Πατερικές αναφορές στο ΒΑΣΙΛΕΙΩΝ Β΄ 18:9

Και μπορούσε κανείς να δει τότε ένα παράδοξο θέαμα: διότι, καθώς ίππευε το μουλάρι, πιάστηκε από την κόμη των μαλλιών του στην κόμη του δέντρου, και η κόμη του δέντρου συγκρατούσε από την κόμη του τον τύραννο, τιμωρώντας τον εκεί ακριβώς όπου είχε σπεύσει να φορέσει το πατρικό διάδημα. Μπορούσε, λοιπόν, να δει κανείς τον Αβεσσαλώμ να κρέμεται μεταξύ ουρανού και γης. Ο ουρανός δεν τον δεχόταν· διότι, αν γκρέμισε τον πρώτο αντάρτη, τον διάβολο, πώς θα δεχόταν τον δεύτερο αντάρτη; Η γη τον αποστρεφόταν, μη αντέχοντας να μολύνεται από τα βήματα ενός πατροκτόνου.

Όταν μέσα στην πικρή ανάγκη και τη στενοχώρια των δεινών απολαύσει κανείς ξαφνικά την έλευση των αγαθών. Επειδή, λοιπόν, θλιβόταν καθώς καταδιωκόταν από το ίδιο του το τέκνο, και αφού απόλαυσε τη δικαίωση από τον Θεό, όταν ο Αβεσσαλώμ κρεμόταν από το δέντρο σαν ληστής και η γη δεν τον δεχόταν πλέον ζωντανό, ο ουρανός δεν τον υποδεχόταν, ο αέρας γινόταν δήμιός του και το δέντρο οριζόταν μαστιγωτής του — επειδή, λοιπόν, η θλίψη του μεταβλήθηκε σε ξαφνική χαρά, ευχαριστεί λέγοντας: «Εν θλίψει επλάτυνάς μοι». Όπως, για παράδειγμα, ένας άρχοντας πολλές φορές φυλάκισε κάποιον άδικα. Αλλά επειδή, ενώ είχε το δίκιο με το μέρος του, καταδικάστηκε να κατοικεί στη φυλακή ως άδικος, όντας έγκλειστος μαζί με τη δικαιοσύνη, εξαιτίας της αισθάνεται ευρυχωρία μέσα στη θλίψη του· διότι θλίβεται μεν που είναι φυλακισμένος, αλλά νιώθει άνεση και χαίρεται που συνδέεται με τη δικαιοσύνη, διότι η δικαιοσύνη, αν και υβρίζεται, ως βασίλισσα εκδικείται υπέρ εκείνου που υβρίζεται μαζί της ως δορυφόρου της. Διότι, επειδή ευρισκόμενος στη φυλακή δεν μπορεί να συναντήσει άρχοντα και να παρακαλέσει βασιλιά, και τα δεσμά εμποδίζουν τα χέρια του από το να επιδώσουν το έγγραφο, παρουσιάζει τη δικαιοσύνη στον Θεό ως δέηση και, έχοντας απολαύσει αυτά που ποθεί, μέσα στη θλίψη αισθάνεται ευρυχωρία.

Διότι, όπως ακριβώς το να αμαρτήσει κανείς και να μη μετανοήσει είναι διπλό αμάρτημα, πρώτον επειδή έπεσε και δεύτερον επειδή δεν θέλησε να σηκωθεί —για τον λόγο αυτό άλλωστε ο Θεός οργίστηκε και με τον Κάιν, όχι τόσο επειδή φόνευσε, όσο επειδή αφού φόνευσε δεν μετανόησε— έτσι το να αμαρτήσει κανείς και να μετανοήσει καρπώνεται τη δικαιοσύνη μέσα στην ίδια τη μετάνοια, ή μάλλον η ίδια η μετάνοια του λογίζεται ως δικαιοσύνη. Επειδή λοιπόν και τη μετάνοια του Δαβίδ ο Θεός τη δέχθηκε ως δικαιοσύνη, γι' αυτό λέει: «Με εισάκουσε ο Θεός της δικαιοσύνης μου». Είδε ο Θεός την ψυχή να έχει καθαρθεί και δέχθηκε την προσευχή· το χαρτί της δέησης γράφηκε με τα δάκρυα, και ο Βασιλεύς, αφού δυσωπήθηκε, υπέγραψε τα γραμμένα με δάκρυα γράμματα. Ή, επίσης, επειδή στον προηγούμενο ψαλμό θρηνούσε για τον διωγμό από τον Αβεσσαλώμ και φεύγοντας ένιωθε ντροπή για τον γιο του και δεν μπορούσε να πολεμήσει το ίδιο του το σπλάχνο, η προσευχή όμως, αφού μεσολάβησε, κρέμασε τον τύραννο και διέσωσε τον τυραννούμενο, σαν να ρωτήθηκε πώς νίκησε τον Αβεσσαλώμ, πώς κατέβαλε τον δεύτερο Γολιάθ, αποκρίθηκε: Πώς νίκησα τον αντάρτη; Οπλιζόμενος με την προσευχή: «Όταν επικαλέστηκα, με εισάκουσε ο Θεός της δικαιοσύνης μου». Ψηλά ανέβαινε η προσευχή και κάτω ο τύραννος κρεμόταν στο δέντρο. Διότι, όπως ακριβώς όταν αμάρτησα ο Θεός τον ξεσήκωσε εναντίον μου, έτσι όταν μετανόησα τον έκανε υπόστρωμα και καταπάτημα για το στρατόπεδό μου.

Αυτή δε καίγεται στα δάση του δρυμού. Πρόσεξε όσα έχουν λεχθεί περί δρυμών στο πρώτο βιβλίο των Βασιλειών: ο λαός, καθώς πολεμούνταν, εισήλθε στον δρυμό, και εξαντλείται μην τρώγοντας. Αλλά και ο Αβεσσαλώμ, καθώς δεχόταν πόλεμο, σε δρυμό εισέρχεται. Εάν λοιπόν δεν γίνει η αμαρτία μας σαν ξηρό αγριόχορτο, δεν θα καταφαγωθεί από το πυρ, ούτε θα κατακαεί. —Και με τη φράση «Δάση του δρυμού» εννοεί τους ύπουλους και τους συσκοτισμένους στη διάνοια, αυτούς που στο κρυφό μέρος της καρδιάς τους συντηρούν πολλά από τα κακά.

Αβεσσαλώμ είναι κάθε οιηματίας και υπερήφανος, ο οποίος, τρέφοντας την κόμη του, δηλαδή τη φαινομενική αρετή ή γνώση, και υπερηφανευόμενος γι' αυτήν, εξαιτίας της συλλαμβάνεται, επειδή του προκάλεσε έπαρση και την εξ αυτής απώλεια, και κρέμεται ανάμεσα στον ουρανό και τη γη. Διότι ούτε αληθινή γνώση διαθέτει, σαν ουρανό να τον ανυψώνει, καθώς η οίηση τον καταβιβάζει· ούτε βεβαίως αληθινή αρετή, σαν γη να τον συγκρατεί, καθώς η έπαρση τον καταρρίπτει. Τραυματίζεται δε κυρίως από τρία βέλη, από την αισχύνη της ανωφελούς, εξαιτίας της οιήσεως, πράξεως, και από την προσδοκία της αιώνιας κολάσεως. Πεθαίνει δε πριν από αυτόν διά απαγχονισμού ο Αχιτόφελ, το όνομα του οποίου ερμηνεύεται ως «αδελφός που φιλεί με δόλο».

Και για εκείνον μεν τα μαλλιά του έγιναν αιτία της απώλειάς του, καθώς κρεμάστηκε από αυτά στη βελανιδιά, όπως διηγείται η ιστορία των Βασιλειών. Αλλά είναι θλιβερό το γεγονός ότι και σήμερα ορισμένοι, μιμούμενοι αυτόν, αφήνουν να αιωρούνται μακρύτατοι βόστρυχοι και πλόκαμοι, απλώνοντας τα έργα του γυναικωνίτη μέχρι την οσφύ τους με μαλθακότητα, υπερηφανευόμενοι μάταια στον δικό τους νου. Και δεν γνωρίζουν ότι μάλλον ατιμία επιφέρουν στον εαυτό τους, καθώς ο Απόστολος λέει: «Εάν ο άνδρας έχει μακριά μαλλιά, είναι ατιμία γι' αυτόν». Οι Έλληνες δε αναφέρεται στον Όμηρο ότι το έπρατταν αυτό· διότι λέει: «Αχαιοί με τα μακριά μαλλιά» (καρηκομόωντες Ἀχαιοί).

Γνωρίζουμε δε ότι στην Αγία Γραφή η ημίονος αναφέρεται και προς ψόγον, όπως στο «μη γίνεστε σαν τον ίππο και την ημίονο, που δεν έχουν σύνεση», όπου ο Λόγος ονόμασε ίππο (άλογο) την έξη που χρεμετίζει από τις ηδονές των παθών, και ημίονο (μουλάρι) την έξη που ούτε συλλαμβάνει ούτε γεννά το καλό. Αυτές τις απαγόρευσε εξίσου ο Λόγος σε εκείνους που επιθυμούν τη σωτηρία, τη μία επειδή είναι ενεργητική ως προς την κακία, και την άλλη επειδή ενέχει απραξία ως προς την αρετή. Και η ημίονος του Αβεσσαλώμ επίσης λαμβάνεται προς ψόγον· καθισμένος πάνω σε αυτήν, εξήλθε επιζητώντας τον θάνατο εκείνου που τον γέννησε, φανερώνοντας το Πνεύμα μέσα από αυτά ότι εκείνος που έχει πληγωθεί από κάποια κενοδοξία εξαιτίας της αρετής ή της γνώσης του, τρέφοντας μάταια την κόμη της οίησης, επιδεικνύει, προς εξαπάτηση εκείνων που τον βλέπουν, μία επιτηδευμένη και μεικτή ηθική πολιτεία, σαν ημίονο. Πάνω σε αυτήν μετεωριζόμενος νομίζει ότι θα υποτάξει τον πατέρα που τον αναγέννησε μέσω της διδασκαλίας του λόγου, θέλοντας, ως υπερήφανος, να ελκύσει τυραννικά στον εαυτό του όλη τη θεόσδοτη δόξα της αρετής και της γνώσης που ανήκει στον πατέρα του. Αλλά ένας τέτοιος άνθρωπος, βγαίνοντας στο πλάτος της εν πνεύματι φυσικής θεωρίας για τον λογικό πόλεμο υπέρ της αλήθειας, εξαιτίας της ζωντανής αίσθησης συγκρατείται από την κόμη του στο πυκνό φύλλωμα της δρυός των υλικών θεαμάτων, έχοντας την ίδια την εντελώς κενή οίηση να δεσμεύει τον νου του προς τον θάνατο, η οποία τον κρεμά ανάμεσα στον ουρανό και ανάμεσα στη γη.