Πατερικές αναφορές στο ΒΑΣΙΛΕΙΩΝ Β΄ 16:12

Έλιωσε με δάκρυα τον οφθαλμό που επιθύμησε. Οι άρχοντες τον παρακαλούσαν να φάει άρτο, και δεν πειθόταν· μέχρι την έβδομη ολόκληρη ημέρα παρέτεινε τη νηστεία. Βασιλείς εξομολογούνται με αυτόν τον τρόπο, και εσύ ο απλός άνθρωπος δεν οφείλεις να εξομολογείσαι; Και μετά την επανάσταση του Αβεσσαλώμ, παρότι υπήρχαν πολλοί δρόμοι διαφυγής, φεύγει μέσω του Όρους των Ελαιών, σχεδόν επικαλούμενος τον Λυτρωτή. Όταν τον καταριόταν ο Σεμεΐ, λέει: Αφήστε τον, ώστε να επιβλέψει ο Θεός την ταπείνωσή μου.

Αφήστε τον να καταριέται, διότι ο Κύριος του είπε να καταραστεί τον Δαβίδ; Σε άνδρα φονιά μιλούσε ο Θεός, για να καταραστεί τον Προφήτη; Πώς λοιπόν ο Θεός του το είπε; Αλλά ο Προφήτης, επειδή είχε πνευματική γνώση και γνώριζε ότι τίποτα δεν ελκύει τόσο πολύ το έλεος του Θεού στην ψυχή όσο οι πειρασμοί, και μάλιστα όταν προστίθενται σε καιρό θλίψης και δύσκολης περίστασης, έλεγε: Αφήστε τον να καταριέται τον Δαβίδ, διότι ο Κύριος του το είπε. Γιατί; Ίσως δει ο Κύριος την ταπείνωσή μου και μου ανταποδώσει αγαθά αντί για την κατάρα του. Βλέπεις πώς ενεργούσε με επίγνωση ο προφήτης; Γι' αυτό και δυσανασχετούσε απέναντι σε εκείνους που ήθελαν να εκδικηθούν αυτόν που τον καταριόταν, λέγοντας: Τι σχέση έχω εγώ με εσάς, γιοι της Σαρουίας; Αφήστε τον να καταριέται, διότι ο Κύριος του το είπε.

Και πάλι είπε: ίσως δει ο Κύριος την ταπείνωσή μου και μου ανταποδώσει αγαθά αντί για την κατάρα του τη σημερινή ημέρα. Βλέπεις, αγαπητέ, ότι με ταπεινοφροσύνη υπηρέτησαν οι δίκαιοι τον Κύριο; Και αν αυτός, αν και ήταν βασιλιάς και προφήτης, έδειξε τόση προθυμία και ταπεινοφροσύνη, πώς πρέπει να είναι οι φτωχοί και αμαρτωλοί;

Και πράγματι, αφού εγκατέλειψε παρά τη θέλησή του την Ιερουσαλήμ με αβάσταχτη οδύνη, όταν έφτασε φεύγοντας στους πρόποδες του Όρους των Ελαιών, βρήκε ως προσθήκη στη συμφορά του τον Σεμεΐ, ο οποίος του πετούσε πέτρες, τον καταριόταν ανελέητα, τον ύβριζε ξεδιάντροπα και τον αποκαλούσε άνδρα των αιμάτων και παράνομο, σαν να έφερνε μπροστά του το μίασμα σχετικά με τη Βηρσαβεέ και τον Ουρία, για να ονειδίσει τον βασιλιά. Και δεν τον άφησε ήσυχο αφού τον καταράστηκε μια ή δυο φορές και τον χτύπησε με πέτρες και με λόγια πιο οδυνηρά από πέτρες· αλλά πορευόταν, λέει η Γραφή, ο βασιλιάς και όλοι οι άνδρες του μαζί του, και ο Σεμεΐ πορευόταν από την πλαγιά του βουνού, ακολουθώντας τον από κοντά, καταρώμενος και πετώντας πέτρες από το πλάι και ραίνοντας τον βασιλιά με χώμα. Δεν στερούνταν βέβαια ανθρώπων που θα τον εμπόδιζαν ο βασιλιάς. Ο στρατηγός Αβεσσά, για παράδειγμα, μην αντέχοντας, είπε στον Δαβίδ: «Γιατί καταριέται αυτό το ψόφιο σκυλί τον κύριό μου, τον βασιλιά; Θα περάσω απέναντι και θα του πάρω το κεφάλι». Ο βασιλιάς, όμως, τον συγκράτησε, όπως και όλους τους υπηρέτες του, λέγοντάς τους: «Αφήστε τον, ώστε να δει ο Κύριος την ταπείνωσή μου και να μου ανταποδώσει αγαθά αντί για την κατάρα του».

Σχετικά με αυτό, μπορούμε να προσθέσουμε και κάτι άλλο σε όσα έχουν ειπωθεί, ότι δηλαδή είχε τη δύναμη να αμυνθεί, αλλά δεν το έπραξε. Και για να μάθεις ότι αυτή η φιλοσοφία δεν προερχόταν από αδυναμία, αλλά από ανεξικακία, όταν τότε ο στρατηγός αξίωνε να του επιτραπεί να περάσει απέναντι και να του αποκόψει το κεφάλι, ο Δαβίδ όχι μόνο δεν το επέτρεψε, αλλά και δυσανασχέτησε, λέγοντας: «Τι σχέση υπάρχει μεταξύ εμού και σου, υιέ της Σαρουίας; Αφήστε τον να καταριέται, ώστε να δει ο Κύριος την ταπείνωσή μου, και να μου ανταποδώσει αγαθά αντί της σημερινής του κατάρας»· πράγμα το οποίο και έγινε.

Επομένως, και αυτό για χάρη της δόξας το κάνουμε. Τι είναι όμως η ταπεινοφροσύνη; Το να υπομένει κανείς όταν ο άλλος τον ονειδίζει, το να έχει επίγνωση του αμαρτήματός του, το να ανέχεται τις κακολογίες. Και ούτε καν αυτό δεν θα ήταν γνώρισμα ταπεινοφροσύνης, αλλά ορθής κρίσης. Τώρα όμως, αποκαλούμε τους εαυτούς μας αμαρτωλούς, ανάξιους και χίλια δυο άλλα· εάν όμως κάποιος άλλος μας προσάψει έστω και ένα από αυτά, δυσανασχετούμε και εξαγριωνόμαστε. Βλέπεις ότι αυτό δεν είναι αληθινή εξομολόγηση, ούτε ορθή κρίση; Είπες ότι ο ίδιος είσαι τέτοιος· μην αγανακτείς, λοιπόν, όταν το ακούς και από άλλους και όταν ελέγχεσαι. Έτσι ελαφραίνουν τα αμαρτήματά σου, όταν οι άλλοι σε ονειδίζουν· διότι στους εαυτούς τους φορτώνουν βάρος, ενώ εσένα σε οδηγούν στην κατά Θεόν φιλοσοφία. Άκουσε τι λέει ο μακάριος Δαβίδ, όταν τον καταριόταν ο Σεμεΐ: «Άφησέ τον», λέει· «ο Κύριος του έδωσε εντολή, για να δει ο Κύριος την ταπείνωσή μου, και θα μου ανταποδώσει αγαθά αντί για την κατάρά του αυτής της ημέρας». Εσύ, όμως, ενώ αποδίδεις στον εαυτό σου ένα σωρό κακά, εάν δεν ακούσεις από τους άλλους τα εγκώμια που αρμόζουν στους μεγάλους δικαίους, εξαγριώνεσαι.

Κάποτε οι Ιουδαίοι υπέστησαν δεινά από τους Βαβυλωνίους, και ο Θεός δεν το εμπόδισε, αλλά οδηγούνταν στην αιχμαλωσία παιδιά και γυναίκες· όμως, μετά από αυτά, η αιχμαλωσία αυτή τους έγινε παρηγοριά ανάλογα με τα αμαρτήματά τους. Γι’ αυτόν τον λόγο λέει στον Ησαΐα: «Παρηγορείτε, παρηγορείτε τον λαό μου, ιερείς· μιλήστε στην καρδιά της Ιερουσαλήμ, διότι δέχθηκε από το χέρι του Κυρίου διπλάσια τιμωρία για τα αμαρτήματά της»· και πάλι: «Δώσε μας ειρήνη, διότι όλα μας τα ανταπέδωσες». Και ο Δαβίδ λέει: «Δες τους εχθρούς μου, ότι πλήθυναν, και συγχώρησε όλες τις αμαρτίες μου». Και όταν ανεχόταν τον Σεμεΐ να τον καταριέται, λέει: «Άφησέ τον, μήπως δει ο Κύριος την ταπείνωσή μου και με ανταμείψει για τη σημερινή ημέρα». Διότι, όταν ο Θεός δεν υπερασπίζεται όσους αδικούνται, τότε ακριβώς ωφελούμαστε περισσότερο· επειδή μας λογίζεται ως κατόρθωμα, εάν το υπομείνουμε με ευχαριστία.

Τι γίνεται όμως, αν του αποδώσει ακόμη περισσότερα; Άραγε δεν αποκόμισε μεγαλύτερο κέρδος; Αυτό είναι ολοφάνερο σε όλους. Ας σκεφτούμε, λοιπόν, το ίδιο και για όσα υποφέρουμε εμείς. Διότι, για να βεβαιωθείς ότι με τα δεινά που υποφέρουμε είτε εξαλείφονται οι αμαρτίες μας είτε λαμβάνουμε λαμπρότερους στεφάνους (αν δεν έχουμε τόσες πολλές αμαρτίες), άκουσε τι λέει ο Παύλος για εκείνον που είχε πορνεύσει: «Παραδώστε τον τέτοιον άνθρωπο στον Σατανά για τον όλεθρο της σάρκας, ώστε να σωθεί το πνεύμα». «Και τι σχέση έχει αυτό;» θα πει κάποιος. «Διότι ο λόγος μας αφορούσε αυτούς που αδικούνται από άλλους, όχι αυτούς που διορθώνονται από τους δασκάλους τους». Κατ' αρχάς, δεν υπάρχει καμία διαφορά· διότι το ζητούμενο ήταν να δούμε αν το να πάθει κανείς κακό δεν συνιστά βλάβη για εκείνον που το παθαίνει. Αλλά, για να φέρω τον λόγο ακόμη πιο κοντά στο ζητούμενο, θυμήσου τον Δαβίδ, ο οποίος βλέποντας τότε τον Σεμεΐ να του επιτίθεται, να αγάλλεται για τη συμφορά του και να τον λούζει με μύριες ύβρεις, ενώ οι στρατηγοί του ήθελαν να τον σκοτώσουν, εκείνος τους εμπόδιζε λέγοντας: «Αφήστε τον να καταριέται, μήπως δει ο Κύριος την ταπείνωσή μου και μου ανταποδώσει αγαθά αντί για την κατάρα τούτη κατά τη σημερινή ημέρα». Και στους Ψαλμούς, ψάλλοντας, έλεγε: «Δες τους εχθρούς μου πόσο πληθύνθηκαν και με μίσησαν με μίσος άδικο, και συγχώρησε όλες τις αμαρτίες μου». Και ο Λάζαρος εξάλλου γι' αυτόν τον λόγο απόλαυσε την άνεση, επειδή υπέφερε άπειρα κακά κατά τον παρόντα βίο.

ΣΤʹ. Και ο Δαβίδ, επίσης, αφήνοντας κατά μέρος όλα όσα έπαθε, μόνο για την κακολογία ζητούσε αμοιβή από τον Θεό: «Άφησέ τον να καταριέται», λέει, «διότι ο Κύριος του το έδωσε εντολή, μήπως δει ο Κύριος την ταπείνωσή μου και μου ανταποδώσει καλό αντί για την κατάρα της σημερινής ημέρας». Και ο Παύλος, εξάλλου, δεν εγκωμιάζει μόνο εκείνους που κινδυνεύουν, ούτε εκείνους που στερούνται τα υπάρχοντά τους, αλλά και τούτους, λέγοντας τα εξής: «Να θυμάστε τις προηγούμενες ημέρες, κατά τις οποίες, αφού φωτιστήκατε, υπομείνατε μεγάλο αγώνα παθημάτων, αφενός με το να γίνεστε θέαμα με ονειδισμούς και θλίψεις». Γι' αυτό ακριβώς και ο Χριστός όρισε μεγάλο τον μισθό. Έπειτα, για να μην πει κανείς: «Εδώ δεν μας υπερασπίζεσαι ούτε κλείνεις τα στόματά τους, και δίνεις τον μισθό εκεί (στην άλλη ζωή);», παρέθεσε τους προφήτες, δείχνοντας ότι ούτε και εκείνους τους υπερασπίστηκε άμεσα ο Θεός. Αν όμως, σε εποχές όπου οι ανταποδόσεις ήταν άμεσες, τους ενίσχυσε προετοιμάζοντάς τους με την προσδοκία των μελλοντικών αγαθών, πόσο μάλλον τώρα, που αυτή η ελπίδα έχει γίνει πιο ξεκάθαρη και η πνευματική ζωή ανώτερη. Παρατήρησε δε και μετά από πόσες εντολές το έχει θέσει αυτό. Διότι δεν το έκανε αυτό τυχαία, αλλά για να δηλώσει ότι δεν είναι δυνατόν να προσέλθει σε αυτούς τους αγώνες εκείνος που δεν έχει προετοιμαστεί και συγκροτηθεί πλήρως με όλα εκείνα. Γι' αυτόν ακριβώς τον λόγο, προετοιμάζοντας πάντα τον δρόμο από την προηγούμενη εντολή για την επόμενη, ύφανε για εμάς μια χρυσή αλυσίδα.

Αλλά τίποτε από αυτά δεν είπε. Και το ακόμη μεγαλύτερο και πιο θαυμαστό είναι ότι, ενώ εκείνος περιπλανιόταν και είχε εκπέσει από όλα, του επιτέθηκε κάποιος Σεμεΐ, άνθρωπος πονηρός και μιαρός, αποκαλώντας τον αιμοσταγή και ασεβή και λέγοντάς του μύρια κακά· και ούτε έτσι εξαγριώθηκε. Απεναντίας, όταν ο στρατηγός του ζήτησε να του επιτραπεί να περάσει απέναντι και να του κόψει το κεφάλι, όχι μόνο δεν του το επέτρεψε, αλλά και δυσαρεστήθηκε, λέγοντας: «Τι υπάρχει κοινό ανάμεσα σε εμένα και σε σένα, υιέ της Σαρουΐας; Αφήστε τον να καταριέται, ώστε να δει ο Κύριος την ταπείνωσή μου και να μου ανταποδώσει αγαθά αντί για την κατάρα του». Βλέπεις πώς γνωρίζει ο δίκαιος ότι το να υπομένει κανείς γενναία τις λοιδορίες γίνεται αφορμή για μεγαλύτερη ευδοκίμηση; Διότι έτσι έχουν τα πράγματα· όταν, αφού λοιδορηθούμε και υποστούμε μύρια δεινά, υπομένουμε γενναία αυτούς που μας ονειδίζουν, προσελκύουμε σε πολύ μεγαλύτερο βαθμό την εύνοια του Θεού. Θέλησε και ο Μωυσής να βοηθήσει κάποιον που αδικούταν, και αντιμετώπισε έσχατο κίνδυνο, και εξορίστηκε από την πατρίδα του· και ο Θεός το επέτρεψε, για να μάθεις εσύ την υπομονή των αγίων. Διότι, εάν γνωρίζαμε εκ των προτέρων ότι δεν πρόκειται να πάθουμε κανένα δεινό και με αυτόν τον τρόπο καταπιανόμασταν με τα πνευματικά πράγματα, θα φαινόταν ότι δεν κάνουμε τίποτε το σπουδαίο. Αυτό έλεγαν και οι τρεις παίδες: «Υπάρχει Θεός στον ουρανό ικανός να μας ελευθερώσει από τα χέρια σου· αλλά και αν όχι, ας σου είναι γνωστό, βασιλιά, ότι τους θεούς σου δεν τους λατρεύουμε, και τη χρυσή εικόνα που έστησες δεν την προσκυνούμε».

Ενώ λοιπόν τον βρήκε σε αυτήν την κατάσταση, γεμάτο οδύνη και φόβο, ο Σιβά τον συντάραξε ακόμη περισσότερο, συκοφαντώντας τον κύριό του και λέγοντας ότι συντάσσεται με το μέρος του τυράννου. Θ΄. Αυτόν τον διαδέχεται ο Σεμεΐ, κάποιος μιαρός και αχάριστος άνθρωπος, ο οποίος τον χτυπούσε με μύριες ύβρεις και με πέτρες, συνοδευόμενες από εκείνα τα λόγια: «Φύγε», έλεγε, «άνθρωπε των αιμάτων, και άνθρωπε παράνομε. Ο Κύριος επέστρεψε επάνω σου όλα τα αίματα του οίκου του Σαούλ, επειδή εσύ βασίλευσες αντ' αυτού, και ο Κύριος παρέδωσε τη βασιλεία στα χέρια του Αβεσσαλώμ του γιου σου, και σου έδειξε την κακία σου, διότι είσαι άνθρωπος των αιμάτων». Εκείνος όμως καταρρακωνόταν ακούγοντας αυτά και πάσχοντας, όπως το φανέρωνε άλλωστε και από τους ίδιους τους θρήνους του, και δεν τολμούσε να κάνει τίποτα περισσότερο· αλλά, λέγοντας: «Άφησέ τον να καταριέται, διότι ο Κύριος του το είπε, μήπως επιβλέψει ο Κύριος στην ταπείνωσή μου και μου ανταποδώσει αγαθά αντί για την κατάρα της σημερινής ημέρας», τον άφησε να απέλθει ζωντανός. Ο ίδιος δε περίμενε μεριμνώντας για τα σχετικά με τον Χουσί και τρέμοντας για το ποιο άραγε θα ήταν το τέλος. Όταν δε αναγγέλθηκαν και αυτά, συνάφθηκε ο πόλεμος, ο οποίος ήταν ο πιο παράδοξος από όλους τους πολέμους που είχαν γίνει ποτέ, και έμοιαζε περισσότερο με αίνιγμα.

ΤΙΤΛΟΣ Θʹ. — Περί βασιλέως χρηστού και μισοπονήρου. «Θα αυξηθεί η βασιλεία του, θα καταφάει τα έθνη των εχθρών του, και τα πάχη τους θα εκμυζήσει, και με τα βέλη του θα καταβάλει τα έθνη.» «Τα κέρατά του είναι κέρατα μονοκέρωτος· με αυτά θα κερατίσει τα έθνη. Θα σε κολακεύσουν ψευδώς οι εχθροί σου, και εσύ θα πατήσεις πάνω στον τράχηλό τους.» «Ο Θεός έσωσε τον Δαβίδ σε όλα όσα πορεύθηκε, και ο Δαβίδ εφάρμοζε κρίση και δικαιοσύνη.» «Είπε ο Δαβίδ: Άφησέ τον να καταριέται, διότι του το είπε ο Θεός· ίσως επιβλέψει ο Κύριος στην ταπείνωσή μου, και μου ανταποδώσει αγαθά αντί γι' αυτήν την κατάρα.» «Και ο Σεμεΐ έπεσε με το πρόσωπό του ενώπιον του βασιλέως, και είπε προς τον βασιλέα: Ας μην μου καταλογίσει ο κύριος ανομία, και ας μην θυμηθείς όσα αδίκησε ο δούλος σου την ημέρα κατά την οποία αναχωρούσε ο κύριός μου ο βασιλεύς από την Ιερουσαλήμ, διότι αναγνώρισα εγώ ο δούλος σου, ότι αμάρτησα. Και του ορκίστηκε ο βασιλεύς: Δεν θα πεθάνεις.» «Κύριε, με τη δύναμή σου θα ευφρανθεί ο βασιλεύς», και τα λοιπά. «Ημέρα στις ημέρες του βασιλέως θα προσθέσεις», και τα λοιπά. «Θεέ, την κρίση σου δώσε στον βασιλέα, και την», και τα λοιπά. «Η τιμή του βασιλέως αγαπά την κρίση.» «Όπως η ορμή του νερού, έτσι η καρδιά του βασιλέως βρίσκεται στο χέρι του Θεού.» «Βδέλυγμα για τον βασιλέα είναι αυτός που πράττει κακά. Διότι με τη δικαιοσύνη εδραιώνεται ο θρόνος της εξουσίας. Δεκτά στον βασιλέα είναι τα δίκαια χείλη, και αγαπά τους ορθούς λόγους.»

ΤΙΤΛΟΣ ΙΒ΄. — Περί υπομονής και μακροθυμίας. «Είπε ο Δαβίδ: Αφήστε τον να καταριέται, διότι ο Κύριος του το είπε· ίσως ο Κύριος επιβλέψει στην ταπείνωσή μου, και μου ανταποδώσει αγαθά αντί για την κατάρα αυτή.» «Όλοι όσοι σε προσμένουν με υπομονή δεν πρόκειται να ντροπιαστούν.» «Να δείχνεις ανδρεία, και ας κραταιώνεται η καρδιά σου, και να υπομένεις τον Κύριο.» «Ο φρόνιμος άνδρας υποφέρει πολλά. Ο μακρόθυμος άνδρας έχει άφθονη φρόνηση.» — «Ο μακρόθυμος θα κατασιγάσει τις διαμάχες.» «Ο ελεήμων άνδρας είναι μακρόθυμος.» «Θα υποφέρω την οργή του Κυρίου, διότι αμάρτησα ενώπιόν του.» «Αγαθός είναι ο Κύριος σε αυτούς που τον υπομένουν κατά την ημέρα της θλίψης.» «Εάν καθυστερήσει, υπόμεινέ τον, διότι ερχόμενος θα φθάσει, και δεν θα αργήσει.» «Περίμενέ με, λέει ο Κύριος, μέχρι την ημέρα της αναστάσεώς μου ως μαρτυρία· διότι θα επιβάλω την κρίση σε συνάξεις εθνών.» «Στέφανος θα υπάρξει σε όσους υπομένουν, και σε όσους είναι χρήσιμοι σε αυτήν.» «Μακάριοι όλοι όσοι παραμένουν σταθεροί σε αυτόν.» «Εκείνοι που προσμένουν τον Θεό, θα ανανεώσουν τη δύναμή τους, θα βγάλουν φτερά σαν τους αετούς· θα τρέξουν, και δεν θα κοπιάσουν· θα βαδίσουν, και δεν θα πεινάσουν.» «Τέκνα, δείξτε μακροθυμία για την οργή που ήρθε εναντίον σας. Διότι σε καταδίωξε ο εχθρός σου, αλλά γρήγορα θα δεις την καταστροφή του, και θα πατήσεις πάνω στον τράχηλό του.» «Αγαθός είναι ο Κύριος σε όσους τον προσμένουν.» «Μέχρι ενός καιρού θα δείξει ανοχή ο μακρόθυμος, και ύστερα θα του αποδοθεί ευφροσύνη.»

Βλέποντας δε και τους σάκους των θησαυροφυλακίων να καταξεσκίζονται από τους Πέρσες και τον κομμένο σε νομίσματα χρυσό και άργυρο να χύνεται στη γη και να αρπάζεται, παρακινούσε τους Ρωμαίους που ήταν μαζί του να ορμήσουν εναντίον των βαρβάρων και να αποκτήσουν τα χρήματα πιο δίκαια από τους Πέρσες. Εμφανιζόμενος δε πάλι εκείνος ο άνδρας, χλεύαζε αναιδώς τον βασιλιά που έδινε τέτοιες διαταγές λέγοντας: «Έπρεπε αυτά να τα δίνει στους Ρωμαίους με τη θέλησή του πρωτύτερα, και όχι βέβαια τώρα, που η απόκτησή τους είναι δύσκολη και γίνεται με αίμα. Αν δε ο ίδιος είναι ισχυρός άνδρας, όπως εύχεται να είναι, ή τουλάχιστον φοράει ανδρική ενδυμασία, ας συγκρουστεί με τους Πέρσες που συλούν τον χρυσό και αφού τους κατακόψει με μεγαλύτερο θάρρος, ας διασώσει για τους Ρωμαίους τα αρπαγμένα». Εκείνος όμως σιωπούσε και σε αυτά τα λόγια, χωρίς να γογγύζει μέσα από τα δόντια του ή να μουρμουρίζει, αλλά υπομένοντας την προπέτεια του υβριστή, όπως παλαιότερα ο Δαβίδ την αυθάδεια του Σεμεΐ.