Πατερικές αναφορές στο ΒΑΣΙΛΕΙΩΝ Β΄ 16:10

Αυτό, λοιπόν, είναι εκείνο που έχει ειπωθεί από τον Δαβίδ: «Ετοιμάστηκα και δεν ταράχθηκα». Πρέπει, επομένως, να καταστέλλουμε την παράφορη και ανεξέλεγκτη κίνηση της ψυχής, φέρνοντας στη μνήμη μας τα παραδείγματα των μακάριων ανδρών· το πώς, δηλαδή, ο μέγας Δαβίδ ανεχόταν με πραότητα την υβριστική συμπεριφορά του Σεμεΐ. Διότι δεν έδινε καιρό στην οργή να κινηθεί, αλλά έστρεφε τον νου του προς τον Θεό, λέγοντας: «Ο Κύριος», είπε, «έδωσε εντολή στον Σεμεΐ να καταράται τον Δαβίδ». Γι' αυτό, ακούγοντας να τον αποκαλεί αιμοσταγή και παράνομο άνδρα, δεν οργιζόταν εναντίον του, αλλά ταπείνωνε τον εαυτό του, θεωρώντας ότι η ύβρις τον έβρισκε σύμφωνα με την αξία του. Δύο πράγματα, λοιπόν, να αποβάλεις από τον εαυτό σου: ούτε να κρίνεις τον εαυτό σου άξιο σπουδαίων πραγμάτων, ούτε να θεωρήσεις ότι κάποιος άνθρωπος υπολείπεται πολύ από εσένα σε αξία. Διότι, κατ' αυτόν τον τρόπο, ποτέ δεν θα εξεγερθεί μέσα μας ο θυμός για τις ατιμώσεις που δεχόμαστε. Είναι βέβαια φοβερό, αυτός που έχει ευεργετηθεί και είναι υπόχρεος για τις μεγαλύτερες χάρες, πέρα από το να είναι αχάριστος, να γίνεται επιπλέον και αυτός που άρχει την ύβρη και την ατιμία. Είναι φοβερό, αλλά αποτελεί μεγαλύτερο κακό για εκείνον που το πράττει, παρά για εκείνον που το υφίσταται. Εκείνος ας υβρίζει· εσύ όμως μην αισθάνεσαι προσβεβλημένος. Ας γίνουν τα λόγια του για εσένα άσκηση πνευματικής φιλοσοφίας. Εάν δεν πληγωθείς, παραμένεις άτρωτος. Εάν όμως πάθει και κάτι η ψυχή σου, συγκράτησε μέσα σου τη λύπη.

Περί οργής και έχθρας. Λόγος ΙΖ΄. Αποτελεί μέγιστη μομφή για τον Χριστιανό το να είναι έτοιμος για αντεκδίκηση και να επινοεί με κάθε τρόπο την ανταπόδοση των ίδιων κακών σε εκείνους που τον ελύπησαν. Διότι πώς θα διδάξει κάποιον άλλον να μην ανταποδίδει σε κανέναν κακό αντί κακού, αυτός που κάνει τα πάντα για να εκδικηθεί και να ανταποδώσει τη λύπη σε αυτόν που τον έβλαψε, μην μιμούμενος την πραότητα του Δαβίδ που έλεγε: «Εάν ανταπέδωσα κακά σε αυτούς που μου ανταπέδιδαν κακά, είθε να πέσω ηττημένος μπροστά στους εχθρούς μου»; Γι' αυτό πρέπει να καταστέλλουμε το μανιώδες και παράφορο κίνημα της ψυχής με την ανάμνηση των μακάριων παραδειγμάτων του· το πώς ανεχόταν με πραότητα την υβριστική συμπεριφορά του Σεμεΐ. Διότι δεν έδινε ευκαιρία στην οργή να κινηθεί, στρέφοντας τον νου του προς τον Θεό, λέγοντας ότι ο Κύριος είπε στον Σεμεΐ να καταραστεί τον Δαβίδ. Γι' αυτό, ακούγοντάς τον να τον αποκαλεί άνδρα αιμάτων και άνδρα παράνομο, δεν οργίστηκε εναντίον του, αλλά ταπείνωσε τον εαυτό του, θεωρώντας ότι η ύβρις τον έβρισκε σύμφωνα με ό,τι του άξιζε. Διότι κάθε έλεγχος που αγγίζει καίρια αυτόν που ελέγχεται, τον βασανίζει ισχυρά, φανερώνοντας την αισχρότητα του αμαρτήματος· με αποτέλεσμα να ευεργετεί τα μέγιστα εκείνον που δεν αισθάνεται τα δικά του σφάλματα, οδηγώντας τον σε επίγνωση και αληθινή μεταμέλεια.

Φοβόταν, λοιπόν, περισσότερο από όλους τον Αχιτόφελ, επειδή πάντοτε κατέθετε οδυνηρές προτάσεις και γνώριζε να ασκεί στρατηγία. <Και ιδού, προς συνάντησή του ήλθε ο Χουσί.> Του Κυρίλλου. Τον Χουσί, που ήταν ένας από τους φίλους του, τον πείθει να προσποιηθεί την αποστασία από αυτόν, και ότι επιθυμεί να προσκολληθεί στον Αβεσσαλώμ, ώστε να πολεμήσει κρυφά τις συμβουλές του Αχιτόφελ· πράγμα που πράγματι συνέβη. <Και έτσι έλεγε ο Σεμεΐ καταρώμενος αυτόν.> Του Κυρίλλου. Ο Σεμεΐ, αφού τον πρόσβαλε και σχεδόν τον λιθοβόλησε με πικρά λόγια, απομακρύνθηκε χωρίς να υποστεί τίποτα από αυτόν εκείνη τη στιγμή· αν και αργότερα πλήρωσε τις σκληρές και πρέπουσες σε αυτόν τιμωρίες· όμως ο Δαβίδ έδειξε καρτερία και, παρόλο που πολλοί τον παρότρυναν, θεωρούσε τη σιωπή υπεράνω όλων, από υπερβολική και αξιοθαύμαστη σύνεση. Διότι αναλογιζόταν ότι, εξαιτίας του ότι είχε προσκρούσει στον Θεό, παραδόθηκε κατά κάποιον τρόπο σε μαστιγώσεις, και λογάριαζε ως μέρος της πληγής τους ονειδισμούς, τους χλευασμούς και τα γέλια εκ μέρους κάποιων. Διότι όπου υπάρχει αποστροφή και εγκατάλειψη από τον Θεό, έστω κι αν συμβεί σε μέτριο βαθμό απέναντι σε κάποιον, εκεί οπωσδήποτε θα υπάρξουν πολλά και πικρά που είθισται να προκαλούν θλίψη. <Επειδή ο Κύριος του είπε να καταραστεί τον Δαβίδ.> Του Κυρίλλου. Αυτό το μνημονεύει στον λη΄ ψαλμό· λέει, «Όνειδος στον άφρονα με παρέδωσες». <Και είπε ο Αχιτόφελ προς τον Αβεσσαλώμ, κ.τ.λ.> Του Κυρίλλου.

Αφήστε τον να καταριέται, διότι ο Κύριος του είπε να καταραστεί τον Δαβίδ; Σε άνδρα φονιά μιλούσε ο Θεός, για να καταραστεί τον Προφήτη; Πώς λοιπόν ο Θεός του το είπε; Αλλά ο Προφήτης, επειδή είχε πνευματική γνώση και γνώριζε ότι τίποτα δεν ελκύει τόσο πολύ το έλεος του Θεού στην ψυχή όσο οι πειρασμοί, και μάλιστα όταν προστίθενται σε καιρό θλίψης και δύσκολης περίστασης, έλεγε: Αφήστε τον να καταριέται τον Δαβίδ, διότι ο Κύριος του το είπε. Γιατί; Ίσως δει ο Κύριος την ταπείνωσή μου και μου ανταποδώσει αγαθά αντί για την κατάρα του. Βλέπεις πώς ενεργούσε με επίγνωση ο προφήτης; Γι' αυτό και δυσανασχετούσε απέναντι σε εκείνους που ήθελαν να εκδικηθούν αυτόν που τον καταριόταν, λέγοντας: Τι σχέση έχω εγώ με εσάς, γιοι της Σαρουίας; Αφήστε τον να καταριέται, διότι ο Κύριος του το είπε.

Εμείς όμως δεν ανεχόμαστε να πούμε για τον αδελφό μας ότι: Ο Κύριος του είπε· αλλά εάν ακούσουμε κάποιον λόγο, αμέσως παθαίνουμε ό,τι και ο σκύλος. Του ρίχνει κάποιος μια πέτρα, και αφήνει αυτόν που την έριξε και πηγαίνει και δαγκώνει την πέτρα.

Υβρίστηκες; Αναλογίσου τους πυγμάχους. Ας αφήσουμε όμως όσους πορεύονται κατά σάρκα και ας έλθουμε στα πνευματικά. Όταν ο Δαβίδ διέφευγε από το πρόσωπο του γιου του Αβεσσαλώμ, δεν βγήκε ο Σεμεΐ και λοιδωρούσε τον βασιλιά Δαβίδ ενώπιον όλων όσοι συμπορεύονταν μαζί του; Μήπως λοιδωρούσε τον βασιλιά κατ' ιδίαν, ώστε να πει κάποιος ότι για τον λόγο αυτόν υπέμεινε την ύβρη με μακροθυμία; Αλλά όχι μόνο τον λοιδωρούσε, αλλά και τον καταριόταν και λιθοβολούσε τον βασιλιά, ώστε κάποιος από τους γνήσιους φίλους του είπε στον βασιλιά: Γιατί καταριέται αυτός ο ψόφιος σκύλος τον κύριό μου τον βασιλιά; Θα περάσω απέναντι και θα του κόψω το κεφάλι. Ο βασιλιάς όμως του είπε: Τι σχέση υπάρχει μεταξύ εμού και υμών, γιοι της Σαρουΐας; Αφήστε τον να με καταριέται έτσι, διότι ο Κύριος του είπε να καταραστεί τον Δαβίδ. Και ποιος μπορεί να του πει: γιατί έπραξες έτσι;

Διότι, λέγει, πολλοί από εμάς και αποκαλούμε ίσως και θεωρούμε τους εαυτούς μας αμαρτωλούς· η ατιμία όμως δοκίμασε την καρδιά μας· διότι, όπως ακριβώς ο μέγας Παύλος απέχει πολύ από τη φαρισαϊκή αλαζονεία, αν και γράφοντας προς εκείνους στην Κόρινθο που μιλούσαν γλώσσες λέγει: «Ευχαριστώ τον Θεό μου, διότι λαλώ γλώσσες περισσότερο από όλους σας» (διότι, για να ταπεινώσει εκείνους που υπερηφανεύονταν απέναντι σε όσους δεν κατείχαν το χάρισμα, γράφει τέτοια πράγματα αυτός που αλλού λέγει ότι είναι το απόρριμμα όλων)· όπως λοιπόν ο Παύλος, γράφοντας αυτά, απέχει πολύ από τη φαρισαϊκή αλαζονεία, έτσι είναι δυνατόν να λέγει κανείς τα λόγια του Τελώνου και να μιλά με ταπεινοφροσύνη σαν κι εκείνον, και όμως να μη δικαιωθεί όπως εκείνος· διότι στα λόγια του Τελώνου πρέπει να προστίθεται και η απομάκρυνση από τα κακά, και η διάθεση της ψυχής, και η κατάνυξη, και η υπομονή εκείνου. Επειδή και ο Δαβίδ απέδειξε με έργα ότι αυτός που θεωρεί τον εαυτό του ένοχο ενώπιον του Θεού και μετανοεί, πρέπει να θεωρεί δίκαιη και υποφερτή την ύβρη και την ατιμία που δέχεται από τους άλλους· διότι, όταν μετά την αμαρτία του δεχόταν ύβρεις από τον Σεμεΐ, έλεγε προς εκείνους που ήθελαν να τον εκδικηθούν: «Αφήστε τον να με καταράται, διότι ο Κύριος του είπε να καταράται τον Δαβίδ», αποκαλώντας εντολή Εκείνου την παραχώρηση του Θεού εξαιτίας της αμαρτίας απέναντί Του· και τούτο παρότι τότε ο Δαβίδ πάλευε με μια φοβερή και μεγάλη συμφορά, καθώς μόλις είχε επαναστατήσει εναντίον του ο Αβεσσαλώμ.

Σχετικά με αυτό, μπορούμε να προσθέσουμε και κάτι άλλο σε όσα έχουν ειπωθεί, ότι δηλαδή είχε τη δύναμη να αμυνθεί, αλλά δεν το έπραξε. Και για να μάθεις ότι αυτή η φιλοσοφία δεν προερχόταν από αδυναμία, αλλά από ανεξικακία, όταν τότε ο στρατηγός αξίωνε να του επιτραπεί να περάσει απέναντι και να του αποκόψει το κεφάλι, ο Δαβίδ όχι μόνο δεν το επέτρεψε, αλλά και δυσανασχέτησε, λέγοντας: «Τι σχέση υπάρχει μεταξύ εμού και σου, υιέ της Σαρουίας; Αφήστε τον να καταριέται, ώστε να δει ο Κύριος την ταπείνωσή μου, και να μου ανταποδώσει αγαθά αντί της σημερινής του κατάρας»· πράγμα το οποίο και έγινε.

Όταν, λοιπόν, ο Σεμεΐ τον περιέλουζε με αμέτρητες ύβρεις, ενώ ο στρατηγός που ήταν παρών αγανακτούσε, εκείνος έλεγε: «Άφησέ τον να με καταριέται, διότι ο Κύριος τον διέταξε». Διότι είχε καρδιά συντετριμμένη και τεταπεινωμένη, πράγμα το οποίο κατεξοχήν εξάλειψε τα αμαρτήματά του· επειδή αυτό είναι εξομολόγηση, αυτό είναι μετάνοια. Αν όμως, ενώ νηστεύουμε, είμαστε αλαζόνες, όχι μόνο δεν ωφεληθήκαμε καθόλου, αλλά και βλαφτήκαμε.

Αλλά τίποτε από αυτά δεν είπε. Και το ακόμη μεγαλύτερο και πιο θαυμαστό είναι ότι, ενώ εκείνος περιπλανιόταν και είχε εκπέσει από όλα, του επιτέθηκε κάποιος Σεμεΐ, άνθρωπος πονηρός και μιαρός, αποκαλώντας τον αιμοσταγή και ασεβή και λέγοντάς του μύρια κακά· και ούτε έτσι εξαγριώθηκε. Απεναντίας, όταν ο στρατηγός του ζήτησε να του επιτραπεί να περάσει απέναντι και να του κόψει το κεφάλι, όχι μόνο δεν του το επέτρεψε, αλλά και δυσαρεστήθηκε, λέγοντας: «Τι υπάρχει κοινό ανάμεσα σε εμένα και σε σένα, υιέ της Σαρουΐας; Αφήστε τον να καταριέται, ώστε να δει ο Κύριος την ταπείνωσή μου και να μου ανταποδώσει αγαθά αντί για την κατάρα του». Βλέπεις πώς γνωρίζει ο δίκαιος ότι το να υπομένει κανείς γενναία τις λοιδορίες γίνεται αφορμή για μεγαλύτερη ευδοκίμηση; Διότι έτσι έχουν τα πράγματα· όταν, αφού λοιδορηθούμε και υποστούμε μύρια δεινά, υπομένουμε γενναία αυτούς που μας ονειδίζουν, προσελκύουμε σε πολύ μεγαλύτερο βαθμό την εύνοια του Θεού. Θέλησε και ο Μωυσής να βοηθήσει κάποιον που αδικούταν, και αντιμετώπισε έσχατο κίνδυνο, και εξορίστηκε από την πατρίδα του· και ο Θεός το επέτρεψε, για να μάθεις εσύ την υπομονή των αγίων. Διότι, εάν γνωρίζαμε εκ των προτέρων ότι δεν πρόκειται να πάθουμε κανένα δεινό και με αυτόν τον τρόπο καταπιανόμασταν με τα πνευματικά πράγματα, θα φαινόταν ότι δεν κάνουμε τίποτε το σπουδαίο. Αυτό έλεγαν και οι τρεις παίδες: «Υπάρχει Θεός στον ουρανό ικανός να μας ελευθερώσει από τα χέρια σου· αλλά και αν όχι, ας σου είναι γνωστό, βασιλιά, ότι τους θεούς σου δεν τους λατρεύουμε, και τη χρυσή εικόνα που έστησες δεν την προσκυνούμε».

Πρέπει, λοιπόν, να καταστέλλουμε το μανιώδες και παράφορο κίνημα της ψυχής με την ανάμνηση των μακάριων υποδειγμάτων· πώς δηλαδή ο μακάριος Δαβίδ ανεχόταν με πραότητα την υβριστική συμπεριφορά του Σεμεΐ. Διότι δεν έδινε περιθώριο στην οργή να εγερθεί, στρέφοντας τη σκέψη του προς τον Θεό, αναλογιζόμενος ότι ο Κύριος, όπως λέει, επέτρεψε στον Σεμεΐ να καταραστεί τον Δαβίδ. Γι' αυτό, ακούγοντας τον χαρακτηρισμό «άνδρας αιμάτων και παράνομος», δεν οργίστηκε εναντίον εκείνου, αλλά ταπείνωνε τον εαυτό του, θεωρώντας ότι η προσβολή τον έβρισκε σύμφωνα με αυτό που του άξιζε. Δύο πράγματα, λοιπόν, να αποβάλεις από τον εαυτό σου: ούτε να θεωρείς τον εαυτό σου άξιο σπουδαίων πραγμάτων, ούτε να νομίζεις ότι κάποιος άνθρωπος είναι κατά πολύ κατώτερός σου σε αξία.

Βλέποντας δε και τους σάκους των θησαυροφυλακίων να καταξεσκίζονται από τους Πέρσες και τον κομμένο σε νομίσματα χρυσό και άργυρο να χύνεται στη γη και να αρπάζεται, παρακινούσε τους Ρωμαίους που ήταν μαζί του να ορμήσουν εναντίον των βαρβάρων και να αποκτήσουν τα χρήματα πιο δίκαια από τους Πέρσες. Εμφανιζόμενος δε πάλι εκείνος ο άνδρας, χλεύαζε αναιδώς τον βασιλιά που έδινε τέτοιες διαταγές λέγοντας: «Έπρεπε αυτά να τα δίνει στους Ρωμαίους με τη θέλησή του πρωτύτερα, και όχι βέβαια τώρα, που η απόκτησή τους είναι δύσκολη και γίνεται με αίμα. Αν δε ο ίδιος είναι ισχυρός άνδρας, όπως εύχεται να είναι, ή τουλάχιστον φοράει ανδρική ενδυμασία, ας συγκρουστεί με τους Πέρσες που συλούν τον χρυσό και αφού τους κατακόψει με μεγαλύτερο θάρρος, ας διασώσει για τους Ρωμαίους τα αρπαγμένα». Εκείνος όμως σιωπούσε και σε αυτά τα λόγια, χωρίς να γογγύζει μέσα από τα δόντια του ή να μουρμουρίζει, αλλά υπομένοντας την προπέτεια του υβριστή, όπως παλαιότερα ο Δαβίδ την αυθάδεια του Σεμεΐ.

Διότι, έχοντας πολλές φορές συλλάβει αυτούς που σχεδίαζαν να τον δολοφονήσουν, με τον Θεό να οργίζεται εναντίον τους, δεν έκρινε δίκαιο να υποστούν αυτά που οι ίδιοι είχαν σκοπό να πράξουν, ορίζοντας ως μέτρο στην τιμωρία την ανταπόδοση των ίδιων παθών, αλλά γνωρίζοντας να ανταμείβει με εύνοια και να συγχωρεί τα σφάλματα, φάνηκε ανώτερος από τη δίκαιη οργή, προκόβοντας μέσω της ανεξικακίας στη μακροθυμία του Χριστού, ο οποίος όταν λοιδορούνταν δεν ανταπέδιδε τις ύβρεις, όταν έπασχε δεν απειλούσε, αλλά προσευχόταν υπέρ των σταυρωτών του, πράγμα το οποίο, αν και θαύμασα πολλές φορές, δεν το έχω θαυμάσει ακόμη όσο του αξίζει. Διότι είναι αξιέπαινος και ο Δαβίδ, όταν λέει «αφήστε τον Σεμεΐ να με καταριέται». Αξιοθαύμαστος είναι και ο Μωυσής, ο ηγέτης του λαού, όταν άλλοτε παρακαλούσε να τους σπλαχνιστεί ο Θεός λέγοντας «συγχώρησέ τους», και άλλοτε ικέτευε να πεθάνει μαζί με τους ομοεθνείς του, αν επρόκειτο να τους καταλογίσει τις αμαρτίες τους. Αλλά και αυτός πήρε το μαχαίρι ορμώντας ακάθεκτος εναντίον των σκληροτράχηλων και, μην έχοντας συγχωρήσει κανέναν από όσους χύτευσαν το κεφάλι του ταύρου, τους εξολόθρευσε όλους ολοσχερώς. Αξιέπαινοι βέβαια είναι και αυτοί· διότι πώς να μην είναι; Όμως πολύ πιο αξιέπαινος είναι εκείνος που, πέραν του ότι δεν ανταποδίδει το κακό σε εκείνους που του έκαναν κακό, επιπλέον τους σπλαχνίζεται και τους δείχνει έλεος.

Δεν ακούσατε πώς ο Δαβίδ, όταν υβριζόταν από τον στρατηγό του τον Σεμεΐ και αποκαλούνταν άνδρας αιμάτων, θεωρώντας εκ βάθους ψυχής τον εαυτό του πιο ευτελή από εκείνον, δεν οργιζόταν, αλλά εμπόδισε και όσους ήθελαν να τον θανατώσουν;