Πατερικές αναφορές στο ΒΑΣΙΛΕΙΩΝ Β΄ 21:1

Τέτοιος είναι ο διάβολος· διότι μην αντέχοντας την ήττα του απαγχονίζεται. «Και έγινε λιμός στις ημέρες του Δαβίδ, τρία χρόνια, το ένα έτος μετά το άλλο. Και αναζήτησε ο Δαβίδ το πρόσωπο του Κυρίου, και ο Κύριος είπε: Στον Σαούλ και στον οίκο του βρίσκεται η αδικία, επειδή θανάτωσε τους Γαβαωνίτες». Ο μεν Δαβίδ είναι ο κατά πνεύμα νόμος, ο οποίος βασιλεύει στους Χριστιανούς που λατρεύουν πνευματικά τον Θεό.

Διότι η έλλειψη της πνευματικής θεωρίας του Μωσαϊκού νόμου έχει ως επακόλουθο και την έλλειψη του φυσικού και του ευαγγελικού· γι' αυτό και λέγεται ότι αλληλοεξαρτώνται. Εξάλλου, εκείνος που εκλαμβάνει τον Μωσαϊκό νόμο σωματικώς, υφίσταται λιμό ως προς αυτά τα τρία, την αρετή και τη θέωση. Όπως ακριβώς το πρόσωπο αποτελεί το χαρακτηριστικό του κάθε ανθρώπου, έτσι και η πνευματική γνώση χαρακτηρίζει εμφαντικά το Θείο. Όποιος την αναζητά, λέγεται ότι αναζητά το πρόσωπο του Κυρίου, σύμφωνα με τον Δαβίδ, και μαθαίνει την αιτία αυτού του λιμού, ότι δηλαδή η αδικία αυτή βαρύνει τον Σαούλ και τον οίκο του, την οποία διέπραξε εις βάρος των Γαβαωνιτών. Διότι επειδή, λέγει, θανάτωσε τους Γαβαωνίτες, όπως έχει ήδη εξεταστεί.

Ο δε Μεμφιβοσθέ σημαίνει αισχύνη. Τέτοια είναι πάλι η νοερή αμαρτία, που ντροπιάζει τον νου, ο οποίος είναι η δόξα της ψυχής. Επειδή δε ο λόγος μνημόνευσε και τον Εσδριήλ, τον άνδρα της Μερώβ, και Εσδριήλ ερμηνεύεται δυνατή όραση· και τέτοιος είναι ο νους· ο Εσδριήλ θα μπορούσε να είναι ο νους που ρέπει προς τη γαστριμαργία και σμίγει με αυτήν. Επομένως, καθένας που εκζητεί το πρόσωπο του Κυρίου κατά το παράδειγμα του Δαβίδ, αναιρεί τους προειρημένους γιους και εγγονούς του Σαούλ, μέσω της φυσικής θεωρίας, στο ύψος της γνώσης, όπως εκείνος αναίρεσε εκείνους μέσω των Γαβαωνιτών στο όρος, και τους εκθέτει στον ήλιο απέναντι στον Κύριο· δηλαδή, τους παρουσιάζει νεκρούς ενώπιον του Κυρίου. Διότι ως εξηλιασμό εδώ νοούμε τη φανέρωση που υφίστανται τα πάθη, όταν κατανικούνται μέσω των υψηλών λογισμών της φύσης κατά την υψηλή θεωρία. Και έτσι εξιλεώνει τον Θεό. Αρχή δε του θερισμού των κριθών είναι η αρχή της ευσέβειας σύμφωνα με τη φυσική θεωρία, όταν θερίζονται τα νοήματα που τρέφουν το άλογο μέρος της ψυχής. Αλλά πώς οι Γαβαωνίτες λένε ότι θα αφανίσουν τον Σαούλ από κάθε όριο του Ισραήλ, παρόλο που ο Μαριβάαλ, γιος του Ιωνάθαν και εγγονός του Σαούλ, διασώθηκε παρά τω Θεώ, καθώς και πολλοί άλλοι συγγενείς του Σαούλ, όπως διδάσκει το βιβλίο των Παραλειπομένων;

Και το ακόμη χειρότερο είναι ότι, βρισκόμενος σε αυτή την κατάσταση, δεν τολμούσε ούτε καν να εκφράσει την αιτία της αθυμίας του, επειδή είχε ήδη ταλαιπωρηθεί από αμέτρητα δεινά. Διότι, μετά από αυτούς τους πολέμους, ακολούθησε λιμός σε ολόκληρη τη χώρα, και, αναζητώντας να βρει λύση στο κακό, αναγκάστηκε να παραδώσει τους γιους του Σαούλ σε σφαγή. Διότι αυτό έλεγε ο χρησμός: «Στον Σαούλ», λέει, «και στον οίκο του βαραίνει αυτή η αδικία, επειδή εκείνος θανάτωσε τους Γαβαωνίτες».

Ερώτηση ΞΕ΄ Στο δεύτερο βιβλίο των Βασιλειών είναι γραμμένο ότι έγινε λιμός κατά τις ημέρες του Δαβίδ για τρία χρόνια, ο ένας χρόνος μετά τον άλλον· και ο Δαβίδ αναζήτησε το πρόσωπο του Κυρίου. Και ο Κύριος είπε: «Στον Σαούλ και στον οίκο του βρίσκεται η ενοχή, επειδή θανάτωσε τους Γαβαωνίτες». Και ο Δαβίδ κάλεσε τους Γαβαωνίτες και τους είπε: «Τι να κάνω για εσάς και με τι να προσφέρω εξιλέωση, ώστε να ευλογήσετε την κληρονομιά του Κυρίου;»

Και έπραξε όλα όσα πρόσταξε ο βασιλιάς. Και εισάκουσε ο Θεός τη γη μετά από αυτά. Γιατί μετά τον θάνατο του Σαούλ ζητήθηκε από τον Δαβίδ η απόδοση δικαιοσύνης, ενώ λιμός είχε επικρατήσει στη γη, μέχρι που παρέδωσε επτά άνδρες από τους απογόνους του Σαούλ για να θανατωθούν από τους Γαβαωνίτες; Ποια είναι η βαθύτερη έννοια αυτών των λόγων και πώς θα τους προσεγγίσουμε πνευματικά;

Εκείνος, λοιπόν, που εφαρμόζει σωματικά τη διδασκαλία του νόμου, έχοντας τη γνώση των θείων σαν παλλακίδα και όχι ως νόμιμη σύζυγο, και γεννώντας από αυτήν το ανάθεμα της ενέργειας των παθών και την αισχύνη της αηδίας των λογισμών που σχετίζονται με αυτά, και αποκτώντας από τη Μερόβ, δηλαδή τη θυγατέρα του, τη γαστριμαργία, ως απογόνους τους τρόπους της παράχρησης των αισθήσεων, συνηθίζει να φονεύει τους λόγους και τους λογισμούς που ενυπάρχουν στη φύση των όντων, δηλαδή τους κατά φύσιν, ως άλλους Γαβαωνίτες. Διότι το όνομα Γαβαωνίτες ερμηνεύεται ως «ορεινοί ή μετέωροι»· και αυτοί φανερώνουν σαφώς τους υψηλότερους λόγους της φυσικής θεωρίας ή τους δικούς μας κατά φύσιν λογισμούς, τους οποίους φονεύει ο Σαούλ και όποιος άλλος είναι σήμερα Σαούλ κατά την εσωτερική διάθεση, ο οποίος, εξαιτίας της πλάνης να περιορίζεται μόνο στο νομικό γράμμα, δεν διστάζει να αποβάλλει και να παραχαράσσει τους κατά φύσιν λόγους. Διότι κανείς, ο οποίος προσηλώνεται μόνο στη σωματική λατρεία του νόμου, δεν θα μπορούσε καθόλου να αποδεχθεί κάποιον φυσικό λόγο ή λογισμό, επειδή εκ φύσεως τα σύμβολα δεν ταυτίζονται με την ίδια τη φύση.

Όταν δε λάμψει το φως της ευαγγελικής χάριτος, και αναλάβει τη βασιλεία των πνευματικών διανοιών ο πανεύφημος Δαβίδ, ο οποίος είναι ο πνευματικός νόμος, μετά τον θάνατο του Σαούλ, δηλαδή μετά το τέλος του γράμματος του νόμου —διότι το όνομα Δαβίδ ερμηνεύεται ως «εξουδένωση» και «ισχυρός στην όραση»· το μεν πρώτο λέγεται για τους Ιουδαίους, επειδή το γράμμα υπερισχύει του πνεύματος, το δε δεύτερο αναφέρεται στους Χριστιανούς, επειδή το πνεύμα νίκησε το γράμμα—, τότε διαπιστώνεται ο λιμός της εν πνεύματι γνώσης, γενικά μεν στον πιστό λαό και ειδικά στην ψυχή του καθενός, όταν προκρίνει το εξωτερικό περίβλημα του γράμματος από τη μυστική εν πνεύματι θεωρία και, τρόπον τινά, καθιστά την ψυχή της Γραφής κατώτερη από το σώμα. Διότι, στ' αλήθεια, λιμοκτονεί ο λαός των πιστών που έχουν επιγνώσει την αλήθεια, καθώς και η ψυχή του καθενός, όταν εγκαταλείπει την πνευματική θεωρία της χάριτος και περιπίπτει στην τυπική δουλεία του γράμματος, μη τρέφοντας τον νου με το μεγαλείο των νοημάτων, αλλά γεμίζοντας την αίσθηση με εμπαθή φαντασία μέσω των σωματικών διατυπώσεων των συμβόλων της Γραφής. Γι' αυτό κυρίως επέρχεται λιμός θείας γνώσης επί τρία έτη, το ένα έτος διαδεχόμενο το άλλο.

«Και αναζήτησε», λέει, «ο Δαβίδ το πρόσωπο του Κυρίου· και είπε ο Κύριος: στον Σαούλ και στον οίκο του βρίσκεται η αδικία, επειδή θανάτωσε τους Γαβαωνίτες». Δαβίδ είναι κάθε νους διορατικός κατά Χριστόν, ο οποίος αναζητά πάντοτε το πρόσωπο του Κυρίου.

Πρέπει, λοιπόν, την αισθητή και σωματική εκδοχή της Γραφής, ως προφανώς γεννητική παθών και εμπαθούς διαθέσεως προς τα πρόσκαιρα και φθαρτά, δηλαδή της εμπαθούς ενέργειας των αισθήσεων προς τα αισθητά πράγματα, να την εξαφανίσουμε, σαν τα τέκνα και τους απογόνους του Σαούλ, μέσω της φυσικής θεωρίας, σαν σε όρος, με την αναγωγή των θείων λογίων, εάν βεβαίως επιθυμούμε να εμφορηθούμε από τη θεία χάρη. Διότι, εάν η αδικία, σύμφωνα με τον θείο χρησμό, βαραίνει τον Σαούλ και τον οίκο του, για την οποία θανάτωσε τους Γαβαωνίτες, είναι φανερό ότι αδικεί την αλήθεια τόσο ο νόμος όταν νοείται μόνο κατά το γράμμα, όσο και ο λαός των Ιουδαίων, και όποιος είναι μιμητής τους κατά τη διάνοια —διότι ο λόγος γνωρίζει ότι αυτός είναι ο οίκος του Σαούλ— περιορίζοντας τη δύναμη του νόμου μόνο στο γράμμα και μη αποδεχόμενος, για τη φανέρωση της μυστικώς εγκεκρυμμένης στο γράμμα γνώσης, τη φυσική θεωρία, η οποία βρίσκεται στο μέσον των τύπων και της αλήθειας, απομακρύνοντας τους καθοδηγούμενους από τους πρώτους και ανάγοντάς τους προς τη δεύτερη, αλλά μάλλον αρνούμενος αυτήν εντελώς και θέτοντάς την εκτός της μυσταγωγίας των θείων. Πρέπει, λοιπόν, αυτήν τη σωματική και πρόσκαιρη εκδοχή του νόμου, ως υποκείμενη στον χρόνο και ρευστή, να τη θανατώνουν μέσω της φυσικής θεωρίας, σαν σε όρος, στο ύψος της γνώσης, όσοι επιμελούνται τα θεία θεάματα.

Διότι, όπως ακριβώς εκεί η σφοδρότητα της νόσου υπερισχύει της αίσθησης του πόνου, παρομοίως και εδώ, το ακατάσχετο του θυμού διακατέχει αυτούς που οργίζονται, και δεν τους αφήνει να σκεφθούν πόσο θα πονούσαν αν οι ίδιοι τα υφίσταντο αυτά, και ότι ο τιμωρούμενος είναι της ίδιας φύσεως, και τι είδους πόνο υπομένει, καθώς και τι είδους ανταπόδοση επιφέρει ο εύσπλαχνος Δεσπότης. Χτύπησε κάποιος σκληρά με ρόπαλα, έριξε γροθιές, παραδιδόμενος σε παράλογο θυμό; Δέχθηκε σε ανταπόδοση χτυπήματα και πλήγματα: ίσως με ρίγος, πυρετό, πονοκέφαλο, καρδιακούς πόνους, τεινεσμούς και άλλα οδυνηρά συμπτώματα, εκεί που δεν τα περίμενε. Έπραξε κάτι περισσότερο; Υπέφερε κάτι περισσότερο. Και αν τα αντίποινα δεν ακολουθούν κατά πόδας, θα έρθουν σε καιρούς που δεν θα γνωρίζει· το μαρτυρεί, εκτός από πολλά άλλα, ο λιμός που συνέβη για τους Γαβαωνίτες, ότι δηλαδή σε άλλους καιρούς σφάλλουμε και σε άλλους λαμβάνουμε την ανταπόδοση. Εκείνος, όμως, που θα τα αποφύγει όλα εδώ, θα συναντήσει βιαιότερα και πιο μόνιμα δεινά στο τέλος. Το να τον μισούν, βέβαια, και να είναι απευκταίος και αποτρόπαιος, αυτό το δρέπει όσο ακόμη ζει, έστω κι αν δεν γίνεται φανερό λόγω φόβου, αλλά παραμένει στη διάθεση της ψυχής, ως ρίζα πονηρών διαλογισμών. Και πόσο ανώτερος και προτιμητέος είναι ένας ηγεμόνας για τη χρηστότητά του, παρά ένας που είναι φοβερός για την τιμωρητική του διάθεση· διότι για τον πρώτο υπάρχει πολύς φόβος (σεβασμού), ενώ για τον δεύτερο είναι προτιμητέα και επιθυμητή η απαλλαγή από αυτόν.

ξαʹ Περί του δρεπανιού που είδε να πετάει ο Ζαχαρίας. ξβʹ Περί της χρυσής λυχνίας την οποία είδε ο ίδιος προφήτης. ξγʹ Τι σημαίνει «στην οποία κατοικούν περισσότερες από δώδεκα μυριάδες ανδρών, οι οποίοι δεν γνώρισαν το δεξί τους ή το αριστερό»· ποιοι είναι οι άνδρες και τι είναι το δεξί και το αριστερό. ξδʹ Γιατί, μετά τον θάνατο του Σαούλ, ο οποίος αδίκησε τους Γαβαωνίτες, ζητήθηκε ευθύνη από τον Δαβίδ που δεν είχε αδικήσει σε τίποτα, με τη χώρα του να μαστίζεται από λιμό, μέχρις ότου παρέδωσε στους Γαβαωνίτες επτά άνδρες από τους απογόνους του Σαούλ;