Πατερικές αναφορές στο ΒΑΣΙΛΕΙΩΝ Β΄ 16:7

Αυτό, λοιπόν, είναι εκείνο που έχει ειπωθεί από τον Δαβίδ: «Ετοιμάστηκα και δεν ταράχθηκα». Πρέπει, επομένως, να καταστέλλουμε την παράφορη και ανεξέλεγκτη κίνηση της ψυχής, φέρνοντας στη μνήμη μας τα παραδείγματα των μακάριων ανδρών· το πώς, δηλαδή, ο μέγας Δαβίδ ανεχόταν με πραότητα την υβριστική συμπεριφορά του Σεμεΐ. Διότι δεν έδινε καιρό στην οργή να κινηθεί, αλλά έστρεφε τον νου του προς τον Θεό, λέγοντας: «Ο Κύριος», είπε, «έδωσε εντολή στον Σεμεΐ να καταράται τον Δαβίδ». Γι' αυτό, ακούγοντας να τον αποκαλεί αιμοσταγή και παράνομο άνδρα, δεν οργιζόταν εναντίον του, αλλά ταπείνωνε τον εαυτό του, θεωρώντας ότι η ύβρις τον έβρισκε σύμφωνα με την αξία του. Δύο πράγματα, λοιπόν, να αποβάλεις από τον εαυτό σου: ούτε να κρίνεις τον εαυτό σου άξιο σπουδαίων πραγμάτων, ούτε να θεωρήσεις ότι κάποιος άνθρωπος υπολείπεται πολύ από εσένα σε αξία. Διότι, κατ' αυτόν τον τρόπο, ποτέ δεν θα εξεγερθεί μέσα μας ο θυμός για τις ατιμώσεις που δεχόμαστε. Είναι βέβαια φοβερό, αυτός που έχει ευεργετηθεί και είναι υπόχρεος για τις μεγαλύτερες χάρες, πέρα από το να είναι αχάριστος, να γίνεται επιπλέον και αυτός που άρχει την ύβρη και την ατιμία. Είναι φοβερό, αλλά αποτελεί μεγαλύτερο κακό για εκείνον που το πράττει, παρά για εκείνον που το υφίσταται. Εκείνος ας υβρίζει· εσύ όμως μην αισθάνεσαι προσβεβλημένος. Ας γίνουν τα λόγια του για εσένα άσκηση πνευματικής φιλοσοφίας. Εάν δεν πληγωθείς, παραμένεις άτρωτος. Εάν όμως πάθει και κάτι η ψυχή σου, συγκράτησε μέσα σου τη λύπη.

Περί οργής και έχθρας. Λόγος ΙΖ΄. Αποτελεί μέγιστη μομφή για τον Χριστιανό το να είναι έτοιμος για αντεκδίκηση και να επινοεί με κάθε τρόπο την ανταπόδοση των ίδιων κακών σε εκείνους που τον ελύπησαν. Διότι πώς θα διδάξει κάποιον άλλον να μην ανταποδίδει σε κανέναν κακό αντί κακού, αυτός που κάνει τα πάντα για να εκδικηθεί και να ανταποδώσει τη λύπη σε αυτόν που τον έβλαψε, μην μιμούμενος την πραότητα του Δαβίδ που έλεγε: «Εάν ανταπέδωσα κακά σε αυτούς που μου ανταπέδιδαν κακά, είθε να πέσω ηττημένος μπροστά στους εχθρούς μου»; Γι' αυτό πρέπει να καταστέλλουμε το μανιώδες και παράφορο κίνημα της ψυχής με την ανάμνηση των μακάριων παραδειγμάτων του· το πώς ανεχόταν με πραότητα την υβριστική συμπεριφορά του Σεμεΐ. Διότι δεν έδινε ευκαιρία στην οργή να κινηθεί, στρέφοντας τον νου του προς τον Θεό, λέγοντας ότι ο Κύριος είπε στον Σεμεΐ να καταραστεί τον Δαβίδ. Γι' αυτό, ακούγοντάς τον να τον αποκαλεί άνδρα αιμάτων και άνδρα παράνομο, δεν οργίστηκε εναντίον του, αλλά ταπείνωσε τον εαυτό του, θεωρώντας ότι η ύβρις τον έβρισκε σύμφωνα με ό,τι του άξιζε. Διότι κάθε έλεγχος που αγγίζει καίρια αυτόν που ελέγχεται, τον βασανίζει ισχυρά, φανερώνοντας την αισχρότητα του αμαρτήματος· με αποτέλεσμα να ευεργετεί τα μέγιστα εκείνον που δεν αισθάνεται τα δικά του σφάλματα, οδηγώντας τον σε επίγνωση και αληθινή μεταμέλεια.

Φοβόταν, λοιπόν, περισσότερο από όλους τον Αχιτόφελ, επειδή πάντοτε κατέθετε οδυνηρές προτάσεις και γνώριζε να ασκεί στρατηγία. <Και ιδού, προς συνάντησή του ήλθε ο Χουσί.> Του Κυρίλλου. Τον Χουσί, που ήταν ένας από τους φίλους του, τον πείθει να προσποιηθεί την αποστασία από αυτόν, και ότι επιθυμεί να προσκολληθεί στον Αβεσσαλώμ, ώστε να πολεμήσει κρυφά τις συμβουλές του Αχιτόφελ· πράγμα που πράγματι συνέβη. <Και έτσι έλεγε ο Σεμεΐ καταρώμενος αυτόν.> Του Κυρίλλου. Ο Σεμεΐ, αφού τον πρόσβαλε και σχεδόν τον λιθοβόλησε με πικρά λόγια, απομακρύνθηκε χωρίς να υποστεί τίποτα από αυτόν εκείνη τη στιγμή· αν και αργότερα πλήρωσε τις σκληρές και πρέπουσες σε αυτόν τιμωρίες· όμως ο Δαβίδ έδειξε καρτερία και, παρόλο που πολλοί τον παρότρυναν, θεωρούσε τη σιωπή υπεράνω όλων, από υπερβολική και αξιοθαύμαστη σύνεση. Διότι αναλογιζόταν ότι, εξαιτίας του ότι είχε προσκρούσει στον Θεό, παραδόθηκε κατά κάποιον τρόπο σε μαστιγώσεις, και λογάριαζε ως μέρος της πληγής τους ονειδισμούς, τους χλευασμούς και τα γέλια εκ μέρους κάποιων. Διότι όπου υπάρχει αποστροφή και εγκατάλειψη από τον Θεό, έστω κι αν συμβεί σε μέτριο βαθμό απέναντι σε κάποιον, εκεί οπωσδήποτε θα υπάρξουν πολλά και πικρά που είθισται να προκαλούν θλίψη. <Επειδή ο Κύριος του είπε να καταραστεί τον Δαβίδ.> Του Κυρίλλου. Αυτό το μνημονεύει στον λη΄ ψαλμό· λέει, «Όνειδος στον άφρονα με παρέδωσες». <Και είπε ο Αχιτόφελ προς τον Αβεσσαλώμ, κ.τ.λ.> Του Κυρίλλου.

Και πράγματι, αφού εγκατέλειψε παρά τη θέλησή του την Ιερουσαλήμ με αβάσταχτη οδύνη, όταν έφτασε φεύγοντας στους πρόποδες του Όρους των Ελαιών, βρήκε ως προσθήκη στη συμφορά του τον Σεμεΐ, ο οποίος του πετούσε πέτρες, τον καταριόταν ανελέητα, τον ύβριζε ξεδιάντροπα και τον αποκαλούσε άνδρα των αιμάτων και παράνομο, σαν να έφερνε μπροστά του το μίασμα σχετικά με τη Βηρσαβεέ και τον Ουρία, για να ονειδίσει τον βασιλιά. Και δεν τον άφησε ήσυχο αφού τον καταράστηκε μια ή δυο φορές και τον χτύπησε με πέτρες και με λόγια πιο οδυνηρά από πέτρες· αλλά πορευόταν, λέει η Γραφή, ο βασιλιάς και όλοι οι άνδρες του μαζί του, και ο Σεμεΐ πορευόταν από την πλαγιά του βουνού, ακολουθώντας τον από κοντά, καταρώμενος και πετώντας πέτρες από το πλάι και ραίνοντας τον βασιλιά με χώμα. Δεν στερούνταν βέβαια ανθρώπων που θα τον εμπόδιζαν ο βασιλιάς. Ο στρατηγός Αβεσσά, για παράδειγμα, μην αντέχοντας, είπε στον Δαβίδ: «Γιατί καταριέται αυτό το ψόφιο σκυλί τον κύριό μου, τον βασιλιά; Θα περάσω απέναντι και θα του πάρω το κεφάλι». Ο βασιλιάς, όμως, τον συγκράτησε, όπως και όλους τους υπηρέτες του, λέγοντάς τους: «Αφήστε τον, ώστε να δει ο Κύριος την ταπείνωσή μου και να μου ανταποδώσει αγαθά αντί για την κατάρα του».

Διότι, για να διαπιστώσεις ότι τα λόγια του πήγαζαν από ταπεινοφροσύνη, άκουσε πώς τους επιτιμά στη συνέχεια, λέγοντας τα εξής: «Ορθώς ελάλησε το Άγιο Πνεύμα: Με την ακοή σας θα ακούσετε και δεν πρόκειται να κατανοήσετε, και βλέποντας θα δείτε και δεν πρόκειται να αντιληφθείτε». Είδες ανδρεία; Δες και την ανδρεία του Ιωάννη του Βαπτιστή, την οποία επέδειξε προς τον Ηρώδη λέγοντας: «Δεν σου επιτρέπεται να έχεις τη γυναίκα του αδελφού σου, του Φιλίππου». Αυτό είναι παρρησία, αυτό είναι ανδρεία· κι όχι εκείνο το παράδειγμα του Σεμεΐ, όταν έλεγε: «Βγες έξω, άνδρα των αιμάτων»· αν και εκείνος μίλησε με παρρησία. Αλλά αυτό δεν είναι ανδρεία, παρά θρασύτητα και ύβρις και ακόλαστη γλώσσα.

Και αν πρέπει να πω κάτι το παράδοξο, δεν θαυμάζω τόσο πολύ την τόλμη του μακαρίου να αψηφήσει τη μανία του άρχοντα, όσο την ικανότητά του να διακρίνει μέχρι ποιο σημείο έπρεπε να το πράξει αυτό, και να μην κάνει ούτε να πει τίποτα περισσότερο. Και το ότι το δεύτερο είναι πιο θαυμαστό από το πρώτο, φαίνεται από το γεγονός ότι θα έβρισκε κανείς πολλούς που, ενώ κατόρθωσαν το ένα, νικήθηκαν από το άλλο. Διότι το να μιλά κανείς απλώς με παρρησία είναι γνώρισμα πολλών κοινών ανθρώπων, αλλά το να τη χρησιμοποιεί σωστά, στον κατάλληλο χρόνο και με την αρμόζουσα συμμετρία και σύνεση, απαιτεί ψυχή πάρα πολύ μεγάλη και θαυμαστή. Επειδή και τον μακάριο Δαβίδ με πολλή αυθάδεια τον ύβρισε ο Σεμεΐ και τον αποκάλεσε «άνδρα αιμάτων» — εγώ όμως δεν θα το ονόμαζα αυτό παρρησία, αλλά ακολασία της γλώσσας, θρασύτητα της διανοίας, αγένεια, παραφροσύνη και οτιδήποτε άλλο εκτός από παρρησία. Διότι νομίζω πως εκείνος που πρόκειται να ασκήσει έλεγχο οφείλει να απομακρύνει την ψυχή του όσο το δυνατόν περισσότερο κυρίως από τη θρασύτητα και την παραφροσύνη, και να επιδεικνύει τη δυναμικότητά του μόνο στη φύση των λόγων και των πράξεων.

Ενώ λοιπόν τον βρήκε σε αυτήν την κατάσταση, γεμάτο οδύνη και φόβο, ο Σιβά τον συντάραξε ακόμη περισσότερο, συκοφαντώντας τον κύριό του και λέγοντας ότι συντάσσεται με το μέρος του τυράννου. Θ΄. Αυτόν τον διαδέχεται ο Σεμεΐ, κάποιος μιαρός και αχάριστος άνθρωπος, ο οποίος τον χτυπούσε με μύριες ύβρεις και με πέτρες, συνοδευόμενες από εκείνα τα λόγια: «Φύγε», έλεγε, «άνθρωπε των αιμάτων, και άνθρωπε παράνομε. Ο Κύριος επέστρεψε επάνω σου όλα τα αίματα του οίκου του Σαούλ, επειδή εσύ βασίλευσες αντ' αυτού, και ο Κύριος παρέδωσε τη βασιλεία στα χέρια του Αβεσσαλώμ του γιου σου, και σου έδειξε την κακία σου, διότι είσαι άνθρωπος των αιμάτων». Εκείνος όμως καταρρακωνόταν ακούγοντας αυτά και πάσχοντας, όπως το φανέρωνε άλλωστε και από τους ίδιους τους θρήνους του, και δεν τολμούσε να κάνει τίποτα περισσότερο· αλλά, λέγοντας: «Άφησέ τον να καταριέται, διότι ο Κύριος του το είπε, μήπως επιβλέψει ο Κύριος στην ταπείνωσή μου και μου ανταποδώσει αγαθά αντί για την κατάρα της σημερινής ημέρας», τον άφησε να απέλθει ζωντανός. Ο ίδιος δε περίμενε μεριμνώντας για τα σχετικά με τον Χουσί και τρέμοντας για το ποιο άραγε θα ήταν το τέλος. Όταν δε αναγγέλθηκαν και αυτά, συνάφθηκε ο πόλεμος, ο οποίος ήταν ο πιο παράδοξος από όλους τους πολέμους που είχαν γίνει ποτέ, και έμοιαζε περισσότερο με αίνιγμα.

Πρέπει, λοιπόν, να καταστέλλουμε το μανιώδες και παράφορο κίνημα της ψυχής με την ανάμνηση των μακάριων υποδειγμάτων· πώς δηλαδή ο μακάριος Δαβίδ ανεχόταν με πραότητα την υβριστική συμπεριφορά του Σεμεΐ. Διότι δεν έδινε περιθώριο στην οργή να εγερθεί, στρέφοντας τη σκέψη του προς τον Θεό, αναλογιζόμενος ότι ο Κύριος, όπως λέει, επέτρεψε στον Σεμεΐ να καταραστεί τον Δαβίδ. Γι' αυτό, ακούγοντας τον χαρακτηρισμό «άνδρας αιμάτων και παράνομος», δεν οργίστηκε εναντίον εκείνου, αλλά ταπείνωνε τον εαυτό του, θεωρώντας ότι η προσβολή τον έβρισκε σύμφωνα με αυτό που του άξιζε. Δύο πράγματα, λοιπόν, να αποβάλεις από τον εαυτό σου: ούτε να θεωρείς τον εαυτό σου άξιο σπουδαίων πραγμάτων, ούτε να νομίζεις ότι κάποιος άνθρωπος είναι κατά πολύ κατώτερός σου σε αξία.

Βλέποντας δε και τους σάκους των θησαυροφυλακίων να καταξεσκίζονται από τους Πέρσες και τον κομμένο σε νομίσματα χρυσό και άργυρο να χύνεται στη γη και να αρπάζεται, παρακινούσε τους Ρωμαίους που ήταν μαζί του να ορμήσουν εναντίον των βαρβάρων και να αποκτήσουν τα χρήματα πιο δίκαια από τους Πέρσες. Εμφανιζόμενος δε πάλι εκείνος ο άνδρας, χλεύαζε αναιδώς τον βασιλιά που έδινε τέτοιες διαταγές λέγοντας: «Έπρεπε αυτά να τα δίνει στους Ρωμαίους με τη θέλησή του πρωτύτερα, και όχι βέβαια τώρα, που η απόκτησή τους είναι δύσκολη και γίνεται με αίμα. Αν δε ο ίδιος είναι ισχυρός άνδρας, όπως εύχεται να είναι, ή τουλάχιστον φοράει ανδρική ενδυμασία, ας συγκρουστεί με τους Πέρσες που συλούν τον χρυσό και αφού τους κατακόψει με μεγαλύτερο θάρρος, ας διασώσει για τους Ρωμαίους τα αρπαγμένα». Εκείνος όμως σιωπούσε και σε αυτά τα λόγια, χωρίς να γογγύζει μέσα από τα δόντια του ή να μουρμουρίζει, αλλά υπομένοντας την προπέτεια του υβριστή, όπως παλαιότερα ο Δαβίδ την αυθάδεια του Σεμεΐ.

Δεν ακούσατε πώς ο Δαβίδ, όταν υβριζόταν από τον στρατηγό του τον Σεμεΐ και αποκαλούνταν άνδρας αιμάτων, θεωρώντας εκ βάθους ψυχής τον εαυτό του πιο ευτελή από εκείνον, δεν οργιζόταν, αλλά εμπόδισε και όσους ήθελαν να τον θανατώσουν;