγματα που συχνά ευφραίνουν αυτούς που κοπίασαν, αλλά ψυχές πολλών χτυπήθηκαν αφόρητα. «Τι να σου μαρτυρήσω ή με τι να σε παρομοιάσω;» λέει ο Ιερεμίας απευθείας για εμένα, «ποιος θα σε σώσει ή ποιος θα σε παρηγορήσει, διότι μεγάλωσε το ποτήρι της συντριβής σου, ή ποιος θα σε γιατρέψει;» «Αλίμονό μου, διότι εσύ μεν, σαν χόρτο που χτυπήθηκε, ξεράθηκες, και σαν καπνός εξέλιπαν οι ημέρες σου, ενώ εγώ, καταφλεγόμενος από το πυρ της λύπης για εσένα, παραλίγο να γίνω αξιοπερίεργο θέαμα στους ανθρώπους και ξεράθηκαν τα οστά μου σαν φρύγανο»· αυτά είναι τα λόγια του φιλόμουσου και φιλοψάλτη Δαβίδ, ο οποίος και αυτός παλαιότερα πόνεσε βαθιά για ένα νήπιο, αν και ήταν προφήτης και όμοιος στην καρδιά με τον Θεό· και μεγάλυνε το πένθος του και φόρεσε σάκκο και πασπάλισε με στάχτη το κεφάλι του, το οποίο ο Θεός είχε χρίσει με αγαλλίαση. Αφήνω το γεγονός ότι και για τους άλλους οικείους του έχυνε δάκρυα ο πράος, και πότε θρηνώντας τον Ιωνάθαν λέει ότι η αγάπη των δυο τους στάθηκε πιο δυνατή από την αγάπη των γυναικών, πότε πάλι, πενθώντας τον Αβεννήρ, καταριέται αυτούς που τον χτύπησαν, και θρηνεί τραγικά την πτώση ενός δυνατού υιού.